skkn giao dục học sinh bảo vệ môi trường

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh là cung cấp cho trẻ những kiến thức sơ đẳng về môi trường phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ nhằm tạo ra thái độ, hành vi đ

PHÒNG GIÁO DỤC THỊ XÃ VĨNH CHÂU

TRƯỜNG TIỂU HỌC HÒA ĐÔNG 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA MÔN MĨ THUẬT Ở

TIỂU HỌC

Người thực hiện: Ngô Khưu Kim Ngân

Năm học: 2017 - 2018

Tên SKKN : GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA MÔN MĨ

THUẬT Ở TIỂU HỌC

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh là cung cấp cho trẻ những kiến thức sơ đẳng về môi trường phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ nhằm tạo ra thái độ, hành vi đúng của trẻ đối với môi trường xung quanh Việc khám phá quy luật của tự nhiên nhằm mục đích bảo vệ môi trường có thể bắt đầu từ lứa tuổi tiểu học Môi trường sống bao gồm các yếu tố tự nhiên, xã hội và vật chất nhân tạo bao quanh con người Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống con người và sự phát triển kinh tế văn hoá của đất nước và của cá nhân

Để đảm bảo cho con người được sống trong một môi trường lành mạnh thì việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường được hình thành và rèn luyện từ rất sớm

Ngày nay trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, trước nhu cầu đào tạo thế hệ trẻ lực lượng kế thừa xây dựng đất nước sau này, giáo dục bảo vệ môi trường đã trở thành nhiệm vụ quan trọng, trong việc đào tạo thế hệ trẻ ở các trường học

Song song với sự phát triển kinh tế của đất nước, thì môi trường đang bị huỷ hoại nghiêm trọng, một trong những nguyên nhân cơ bản là do sự thiếu ý thức, thiếu hiểu biết của một số người

Ví dụ: Như vứt rác xuống sông hồ, làm cho nước ở sông hồ bị ô nhiễm Đây cũng

là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường

Từ ví dụ trên ta có thể thấy ý thức vệ sinh bảo vệ môi trường của con người nói chung và của học sinh chưa cao, đâu đâu cũng thấy rác thải, ô nhiễm khói bụi v.v Lớp học, sân trường còn bẩn do các em chưa có ý thức giữ vệ sinh khi tham gia học tập ở trường và sinh hoạt ở những nơi công cộng Học sinh chưa có ý thức tự giác bảo vệ môi trường xung quanh mình, do các em chưa được sự giáo dục thường xuyên và đúng phương pháp, trẻ chưa nắm được kiến thức cơ bản về môi trường, chưa hiểu được hành vi vứt rác bừa bãi ra sân trường làm cho trường học mất vệ sinh, sẽ làm mọi người bị ảnh hưởng đến sức khoẻ

Từ tình hình thực tế đó tôi suy nghĩ, làm thế nào để nâng cao giáo dục bảo vệ môi

trường cho trẻ đem lại kết quả tốt hơn Và tôi quyết định chọn đề tài “ Giáo dục bảo vệ môi trường thông qua môn Mĩ thuật ở tiểu học”

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Giáo dục với nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng với yêu cầu của đất nước, phục vụ thiết thực cho sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung, của từng ngành, từng lĩnh vực, từng vùng, từng địa phương nói riêng Vì vậy công tác Giáo dục bảo vệ môi trường cho đối tượng học sinh là có tính quyết định đối với sự phát triển bền vững của đất nước

Từ thế kỷ XIX một số nước đã đưa ra những đạo luật về môi trường như: Luật cấm gây ô nhiễm nước sông ở Anh năm 1876; Luật về khói than ở Mỹ năm 1896; Luật khoáng nghiệp, Luật sông ở Nhật năm 1896, … v.v…Bên cạnh

đó Chỉ thị số 36 CT/TW ngày 25/6/1998 của Bộ Chính trị về “Tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại háo đất nước” đã đưa

ra những giải pháp cơ bản để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường như: “ Thường xuyên giáo dục, tuyên truyền, xây dựng thói quen, nếp sống và phong trào quần chúng bảo vệ môi trường” và “Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào chương trình giáo dục của tất cả các bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân”

Trên đây là các quan điểm, những việc đã làm của các nhà khoa học, các nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, các giải pháp đã có của tác giả về những vấn đề có liên quan đến đề tài của tôi về biện pháp giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh

Vì vậy để nâng cao hiệu quả tốt hơn, tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh trong đơn vị Trường Tiểu học Hòa Đông 2

Để phát triển kinh tế, thoả mãn lòng tham vô đáy của mình, con người đang chặt cây phá rừng, đào khoáng sản dưới lòng đất, chặn dòng nước để làm thuỷ điện,

xả rác thải, bụi khói vào môi trường

Thiên nhiên vẫn đang âm thầm chứng kiến những hành động phá hoại của con người và thiên nhiên vẫn đang âm thầm vận hành theo quy luật cân bằng của nó Phải chăng những sự biến đổi về khí hậu, những thiên tai dịch bệnh chính là sự cân bằng của thiên nhiên nhằm đáp trả những hành động phá hoại của con người Bầu không khí để thở, nguồn nước sạch dùng trong sinh hoạt mà chúng ta đang dùng môi trường mà chúng ta đang sống đang đối mặt với nguy cơ ô nhiễm ngày càng nặng

nguồn nước Rác thải bừa bãi gây ô nhiễm môi trường

Là một công dân, lại là giáo viên dạy môn Mĩ thuật tôi thấy mình có trách nhiệm trong việc giáo dục học sinh, thế hệ học sinh tương lai của đất nước có ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường Do đặc trưng giáo dục thẩm mĩ, giáo dục hiểu biết cảm nhận vẻ đẹp và sáng tạo cái đẹp nên môn Mĩ thuật có nhiều lợi thế trong việc giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh

Mĩ thuật là một môn học có tính nghệ thuật Nó có đặc điểm riêng không giống những giờ học khác Chương trình được phân phối cho nhiều phân môn: Vẽ tranh, vẽ theo mẫu, thường thức Mĩ thuật Dạy học Mĩ thuật ở phổ thông không nhằm đào tạo các họa sĩ hay những người làm nghề chuyên nghiệp Mục đích của dạy học Mĩ thuật ở bậc Tiểu học là giáo dục thẩm mĩ cho học sinh, giúp học sinh tiếp xúc, làm quen và bước đầu biết cách sáng tạo nghệ thuật thông qua các bài tập của mình Từ đó, tôi xác định cần phải có giải pháp thay thế một phần giải pháp đã

có dựa trên các quan điểm nghiên cứu khoa học và thực tiễn

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

Giáo dục bảo vệ môi trường không phải là một môn học mà nó là một nội dung được tích hợp vào tất cả các môn học theo các chủ đề Vì thế giáo viên cần chọn nội dung giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh theo từng chủ đề khác nhau

Thiên nhiên nổi giận ( Lũ lụt ở miền Trung )

Khí thải nhà máy gây ô nhiễm

bầu không khí Cháy rừng ở Lào Cai

Cá chết nổi thành bè ở sông Nhuệ

sao cho phù hợp với nội dung của chủ đề đó Nhằm tạo ra mối quan hệ chặt chẽ giữa nội dung tích hợp với nội dung chính của từng bài học Do đó tôi đã cố gắng

học hỏi nhiều ở sách, báo, đồng nghiệp, ban lãnh đạo nhà trường để tìm ra “Giải pháp giáo dục học sinh bảo vệ môi trường”

Để tổ chức thực hiện giải pháp này tôi đã tiến hành khảo sát và thực nghiệm trên học sinh toàn Trường Tiểu học Hòa Đông 2 Với các công việc cụ thể như sau:

Bước 1: khảo sát

Bước 2: giáo dục thông qua các tiết học

Bước 3: phối hợp với phụ huynh

Bước 4: xây dựng cảnh quang lớp học xanh sạch đẹp

Bước 5: lựa chọn Mức độ tích hợp giáo dục môi trường trong môn Mĩ thuật phù hợp

Các dữ liệu minh chứng trong quá trình thực nghiệm là các bài vẽ về thiên nhiên , các sản phẩm của học sinh được làm từ các vật dụng đã hư hoặc cũ, các cây xanh do các em chăm sóc tại các lớp

Với tình hình thực tế tại trường đang công tác tôi nhận thức sâu sắc và xác định rõ những việc cần làm ngay đối với học sinh, với phụ huynh để đẩy mạnh công tác giáo dục bảo vệ môi trường cho các em Trong suốt quá trình thực hiện tôi

đã tiến hành như sau:

Bước 1 Khảo sát:

Đầu năm học tôi đã tiến hành khảo trên học sinh toàn trường Đa số các em chưa thực hiện tốt nội dung giáo dục bảo vệ môi trường Nhiều em còn vứt rác ra sân trường, đồ dùng học tập chưa cất gọn gàng ngăn nắp

- Kết quả cụ thể như sau: ( Trước khi thực nghiệm)

Học sinh

toàn trường

Tổng số học sinh

Học sinh có ý thức trong việc bảo vệ môi trường

HS có thói quen tham gia bảo vệ môi trường.

5

Vì vậy để nâng cao hiệu quả tốt hơn, tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục bảo môi trường cho học sinh

Bước 2: Giáo dục thông qua các tiết học :

Học sinh rất nhạy cảm và dễ xúc cảm, đồng cảm đối với con người, cảnh vật xung quanh do đó việc hình thành những tình cảm, kỹ năng sống cho trẻ ở giai đoạn này có nhiều thuận lợi

Với mục đích trang bị cho học sinh một số hiểu biết về môi trường , về mối quan hệ giữa con người với môi trường sống, hình thành ở các em những tình cảm, thái độ hành vi tích cực đối với môi trường như yêu quý, bảo vệ môi trường, giữ gìn môi trường sạch sẽ v.v… dạy cho học sinh một số kỹ năng đơn giản để bảo vệ môi trường ở lớp học, gia đình, cộng đồng Muốn làm được như thế giáo viên phải khéo léo giáo dục cho học sinh thông qua các giờ học ngoại khóa

VD: Khi dạy bài vẽ hoa lá ở lớp 4 giáo viên nên cho học sinh ra sân trường

vẽ lại các hoa lá có thật từ đó giúp các em hiểu được vẽ đẹp của thiên nhiên mà thêm yêu quý hoa lá hơn Hoặc dạy bài vẽ cây ở lớp 1 giáo viên cần cho các em ra sân quan sát cây thật để các em vẽ sinh động hơn Qua đó giáo viên giáo dục các

em hiểu về tầm quan trọng của cây xanh từ đó các em sẽ biết trồng và chăm sóc cây không còn tình trạng bẽ cây hay cành xung quanh

Bước 3: Phối hợp với phụ huynh

Công tác phối kết hợp giữa gia đình và nhà trường là một việc làm vô cùng quan trọng và nó là nhiệm vụ thiết thực đối với từng nhóm lớp Phối hợp giữa gia đình và nhà trường tạo nên sự liên kết giữa giáo viên và cha mẹ học sinh, nhằm hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình chăm sóc – giáo dục trẻ nói chung và giáo dục bảo vệ môi trường nói riêng

Trường tôi tổ chức họp phụ huynh học sinh đúng định kỳ 3 lần/năm học Trong các buổi họp cha mẹ học sinh, giáo viên phổ biến rõ nề nếp và những quy định của nhà trường Giáo viên cần nói rõ ý nghĩa và tầm quan trọng về môi trường cho phụ huynh được biết để phụ huynh làm gương và giáo dục các em cùng với nhà trường

Trao đổi trực tiếp với phụ huynh về những hành vi tốt và chưa tốt với môi trường của trẻ khi ở lớp cũng như ở nhà, từ đó giáo viên có kế hoạch điều chỉnh, giáo dục cho phù hợp

Như vậy nhà trường và gia đình trẻ cần phải phối hợp chặt chẽ với nhau để

hỗ trợ, bổ sung cho nhau, thống nhất với nhau về mục đích, nội dung, phương pháp

tổ chức giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ trong mọi hoạt động, thể hiện tốt vai trò liên kết giữa gia đình và nhà trường để cùng nhau nâng cao chất lượng giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ

Bước 4: Xây dựng cảnh quang lớp học xanh sạch đẹp.

Việc tạo cảnh quan trong phòng học là việc làm vô cùng quan trọng đối với tôi Đồ dùng dạy học được sắp xếp, gọn gàng, ngăn nắp, từng góc riêng biệt để hấp dẫn học sinh, tạo cảm giác hứng thú khi học tâp

Đặc biệt là góc thiên nhiên được trang trí và trồng nhiều cây cảnh, tạo cho học sinh một không gian xanh, để mỗi ngày các em có thể tự mình chăm sóc cây xanh, giáo dục trẻ biết yêu cái đẹp Qua hoạt động này kích thích trẻ yêu lao động, tạo tình cảm của trẻ đối với thế giới tự nhiên thêm gần gũi

Bước 5: Lựa chọn và thực hiện mức độ tích hợp giáo dục môi trường trong môn Mĩ thuật phù hợp

Đối với các loại bài có áp dụng tích hợp bảo vệ môi trường, giáo viên cần chú ý phân bổ thời gian để không ảnh hưởng đến việc cung cấp kiến thức nội dung bài học và rèn luyện kỹ năng vẽ của học sinh Đồ dùng giáo dục tích hợp cần đưa đúng thời điểm và liên hệ một cách nhẹ nhàng tránh gượng ép làm ảnh hưởng đến tiến trình chung của giờ dạy

Giáo viên cần nắm vững nội dung tích hợp bảo vệ môi trường theo thông tư của bộ giáo dục ban hành Có 3 mức độ có thể tích hợp:

1 Tích hợp toàn phần

2 Tích hợp ở mức độ bộ phận

3 Tích hợp ở mức độ liên hệ

Căn cứ vào nội dung, chương trình ở các lớp 1, 2, 3, 4, 5 tôi thực hiện:

- Xác định các bài Mĩ Thuật có khả năng tích hợp bảo vệ môi trường

- Chỉ ra nội dung và mức độ tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường của các bài đó theo mẫu

VD: Nội dung tích hợp, nội dung giáo dục bảo vệ môi trường ở lớp 1 bao gồm:

Giáo dục học sinh yêu mến vẻ đẹp của hoa trái, cỏ cây, có ý thức bảo vệ vẻ đẹp của thiên nhiên

Yêu mến các con vật, có ý thức bảo vệ các con vật

Yêu mến cảnh đẹp quê hương, có ý thức giữ gìn môi trường

7

Dạng bài / bài

tích hợp Kiến thức ( biết ) Thái độ tình cảm Kĩ năng hành vi

Thực vật (có 6 tiết)

Vẽ, nặn, xé dán,

quả, cây

Bài(6, 7, 10, 15, 16,

20)

- Một vài loại quả cây thường gặp và sự đa dạng của thực vật

- Một số vai trò của thực vật đối với con người

- Một số biện pháp cơ bản bảo vệ thực vật

- Yêu mến vẻ đẹp của các cây, hoa, trái

- Có ý thúc bảo vệ vẻ đẹp của thiên nhiên

Biết chăm sóc cây

Liên hệ

Động vật (có 4 tiết)

Nặn vẽ xé dán con

vật: Bài 13, 19, 22,

23

- Một số loài vật thường gặp và sự đa dạng của động vật

- Quan hệ giữa động vật và con người trong cuộc sống hàng ngày

- Một số biện pháp cơ bản bảo vệ động vật

- Yêu mến các con vật

- Yêu quý và bảo vệ con vật

Biết chăm sóc vật nuôi

Liên hệ

Vẽ tranh phong

cảnh (7 tiết)

(Bài: 17, 21, 24, 26,

29, 31 33)

- Vẻ đẹp của thiên nhiên Việt Nam

- Thiên nhiên là môi trường sống và làm việc của con người

- Một số biện pháp cơ bản BVMT thiên nhiên

Yêu mến cảh đẹp thiên nhiên có ý thức giữ gìn môi trường

Biết giữ cảnh quan môi trường

Bộ phận

Trong từng hoạt động của bài học chúng ta đều có thể tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh Tuy nhiên chúng ta không nên quá tham về nội dung tích hợp mà quên mất nội dung chính của bài học Điều quan trọng giáo viên phải đào sâu suy nghĩ linh hoạt xây dựng nội dung bài học một cách tỉ mỉ, tích hợp nội dung chuyên đề một cách hợp lý

IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

Sau những biện pháp tôi nghiên cứu và thực hiện chất lượng giáo dục bảo vệ môi trường đã tăng lên rõ rệt, điều đó làm tôi rất là phấn khởi, yêu nghề, yêu trẻ càng nhiều Giúp tôi có nghị lực trong công tác Tôi nhận thấy đa số học sinh đều rất hứng thú học tập Giáo viên có nhiều tiết dạy lồng ghép giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh đạt kết quả cao

Phụ huynh thường xuyên kết hợp với giáo viên cùng giáo dục trẻ bảo vệ môi trường Sưu tầm nhiều nguyên liệu cũ hỏng cùng các em làm nhiều đồ dùng học tập VD như học sinh biết dùng các chai nước ngọt đã qua sử dụng để trang trí làm

lọ đựng bút thước tại các lớp v.v

Tạo được hứng thú cho trẻ khi tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường

Học sinh biết được kiến thức ban đầu về môi trường sống của con người, và

vì sao phải tham gia bảo vệ môi trường

Học sinh đã có thói quen về hành vi tham gia bảo vệ môi trường, có thái độ

rõ ràng đối với những hành vi tốt, xấu đối với môi trường như bỏ rác đúng nơi quy định , biết vệ sinh sân trường , lớp học , biết chăm sóc cây xanh v.v

Sau khi thử nghiệm học sinh ở Trường Tiểu học Hòa Đông 2 đạt được kết quả như sau:

Học sinh

toàn trường

Tổng số học sinh

Học sinh có ý thức trong việc bảo vệ môi trường

HS có thói quen tham gia bảo vệ môi trường.

Cuối

HKI

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Với vai trò là người làm công tác giáo dục tôi nhận thức đúng đắn về vai trò

và tầm quan trọng của công tác giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh Tôi nhận thấy sáng kiến này có thể áp dụng cho tất cả Giáo viên trong trường và trong thị xã cùng thực hiện

biết về môi trường sống của con người Học sinh có những kỹ năng , thói quen bảo

vệ môi trường và có thái độ tình cảm tốt, biết yêu quý gần gũi với thiên nhiên…tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường ở lớp học, ở trường và ở gia đình

9

Để thực hiện tốt mục tiêu này, trong quá trình nghiên cứu tôi đã có một số đề xuất sư phạm như sau:

* Đối với giáo viên:

Cần nắm chắc nội dung giáo dục bảo vệ môi trường, tích cực năng nổ trao đổi kinh nghiệm, cải tiến và vận dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy

Các nội dung giáo dục phải được thực hiện thường xuyên trong các hoạt động và ở mọi lúc, mọi nơi để tạo cho học sinh thói quen, hành vi, thái độ , bảo vệ môi trường ngay từ bé

* Đối với nhà trường:

Nhà trường cần quan tâm hơn nữa đến việc bồi dưỡng chuyên môn

Tạo điều kiện cho giáo viên được tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên môn và hướng dẫn cho giáo viên các biện pháp giáo dục bảo vệ môi trường

Tổ chức các tiết dạy mẫu để cho giáo viên có điều kiện trao đổi đồng nghiệp các biện pháp giáo dục bảo vệ môi trường

* Đối với cấp trên :

Cần tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi về giáo dục bảo vệ môi trường và thi rèn kỹ năng bảo vệ môi trường cho trẻ

Từ những nghiên cứu của bản thân và kết quả thực nghiệm trên, tôi thấy rằng việc đưa ra biện pháp giáo dục học sinh bảo vệ môi trường là phù hợp và thiết thực

NGƯỜI THỰC HIỆN

Ngô Khưu Kim Ngân