BÃO VÀ ÁP THẤP NHIỆT ĐỚI Ở VN VẤN ĐỀ PHÒNG TRÁNH

Nội dung I. Khái niệm về bão và áp thấp nhiệt đới a. Định nghĩa b. Phân loại và gọi tên c. Quá trình hình thành, di chuyển và suy yếu của bão II. Tình hình bão và áp thấp nhiệt đới ở Việt Nam a. Vị trí địa lý Việt Nam b. Ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiệt đới c. Hậu quả do bão và áp thấp nhiệt đới gây ra ở nước ta d. Tình hình bão qua các năm ở Việt Nam e. Bão số 8 – Sơn Tinh (2012) III. Vấn đề dự báo và phòng tránh  

BÃO VÀ ÁP THẤP NHIỆT ĐỚI Ở VN

VẤN ĐỀ PHÒNG TRÁNH

GVHD: Trần Thị Vân

Nhóm 1A

Lớp Công nghệ Môi trường

Khóa 10

Nội dung

I. Khái niệm về bão và áp thấp nhiệt đới

a. Định nghĩa

b. Phân loại và gọi tên

c. Quá trình hình thành, di chuyển và suy yếu của bão

II. Tình hình bão và áp thấp nhiệt đới ở Việt Nam

a. Vị trí địa lý Việt Nam

b. Ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiệt đới

c. Hậu quả do bão và áp thấp nhiệt đới gây ra ở nước ta

d. Tình hình bão qua các năm ở Việt Nam

e. Bão số 8 – Sơn Tinh (2012)

III. Vấn đề dự báo và phòng tránh

a)

I. Khái niệm về bão và áp thấp nhiệt đới:

a) Định nghĩa:

Bão và áp thấp nhiệt đới được gọi chung là xoáy thuận nhiệt đới (XTNĐ) Đây là một vùng gió xoáy, có đường kính tới hàng trăm kilômét, hình thành trên vùng biển nhiệt đới Ở bắc bán cầu, gió thổi xoáy vào trung tâm theo hướng ngược chiều kim đồng hồ Áp suất khí quyển trong bão thấp hơn rất nhiều so với xung quanh và thường thấp hơn 1000mb

Mắt bão (tâm bão): là trung tâm của cơn bão, thường có hình trụ tròn, đường

kính có thể từ 8km đến 200km tùy theo bão yếu hay mạnh Vùng mắt bão là khu vực gần như lặng gió, quang mây, chỉ có dòng không khí đi xuống chậm và có nhiệt độ cao hơn vùng xung quanh (do sự đốt nóng dòng không khí thẳng lên), vì thế người ta nói bão có lõi nóng Thông thường chỉ có những cơn bão mạnh mới hình thành mắt bão rõ nét

Một mắt bão khổng lồ

Thành (tường) mắt bão: xung quanh mắt bão có mây bão dạng thành gần như

thẳng đứng làm thành hình vành khăn, có thể cao đến 15km, dày đến hàng chục

km Gió xoáy ở đây là mạnh nhất, mưa rơi nhiều nhất và tàn phá nguy hiểm nhất

Vùng mây mù đậm đặc: vùng này ở trên, từ mắt bão hướng ra ngoài Nhìn từ

ảnh vệ tinh chụp từ trên cao, vùng này có màu trắng, giữa có hình tròn đen là mắt bão Phía dưới vùng mây mù này, bên ngoài mắt bão là các dải mưa hình xoắn cùng chiều xoắn với gió gây ra mưa lớn, lốc mạnh

Nhìn trong không gian ba chiều, bão là một cột xoáy không khí khổng lồ, ở tầng thấp (khoảng 0 – 3km) không khí nóng ẩm chuyển động xoắn trôn ốc ngược chiều kim đồng hồ hội tụ vào tâm, chuyển động thẳng đứng lên trên trong thành mắt bão và tỏa ra ngoài ở trên đỉnh Càng vào gần tâm, cường độ gió bão càng mạnh, khu vực tốc độ gió mạnh nhất cách tâm bão khoảng vài chục km Vào vùng mắt bão gió đột ngột yếu hẳn, tốc độ gió gần bằng không

Thời gian hoạt động:

Thời gian hoạt động chính trong năm của bão, áp thấp nhiệt đới là vào mùa Hè

và mùa Thu: từ tháng 6 đến tháng 11 (ở Bắc Bán Cầu) và tháng 12 đến tháng 3 năm sau (ở Nam Bán Cầu) Đây là thời kỳ 2 bán cầu nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn nhất (cuối tháng 6 đối với vùng nhiệt đới Bắc Bán Cầu và cuối tháng 12 đối với vùng nhiệt đới Nam Bán Cầu), nước biển cần một thời gian khá dài để đạt được nhiệt độ nóng nhất Cùng thời gian này hoàn lưu khí quyển vùng nhiệt đới cũng hoạt động mạnh mẽ nhất (thuận lợi cho sự hình thành và phát triển bão và áp thấp nhiệt đới) Vào thời gian này, vùng biển nhiệt đới và hoàn lưu khí quyển tương tự với chu trình ngày của nhiệt độ không khí bề mặt – nhiệt độ cao nhất vào khoảng quá trưa, và bức xạ mặt trời lớn nhất vào buổi trưa

b) Gọi tên và phân loại:

Bão có nhiều cách gọi khác nhau tùy thuộc vào khu vực phát sinh bão:

- Bão hình thành trên biển Đại Tây Dương: gọi là Hurricanes

- Bão hình thành trên biển Thái Bình Dương: gọi là Typhoon

- Bão hình thành trên biển Ấn Độ Dương: gọi là Tropical Cyclones

Dựa vào tốc độ gió mạnh nhất ở vùng gần trung tâm xoáy thuận nhiệt đới, Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) quy định phân loại xoáy thuận nhiệt đới như sau:

Bảng 1 Phân loại bão theo sức gió mạnh nhất và mức độ ảnh hưởng

Cấp bão Gió cực đại (km/h) Cấp gió (beaufort) Mức độ ảnh hưởng (do sức gió)

Áp thấp nhiệt đới

(Tropical Depression) 39 - 61 6 – 7

Cây cối rung chuyển, khó đi ngược gió Biển động

Bão

(Tropical Storm) 62 – 88 8 – 9

Bẻ gẫy cành cây lớn, tốc mái nhà, không thể đi ngược gió Biển động rất mạnh

Bão mạnh

(Severe Tropical Storm) 89 – 117 10 - 11

Làm đổ cây cối, nhà cửa, cột điện, gây thiệt hại rất nặng Biển động dữ dội làm đắm tàu thuyền

Bão rất mạnh

(Typhoon / Hurricane) ³ 118 ³ 12

Sức phá hại cực kỳ lớn Sóng biển cực kỳ mạnh làm đắm tàu biển có trọng tải lớn

Có thể hiểu thêm cách phân cấp cường độ bão của Mỹ ở bảng dưới

Phân loại Cường độ Gió mạnh nhất trung bình trong 1 phút

c) Quá trình hình thành, phát triển, di chuyển và suy yếu của bão

- Bão hình thành được phải hội đủ các điều kiện cần thiết sau:

- Nhiệt độ nước biển cao (26-27oC trở lên)

- Khí áp của khí quyển phải cực thấp để thu hút năng lượng từ các khu vực

áp cao chung quanh

- Không bị vật cản khi có lực ma sát (như khi đổ bộ vào đất liền)

 Do đó, bề mặt đại dương hoặc biển nhiệt đới, trong khoảng 10⁰ - 30⁰ vĩ tuyến Bắc và Nam, ở phía Tây các đại dương, nơi có lực Coriolis mạnh và có hiện tượng các dòng biển nóng duy trì nhiệt độ cao thích hợp cho sự hình thành bão Khu vực tam giác Bermuda (Tam Giác Quỷ) ở miền Tây Đại Tây Dương là một thí dụ điển hình, nơi có nhiều siêu bão cấp hành tinh

 Sự phát triển

Năng lượng của bão được tăng cường vì nhiều nguyên nhân: Do các luồng

không khí ẩm từ các khu áp cao xung quanh hút vào, hoặc do kết hợp với sóng Đông, nơi có các khu áp thấp nhiệt đới xâm nhập vào áp cao chí tuyến, hoặc

mạnh lên khi đi vào vùng có dòng biển nóng Thường thì năng lượng của bão biển giảm khi đi vào đất liền vì tốc độ của gió giảm đi do ma sát với đất liền

Tâm bão nhiệt đới thường di chuyển theo quĩ đạo parabol, ở bắc bán cầu, vào giai đoạn mới hình thành, hầu hết các cơn bão đều di chuyển theo hướng tây, sau đó tiếp tục di chuyển theo hướng tây bắc và giai đoạn sau cùng, nếu không

bị suy yếu, sẽ di chuyển theo hướng đông bắc Ở nam bán cầu, ban đầu bão di chuyển về hướng tây, sau chuyển về tây nam, rồi đến hướng đông nam Nhưng cũng có những cơn bão di chuyển theo quĩ đạo rất phức tạp, nói chung quĩ đạo của bão phụ thuộc vào sự phân bố khí áp bề mặt trong khu vực lân cận

Khi tiến lại gần đất liền, lượng hơi ẩm giảm khiến bão suy yếu dần và biến mất khi đi sâu vào đất liền

Các cơn bão có thể tồn tại trên biển trung bình từ 7 – 8 ngày hoặc thậm chí lâu hơn Trên cùng một khu vực, cùng một thời gian có thể có từ 2 đến 3 cơn bão tồn tại, thậm chí có thể nhiều hơn

II. Tình hình bão và áp thấp nhiệt đới ở Việt Nam

a) Vị trí địa lý Việt Nam:

Việt Nam (tọa độ địa lý: Kinh tuyến: 102°8′ - 109°27′ Đông; Vĩ tuyến: 8°27′ - 23°23′

Bắc) nằm ở cực Đông Nam bán đảo Đông Dương Nước ta nằm hoàn toàn trong vành đai nhiệt đới gió mùa, phía Đông có đường bờ biển dài 3260km giáp với biển Thái Bình Dương Vùng biển Đông nước ta khá lớn, có diện tích gần 1 triệu km2, do đó lượng bức xạ mặt trời nhận được hàng năm cũng rất lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và phát triển của bão

b) Ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiệt đới ở nước ta:

Bão là một trong những loại hình thiên tai chủ yếu và nguy hiểm ở Việt nam, do nước ta nằm ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương là một trong những vùng bão với số lượng lớn và cường độ mạnh, có ảnh hưởng đáng kể Theo số liệu thống kê nhiều năm thì trung bình hàng năm có khoảng 5 - 6 cơn bão và 2 – 3 áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam Mùa bão bắt đầu từ tháng 6 và kết thúc vào cuối tháng 11 và nửa đầu tháng 12 Bão thường tập trung nhiều nhất trong các tháng 8, 9, và 10

Theo thời gian thì tần suất đổ bộ của bão dịch chuyển dần vào phía nam Thời kỳ nửa đầu mùa bão, quỹ đạo bão có hướng Tây Bắc, Bắc và Đông Bắc, thường đổ bộ vào Đông Nam Trung quốc, Nhật Bản Thời kỳ sau quỹ đạo thiên hướng Tây về phía Việt Nam Trung bình, từ tháng 1 - 5, bão ít có khả năng ảnh hưởng đến Việt nam Từ tháng 6 - 8, bão có nhiều khả năng ảnh hưởng đến Bắc Bộ Từ tháng 9 - 11, bão có nhiều khả năng ảnh hưởng đến Trung Bộ và Nam bộ

Ở nửa đầu mùa bão, quỹ đạo của bão ít phức tạp, và ngược lại, bão thường di chuyển phức tạp trong nửa cuối mùa bão Quĩ đạo của bão trong Biển Đông có thể được chia thành 5 dạng chính: ổn định, phức tạp, parabol, suy yếu trên biển và mạnh lên gần bờ Trong số đó, dạng phức tạp và mạnh lên gần bờ là khó dự báo nhất Hơn nữa, khu vực Biển Đông chịu sự chi phối của nhiều hệ thống thời tiết khác nhau nên càng làm cho việc dự báo phức tạp hơn

Bão - Lũ từ biển:

Bão thường kết hợp với hiện tượng nước dâng do bão, tạo thành gió và sóng Gió bão mạnh sẽ tạo ra sóng lớn và làm tăng cao mực nước biển Trong thời gian 30 năm qua, người ta ghi nhận được có một nửa trong số các cơn bão đổ bộ vào Việt Nam đã làm dâng cao mực nước trên 1 mét và có 11% số cơn bão làm dâng cao mực nước biển trên 2 mét Một số trường hợp rất đặc biệt, bão có thể tạo thành nước dâng cao đến vài mét

Bão, áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam được chia thành 2 loại: ảnh hưởng trực tiếp và ảnh hưởng gián tiếp:

- Ảnh hưởng trực tiếp: Bao gồm tất cả các cơn bão và ÁP THẤP NHIỆT ĐỚI có

tâm đi vào đất liền hoặc không đi vào đất liền nước ta nhưng trực tiếp gây ra gió mạnh từ cấp 6 trở lên

- Ảnh hưởng gián tiếp: Bao gồm tất cả các cơn bão và ÁP THẤP NHIỆT ĐỚI khi

tới gần bờ biển nước ta đã suy yếu nhiều nên khi tâm đi vào đất liền hoặc chuyển hướng đi hướng khác, hoặc tan rã ngay tại chỗ và chỉ gây ra gió yếu (cấp 5) và gây mưa to đến rất to trên diện rộng

Hình minh họa khu vực ảnh hưởng của bão theo thời gian

c) Hậu quả do bão và áp thấp nhiệt đới gây ra ở nước ta

Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, một trong năm ổ bão của khu vực Châu

Á - Thái Bình Dương Đặc trưng về địa lý, khí hậu và kinh tế - xã hội khiến nước ta

vô cùng nhạy cảm với những biến đổi thời tiết, cũng như chịu ảnh huởng thiên tai nặng nề Một số hậu quả do bão và áp thấp nhiệt đới gây ra:

• Hậu quả về kinh tế - xã hội

Gây thiệt hại to lớn về người và của: có khoảng 80 – 90% dân số Việt Nam chịu ảnh huởng của bão Chỉ tính 11 năm gần đây (1995-2006), các loại thiên tai như: bão, lũ, lốc đã làm thiệt hại đáng kể về người và tài sản: làm chết và mất tích 9.416 người, bị thương 7.622 người; làm đổ, trôi, ngập, hư hỏng khoảng 7.966 tỷ ngôi nhà Thiệt hại vật chất ước tính 61.479 tỷ đồng (Nguồn

www.ccfsc.org.vn/ndm-p)

Ảnh huởng nghiêm trọng đến các ngành kinh tế:

+ Nông – lâm – ngư nghiệp: là nhóm ngành chịu thiệt hại nghiêm trọng nhất khi

có bão đổ bộ Bão làm hư hại hoa màu, gây chết đối với vật nuôi, gia cầm, đánh chìm tàu bè, nuôi trồng thủy sản bị nuớc biển dâng cao cuốn trôi…

+ Công nghiệp: làm hư hại máy móc, kho bãi, tắc nghẽn giao thông dẫn đến đình trệ sản xuất

+ Du lịch – dịch vụ: bão phá hủy các công trình di tích lịch sử và các danh lam thắng cảnh, làm giảm lượng khách du lịch vào Việt nam vào mùa mưa bão Các công trình di tích lịch sử sau mỗi mùa mưa bão xuống cấp nghiêm trọng và số tiền cần cho việc tôn tạo lại là rất lớn

Ngoài ra bão còn gây ảnh hưởng trực tiếp đến giáo dục, y tế, làm tăng sự phân hóa gìau nghèo, cản trở và làm chậm quá trình xóa đói giảm nghèo, đặc biệt tại các địa phương, khu vực thuờng xuyên phải hứng chịu sự tàn phá của bão

• Hậu quả về môi trường:

Bão tàn phá, làm suy thoái, gây ô nhiễm môi trường sống, tác động xấu đến hệ sinh thái nước ta Bão gây ra tác động sâu sắc trên nhiều mặt sinh học, làm huỷ hoại môi trường sống, thu hẹp nơi cư trú, làm giảm số lượng sinh vật; huỷ hoại nguồn dinh dưỡng, nguồn nước; làm thay đổi đặc điểm, tính chất, tập quán của một

số loài sinh vật, gây ra những biến dị, những đột biến ở một số loài sinh vật…

• Hậu quả về quốc phòng – an ninh:

- Phá huỷ các công trình quốc phòng, an ninh

- Suy giảm nguồn dự trữ của quốc gia

- Mất ổn định đời sống xã hội

- Gây xáo trộn trật tự an toàn xã hội

d) Tình hình bão ở Việt Nam qua các năm:

Những năm qua, do biến đổi khí hậu nên tình hình bão nước ta diễn biến phức tạp

và rất khó dự đoán.Theo một số nghiên cứu cho thấy, bão có xu thế ngày càng gia tăng cả về quy mô cũng như chu kì lặp lại kèm theo những đột biến khó lường đặc biệt là trong 3 thập kỷ gần đây Trong vòng hơn 50 năm (1954-2006) đã có 380 trận bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam, để lại nhiều hậu quả và tổn thất nặng nề

Những cơn bão nguy hiểm đã từng đổ bộ vào nuớc ta trong vòng 5 năm qua

1 Bão Xangsane

Bão Xangsane (con voi lớn) là một cơn bão mạnh được hình thành từ vùng biển phía đông Philippines cuối tháng 9 năm 2006 Khi vào đến Việt Nam còn được gọi là bão số

6, ảnh hưởng mạnh đến các tỉnh miền Trung

Bản đồ toàn cảnh đường đi của cơn bão

Cơn bão đổ bộ vào bờ biển Đà Nẵng đến Quảng Ngãi ngày 1/10/2006

2 Bão Lekima

Tức bão số 5 , ngày 3 tháng 10 năm 2007 cơn bão đã tràn vào địa phận giáp ranh giữa hai tỉnh Quảng Bình và Hà Tĩnh ở mức rất nghiêm trọng

Trên hành trình của mình, cơn bão đã làm ít nhất 37 người thiệt mạng cùng 24 người mất tích

Sóng lớn uy hiếp nhà dân ven biển Quỳnh Long, Nghệ An

3 Bão Mekkhala

Ngày 30/9/2008, bão số 7 đã tiến sâu vào địa phận Quảng Bình với sức gió mạnh cấp

8, cấp 9, giật cấp 9

Bão trên biển Kì Phương, Hà Tĩnh

Mặc dù thiệt hại nhẹ nhưng cơn bão đến quá nhanh, người dân chưa có sự đề phòng, chuẩn bị kịp thời , nhiều trẻ em vẫn còn đang đi học

4 Bão Ketsana

Ngày 26/9/2009, một áp thấp nhiệt đới đã mạnh lên thành bão mang tên quốc tế Ketsana, tức bão số 9 của Việt Nam Đây là cơn bão được so sánh ngang với siêu bão Xangsana

Hậu quả bão số 9 tại Đà Nẵng

Bão Ketsana đổ bộ vào miền Trung

5 Bão Conson

Bão nhiệt đới đầu tiên trong mùa bão Thái Bình Dương năm 2010, tối 17 tháng 7, trung tâm bão đã đổ bộ vào khu vực Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định với cấp bão 11, 12 Bản đồ toàn cảnh bão conson

Sức tàn phá khủng khiếp của bão conson

Đây được coi là cơn bão nguy hiểm nhất trong những năm gần đây, gây thiệt hại lớn đến nhiều quốc gia: Philippines, Trung Quốc, Việt Nam )

e) Bão số 8 – siêu bão Sơn Tinh

Tên gọi: Sơn Tinh

Sức gió mạnh nhất gần tâm bão: cấp 14

Lượng mưa cao nhất: trên 400 mm

Đổ bộ: rạng sáng 29/10/2012 vào Quảng Ninh - Thái Bình

Là cơn bão mạnh nhất trong vòng 7 năm trở lại đây, và cũng là cơn bão có quỹ đạo khó đoán nhất

Thiệt hại: thiệt hại về người ít, không đáng kể Thiệt hại về vật chất khá lớn: Gãy cột truyền hình 180m ở Nam Định, đàn gia cầm bị chết do lạnh…

III Vấn đề dự báo và phòng tránh

Dự báo:

- Kết hợp với các Trung tâm Khí tượng Thủy văn trong khu vực như Nhật Bản

- Trang thiết bị ảnh hưởng lớn đến kết quả dự báo: hình ảnh vệ tinh

- Xây dựng các mô hình dự báo giúp việc phát hiện bão, cũng như phán đoán hướng di chuyển dễ dàng hơn

Phòng tránh:

Việc phòng tránh bão thuờng bao gồm 4 phần

a) Chuẩn bị:

- Theo dõi các diễn biến của bão trên các bản tin dự báo, cảnh báo, và truyền đạt thông tin

- Thực hiện nội dung công điện và sự chỉ đạo trực tiếp của các cơ quan hữu quan

- Có kế hoạch tổ chức phòng, chống tốt…

- Chủ động dự trữ lương thực, nhu yếu phẩm

- Chặt tỉa cành cây ở các khu dân cư và đô thị theo chỉ đạo của chính quyền địa phương

- Chằng chống nhà cửa, kho tàng

- Giữ thông tin liên lạc giữa cộng đồng và gia đình

- Tranh thủ thu hoạch sản phẩm nông nghiệp, thủy, hải sản ở vùng có nguy cơ bị ảnh hưởng bão

- Tranh thủ tiêu nước đệm ở những vùng trũng, thấp có nguy cơ bị ngập úng

- Chuẩn bị việc sơ tán theo chỉ đạo của chính quyền

- Tham gia các hoạt động cộng đồng trong việc phòng tránh bão

b) Đối phó

- Tổ chức sơ tán theo chỉ đạo của chính quyền

- Tổ chức cứu hộ công trình và xử lý tốt sự cố từ giờ đầu

- Tổ chức tốt công tác tìm kiếm cứu nạn

c) Khắc phục hậu quả sau bão

- Cứu trợ khẩn cấp và nhanh chóng ổn định đời sống nhân dân

- Vệ sinh môi trường, phòng chống dịch bệnh

- Có biện pháp cấp bách phục hồi sản xuất