THỜI THƠ ấu từ một PHẠM TRÙ văn hóa đến một hệ CHỦ đề TRONG văn học LÃNG mạn

THỜI THƠ ấu từ một PHẠM TRÙ văn hóa đến một hệ CHỦ đề TRONG văn học LÃNG mạn THỜI THƠ ấu từ một PHẠM TRÙ văn hóa đến một hệ CHỦ đề TRONG văn học LÃNG mạn THỜI THƠ ấu từ một PHẠM TRÙ văn hóa đến một hệ CHỦ đề TRONG văn học LÃNG mạn

THỜI THƠ ẤU - TỪ MỘT

PHẠM TRÙ VĂN HÓA ĐẾN MỘT HỆ CHỦ ĐỀ TRONG VĂN

HỌC LÃNG MẠN

- Thời thơ ấu - từ một phạm trù văn hóa

Nói đến thời thơ ấu là chúng ta thường nghĩ ngay tới trẻ embởi trẻ em chính là tâm điểm của thời thơ ấu Có mối liên hệ mậtthiết như vậy nhưng thực ra, trẻ em và thời thơ ấu vẫn là hai khái

niệm chứ không thể hoàn toàn đồng nhất "Trẻ em" đã được Công

ước quốc tế về quyền trẻ em của Unicef xác định là "người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi vị thành niên sớm hơn" "Thời thơ ấu" được Từ điển tiếng Việt giải

thích là: "thời rất ít tuổi, còn thơ ngây, bé dại"[73;1184] Trong thực tiễn, thời thơ ấu là quan niệm mang tính mở, không xác định cụ thể về thời gian, cái gọi là "ngây thơ, bé dại" cũng được hiểu rất linh hoạt,

gọi là thời thơ ấu nhưng nội hàm của nó còn chứa đựng cả những

"lằn ranh", những biên giới mong manh, tinh tế giữa trẻ em vàngười lớn

Thời thơ ấu là giai đoạn đầu đời của mỗi con người mà dùmuốn hay không người ta cũng không thể phủ nhận sự tồn tại củanó Tuy nhiên, quan niệm về thời thơ ấu trong văn hóa, văn học làcả một quá trình diễn tiến luôn chịu sự chi phối của của những trithức hệ, ý thức thẩm mỹ khác nhau của con người trong những thời

kỳ lịch sử nhất định

Trong văn hóa dân gian, ý niệm về thời thơ ấu được biểu đạttrong các huyền thoại và các nghi lễ phổ biến ở hầu hết các nền vănhóa trên thế giới, trong đó thời điểm một con người ra đời chính làbước khởi đầu cho thời kì thơ ấu Có thể tìm thấy dấu vết của ýniệm này trong các huyền thoại, nghi lễ về sự ra đời Trong kho tàngvăn học dân gian của mỗi dân tộc ở cả phương Đông và phương Tây

đều chứa đựng môtip sinh nở thần kỳ Sử thi Ramayana của Ấn Độ

kể về sự ra đời của nàng Xita là từ luống cày nên Xita là con của

Đất Mẹ thiêng liêng Huyền thoại Tangun của Kerea kể chuyện vị vua lập ra nước Tangun có lai lịch và sự ra đời kỳ lạ, "khác sự sinh

nở của con người bình thường mà theo những phương cách siêu nhiên, có mối liên hệ với thiên giới" Mẹ của vua Choson vốn là con

gấu, nhờ tu luyện mà hóa thân thành thiếu nữ, kết hợp với chaHwanung vốn là thần linh biến hóa, sinh ra Choson Truyền thuyết

Con Rồng cháu Tiên của Việt Nam cũng miêu tả sự ra đời của bọc

trăm trứng nở ra trăm con, là Tổ của Bách Việt Lạc Long Quân và

Âu Cơ đều là những vị thần có xuất thân linh thiêng, huyền bí, tàinăng phi phàm nên hôn phối giữa họ gắn với sự sinh nở thần kỳ, từ

bọc trăm trứng nở ra một trăm con hồng hào, đẹp đẽ "Đàn con

không cần bú mớm mà tự lớn lên như thổi, mặt mũi khôi ngô, đẹp

đẽ như thần" Truyền thuyết Thánh Gióng kể về sự ra đời của cậu bé

làng Gióng là do người mẹ ướm bàn chân của mình vào dấu chân lạ

rồi mang thai và sinh ra Gióng Nhiều truyện cổ tích Việt Nam cũngnói về sự ra đời của đứa trẻ một cách thần kỳ như Thạch Sanh là doThái tử con trời đầu thai vào nhà ông bà họ Thạch nhân đức, SọDừa ra đời là do người mẹ uống nước trong cái sọ người Trongvăn hóa các nước phương Tây, sự sinh nở của người phụ nữ cũnggắn với yếu tố thần kỳ Đức mẹ Maria thụ thai bởi thần khí thánhcủa Đức Chúa Trời và sinh ra Giê – su khi vẫn còn là một thiếu nữđồng trinh Như vậy, môtip về sự đầu thai, sự sinh nở thần kì trongvăn hóa dân gian các nước cho thấy ý niệm của người cổ đại về sựsinh nở và thời thơ ấu Theo đó, đứa trẻ sinh ra là sự nhập thể củamột thực thể linh hồn có sẵn, là thần linh đầu thai Trẻ em và thờithơ ấu không được thừa nhận mà chỉ là hình thức tồn tại khác củalinh hồn đã trưởng thành Đứa trẻ không được thừa nhận như một cáthể, một thể sinh học non nớt như là chính bản thân nó

Bên cạnh môtip đầu thai, sinh nở thần kỳ là các nghi lễ thôinôi, cúng mụ, đầy tháng, trưởng thành cũng cho thấy thái độ phủnhận ấu thơ của con người, cho đó là giai đoạn không có giá trị cầnloại bỏ khỏi tâm thức cộng đồng Đặc biệt nghi lễ trưởng thànhđược coi như một sự kiện trọng đại của cộng đồng, nghi lễ đánh dấusự chấm dứt của thời kì thơ ấu Một số bộ tộc cho rằng kí ức tuổithơ là vật cản trong quá trình trưởng thành của một người đàn ông,

do đó, để thực sự trở thành một người lớn, các cậu bé phải trải qua

những nghi lễ hoặc thử thách như cắt bao quy đầu, nhảy qua đốnglửa Không miêu tả cụ thể nghi lễ trưởng thành như trong các nền

văn hóa khác nhưng truyền thuyết Thánh Gióng của Việt Nam kể

chuyện cậu bé ba năm không biết nói, biết cười, một hôm nghe tingiặc Ân đến xâm lược liền vụt lớn trở thành một trang anh hùngdũng sĩ đã chứng tỏ trong ý niệm dân gian không có giai đoạn ấuthơ hoặc giai đoạn ấu thơ không quan trọng, trưởng thành mới làgiai đoạn có ý nghĩa của đời người

Đến thời trung đại, ở phương Đông, văn hóa Nho giáo là văn

hóa coi trọng và đề cao người già, không coi trọng trẻ em Sách Nhị

thập tứ hiếu của Trung Hoa do Quách Cư Nghiệp thời nhà Nguyên

biên soạn có kể lại sự tích của 24 tấm gương hiếu thảo, trong đó cókể câu chuyện cảm động về hiếu tử Quách Cự, người đời nhà Hán,thờ mẹ chí hiếu Khi cửa nhà sa sút, thường bữa ông thấy mẹ khôngdám ăn no, cứ bớt phần cơm để cho đứa con của ông vừa mới lên batuổi ăn, hai vợ chồng bàn nhau: Mẹ già không đủ ăn, mà vợ chồng

ta còn sinh đẻ, nếu để con mình chia xẻ ngọt bùi của mẹ là khôngphải đạo Hai vợ chồng định đào hố chôn con đi nhưng khi đàođược phân nửa thì tìm thấy một hũ vàng, nhờ đó hai vợ chồngkhông phải chôn con và có đủ tiền phụng dưỡng mẹ già Câuchuyện đó, trong khi nói lên tấm lòng chí hiếu của người con, còncho thấy thái độ của người Trung Hoa thời cổ: coi trọng người già,

xem nhẹ trẻ em Bên cạnh đó, các cuốn sách bàn về luân lý, đạođức, chính trị của người phương Đông cũng chủ yếu hướng tớingười trưởng thành Tam cương ngũ thường vốn được coi là rườngcột của đạo Nho cũng tuyệt đối không nhắc đến trẻ em

Văn hóa trung cổ phương Tây cũng có một nhìn nhận tương tựvề trẻ em Điều này xuất phát từ một đặc điểm: người trung cổ chưacó cảm quan về tương lai, hay nếu có thì tương lai không phải là nơihướng đến mà là sự quay về thời hoàng kim của quá khứ Với ýthức đề cao cái cổ xưa, coi cổ xưa là chân lí, người phương Tây thờitrung cổ cho rằng tuổi già mới là biểu tượng trung tâm của thời đại,biểu tượng của sự hiền minh Ở thời trung cổ, người ta xem đứa bénhư là một người lớn còn bé và người ta không đặt ra vấn đề nào cả

về sự phát triển và sự hình thành nhân cách con người F Ariex khi

nghiên cứu thái độ đối với trẻ em ở châu Âu thời trung cổ cho rằng:

"thời trung cổ người ta không biết đến phạm trù trẻ em như một trạng thái đặc biệt xác định về chất của con người" "Văn minh trung cổ là văn minh của những người lớn" [17;333] Thái độ này đối với

trẻ em được thể hiện rõ trong mọi mặt của đời sống, từ công tácgiáo dục, nghệ thuật tạo hình đến sự sáng tạo các trò chơi Tronggiáo dục, người ta không tính đến lứa tuổi, thiếu nhi được dạy dỗnhư là người lớn Trong nghệ thuật tạo hình, người ta mô tả trẻ emnhư người lớn kích thước thu nhỏ lại, ăn mặc cũng như người lớn và

kết cấu thân hình giống người lớn Trong các trò chơi, trước khi trởthành trò chơi của trẻ em, là những trò chơi có tính chất kị sĩ A JA.

Gurêvich khi bàn về Các phạm trù văn hóa trung cổ đã kết luận: "Xã

hội trung cổ từ bỏ việc phân biệt các lứa tuổi thời nguyên thủy với những nghi lễ chuyển tuổi, bỏ quên những nguyên tắc giáo dục của thời cổ đại; xã hội trung cổ một thời gian dài không biết đến tuổi ấu thơ và việc chuyển tiếp từ tuổi này đến thời khôn lớn" [17;333] Nói

cách khác, văn hóa trung cổ phương Tây nhìn đứa trẻ trong trạngthái tĩnh, sự lớn khôn nếu có chỉ là việc chuyển trạng thái này sangtrạng thái khác có tính chất đột ngột, nhảy cóc, không có sự chuẩnbị về chất, không được giải thích bằng động cơ bên trong, khôngphải là sự chuyển hóa và trưởng thành từ chính bản thân nó Quanniệm này chịu ảnh hưởng sâu sắc của giáo lý nhà thờ Cơ đốc giáo

Thời cận đại ở phương Tây, nhất là bắt đầu từ thời Phục hưng,quan niệm về con người thay đổi Những gì thuộc về con ngườitrước đây bị coi thường, rẻ rúng thì nay được đề cao, trân trọng.Người ta nhận ra rằng cần phải nhìn con người như một bản thể,một tiểu vũ trụ có bắt đầu, trưởng thành phát triển và kết thúc Quanhững vở bi kịch, hài kịch nổi tiếng, W Shakespear tôn vinh conngười bằng hai tiếng viết hoa Qua những cuốn tiểu thuyết đồ sộ, F.Rabelais lại đề cao phần tự nhiên, bản năng trong mỗi người Tiểu

thuyết Gacgăngchuya và Păngtagruyen kể câu chuyện phi thường

về cuộc đời hai cha con từ khi sinh ra Gacgăngchuya là con của vuaGrăngguziê, sinh ra là một chú bé khổng lồ, vừa cất tiếng chào đờiđã đòi ăn đòi uống, nó ăn khỏe, uống khỏe, rồi lớn dần lên được đihọc nhưng càng học nó càng trở nên "ngớ ngẩn, đần độn", chán nản

vì bị nhồi nhét hàng đống kiến thức chết vào đầu Chỉ đến khi gặpđược thầy Pônôcratex, được giáo dục bởi một chương trình vàphương pháp mới để phát triển toàn diện, đủ các mặt trí dục, đứcdục, thể dục, mĩ dục, được tham gia lao động chân tay, học nghề, đitham quan các xưởng, công trường, nghiên cứu cỏ cây thì chú bémới thấy hứng thú và việc học tập mới có kết quả Păngtagruyenchào đời, là con của Gacgăngchuya, cũng là một đứa trẻ khổng lồ,được gửi đến học ở các trường nổi tiếng và trưởng thành vững vàng.Cuốn tiểu thuyết tuy không chỉ viết về thời thơ ấu của các nhân vậtmà nhà văn đã dành sự quan tâm sâu sắc tới việc giáo dục trẻ em đểchúng được phát triển tự nhiên, tự do về thân thể và được khaiphóng về tâm hồn, trí tuệ Rabelais còn đưa ra một mô hình tu việnmới, tu viện Têlem, hoàn toàn khác với các tu viện vẫn có xưa nay,dành cho con trai từ 12 đến 18 tuổi, con gái từ 10 đến 15 tuổi với

khẩu hiệu "Muốn làm gì thì làm", đề cao tự do gần như tuyệt đối,

nương theo nhu cầu tự nhiên của con người nhưng trên thực tế tuyệtnhiên chẳng có hành vi gì bậy bạ hết Rabelais đã cất lên tiếng nóiđề cao trẻ thơ, đề cao con người, "đưa ma" thế giới đã lỗi thời bằng

tiếng cười vui vẻ Những quan niệm nhân văn thời Phục hưng vềgiáo dục trẻ em, về con người cũng là những hạt giống tốt lành ươmmầm cho những tư tưởng tiến bộ về sau.

Bắt đầu từ thế kỉ XVIII – thế kỉ Ánh sáng – trở về sau, nhiềunhà hoạt động chính trị, giáo dục, văn hóa của châu Âu đã đi sâunghiên cứu con người như là chính nó, tôn trọng mọi đặc điểm, sựkhác biệt về cá tính, sở thích của con người Người ta nhận ra rằngthời thơ ấu của con người thực sự là giai đoạn tiền đề không thểthiếu, nếu không muốn nói, còn có ý nghĩa quyết định đối với sựhình thành nhân cách của mỗi người sau này Vì thế, không chỉ cầnquan tâm, tôn trọng, yêu thương mà còn cần dành sự giáo dục thỏađáng cho giai đoạn đầu đời của trẻ

Jean Jacques Rousseau có thể nói là một trong những tư tưởnggia đầu tiên khẳng định trẻ em là một thế giới, có những qui luậtphát triển nội tại, khác với thế giới người lớn Sinh năm 1712 mấtnăm 1778, cuộc đời của Rousseau nằm trọn vẹn trong thế kỉ Ánhsáng Là một nhà triết học, nhà văn, nhà hoạt động sân khấu lỗi lạc,Rousseau trở thành một trong những ngọn cờ tư tưởng của thế kỉXVIII Phải trải qua một quãng đời tuổi thơ thiếu thốn cả về vật chấtvà tình cảm, sớm mất mẹ, cha là một thợ sửa đồng hồ bình thường,Rousseau không được học hành chu đáo Năm 16 tuổi, ông đã phải

lang thang nhiều nơi, kiếm sống bằng nhiều nghề trước khi trở nênnổi tiếng Từ những trải nghiệm của bản thân, Rouseau đã đưa ranhững triết lý và quan điểm mang tính chất khai sáng về trẻ emcũng như vai trò của giáo dục Giáo dục chính là cách tốt nhất đểgiúp trẻ lớn lên, cố nhiên, đó không phải kiểu giáo dục áp đặt nhưđã có trước đây hay kiểu giáo dục đang thịnh hành tại thời điểm đómà phải tôn trọng sự phát triển tự nhiên của trẻ, đó là mô hình giáodục "kiểu Rouseau" Toàn bộ quan điểm về giáo dục của Rouseau

được thể hiện tập trung trong tác phẩm Émile hay là về giáo dục

(1762) Cuốn sách bắt đầu như một luận văn về giáo dục, nhưng cácví dụ minh họa cho các ý tưởng đều tập trung vào cậu bé Émilekhiến nó trở thành một tiểu thuyết – sư phạm Những ý tưởng mớimẻ và độc đáo của tác giả nhằm đề cao và kêu gọi phát huy cái hồnnhiên, tự nhiên nhất trong con người, chống lại những giáo điềucứng nhắc đã khiến cuốn sách lập tức bị công kích, lên án, bị ra lệnhtịch thu, thiêu hủy công khai và tác giả của nó phải sống lưu vongsuốt đời Có thể tại thời điểm đó và cho đến ngày nay, nhiều nộidung trong cuốn sách còn cần phải xem xét lại một cách kĩ lưỡngnhưng có điều không thể phủ nhận được, đó chính là tâm huyết của

Rouseau dành cho trẻ em Ông quan niệm một đứa trẻ hạnh phúc

cần có sự cân bằng giữa nhu cầu và năng lực, điều này không phảihình thành tự nhiên, hoang dã nơi đứa trẻ mà cần sự nuôi dưỡng

chăm sóc, giáo dục của người lớn Tuy nhiên đừng tước đi sự chủđộng của bản thân trẻ Từ đó, ông quan tâm đến việc thay đổi vềchất trong phương pháp và mục tiêu giáo dục nhằm đào tạo trẻ để

trở thành con người với tư cách là tác nhân cải tạo xã hội chứ không chỉ là nhân tố tái tạo xã hội Có thể gọi giáo dục kiểu Rouseau là nền giáo dục "phòng vệ": "Nền giáo dục phòng vệ không phải là phóng

đãng Nó không mang lại đức hạnh, nhưng ngăn chặn tội lỗi; nó không phô trương chân lý mà ngăn chặn sai lầm Nó chuẩn bị tất cả cho trẻ con để chúng có thể nhận thức được cái Chân khi đủ năng lực thấu hiểu, và cái Thiện khi có thể biết ái mộ" [51;18] Không kể Lời nói đầu, cuốn sách gồm năm quyển Quyển một kể về giai đoạn

bé Émile ra đời đến lúc tập nói, từ 0 đến 2 tuổi, giai đoạn này bé cầnđược chăm sóc sức khỏe từ việc ăn uống đến việc luyện tập các cửđộng và sử dụng giác quan Quyển hai kể về giai đoạn Émile từ 3đến 12 tuổi, cần chú ý tới các trò chơi giáo dục ảnh hưởng đến pháttriển trí tuệ của bé Quyển ba kể về giai đoạn Émile từ 13 đến 15tuổi, kể chuyện chú bé được học các môn học qua sách vở, kinhnghiệm cuộc sống, kiến thức hướng nghiệp cho tương lai Quyểnbốn, Émile từ 15 đến 20 tuổi, Émile được giáo dục giới tính, thẩmmĩ, tôn giáo để bước vào thế giới của người lớn không bị ngỡngàng, vấp váp Quyển năm kể về giai đoạn Émile 20 đến 25 tuổi, làđộ tuổi đã lớn khôn và chuẩn bị bước vào hôn nhân

Như vậy, từ nội dung cuốn sách, có thể dễ dàng nhận thấyRouseau dành sự quan tâm chủ yếu vào giai đoạn ấu thơ và bướcvào ngưỡng cửa trưởng thành của nhân vật Émile bởi theo ông đây

là giai đoạn quan trọng nhất Trong Lời nói đầu tác phẩm, Rousseau viết: "Người ta không hề hiểu biết tuổi thơ: dựa trên những ý tưởng

sai lầm của ta về tuổi thơ, thì càng đi, càng lạc lối Những bậc hiền minh nhất chuyên chú vào những điều con người cần biết, mà không coi trọng những điều trẻ con có thể học được Họ luôn tìm kiếm người lớn trong đứa trẻ, mà không nghĩ về hiện trạng của đứa trẻ đó trước khi nó là người lớn" [51;26] Có thể nói đây là một bước

ngoặt rất quan trọng trong văn hóa phương Tây, một sự phản biện,chất vấn lại những quan niệm trước đó về tuổi thơ và khẳng địnhcần phải nghiên cứu thế giới trẻ em như một thực thể độc lập, vớinhững đặc trưng và qui luật riêng, khác với thế giới người lớn

Rousseau cho rằng, tuổi thơ là một trong những trật tự tất yếucủa tự nhiên, một sự chuẩn bị cần thiết cho sự trưởng thành mọi mặtcủa con người, và con người cần phải tôn trọng những qui luật nộitại của nó, mọi sự can thiệp một cách thô bạo đến trật tự tự nhiên tất

yếu đó sẽ dẫn đến những hậu quả khôn lường: "Tự nhiên muốn trẻ

em là trẻ em trước khi là người lớn Nếu chúng ta muốn làm sai lạc trật tự ấy, chúng ta sẽ sản xuất ra những quả chín sớm, chẳng có độ thành thục cũng chẳng có hương vị, và sẽ hỏng sớm; chúng ta sẽ có

những nhà bác học ít tuổi và những đứa trẻ già nua Tuổi thơ có cách nhìn, cách suy nghĩ, cảm nhận, riêng thuộc về nó; không có gì kém hợp lý bằng việc muốn đem cách nghĩ của chúng ta thay cho những cách nghĩ ấy; và đòi đứa trẻ mười tuổi phải biết xét đoán khác gì đòi một đứa trẻ phải cao năm pied" [51;105] Ông đề nghị:

"Xin hãy tôn trọng tuổi thơ, và đừng vội vã xét đoán nó, dù hay dù

dở Hãy để cho các ngoại lệ tự biểu thị, tự chứng tỏ, tự xác nhận lâu dài trước khi dùng những phương pháp đặc biệt đối với các ngoại lệ ấy Hãy để tự nhiên hành động lâu dài, trước khi xen vào hành động thay cho tự nhiên, e rằng gây trở ngại cho các việc làm của tự nhiên" [51;128] Quan điểm tự nhiên về thời thơ ấu trong

trước tác của Rousseau đã có ảnh hưởng vô cùng sâu sắc đến diễnngôn về giáo dục trẻ em được hình thành trong văn hóa phương Tây

giai đoạn sau này Có thể nói, Émile hay là về giáo dục của

Rousseau là sự kết tinh của triết học thời kỳ Khai sáng về trẻ em,trong đó diễn ngôn nổi bật của nó là: trẻ em là một bản thể tự nhiên

Vào thế kỉ XIX, tư tưởng đề cao trẻ em, coi trọng thời thơ ấu

đó đã tiếp tục được củng cố Hegel trong công trình Mỹ học nổi

tiếng đã lấy hình ảnh cậu bé ném hòn đá thia lia xuống nước đểminh họa cho tư tưởng của ông về khoái cảm thẩm mỹ khi sáng tạo:

"Ngay cái ham muốn đầu tiên của đứa bé cũng chứa đựng ở nó một

sự thay đổi thực tiễn các sự vật bên ngoài Cậu bé ném hòn đá

xuống sông, khoái trá nhìn những vòng tròn tan dần ra trên mặt nước, đồng thời ngắm sự sáng tạo của mình" [43] Niềm vui vô tư,

không vụ lợi, niềm vui được nhân đôi mình lên của một đứa trẻ némthia lia xuống mặt nước được so sánh với niềm vui mà người nghệsĩ có được khi sáng tạo nghệ thuật Bằng hình ảnh này, Hegel đãngầm khẳng định sự tương đồng giữa thế giới tinh thần của trẻ emvới thế giới tự do, không vụ lợi của sáng tạo nghệ thuật và khẳngđịnh vẻ đẹp của thế giới ấy Tư tưởng này của Hegel rất tiêu biểucho diễn ngôn lãng mạn về trẻ em và thời thơ ấu, cái sẽ được thểhiện một cách phổ biến trong văn học lãng mạn thời kì này

Đến thế kỷ XX, các nghiên cứu giáo dục của Montessori,Dewey, Piaget, Gardner đã đưa ra những phân tích thực nghiệm vàkhoa học về thế giới trẻ em Montessori khẳng định cuộc sống từthời kỳ phôi thai và những thăng trầm thời thơ ấu có tính quyết địnhđến sức khỏe của người trưởng thành và tương lai nhân loại Toànbộ quá trình phát triển của trẻ trong thời thơ ấu được xem như một

quá trình bí ẩn mà bà gọi là “nhập thể”, trong đó một dạng năng

lượng nào đó đã kích hoạt cơ thể bất động của trẻ sơ sinh, cho nókhả năng sử dụng tứ chi, khả năng ngôn ngữ, khả năng hành độngvà thể hiện ý chí riêng [67;28] Montessori nhấn mạnh đến tính chấtbí ẩn của toàn bộ quá trình kiến tạo nên thế giới tuổi thơ, với những

tiềm năng kì diệu, sự tiến triển nội tại dưới bàn tay thần kì của tạohóa

Nhà giáo dục J.Dewey đề cập đến tính chất non nớt của thờithơ ấu như là một trạng thái tất yếu của thời kì tăng trưởng Trạng

thái non nớt này được hiểu theo nghĩa tích cực, tức là “khả năng có

thể tăng trưởng”, “một sức mạnh đang thực sự tồn tại”, “một năng lực để phát triển” [52;63] và vì vậy, trong giáo dục, cần coi trẻ em

như một chủ thể có những tiềm năng riêng, động cơ riêng, cá tínhriêng Jean Piaget đi sâu nghiên cứu các giai đoạn phát triển của thờithơ ấu, chỉ ra đặc trưng riêng của từng giai đoạn, cho thấy thời thơấu là một chỉnh thể không cố định mà có sự phát triển nội tại.H.Gardner lại tìm thấy mối liên hệ giữa những biểu hiện của thờithơ ấu với sự phát triển trí tuệ của con người trong thời kỳ trưởngthành Có thể nói, các diễn ngôn giáo dục của thế kỷ XX đều nhấnmạnh đến tầm quan trọng cũng như tính chất độc lập của thời thơấu, những tiềm năng to lớn của tuổi thơ, sự bí ẩn và vẻ đẹp kỳ diệucủa nó Các diễn ngôn giáo dục này không chỉ ảnh hưởng tới cáchoạt động giáo dục thực tiễn trong các trường học, mà còn có tácđộng rất lớn đến diễn ngôn về thời thơ ấu trong văn chương nghệthuật

Như vậy, có thể khẳng định, trẻ em đã xuất hiện từ khi có loàingười trên trái đất nhưng chỉ bắt đầu đến thời Phục hưng và đặc biệt

từ thời kỳ Khai sáng trở về, con người có một cảm quan mới về thếgiới, cảm quan về sự khởi nguyên, khi diễn ngôn về giáo dục hìnhthành, đứa trẻ mới được nhìn nhận như là chính nó, là một thế giớitự trị có đặc điểm riêng về thể chất, có khả năng nhận thức, có cảmxúc, hành vi mà người lớn phải trân trọng, nhìn ngắm nó chứ khôngphải chi phối, áp đặt mọi thứ quyền lực lên nó Đứa trẻ trở thànhmột phạm trù văn hóa trung tâm Thời thơ ấu trở thành một đốitượng được hiểu và tạo nghĩa, tuổi thơ vừa là tương lai vừa là mộtthế giới để quay về

- đến một hệ chủ đề trong văn học lãng mạn

Văn học lãng mạn hình thành và phát triển ở nhiều nền vănhóa và quốc gia trên thế giới Ở phương Tây, trào lưu văn học lãngmạn xuất hiện rộng khắp ở các nước như Pháp, Anh, Tây Ban Nha vào cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX Cùng với cuộc xâm lượcthuộc địa, trào lưu lãng mạn phương Tây đã ảnh hưởng đến cácquốc gia phương Đông như Nhật Bản, Việt Nam, Trung Quốc vàothế kỉ XX Tuy nhiên, ở đề tài này, chúng tôi giới hạn khảo sát chủđề thời thơ ấu trong phạm vi văn học phương Tây, chủ yếu từ cuối