Dạy học môn chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên sư phạm âm nhạc trường cao đẳng văn hóa nghệ thuật thái bình

Từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi chọn đề tài “Dạy học môn Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên sư phạm Âm nhạc trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình” cho luận văn Thạc sĩ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TW

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứ của riêng tôi Các số liệu kêt quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Nếu có điều gì trái với lời cam đoan, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận văn

Hoàng Ngọc Khánh

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG DẠY HỌC CHỈ HUY DÀN DỰNG HÁT TẬP THỂ TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG VĂN HÓA NGHỆ THUẬT THÁI BÌNH 7

1.1 Khái niệm thuật ngữ 7

1.1.1 Chỉ huy 7

1.1.2 Dàn dựng 8

1.1.3 Hát tập thể 9

1.1.4 Phương pháp dạy học 11

1.1.5 Vị trí, vai trò của môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể đối với đào tạo

hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc 15

1.2 Thực trạng dạy học Chỉ huy hát tập thể cho sinh viên Cao đẳng Sư

phạm Âm nhạc 17

1.2.1 Khái quát sơ lược về trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình 17

1.2.2 Vài nét về khoa Sư phạm Âm nhạc 20

1.2.3 Chương trình, giáo trình, tài liệu 22

1.2.4 Khả năng thực hành Âm nhạc của sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc 24 1.2.5 Dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên Cao đẳng Sư

phạm Âm nhạc 26

Tiểu kết 29

Chương 2: BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC CHỈ

HUY DÀN DỰNG HÁT TẬP THỂ 31

2.1 Những định hướng nâng cao dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc 31

2.2 Rèn luyện kỹ thuật chỉ huy 33

2.2.1 Tư thế chỉ huy 34

2.2.3 Kỹ thuật diễn tả âm nhạc 42

2.3 Dạy học Chỉ huy dàn dựng hai tác phẩm hợp xướng tiêu biểu 55

2.3.1 Dạy học Chỉ huy dàn dựng tác phẩm Làng tôi của Văn Cao (phối âm: Đào Ngọc Dung) 55

2.3.2 Dạy học chỉ huy dàn dựng tác phẩm Tiếng chày trên sóc Bom Bo của Xuân Hồng (phối âm: Minh Cầm) 58

2.4 Thực nghiệm sư phạm 62

2.4.1 Mục đích thực nghiệm 62

2.4.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 63

2.4.3 Đối tượng, phạm vi và thời gian thực nghiệm 63

2.4.4 Quy trình thực nghiệm 63

2.4.5 Kiểm tra ý kiến đánh giá của sinh viên sau khi học môn Chỉ huy dàn dựng hát tập thể bằng phương pháp mới 65

Tiểu kết 67

KẾT LUẬN 69

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

PHỤ LỤC 76

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chỉ huy dàn dựng và hát tập thể là bộ môn có vai trò, vị trí quan trọng trong việc đào tạo âm nhạc nói chung và ngành cao đẳng sư phạm Âm nhạc nói riêng Môn Chỉ huy dàn dựng hát tập thể là môn học mang tính tổng hợp

về Âm nhạc như: hình thức, thể loại âm nhạc, kỹ năng cơ bản trong chuyên môn chỉ huy dàn dựng tác phẩm hợp xướng và khả năng biểu diễn tác phẩm

đó Ngoài ra sinh viên cần được trang bị những kiến thức về tâm lý con người, có những kỹ năng và phương pháp khi làm việc trước tập thể

Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình qua nhiều năm đào tạo hệ cao đẳng sư phạm Âm nhạc xây dựng được đội ngũ giáo viên âm nhạc khá đông đảo cho tỉnh nhà và một số tỉnh lân cận Số đông sinh viên ra trường đáp ứng được nhu cầu dạy học Âm nhạc ở các trường phổ thông Tuy vậy khá nhiều sinh viên vẫn yếu về năng lực Chỉ huy dàn dựng hát tập thể ứng dụng vào công tác giảng dạy bị hạn chế Hiện nay, chương trình Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể của trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình vẫn còn mang tính khuôn mẫu Giáo viên cũng như sinh viên vẫn chưa thể hiện tốt khả năng tư duy sáng tạo trong cách dạy, cách học và ứng dụng chỉ huy dàn dựng hát tập thể vào thực tiễn Sự hỗ trợ của phương tiện dạy học hiện đại như máy tính, mạng internet chưa khai thác một cách hiệu quả Người học vẫn lệ thuộc nhiều theo ý tưởng, chưa thực sự hình thành mối quan hệ tương tác tích cực giữa người dạy với người học và người học với nhau Trên thực tế, sinh viên

ra trường không chỉ đơn thuần làm công tác giảng dạy cho học sinh phổ thông

mà cũng tham gia vào các hoạt động âm nhạc phong phú diễn ra thường xuyên trong nhà trường, trên địa bàn trường học và cả trong phạm vi toàn tỉnh Một trong những hoạt động thường xuyên của giáo viên Âm nhạc ở trường phổ thông là Chỉ huy dàn dựng các tác phẩm âm nhạc trong hoạt động dạy hát và các chương trình văn nghệ của nhà trường, địa phương

Từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi chọn đề tài “Dạy học môn Chỉ huy

dàn dựng hát tập thể cho sinh viên sư phạm Âm nhạc trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình” cho luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận

và Phương pháp dạy học Âm nhạc

2 Lịch sử nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã tìm hiểu một số sách chuyên khảo, công trình nghiên cứu, luận văn, luận án ở nước ngoài và trong nước về Chỉ huy dàn dựng:

Ở nước ngoài:

Conducting course do Nhà thờ Jesus Christ of Latter-day Saints tại

Thành phố Salt Lake City, Utah, United States of America đã phát hành cuốn

Conducting course năm 2005 để phục vụ thờ phụng cho các Thánh Hữu Ngày Sau (Latter-day Saints) Mục đích của cuốn sách là dạy cho những người bắt đầu học âm nhạc và học chỉ huy Các kiến thức về chỉ huy được sắp xếp theo trình tự logic, sơ giản, đủ các kiến thức cơ bản để giúp cho người học dễ hiểu

và có thể thực hành điều khiển một cách chi tiết các bài Thánh ca

Cuốn sách Becoming a Choral Music Teacher (2009) của Giáo sư

Patrice Madura Ward-Steinman thuộc Trường Đại học Âm nhạc Indiana đã đề cập các vấn đề mang tính sáng tạo thiết thực về phương pháp và tài liệu giảng dạy hợp xướng Ngoài ra, cuốn sách còn cung cấp nhiều vấn đề phức tạp trong các lớp học hợp xướng để sinh viên khám phá, tự nghiên cứu làm giàu thêm kiến thức cho bản thân; cuốn sách còn đề cập đến cách thức lập kế hoạch tổ chức biểu diễn hợp xướng, lựa chọn tác phẩm và xác lập chương trình biểu diễn hợp xướng

Hai tài liệu trên đã đề cập đến những bước hướng dẫn cơ bản cho người bắt đầu học chỉ huy hợp xướng, là những tài liệu phù hợp và hết sức quí giá để luận văn tham khảo

Ở trong nước:

Trong cuốn Chỉ huy và biểu diễn hợp xướng (1982) của tác giả Nguyễn

Minh Cầm gồm năm phần: Những vấn đề cơ bản của hợp xướng; nguyên tắc

tổ chức hợp xướng; kỹ thuật chỉ huy; vai trò của người chỉ đạo hợp xướng; bài tập luyện thanh Đây là cuốn sách hết sức bổ ích, đã được nhiều các sinh viên học chuyên ngành chỉ huy hợp xướng sử dụng làm tài liệu học tập

Đỗ Mạnh Thường - Nguyễn Minh Cầm (1982), Hướng dẫn hát tập thể,

Nhà xuất bản Kim Đồng Đây là cuốn sách cung cấp một số kiến thức sơ giản

về chỉ huy, phương pháp luyện tập hát… cho những người làm công tác phụ trách Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh

Vũ Tự Lân và Lê Thế Hào (1998), Phương pháp hát và chỉ huy dàn

dựng hát tập thể (giáo trình đào tạo giáo viên Trung học cơ sở hệ Cao đẳng

Sư phạm) gồm 7 chương Nội dung giáo trình đề cập một số vấn đề cơ bản của việc dạy hát (được chia thành hai giai đoạn) và phương pháp chỉ huy và dàn dựng hát tập thể Nội dung phương pháp và kỹ thuật hát được thể hiện bằng các bài tập luyện thanh, những kiến thức về giọng hát, phát huy giọng hát tự nhiên của học sinh khi dàn dựng và ứng dụng kỹ thuật thể hiện một số

ca khúc Việt Nam Tuy nhiên, nội dung dạy hát chủ yếu là các bài tập luyện giọng phù hợp với dạy hát cá nhân hơn là dạy hát tập thể, chưa có nhiều bài tập luyện giọng cho hợp xướng; nội dung chỉ huy dàn dựng hát tập thể đã đề cập đến một số vấn đề về nghệ thuật hợp xướng (giới thiệu các hình thức hợp xướng, tầm cữ giọng của các hình thức hợp xướng), các kỹ thuật cơ bản chỉ huy và hướng dẫn dàn dựng tác phẩm Đây là giáo trình bổ ích, phù hợp với trình độ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc mà chúng tôi sẽ kế thừa để tiếp tục nghiên cứu cho đề tài

Chỉ huy dàn dựng tác phẩm âm nhạc (1995), của Lê Thế Hào và

Nguyễn Thiết là giáo trình của Trường Cao đẳng sư phạm Nhạc - Họa Trung ương Giáo trình gồm ba phần: Phần 1 - Giới thiệu về nghệ thuật hợp xướng; phần 2 - Kỹ thuật chỉ huy; phần 3 - Dàn dựng tác phẩm Giáo trình tương đối

phù hợp với trình độ đào tạo của bậc Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc Tuy nhiên, giáo trình còn chưa đề cập đến việc hướng dẫn cho sinh viên xử lý chi tiết từng tác phẩm âm nhạc

Đoàn Phi (2005), Chỉ huy dàn dựng hát tập thể (giáo trình Cao đẳng Sư

phạm), với nội dung chủ yếu là dạy kỹ thuật chỉ huy hát tập thể, cung cấp cho sinh viên hệ Cao đẳng những khái niệm về nghệ thuật hợp xướng, những khái niệm cơ bản của người chỉ huy để có thể tổ chức, tập luyện và biểu diễn hợp xướng với những tác phẩm loại nhỏ Ngoài ra, giáo trình còn đề cập đến các bài luyện thanh cho hợp xướng nhưng còn ít, riêng lẻ và chưa hệ thống

Dàn dựng chương trình tổng hợp (2007) của Lê Tuấn Anh đề cập tới

công tác dàn dựng các chương trình tổng hợp như hát - múa trong nhà trường phổ thông, các hình thức tổ chức các hoạt động âm nhạc ngoại khóa, tổ chức chương trinh biểu diễn âm nhạc trong các ngày lễ, trong các cuộc thi nghệ thuât Công trình này là tài liệu bổ ích, có giá trị liên quan đến vấn đề dàn dựng mà chúng tôi sẽ kế thừa trong luận văn

Tại trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung Ương đã có ngoài một

số luận văn tốt nghiệp đề cập đến vấn đề chỉ huy dàn dựng hát tập thể như:

Nguyễn Quỳnh Lê (2013), Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn Chỉ

huy dàn dựng Hát tập thể cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc Trường Đại học Quảng Bình, luận văn chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy

học âm nhạc; Lê Quốc Vương (2014), Nâng cao chất lượng dạy học môn Chỉ

huy dàn dựng Hát tập thể cho sinh viên sư phạm âm nhạc tại Trường Cao đảng Sư phạm Hà Nội, luận văn chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy

học âm nhạc; Lò Thị Ánh Nguyệt (2016), Dàn dựng tốp ca trong hoạt động

âm nhạc ngoại khóa tại Trường Trung học cơ sở Lê Quý Đôn - Mường La - Sơn La, luận văn chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học âm nhạc

Các tác giả đã đề cập đến đổi mới giảng dạy môn học cho đối tượng của nơi họ đang công tác Các giải pháp mà các tác giả đưa ra đã góp thêm phần tác động đến hiệu quả quá trình dạy học

Nhìn chung, các sách đã xuất bản, các công trình nghiên cứu và một số luận văn là nguồn tư liệu quý báu, là cơ sở hết sức cần thiết cho đề tài khi bàn

về những vấn đề Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể Chúng tôi sẽ tiếp tục kế thừa, đưa ra biện pháp phù hợp của việc dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập cho sinh viên sư phạm tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất biện pháp dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học cho sinh viên sư phạm Âm nhạc tại trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu về Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể làm cơ sở lý luận và thực trạng của việc dạy học Chỉ huy dàn dựng cho hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình

Đưa ra một số biện pháp dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Dạy học môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể cho sinh viên hệ Cao đẳng

Sư phạm Âm nhạc, tại trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu dạy học môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể cho sinh viên cao đẳng sư phạm âm nhạc tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình

Luận văn sẽ tập trung khảo sát các vấn đề liên quan đến dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể từ năm 2016 đến năm 2018 (tác giả luận văn đã có thời gian tích lũy về dạy học)

Các vấn đề nghiên cứu về Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể rất rộng Luận văn chỉ tập trung đề cập đến các vấn đề mang tính cơ bản cho người bắt đầu

học: tư thế chỉ huy, kỹ thuật đánh nhịp (nhịp 2 phách, 3 phách, 4 phách, 6 phách) kỹ thuật diễn tả âm nhạc (legato, staccato, non legato, lấy đà, cắt hết, tốc độ, ngân tự do, sắc thái lực độ)

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp chủ yếu sau:

Phân tích, so sánh và tổng hợp để nghiên cứu, phân tích các tài liệu,

các kết quả điều tra, từ đó tổng hợp, khái quát hóa, đưa ra những nhận định có tính khoa học

Trao đổi ý kiến chuyên gia để giúp cho tác giả luận văn tham khảo ý kiến

của các chuyên gia có trình độ cao xem xét, nhận định về dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể

Điều tra và thực nghiệm sư phạm để khảo sát thực trạng việc dạy học

Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình, thông qua những thông tin khách quan từ giảng viên dạy học Chỉ huy dàn dựng và sinh viên sư phạm âm nhạc

6 Những đóng góp của luận văn

Luận văn sẽ có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc nói chung

và tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình nói riêng

Làm tài liệu tham khảo cho các cơ sở đào tạo đối tượng Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

7 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm hai chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực trạng dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình

Chương 2: Biện pháp nâng cao chất lượng dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG DẠY HỌC CHỈ HUY DÀN DỰNG HÁT TẬP THỂ TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG VĂN HÓA

NGHỆ THUẬT THÁI BÌNH 1.1 Khái niệm thuật ngữ

1.1.1 Chỉ huy

Đã có nhiều công trình nghiên cứu đưa ra các khái niệm khác nhau về Chỉ huy

Theo Karl Wilson Gehrkens (1918), Essentials in Conducting, đã khái niệm:

The word "conducting" as used in a musical sense nowordinarily refers to the activities of an orchestra or chorus leader who stands before a group of performers and gives his entire time and effort to directing their playing or singing, to the end that a musically effective ensemble performance may result” [43;1]

Có thể tạm dịch:

Danh từ “chỉ huy” thường được sử dụng theo nghĩa âm nhạc để đề cập đến hoạt động của một người đứng trước một dàn nhạc hoặc dàn đồng ca/nhóm người biểu diễn, dành toàn bộ thời gian và công sức để chỉ đạo việc chơi nhạc/hát sao cho phần biểu diễn trở nên hoàn hảo nhất

Theo tác giả Nguyễn Bách viết trong cuốn Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc

và hợp xướng “Điều khiển hợp xướng hay điều khiển dàn nhạc là nghệ thuật

chỉ huy cao cấp” [1;13]; cuốn Từ điển âm nhạc (2015) của Vũ Tự Lân khái

niệm: “Chỉ huy - nghệ thuật điều khiển một tập thể âm nhạc (dàn nhạc, dàn hòa tấu, hợp xướng)…” Ông còn giải thích “người chỉ huy” đồng nghĩa với

“nhạc trưởng”:

Nhạc trưởng (người chỉ huy dàn nhạc) - nhạc sĩ chỉ đạo một tập thể nghệ thuật Để truyền đạt được ý đồ của tác giả một cách kỹ lưỡng nhất, giải thích được sáng rõ tác phẩm âm nhạc đem ra dàn dựng

biểu diễn, người chỉ huy phải nắm được thuần thục kỹ thuật chỉ huy, đọc thành thạo tổng phổ Người chỉ huy thi hành nhiệm vụ ấy bằng một hệ thống những thủ pháp, động tác mang tính tạo hình… [18;264]

Từ những khái niệm và cách giải thích ở trên, chúng tôi có thể khái quát: chỉ huy/nhạc trưởng là người điều khiển việc biểu diễn tác phẩm âm nhạc bằng dàn hợp xướng, dàn nhạc Nhiệm vụ của người chỉ huy là luôn tìm được chương trình hoạt động, tìm tác phẩm, chọn lựa tác phẩm, truyền bá kiến thức, dàn dựng tiết mục, tổ chức hoạt động tuyên truyền trong xã hội v.v Ngoài khả năng chuyên môn, người chỉ huy còn phải có khả năng lãnh đạo, biết tổ chức giỏi và có uy tín

1.1.2 Dàn dựng

Theo Hoàng Phê giải nghĩa: “Dàn dựng là tổ chức hướng dẫn luyện tập cho diễn viên trước khi biểu diễn trên sân khấu” [33;212]; Nguyễn Văn Hùng- Thái Xuân Đệ cũng đưa ra khái niệm tượng tự: “Dàn dựng là tập luyện và chuẩn bị mọi mặt cho việc trình bày tác phẩm nghệ thuật trước khi đưa ra diễn trên sân khấu” [7;215];

Trong Tập bài giảng Dàn dựng chương trình Âm nhạc tổng hợp, Lê

Vinh Hưng đã đưa ra khái quát công việc của người dàn dựng được hiểu là công việc của người đứng đầu, có năng lực thị phạm các hình thức biểu diễn, thêm/bớt về liều lượng các thủ pháp của nghệ thuật âm nhạc và truyền vào cho diễn viên thực hiện các nhiệm vụ chuyển tải chủ đề tư tưởng của một chương trình/một tác phẩm nghệ thuật Người dàn dựng tạo màu sắc riêng cho từng tiết mục/kết cấu nội dung chương trình và đóng vai trò quyết định chất lượng biểu diễn âm nhạc “Dàn dựng thực chất là quá trình luyện tập để người chỉ huy làm hoà hợp thế mạnh của từng diễn viên, những người mà khí chất, tính cách, giọng hát… có thể khác biệt, thậm chí đối chọi nhau, thành một khối thống nhất trong quá trình biểu diễn âm nhạc” [14;12]

Từ những khái niệm trên, chúng tôi có thể giải nghĩa cụm từ ”chỉ huy dàn dựng” là dùng để chỉ công việc của người chỉ đạo, tổ chức hướng dẫn tập luyện nhằm liên kết, hòa hợp từng diễn viên có tố chất/đặc điểm khác nhau thành một chỉnh thể thống nhất trong việc chuyển tải ý đồ của nhà soạn nhạc, thông qua các công đoạn: tìm hiểu/nghiên cứu tác phẩm, dàn dựng tác phẩm

và tổ chức biểu diễn trước công chúng

Người chỉ huy đương nhiên là người dàn dựng, bởi lẽ, muốn biểu diễn được một tác phẩm âm nhạc, thì trước hết người chỉ huy phải bắt đầu bằng việc nghiên cứu dàn dựng tác phẩm, phải là người hiểu rõ nhất, nắm chắc nhất nhiệm vụ, công việc đang làm, sẽ làm và phải làm Hơn nữa, khi biểu diễn cùng tập thể diễn viên trên sân khấu, người chỉ huy thường không dùng lời nói để yêu cầu diễn viên thể hiện như khi tập luyện Việc sử dụng phương tiện duy nhất để yêu cầu diễn viên lúc đó là những tín hiệu trong động tác mà chủ yếu là đôi tay Mọi ý muốn, tư duy, tình cảm của người chỉ huy đều nhờ vào sức biểu cảm của đôi tay Tay của người chỉ huy là mắt, là hồn, là đối tượng tiếp xúc trực tiếp với diễn viên

Ngược lại, người dàn dựng không nhất thiết là người chỉ huy Trong tiến hành công việc dàn dựng âm nhạc, người chỉ huy và người dàn dựng

có sự tương đồng là: nghiên cứu tác phẩm, dàn dựng tác phẩm cho diễn viên thể hiện và tổ chức biểu diễn trước công chúng Tuy nhiên, người dàn dựng có sự khác biệt là không nhất thiết phải biểu diễn cùng diễn viên, còn người chỉ huy thì luôn phải biểu diễn và là người quyết định đến sự thành công trong biểu diễn

1.1.3 Hát tập thể

Trong cuốn Từ điển tiếng Việt (1994) của Văn Tân giải thích “Tập thể -

nói nhiều người cùng sinh hoạt, cùng hoạt động với nhau” [36;723]

Theo Đoàn Phi (2007), Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho rằng: “Hát tập

thể là một số đông quần chúng tham gia hát (có thể là một trường học, một

đoàn thể, một cơ quan, xí nghiệp hoặc một khối quần chúng dự mít tinh ” [34;9 ]; nhạc trưởng Nguyễn Bách cho rằng các hình thức biểu diễn thanh nhạc: “Tốp ca, hợp ca và hợp xướng để chỉ một tập thể những người cùng hát

chung một tác phẩm thanh nhạc” [1;106]; trong cuốn Hướng dẫn hát tập thể

(1982): “Đồng ca hay hợp xướng là dùng giọng hát của một số đông người trình bày bài hát hào hùng, trang nghiêm hay vui tươi, thắm thiết Tiếng hát mạnh mẽ vang ấm, tập thể đông đảo, thống nhất là hình tượng đẹp đẽ, biểu dương sức mạnh của tập thể, gây được không khí tưng bừng trong buổi biểu diễn” [37;5], còn Lê Thế Hào và Nguyễn Thiết khẳng định “Hát hợp xướng là nghệ thuật diễn tấu tập thể, một nghệ thuật có khả năng liên kết, thống nhất tình cảm, ý chí và tư tưởng con người thông qua một tác phẩm âm nhạc” [9;8]

Các khái niệm trên đều có thống nhất chung về hát tập thể là hình thức trình diễn thanh nhạc có nhiều người tham gia, mà hình thức trình diễn có qui

mô ít người nhất là tốp ca (hình thức có ít nhất 4 người) Để làm rõ khái niệm hát tập thể, chúng tôi khái quát và giải thích như sau: Hát tập thể là loại hình nghệ thuật âm nhạc được biểu hiện bằng nhiều giọng hát, lấy hiệu quả chủ yếu

là sự cộng hưởng/hòa đồng làm tiêu chí chính trong việc biểu đạt nghệ thuật Thông qua hát tập thể góp phần tạo sự đồng cảm, đồng điệu và hoà hợp tinh thần mọi người, nâng cao tinh thần làm chủ tập thể, giáo dục tư tưởng, tình cảm và thẩm mỹ âm nhạc Sự khác biệt của hát tập thể với hát đơn ca, song

ca, tam ca là vai trò của cá nhân vì tập thể Sự hoà hợp, bổ sung, hỗ trợ của các thành viên khi trình diễn là tiêu chí đầu tiên của chất lượng nghệ thuật trong hát tập thể Hình thức và qui mô, bởi lẽ, trong hát tập thể có lúc tất cả cùng hát đồng âm (unison), nhưng cũng nhiều khi hát bè (ít nhất 2 bè) Do đó cần ít nhất 2 người/bè thì mới có sự hòa hợp, bổ sung và hỗ trợ cho nhau trong cùng bè (chẳng hạn như câu hát dài thì có thể phân ra các chỗ lấy hơi khác nhau để đảm bảo sự trôi chảy, không bị ngắt )

Dựa trên âm sắc và tầm cữ, người ta chia giọng hát thành những loại giọng hát khác nhau như giọng thiếu nhi, soprano (nữ cao), mezzo soprano (nữ trung), alto (nữ trầm), tenor (nam cao), barytono (nam trung), Basso (nam trầm) Trong cuốn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể (trang 10 đến trang 12), tác giả Đoàn Phi đã thống kê âm vực của các loại giọng thường được dùng trong hát hợp xướng như sau:

Khi dàn dựng hát tập thể thì một trong những yêu cầu quan trọng đối với người Chỉ huy là phải nắm được tính năng các loại giọng hát Việc đó không chỉ giúp cho bản thân người chỉ huy có thế giải quyết những vướng mắc trong dàn dựng, mà còn đặt ra kế hoạch, phương thức mở rộng, phát triển giọng hát cho tập thể diễn viên

1.1.4 Phương pháp dạy học

1.1.4.1 Dạy học

Khái niệm về dạy học, Phạm Viết Vượng cho rằng: “Dạy học là quá trình hoạt động của hai chủ thể, trong đó dưới sự tổ chức, hướng dẫn và điều khiển của giáo viên, học sinh nhận thức lại nền văn minh nhân loại và rèn luyện hình thành kỹ năng hoạt động” [42;58]

Trong cuốn Hát (2004-tập 1), Ngô Thị Nam khái niệm:

Dạy học là quá trình tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm giúp cho người học lĩnh hội những tri thức khoa học, kỹ năng hoạt động nhận thức và thực tiễn, phát triển các năng lực hoạt động sáng tạo, trên cơ sở đó hình thành thế giới quan và các phẩm chất nhân cách của người học theo mục đích giáo dục” [27;22]

Chúng tôi thống nhất với hai khái niệm trên, người dạy và người học cùng hợp tác, đồng đẳng với nhau trong mối quan hệ truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học của nhân loại Tuy vậy, chức năng của người dạy và người học khác nhau đó là: người dạy điều khiển việc học của người học, còn người học

tự điều khiển sự học tập của bản thân Con đường cơ bản thực hiện quá trình giáo dục, quá trình dạy học đóng vai trò cực kì quan trọng trong việc giáo dục toàn diện cho sinh viên theo mục đích đã đề ra

1.1.4.2 Phương pháp

Trong cuốn Từ điển tiếng Việt (1994) của Văn Tân giải thích về phương pháp như sau: “Trình tự cần theo trong những bước có quan hệ với

nhau khi tiến hành một việc có mục đích nhất định; toàn thể những bước đi

mà tư duy tiến hành theo một trình tự hợp lý luận, nhằm tìm ra chân lý trong

khoa học” [36;644]

Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên) nêu giải nghĩa phương pháp là

“cách thức nhận thức, nghiên cứu hiện tượng của tự nhiên và đời sống xã hội

và hệ thống các cách sử dụng để tiến hành một hoạt động nào đó” [33;766]

Trong cuốn Lý luận dạy đại học (2008) của Đặng Vũ Hoạt có giải thích

tương đối rõ ràng và chi tiết về phương pháp:

Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Metodos” có nghĩa là con đường, là cách thức để đạt đến mục đích nhất định Phương pháp là hình thức tự vận động bên trong của nội dung, nó gắn liền với hoạt động của con người, giúp con người hoàn thành được những nhiệm vụ phù hợp với mục đích đã đề ra [12;117]

Bất kỳ phương pháp nào, dù là phương pháp nhận thức hay phương pháp thực hành sản xuất, để thực hiện có kết quả vào đối tượng nào đó thì cũng phải biết tính chất của đối tượng, tiến trình biến đổi của nó dưới tác động của phương pháp đó Nghĩa là phải nhận thức những quy luật khách quan của đối tượng mà chủ thể định tác động vào thì mới đề ra những biện pháp hoặc hệ thống những thao tác cùng với những phương tiện tương ứng để nhận thức và để hành động thực tiễn

Phương pháp có hai đặc trưng cơ bản: một là nội dung, phương pháp có

tính khách quan, do bản chất và đặc điểm của khách thể nghiên cứu quyết định

được đúc kết thành lý luận phản ánh nó; hai là hình thức, phương pháp có tính

chủ quan, bởi vì phương pháp chỉ tồn tại trong đầu óc con người, nghĩa là trong hoạt động có ý thức, chứ không tồn tại ở bên ngoài và độc lập với con người Phương pháp đúng đắn xuất phát từ lý luận khoa học đúng đắn và đã được thực tiễn kiểm nghiệm Tuy nhiên, có phương pháp đúng, nhưng chưa chắc đưa đến kết quả tốt, bởi vì kết quả phụ thuộc vào kinh nghiệm sử dụng và nghệ thuật vận dụng phương pháp của con người

1.1.4.3 Phương pháp dạy học

Theo Thái Duy Tuyên, “Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành động vì mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dung học vấn… là cách thức tương hỗ giữa thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy học” [39;38];

Bài viết Về phương pháp dạy và học ở đại học của GS Lâm Quang

Thiệp trong tạp chí Giáo dục Nghệ thuật của Trường Đại học Sư phạm Nghệ

thuật Trung ương, năm 2007, tác giả đã đề cập đến quan niệm về dạy cách

học và học cách học để tạo thói quen, niềm say mê và khả năng học suốt đời

và nội dung bao quát của việc dạy và học của bậc đại học Trong chương trình đào tạo đại học phải chú trọng kiến thức nền tảng chứ không phải kiến thức

về một qui trình cụ thể

Mỗi phương pháp và hình thức dạy học có những ưu, nhược điểm và giới hạn sử dụng riêng Việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học trong toàn bộ quá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy tích cực và nâng cao chất lượng dạy học Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, nhóm đôi và dạy học cá thể là những hình thức xã hội của dạy học cần kết hợp với nhau, mỗi một hình thức có những chức năng riêng Phương pháp dạy học bao gồm phương pháp dạy và phương pháp học Trong suốt quá trình dạy học, phương pháp dạy và phương pháp học luôn luôn quan hệ chặt chẽ, thống nhất với nhau Phương pháp dạy học luôn biến đổi và tuân theo quy luật

về sự thống nhất của mục đích, nội dung, phương pháp và phù hợp đối tượng

Phương pháp dạy học âm nhạc chính là hoạt động truyền thụ và hướng dẫn người học, cách học, cách tìm kiếm, tự bổ sung kiến thức và rèn luyện kỹ năng để hình thành phẩm chất và năng lực thực hành âm nhạc Cụ thể, đối với sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc, các em cần có kỹ năng tìm kiếm và tập hợp các tư liệu lên quan đến bài học, rèn luyện khả năng tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ ngay từ khi còn ngồi trên giảng đường và tiếp tục trong suốt thời gian làm nghề sau này

1.14.4 Tính đặc thù của phương pháp dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể

Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể trước hết phải bắt đầu từ nghiên cứu tác phẩm, phân tích cấu trúc, phân tích hình thức và nội dung của tác phẩm để có cái nhìn bao quát vào chỉnh thể thống nhất của toàn bộ tác phẩm Để điều khiển được một tập thể biểu diễn, thì người chỉ huy phải có trình độ chuyên môn vững vàng, phải nắm chắc tác phẩm Do vậy, quá trình thực hành và biểu diễn là công việc của người chỉ huy phải trải nghiệm, phải tích lũy kinh nghiệm thì việc điều khiển mới trở nên thành thạo, hấp dẫn

Để học giáo trình Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể đạt kết quả tốt, giảng

viên cần tổ chức cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc theo những nguyên tắc cụ thể: Học lý thuyết gắn với thực hành Sinh viên nghiên cứu

trước nội dung sắp học Trên lớp giảng viên gợi ý, trao đổi và củng cố cho sinh viên về những nội dung đó Sinh viên cần thực hiện đầy đủ những bài tập trong sách được giao cho Luôn luôn phát huy tính tích cực của người học, hướng dẫn sinh viên chủ động tìm hiểu và nắm bắt kiến thức, phải tích cực và sáng tạo rèn luyện các kỹ năng chỉ huy dàn dựng các tác phẩm âm nhạc

Việc dạy học luôn phải tích hợp các nội dung khác như Nhạc lý, Thanh nhạc, Nhạc cụ, Phân tích tác phẩm để sinh viên có thể mở rộng các kiến thức thông qua bài tập thực hành chỉ huy Phát huy khả năng làm việc theo nhóm, phân công nhiệm vụ cho từng cá nhân Rút ra những ý tưởng hay, nhiều phương án dàn dựng tác phẩm hiệu quả tốt Đó sẽ là cẩm nang quan trọng để sinh viên tự mình có thể chỉ huy dàn dựng được các tác phẩm và tiết mục khác Bên cạnh đó cũng cần hướng dẫn cho sinh viên tham khảo các chương trình dàn dựng khác nhau trên trên các phương tiện thông tin đại chúng là điều hết sức cần thiết trong việc tích lũy kiến thức chung đối với công việc sau này

1.1.5 Vị trí, vai trò của môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể đối với đào tạo

hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể là môn học quan trọng đối với hệ đào tạo Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc Môn học trang bị cho sinh viên những hiểu biết

và kỹ năng chỉ huy hình thức hát tập thể Có năng lực tổ chức, tập luyện và biểu diễn hát tập thể Góp phần củng cố các kiến thức và kỹ năng âm nhạc, đáp ứng yêu cầu dạy học âm nhạc trong nhà trường

Hát tập thể có chất lượng nghệ thuật thì vai trò của người chỉ huy là không thể thiếu Người chỉ huy chịu trách nhiệm giải mã các vấn đề còn ẩn chứa trong tác phẩm, chịu trách nhiệm về chất lượng nghệ thuật, hiệu quả biểu diễn Để việc chỉ huy dàn dựng các tác phẩm âm nhạc đạt kết quả thì việc trang bị những kiến thức, kỹ năng cơ bản cho sinh viên như kỹ thuật lấy

đà, kỹ thuật xử lý sắc thái, tốc độ là việc làm rất cần thiết, mang tính bài bản, hệ thống

Thông qua việc dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể, sinh viên được tìm hiểu và nghiên cứu sâu hơn những kiến thức âm nhạc như: (Lý thuyết âm nhạc, Hòa thanh, Phân tích tác phẩm, Xướng âm, Thanh nhạc ) đã được tiếp thu vào thực hành kỹ năng âm nhạc Từ đó, dần dần hình thành sinh viên khả năng cảm thụ âm nhạc, nhận thức thẩm mỹ âm nhạc cho việc hành nghề của sinh viên trong tương lai Trên thực tế, việc dạy học hát ở nhà trường phổ thông chủ yếu là hình thức hát tập thể Những kiến thức,

kỹ năng về chỉ huy dàn dựng hát tập thể luôn được sử dụng thường xuyên trong các hoạt động dạy học âm nhạc

Kỹ năng Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể không chỉ trang bị cho sinh viên những kiến thức của môn học, mà còn trang bị thêm tri thức về khả năng tổ chức, gây dựng phong trào hát tập thể ở nhà trường phổ thông, các cơ quan tổ chức ngoài xã hội Như chúng ta đã biết, phong trào văn hóa nghệ thuật luôn diễn ra tại nhà trường phổ thông các tiết mục hát tập thể là phương tiện hữu hiệu nhất để mọi người cùng hưởng ứng, cùng tham gia Người giáo viên âm nhạc không chỉ dạy học trên tốt ở trên lớp mà khả năng chuyên môn, uy tín của bản thân còn phải được khẳng định qua các hoạt động tổ chức phong trào văn hóa nghệ thuật nói chúng và dàn dựng các tiết mục hát tập thể nói riêng Đây là môn học không thể thiếu đối, đóng vai trò quan trọng, góp phần thực hiện hóa các mục tiêu của công tác giáo dục âm nhạc hiện nay

Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể bằng cách thức riêng, nó còn đóng vai trò tích cực trong việc liên kết con người và cộng đồng, phát huy khả năng giáo dục con người, tính đoàn kết và gắn bó của xã hội hướng vào thể hiện

lý tưởng đạo đức của thời đại Một bài hát tập thể thường thể hiện tập trung

lý tưởng của con người khi nhận thức thế giới bằng cảm xúc âm nhạc - lời

ca một cách mạnh mẽ, đồng thời đi vào chiều sâu các quy luật tình cảm rất

riêng của con người, nhất là tình cảm thẩm mỹ Trong giao lưu văn hóa, mọi người dù khác nhau về vùng miền, tính cách đều có thể giao tiếp thân thiện với nhau nhờ cùng hát vang một bài hát Điều này đã được minh chứng bằng nhiều sự kiện lịch sử diễn ra trên thế giới cũng như ở Việt Nam Chẳng hạn như ngày 19 tháng 09 năm 1960, tại vườn Bách Thảo nơi nhân dân Thủ Đô vui mừng tổ chức liên hoan mừng đại hội III của Đảng, Bác Hồ đã bắt nhịp "Bài ca kết đoàn”

1.2 Thực trạng dạy học Chỉ huy hát tập thể cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

1.2.1 Khái quát sơ lư ợ c về trư ờ ng Cao đ ẳ ng Vă n hóa Nghệ thuậ t Thái Bình

Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình được thành lập năm

1975 có tên gọi là trường “Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình” Nhà trường được Tỉnh ủy giao nhiệm vụ là đào tạo diễn viên, giáo viên dạy học âm nhạc và mỹ thuật có đủ trình độ và chuyên môn nghiệp vụ phục vụ sự nghiệp hiện đại hoá, hiện đại hoá của tỉnh Thái Bình

Trường đã có một bộ máy tổ chức tương đối hoàn chỉnh với 4 phòng chức năng, 4 khoa chuyên môn và 01 trung tâm hoạt động có chất lượng và hiệu quả Biên chế 65 cán bộ giáo viên trong đó trên 100% đã tốt nghiệp đại học, trên 50% là thạc sỹ và đang học cao học và nghiên cứu sinh; 03 giáo viên dạy giỏi cấp quốc gia Trên 70% giáo viên thỉnh giảng, hợp đồng có trình độ Tiến sĩ, Thạc sĩ, sau đại học và nghệ sĩ ưu tú - những người có trình độ chuyên môn, có kinh nghiệm, có tâm huyết với nghề nghiệp tham gia giảng dạy

Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình với tiềm năng, uy tín

và vững chắc như hiện nay Nhà trường đã đào tạo tới 25 ngành nghề khác nhau,12 ngành nghề ở các trình độ Cao đẳng, Trung cấp trong đó có một số

ngành nghề chủ yếu: diễn viên - nhạc công chèo, nhạc cụ dân tộc, thanh nhạc, nhạc cụ organ, múa, chuyên ngành hội hoạ, thư viện, quản lý văn hoá, du lịch,

sư phạm âm nhạc, sư phạm hội hoạ, trong đó có 7 mã ngành cao đẳng Về số lượng học sinh sinh viên tăng nhanh, riêng năm học 2008 - 2009 số lượng tăng gần gấp 4 lần năm học 2003 - 2004 Trong 40 năm qua, Nhà trường đã đào tạo 5.128 học sinh trung học, 2.385 sinh viên cao đẳng, liên kết đào tạo

723 học viên đại học và đào tạo - bồi dưỡng ngắn hạn cho hàng chục ngàn cán

bộ văn hóa nghệ thuật cơ sở và các hạt nhân múa hát chèo cho phong trào văn hoá cơ sở Các ngành nghề cao đẳng đã và đang đào tạo 9 khoá chính quy, 7 khoá liên thông Trung học Diễn viên Chèo đã và đang đào tạo 18 khoá chính quy, 2 khoá tại chức, mỗi khoá từ 20 - 30 học sinh, trung cấp nhạc cụ dân tộc tới 15 khoá chính quy, nhạc cụ hiện đại 7 khoá và 2 khoá tại chức, mỗi khoá

từ 10 - 20 học sinh, sư phạm Nhạc - Hoạ tới 24 khoá mỗi khoá từ 70 - 100 học sinh.Trong quá trình xây dựng và phát triển, trường liên tục đổi mới về mục tiêu, nội dung chương trình, về phương pháp đào tạo, mở rộng quy mô

và đa dạng hoá các ngành nghề và hình thức đào tạo Từ năm 2006 đến nay, nhà trường bắt đầu mở 7 mã ngành đào tạo cao đẳng, gồm: Cao đẳng sư phạm Nhạc - Hoạ, Mỹ thuật chuyên ngành, Chèo, Thanh nhạc, Quản lý văn hoá và Thư viện Các ngành nghề này được đào tạo ở các hình thức chính quy 3 năm, liên thông chính quy, vừa học vừa làm Với kinh nghiệm giảng dạy, quản lý

và uy tín về chất lượng đào tạo nên các ngành nghề của Trường có sức thu hút đông đảo học sinh sinh viên không chỉ trong Tỉnh mà ở cả các tỉnh khu vực phía Bắc về học tập, rèn luyện và liên kết đào tạo với các trường bạn Riêng đào tạo ở trình độ cao đẳng, nhà trường đã và đang đào tạo 7 khoá chính quy

3 năm, 7 khoá chính quy liên thông và vừa làm vừa học, chất lượng khá giỏi hàng năm đạt trên 67%

Được sự quan tâm của lãnh đạo Uỷ Ban Nhân dân Tỉnh Thái Bình, các Ban, Ngành, trong thời gian qua, trường đã được đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện dạy học phục vụ nhu cầu đào tạo của nhà trường Hai nhà cao tầng với 30 phòng học, được bố trí và sắp xếp phù hợp đảm bảo việc phục

vụ cho hoạt động giáo dục, các phòng học, các phòng chức năng, phòng bộ môn, sân chơi, bãi tập rộng rãi Thiết bị dạy học được đầu tư, đáp ứng cơ bản đổi mới giáo dục.Với 14 phòng học đặc thù, cùng các trang thiết bị âm thanh, loa đài hiện đại đảm bảo yêu cầu nhằm phục vụ tốt cho các bộ môn chuyên ngành như môn học, Thanh nhạc, Nhạc cụ, múa, dàn dựng chương trình Riêng đối với bộ môn chỉ huy dàn dựng hát tập thể, nhà trường đã trang bị phòng (sân khấu thể nghiệm) đáp ứng phần nào về công việc thực hành của bộ môn, cùng 30 chiếc đàn organ, 7 chiếc đàn piano, 1 bộ trống điện tử, 2 đàn ghi ta điện Với những phương tiện dạy học cơ bản đó

đủ để triển khai các hoạt động giảng dạy theo chương trình và hoạt động

âm nhạc ngoại khoá của sinh viên

Qua 10 kỳ tham gia liên hoan ca múa nhạc và kịch hát truyền thống các

trường Văn hóa Nghệ thuật toàn quốc (2 năm một lần) do Bộ Văn hoá - Thể

thao và Du lịch tổ chức, Trường đều tham gia các tiết mục chèo, nghệ thuật dân tộc và đạt giải cao Đặc biệt năm 2010, 2012, 2015 Trường tham gia Hội thi tài năng trẻ được Ban tổ chức và các trường bạn đánh giá là một trong

những trường xếp tốp đầu trên 55 trường tham gia

Trải qua 40 năm xây dựng và trưởng thành, Trường vinh dự được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng ba năm 2000, hạng nhì năm

2005, hạng Nhất năm 2010, Cờ thi đua của Chính phủ năm 2010; được Bộ Văn Hóa Thể Thao tặng cờ đơn vị dẫn đầu các trường Văn hóa Nghệ thuật địa phương năm 1999, 2011, 2014, liên tục được Bộ Giáo dục & Đào tạo, Bộ Bộ Văn Hóa Thể Thao, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Trung ương Đoàn

Thanh Niên Cộng Sản Hồ Chí Minh, Uỷ ban nhân dân Tỉnh Thái Bình tặng

cờ xuất sắc, bằng khen Trường được công nhận đơn vị văn hoá cấp tỉnh và đơn vị văn hoá cấp Tổng Liên đoàn

1.2.2 Vài nét về khoa Sư phạm Âm nhạc

Với những nhiệm vụ cơ bản về việc đạo tạo sinh viên âm nhạc ở trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình đặt ra phương hướng và mục tiêu

chung cho Khoa Sư phạm Âm nhạc là: về chính trị đạo đức, đào tạo giáo viên

có phẩm chất chính trị, tư tưởng và đạo đức Luôn luôn nắm vững chủ chương đường lối của Đảng trong công tác giáo dục Có quan điểm thẩm mĩ đúng khả năng tư duy, tự trau dồi, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao trình

độ,rèn luyện đức tính cần thiết của người giáo viên dạy âm nhạc; về kiến thức, đào tạo giáo viên có kiến thức vững vàng về âm nhạc, có phương pháp giảng

dạy phù hợp với đặc thù của môn học, nắm được khoa học sư phạm, phương

pháp giảng dậy âm nhạc trong trường phổ thông; về nghiệp vụ, đào tạo giáo viên nắm được mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ nội dung giảng dạy bộ môn Âm

nhạc trong trường phổ thông Biết tổ chức các hoạt động dạy học âm nhạc, biết khơi gợi lòng đam mê nghệ thuật, đánh giá, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu âm nhạc, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh thông qua môn học

Khoa sư phạm, bao gồm 13 giảng viên Âm nhạc và Mỹ thuật trong đó có

8 cán bộ có trình độ thạc sĩ Đội ngũ giảng viên Âm nhạc của khoa Sư phạm gồm 5 đồng chí dưới sự quản lý trực tiếp về chuyên môn của khoa Nhìn chung, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của các giảng viên tương đối đồng đều, có đủ năng lực và nhiệt tình trong giảng dạy Bằng sự đoàn kết, nỗ lực phấn đấu không mệt mỏi,trong những năm qua, đội ngũ giảng viên âm nhạc trong Khoa sư phạm luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ giảng dạy của mình, thực hiện đầy đủ nội dung chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo qui định, cung cấp đầy đủ những nội dung kiến thức, kĩ năng hoạt động và phương pháp dạy học âm nhạc cho sinh viên

Có thể nói, đội ngũ giáo viên âm nhạc của khoa sư phạm đã thể hiện được vai trò tích cực của mình trong các hoạt động chuyên môn nghiệp vụ, góp phần không nhỏ vào thành tích chung của nhà trường, của ngành và địa phương Tuy vậy, trong sự phát triển không ngừng của sự nghiệp giáo dục đất nước thì việc luôn luôn tự học, tự bồi dưỡng và rèn luyện nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của các giáo viên là một điều hết sức quan trọng Có như vậy mới đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp đổi mới giáo dục - đào tạo của đất nước ta

Ngoài nhiệm vụ giảng dạy, đội ngũ giảng viên âm nhạc của Khoa sư phạm còn là nòng cốt trong việc tổ chức và điều hành các hoạt động văn hoá - văn nghệ trong và ngoài nhà trường Những hoạt động này đã đạt nhiều kết quả tốt, thu hút được đông đảo giáo viên và sinh viên tham gia, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong nhà trường Qua những hoạt động này các em sinh viên được rèn luyện, học hỏi thêm những kiến thức, kĩ năng hoạt động âm nhạc và phương pháp tổ chức các hoạt động âm nhạc ngoại khoá

Nhằm đáp ứng tiêu chuẩn dạy học sư phạm âm nhạc, nhà trường luôn quan tâm đến việc đầu tư trang thiết bị cho Khoa và đặc biệt là tổ sư phạm

Âm nhạc Tại các phòng học đều được trang bị các thiết bị cần thiết như 04 phòng học chuyên sử dụng dạy học nhạc cụ bao gồm: 30 đàn Keyboard, 02 đàn Piano, 01 bộ trống điện tử, 02 Guitar điện cùng với hệ thống âm thanh, phương tiện nghe nhìn, sân khấu thể nghiệm Thư viện nhà trường được trang bị tương đối đầy đủ các loại sách phục vụ cho việc dạy và học bộ môn âm nhạc cho hệ Cao đẳng sư phạm Âm nhạc như: Nhạc lí, Xướng âm, nhạc cụ, Phân tích tác phẩm,Thanh nhạc, Chỉ huy dàn dựng tác phẩm âm nhạc Khoa luôn xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và ngày càng chú trọng về chuyên môn để thực hiện chức năng giáo dục âm nhạc trong cộng đồng

1.2.3 Chương trình, giáo trình, tài liệu

1.2.3.1 Chương trình đào tạo

Mục đích của môn học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể là giúp cho sinh viên sau này không những đảm nhiệm tốt công việc giảng dạy ở trên lớp mà còn biết chỉ huy dàn dựng và chỉ đạo các hoạt động âm nhạc ngoại khóa của nhà trường phổ thông cũng như địa phương

Nội dung môn Chỉ huy dàn dựng hát tập thể trong chương trình đào tạo Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc gồm 60 tiết (lý thuyết là 20 tiết, thực hành 40 tiết), được phân bổ trong năm thứ hai, học kỳ IV Chúng tôi trích dẫn tóm tắt nội dung chính của 02 học phần trong Đề cương môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể: Nắm vững các khái niệm về chỉ huy và dàn dựng hát tập thể (khái niệm về hợp xướng, các hình thức hợp xướng, các loại giọng hát, thành phần của hợp xướng, cách sắp xếp đội hình hợp xướng), nắm vững kỹ thuật chỉ huy

cơ bản (tư thế hai tay và bộ phận của cánh tay, cách đánh nhịp cơ bản 2 phách, 3 phách và 4 phách, một số phương pháp diễn tả thường dùng, phối hợp động tác của hai tay và cách sử dụng tay trái), một số công việc của người chỉ huy (vai trò và nhiệm vụ của người chỉ huy, tổ chức hợp xướng, học tập chuyên môn, sự phối hợp giữa chỉ huy và hợp xướng, lựa chọn tác phẩm), ứng dụng và biểu diễn tác phẩm (một số tác phẩm nước ngoài, một số tác phẩm hợp xướng của các nhạc sĩ Việt Nam)

Có thể thấy, nội dung chương trình cung cấp tương đối đầy đủ kiến thức chung về chỉ huy dàn dựng hát tập thể, phù hợp với trình độ của sinh viên Việc phân bổ chương trình dạy học ở học kỳ IV là phù hợp cho kế hoạch chung của đào tạo Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy, nội dung chương trình còn chưa đề cập đến các kỹ thuật cách đánh nhịp 6 phách Trong khi đó, các bài hát tập thể được viết ở nhịp 6 phách là tương đối nhiều Bởi vậy cần phải được bổ sung để chương trình hoàn thiện hơn

1.2.3.2 Giáo trình và tài liệu

Giáo trình được sử dụng hiện nay là cuốn Chỉ huy dàn dựng các tác

phẩm âm nhạc của Lê Thế Hào và Nguyễn Thiết (1995), viết cho Trường Cao

đẳng Sư phạm Nhạc - Họa Trung ương Nội dung của cuốn tài liệu bao gồm: Phần 1 - Giới thiệu về nghệ thuật hợp xướng; phần 2 - Kỹ thuật chỉ huy; phần 3 - Dàn dựng tác phẩm Giáo trình tương đối phù hợp với trình độ đào tạo của bậc Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc Tuy nhiên, giáo trình còn chưa đề cập đến việc hướng dẫn cho sinh viên xử lý chi tiết từng tác phẩm âm nhạc Chúng tôi được học Chỉ huy bằng cuốn tài liệu này, nên việc thực hiện

để truyền thụ kiến thức cho các sinh viên thuộc hệ đào tạo Cao đẳng sư phạm

Âm nhạc ngày càng được nghiên cứu một cách sâu sắc, phù hợp với môi trường dạy học thuộc tỉnh Thái Bình

Bên cạnh việc sử dụng giáo trình trên, chúng tôi còn tham khảo các tài liệu của các giảng viên có uy tín trong nước như: Nguyễn Minh Cầm (1982),

Chỉ huy và biểu diễn hợp xướng, Vụ đào tạo - Bộ văn hóa và Thông tin; Đỗ

Mạnh Thường - Nguyễn Minh Cầm (1982), Hướng dẫn Hát tập thể, Nhà xuất bản Kim Đồng; Đào Ngọc Dung (2003), Những bài tập hát tập thể đồng ca,

hợp xướng, Trường Cao đẳng Sư phạm Nhạc - Hoạ Trung ương, Đoàn Phi

(2005): Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể, Nhà xuất bản Đại học sư phạm; Lê Vinh Hưng (2017), Tài liệu Hát hợp xướng, Khoa Sư phạm Âm nhạc (lưu

hành nội bộ), Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương

Có thể thấy, việc sử dụng tài liệu và giáo trình cho dạy học môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể ở Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình

là tương đối phong phú, luôn được các giảng viên cập nhật để phù hợp với nội dung dạy học âm nhạc Tuy nhiên, ngoài những kiến thức chung về Chỉ huy dàn dựng hát tập thể, mỗi nhà trường cũng cần đề cập thêm những nội dung dạy học cần thiết mang tính địa phương cho việc giáo dục âm nhạc Đó cũng

là nỗi trăn trở, suy nghĩ không chỉ riêng của chúng tôi, mà những người làm công tác âm nhạc của tỉnh Thái Bình cũng cần quan tâm

1.2.4 Khả nă ng thực hành Âm nhạ c củ a sinh viên Cao đ ẳ ng

Sư phạm Âm nhạc

Đối tượng được tuyển đầu vào hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc đều tốt nghiệp Trung học phổ thông Phần lớn các em sống ở ngoại thành và xuất thân

từ nông thôn, vùng biển như Tiền Hải, Thái Thụy, Hưng Hà… và một số tỉnh lân cận Kiến thức âm nhạc của các em được hình thành chủ yếu thông qua các hoạt động ở nhà trường phổ thông, nên tương đối đồng đều Tỉnh Thái Bình so với các tỉnh và thành phố khác trong nước thì sự phát triển kinh tế chưa thực sự mạnh Điều đó ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình, môi trường xã hội và phần nào cũng tác động đến sự phát triển năng khiếu âm nhạc Tuy nhiên, Thái Bình

là cái nôi của nghệ thuật Chèo, có truyền thống yêu thích thơ ca Cho nên, đây

là một điều kiện thuận lợi cho việc đào tạo giáo viên âm nhạc

Khả năng học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể của sinh viên liên quan mật thiết đến kiến thức của các môn học như Phân tích tác phẩm, Hòa thanh Xướng âm, Thanh nhạc… Đặc biệt là liên quan trực tiếp đến khả năng thanh nhạc và ký xướng âm của sinh viên

Thanh nhạc là môn học thiết yếu, quan trọng trong đào tạo sư phạm âm nhạc Người giáo viên không cần phải có giọng hát tốt như ca sĩ nhưng cần phải hát đúng, có biểu cảm khi truyền thụ đến người nghe Trong việc dàn dựng, giáo viên luôn phải vận dụng các vấn đề về thanh nhạc để hướng dẫn, định hướng và uốn nắn cho sinh viên Có thể nói, thanh nhạc là một thành tố không thể thiếu đối với dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể

Sinh viên sư phạm âm nhạc được tuyển vào học thông qua phần thi thanh nhạc, nên đa phần các em đều có khả năng hát Gịọng hát của sinh viên

đã vỡ giọng và ở lứa tuổi đẹp nhất, sung sức nhất của tuổi thanh niên Nhiều

em có giọng hát tốt nếu được đào tạo chuyên nghiệp các em cũng có thể đáp

ứng ở mức cao hơn so với yêu cầu của sư phạm âm nhạc hiện nay Thực tế, một số em học Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc đã thi đỗ khoa Thanh nhạc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, khoa Thanh nhạc Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương Vì vậy, có những thuận lợi nhất định trong việc dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể

Do được tuyển chọn đầu vào qua phần thi thẩm âm, tiết tấu nên sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc có khả năng đọc chuẩn xác các bài tập xướng âm trong chương trình, đáp ứng được yêu cầu đào tạo của môn Ký xướng âm (tất nhiên là với những sinh viên thực hiện đầy đủ các giờ học trên lớp và các bài học luyện ở nhà) Có xướng âm tốt thì người Chỉ huy dàn dựng mới có thể đọc tổng phổ Mặt khác, có khả năng ký xướng âm tốt mới có thể nghe được nhiều bè và điều chỉnh diễn viên hát sao cho hài hòa, thể hiện ý tưởng tác phẩm một cách tinh tế… Tuy nhiên, trong các sinh viên học chuyên ngành Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc không phải tất cả đều xướng âm tốt, những sinh viên có khả năng không đều như đàn hoặc hát tốt nhưng khả năng

ký xướng âm hạn chế thì thường học ký xướng âm rất chật vật Điều đó đã ảnh hưởng không tốt tới việc dạy học môn Chỉ huy dàn dựng hát tập thể, khiến các giảng viên dạy cần phải dành nhiều công sức và có những phương pháp phù hợp

Cũng như các môn Ký xướng âm, Thanh nhạc, Nhạc cụ và nhiều môn học có tính thực hành kỹ năng khác, Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể là một trong những môn học chuyên ngành được sinh viên yêu thích Bởi, sinh viên không chỉ được rèn luyện nghề, mà còn được củng cố cũng như học hỏi nhiều kiến thức âm nhạc, đặc biệt là được điều khiển âm nhạc nhiều bè trong sự phối hợp của một tập thể người hát

Sinh viên sư phạm âm nhạc tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình phần lớn là có khả năng về giọng hát và những năng khiếu âm nhạc

ở nhiều mặt, tuy không thật xuất sắc nhưng thực sự là điều kiện để có thể đáp

ứng được yêu cầu của môn học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể trong đào tạo hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc.

1.2.5 Thực trạng dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

1.2.5.1 Phương pháp dạy học của giảng viên

Qua thực tế quan sát, dự giờ chúng tôi thấy, giảng viên dạy bộ môn này nhìn chung đã có sự chuẩn bị bài dạy tương đối chu đáo, đầy đủ, tác phong lên lớp chững chạc, mô phạm, thực hiện đầy đủ các bước lên lớp Các giảng viên thường sử dụng phương pháp truyền thống là: phương pháp thị phạm, phương pháp thuyết trình, phương pháp hướng dẫn thực hành luyện tập, phương pháp kiểm tra đánh giá Với sự nhiệt tình, yêu nghề cùng với việc

sử dụng các phương pháp dạy học phù hợp, linh hoạt, công tác giảng dạy Chỉ huy dàn dựng hát tập thể đã gặt hái được thành công nhất định Phần lớn các sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc đều phát triển và trưởng thành về tổ chức dạy học hát tập thể sau khi tốt nghiệp

Bên cạnh những thành công, công tác giảng dạy Chỉ huy dàn dựng hát tập thể trong Nhà trường cũng xuất hiện nhiều bất cập So với các môn học khác của Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình, môn học Chỉ huy dàn dựng còn khá non trẻ, các giảng viên được phân công giảng dạy chưa được đào tạo chuyên sâu về chuyên ngành này Bởi vậy, việc truyền đạt các kiến thức, kỹ năng còn nhiều hạn chế

Qua khảo sát tại lớp Cao đẳng sư phạm Âm nhạc k7, chúng tôi thấy rằng: khả năng vận dụng tiến trình lên lớp, phương pháp dạy học âm nhạc như sau:

Về tiến trình lên lớp theo trình tự các bước:

Bước 1: Ổn định tổ chức - giáo viên kiểm tra sĩ số

Bước 2: Kiểm tra bài cũ - tuỳ từng bài cụ thể, giảng viên có thể gọi một

số cá nhân lên trả lời hoặc thực hành các kiến thức, kỹ năng của bài học trước

Giảng viên nhận xét, đánh giá sau khi các em trả lời hoặc thực hành xong các phần kiểm tra

Bước 3: Giảng bài mới - giảng viên thường đọc cho sinh viên chép các kiến thức lý thuyết, các kỹ năng thực hành sau đó phân tích và lấy ví dụ minh hoạ Khi hướng dẫn thực hành, giảng viên thường cho sinh viên nghe, nhìn và làm theo một cách thụ động, sau đó cho cả lớp thực hành rồi mới gọi từng cá nhân lên thực hành trước lớp

Bước 4: Củng cố bài cũ - giảng viên nhắc lại nội dung của bài học, thực hành mẫu lại một lần các bài tập thực hành

Bước 5: Dặn dò - giảng viên yêu cầu sinh viên về nhà ôn luyện bài học

cũ và chuẩn bị cho bài học mới

Có thể thấy, giảng viên đã thực hiện đầy đủ các bước lên lớp theo kiểu truyền thống, truyền đạt kiến thức theo quy định của chương trình, biết hướng dẫn thực hành luyện tập cho sinh viên Tuy nhiên, việc truyền đạt kiến thức cho sinh viên mà theo các bước tuần tự sẽ bị sơ cứng, dẫn đến sinh viên thiếu chủ động, thiếu tích cực, đôi khi truyền đạt kiến thức lý thuyết, kỹ năng thực hành theo hướng một chiều Đặc biệt, dạy học Chỉ huy dàn dựng cần phải có

sự sáng tạo, theo yêu cầu nội dung của bài mà sắp xếp linh hoạt các bước thì mới đạt được hiệu quả mong muốn

Về sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học:

Việc giảng viên chưa biết kết hợp hài hòa giữa phương pháp dạy học truyền thống với hiện đại cũng là vấn đề chưa thực sự phù hợp đối với sinh viên ngày nay Hiện tượng giảng viên đọc cho sinh viên chép, lý thuyết và thực hành chưa có sự kết hợp, đan xen (dạy hết toàn bộ phần lý thuyết, sau đó mới chuyển sang thực hành, hoặc bài tập thực hành lại không gắn với lý thuyết) vẫn còn xuất hiện Theo chúng tôi, môn học này rất cần sử dụng nhiều phương pháp đàm thoại, phương pháp đặt câu hỏi để sinh viên tìm kiếm tri thức dưới sự định hướng của giảng viên là rất cần thiết

Việc khơi dạy cho sinh viên có được cảm hứng nghệ thuật trong học tập cũng chưa được chú trọng thích đáng Trong quá trình hướng dẫn cho sinh viên luyện tập cách lấy đà, cách kiệu bè, thể hiện sắc thái từng câu, từng đoạn của tác phẩm…còn sơ sài, khiến cho việc dạy học chưa đạt hiệu quả tối ưu Việc quá chú trọng về phần kỹ thuật chỉ huy mà lãng quên giới thiệu, phân tích về nội dung và đặc điểm cũng như các vấn đề liên quan đến tác phẩm cũng thường gặp Vì lẽ đó mà sinh viên thiếu sự hiểu biết tác phẩm một cách sâu sắc nên việc thể hiện có phần “hời hợt” Bên cạnh đó, việc tích hợp các kiến thức, kỹ năng ở các môn học khác chưa được các giảng viên khai thác nhiều, dẫn đến việc dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể chỉ dừng ở mức độ

“đánh nhịp”

Các bài hát tập thể để thực hành dàn dựng và chỉ huy thường chỉ được

xướng âm - ghép lời (vỡ bài) ở trên lớp mà ít khi giao bài cho sinh viên chuẩn

bị ở nhà Phương pháp kiểm tra, đánh giá cũng chưa thực sự được giảng viên quan tâm đúng mức Việc kiểm tra, đánh giá trên lớp chưa thường xuyên, nên sinh viên thường ỷ lại, ít giành thời gian luyện tập

Phương tiện dạy học chính của môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể là người đệm đàn Piano Việc dạy học Chỉ huy dàn dựng mà không có người đệm đàn (phương tiện dạy học) thì sinh viên không thể hiện được sự điều khiển, dẫn dắt âm nhạc Đó là khiếm khuyết lớn mà môn học Chỉ huy dàn dựng không thể trở thành chính bản chất của nó Chắc chắn là sinh viên sẽ không được giảng viên định hướng, uốn nắn về chỉ huy dàn dựng khi mà họ còn phải tập trung vào đệm đàn cho sinh viên Điều này vô cùng quan trọng,

sẽ không thể có chất lượng nếu không có người đệm đàn Bên cạnh đó, việc

sử dụng các phương tiện nghe, nhìn để minh hoạ thêm cho các bài dạy chưa được giảng viên chú trọng cũng là vấn đề tồn tại hiện nay

1.2.5.2 Kỹ năng học tập của sinh viên

Với những tồn tại ngay từ đầu vào của sinh viên như vậy, trong quá trình điều tra chúng tôi nhận thấy không có sự đồng đều trong kết quả học tập của các em Như môn nhạc cụ nhiều em đã từng tiếp xúc với nhạc cụ sớm nên khả năng sử dụng nhạc cụ khá thành thạo điều đó giúp cho sinh viên thuận lợi cho quá trình học tập bộ môn này Ngược lại những sinh viên có giọng hát tốt,

ổn định âm vực rộng, nhưng khả năng sử dụng nhạc cụ còn hạn chế, điều đó ảnh hưởng không nhỏ cho sinh viên có được nền tảng để học môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể

Qua quan sát, trao đổi trong quá trình hoạt động thực tập giảng dạy, hoạt động ngoại khoá ở các trường Trung học cơ sở với sinh viên, chúng tôi nhận thấy các em đã đáp ứng được các nguyên tắc cơ bản trong việc dạy học

âm nhạc ở trường phổ thông Tuy vậy, phần lớn sinh viên còn hạn chế trong việc vận dụng kiến thức, kỹ năng thực hành Chỉ huy hát tập thể Sinh viên thường lúng túng khi dàn dựng một bài hát tập thể như: lựa chọn tác phẩm, động tác chỉ huy (đường nhịp, lấy đà, kiệu bè, cắt kết thúc…), kỹ năng xử lý tác phẩm (kỹ năng hát bè, sắc thái, hơi thở…)… Đôi khi lạm dụng phần nhạc đệm, múa phụ họa để che lấp những khiếm khuyết của phần hát, khiến cho biểu diễn hát tập thể chưa thực sự đạt được chất lượng nghệ thuật

Tiểu kết

Chỉ huy dàn dựng hát tập thể là một môn học mang ý nghĩa thiết thực đối với sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc tại trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình Việc cung cấp, rèn luyện kĩ năng chỉ huy dàn dựng hát tập thể là yêu cầu cần thiết đối với mỗi giáo viên trung học cơ sở tương lai, đây là năng lực cần có để tạo điều kiện cho các em đảm nhiệm tốt các nhiệm vụ dạy học, giáo dục âm nhạc cho học sinh Mặt khác nó đóng vai trò quan trọng trong tổ chức các hoạt động dạy học và âm nhạc ngoại khóa cũng như trong cộng đồng

Qua thực tế chúng tôi nhận thấy rằng trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình là một nhà trường đã có rất nhiều đóng góp cho công cuộc đổi mới giáo dục và phục vụ cho tỉnh nhà, song những điều kiện về cơ sở vật chất cũng như các mặt khác còn gặp rất nhiều khó khăn thiếu thốn Nhưng trong những năm qua, nhà trường đã có rất nhiều cố gắng để nâng cao chất lượng giảng dạy ở tất cả các bộ môn trong đó có các môn âm nhạc nói chung

và môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể nói riêng Những sự cố gắng này đã phần nào đáp ứng được những yêu cầu của sự nghiệp giáo dục đào tạo trong tỉnh Tuy vậy để nâng cao được hơn nữa chất lượng dạy và học môn Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc của trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Nghệ thuật Thái Bình, trong nội dung chương

II này chúng tôi đã đưa ra một số giải pháp về đổi mới chương trình giảng dạy,đổi mới phương pháp giảng dạy để thu được kết quả tốt hơn nữa trong quá trình đào tạo

Chương 2 BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC CHỈ HUY

DÀN DỰNG HÁT TẬP THỂ 2.1 Những định hướng nâng cao dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

Để nâng cao chất lượng dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình, giảng viên cần nắm vững một số nguyên tắc cơ bản sau:

Thứ nhất:cần phải xác định mục đích của việc dạy học Chỉ huy dàn

dựng hát tập thể Nguyên tắc dạy học của bất cứ một môn khoa học nào cũng

đều coi trọng cả mục đích trang bị tri thức, mục đích phát triển kỹ năng chuyên môn, mục địch giáo dục nhân cách người học, và các môn khoa học

về nghệ thuật còn phải đặc biệt quan tâm đến mục đích phát triển năng lực

thẩm mỹ

Để đạt được mục đích trang bị tri thức âm nhạc cho sinh viên, trước hết, dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể cần góp phần trang bị cho người học những kiến thức chung về âm nhạc để sinh viên có hành trang cần thiết cho việc hoạt động âm nhạc trong tương lai Do đó, dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể cần phải tích hợp tất cả các kiến thức, kỹ năng của các môn học

âm nhạc khác, đặc biệt là phải chú trọng đến kỹ năng sư phạm về Chỉ huy dàn

dựng hát tập thể

Dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể nhằm phát triển kỹ năng chuyên môn của sinh viên, trong đó đặc biệt quan trọng là những kỹ năng cơ bản cần thiết (đọc tổng phổ, các động tác lấy đà, các đường nhịp…), kỹ năng thể hiện (cách đánh legato, staccato, marcato, sắc thái lực độ); kỹ năng biểu diễn… Bởi vì, thực tế khi các em ra trường dạy học âm nhạc ở các trường trung học

cơ sở thì việc sử dụng các kiến thức, kỹ năng chỉ huy và dàn dựng hát tập thể

sẽ luôn diễn ra một cách thường xuyên ở tất cả các giờ dạy hát, tập đọc nhạc,

âm nhạc thường thức trong các giờ học chính khoá và trong các hoạt động âm nhạc ngoại khoá

Dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể không chỉ nhằm phát triển các kỹ năng chuyên môn mà còn phải đạt đến việc giáo dục âm nhạc - tức là bồi bổ niềm say mê âm nhạc, hướng con người đến những nguồn âm nhạc lành mạnh Đặc biệt, dạy học Chỉ huy dàn dựng Hát tập thể là phải quan tâm đến mục đích phát triển năng lực thẩm mỹ cho sinh viên Qua thực tế giảng dạy chúng tôi thấy, đa số các em sinh viên ở lớp cao đẳng sư phạm âm nhạc đều say mê, yêu thích âm nhạc, có đủ khả năng và ý thức phấn đấu trong học tập Tuy nhiên, đa số các em đều xuất thân từ nông thôn, điều kiện kinh tế khó khăn, ít được tiếp xúc và tham gia các hoạt động văn hoá - văn nghệ, đồng thời, trước đó khi học ở trường phổ thông các em chưa được học âm nhạc Do vậy, việc học tập âm nhạc của các em có thể nói là bắt đầu đi từ con số không Điều này ảnh hưởng không nhỏ tới khả năng tiếp thu các kiến thức, kĩ năng hoạt động âm nhạc trong quá trình học tập Trong dạy học, giảng viên luôn phải luôn có những phương pháp tích cực, linh hoạt trong quá trình giảng dạy, khuyến khích sinh viên tích cực biểu diễn để định hình, uốn nắn những thị hiếu thẩm mỹ lành mạnh, nâng cao cảm xúc thẩm mỹ đảm bảo chất lượng học

tập của các em

Thứ hai:cần phải xác định mục tiêu cụ thể cho việc dạy học Chỉ huy dàn

dựng hát tập thể Từ mục tiêu chung của chương trình đào tạo, đối với dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể ở Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình Thái Bình là làm cho sinh viên nắm vững kiến thức lý thuyết và kỹ năng, kỹ xảo thực hành Chỉ huy dàn dựng hát tập thể (trong đó có những kiến thức về phương pháp Chỉ huy dàn dựng hát tập thể) Điều đặc biệt quan trọng

là trang bị cho sinh viên phát triển và thuần thục các kỹ năng, kỹ xảo sư phạm

âm nhạc trong lĩnh vực Chỉ huy dàn dựng hát tập thể Mục tiêu này nhằm phát

triển khả năng vận dụng vào dạy học âm nhạc của sinh viên sau khi ra trường, nhất là những nội dung có liên quan đến Chỉ huy dàn dựng hát tập thể

Thứ ba: cần xác định tính chất, đặc điểm dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc tại trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình Một trong những nguyên tắc cơ bản của dạy

học là nguyên tắc vừa đòi hỏi cao vừa phù hợp với nhu cầu và khả năng tiếp thu của sinh viên Việc xác định tính chất của mục tiêu đào tạo tại đây là việc trang bị tri thức sư phạm âm nhạc cần phải nổi trội hơn so với trang bị tri thức

âm nhạc nói chung Hơn nữa, việc nắm vững đặc điểm về đội ngũ giảng viên,

cả về trình độ, khả năng, kinh nghiệm giảng dạy cũng như xu hướng phát triển nghề nghiệp là sự cần thiết không thể thiếu cho việc dạy học Chỉ huy Bởi, chỉ có trên cơ sở nắm vững tính chất, đặc điểm dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể ở Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình Thái Bình, các giảng viên mới có thể xác định và vận dụng những phương pháp, phương tiện dạy học tối ưu cho việc dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc hiện nay

Một trong những nguyên tắc dạy học là phải nắm vững đặc điểm đối tượng người học Do đó, dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể cho sinh viên

hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc cần phải xác định trình độ của sinh viên Hơn nữa, mỗi tác phẩm âm nhạc đều có giá trị nghệ thuật riêng, có nội hàm cần thiết cho việc vận dụng kỹ thuật chỉ huy dàn dựng Cho nên, việc xác định, lựa chọn tác phẩm phù hợp với các yêu cầu kỹ thuật, trình độ âm nhạc trong một giai đoạn

sẽ giúp sinh viên có thể phát huy hết khả năng của mình trong quá trình học tập

2.2 Rèn luyện kỹ thuật chỉ huy

Kỹ thuật chỉ huy là phương tiện giúp cho việc hướng dẫn, điều khiển hát tập thể luyện tập cũng như biểu diễn được dễ dàng, thuận lợi và nâng cao chất lượng nghệ thuật Để sinh viên có được kỹ năng thành thạo của người chỉ huy như tư thế, đánh nhịp, lấy đà, ngắt/dừng, xử lý miễn nhịp, tốc độ, sắc thái

lực độ… thì việc định hình, uốn nắn của giảng viên là công việc không thể thiếu trong việc nâng cao chất lượng dạy học Chỉ huy dàn dựng hát tập thể tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thái Bình

2.2.1 Tư thế chỉ huy

Bất cứ người học chỉ huy nào cũng cần phải có tư thế chỉ huy tự nhiên, thoải mái sẽ tạo sự thuận lợi cho việc dẫn dẵn, truyền cảm đến các diễn viên Người chỉ huy có tư thế chỉ huy chuẩn xác thì không chỉ cuốn hút, tạo được niềm tin, chỗ dựa vững chắc cho tập thể diễn viên, mà còn tạo hiệu ứng phấn khích cho khán giả khi xem biểu diễn

Tư thế đầu: đầu và ánh mắt nhìn thẳng vào tập thể diễn viên để có thể

điều khiển được, đồng thời khán giả cũng phải nhìn thấy người chỉ huy, tránh đứng so vai, hoặc gục đầu quá thấp về phía trước tránh góc nhìn từ phía khán giả không nhìn thấy đầu của người chỉ huy Sự diễn cảm của nét mặt của người chỉ huy đặc biệt vô cùng cần thiết đối với diễn viên - biểu cảm của khuân mặt sẽ giúp người chỉ huy tác động chuyền cảm mạnh mẽ và thực hiện tốt sự kết hợp với diễn viên trong quá trình thực hiện tác phẩm

Tư thế đứng: cần đứng giữ cho thân mình thẳng, hai chân mở rộng

ngang bằng vai, trọng tâm của dồn vào hai chân Nếu dồn trọng tâm vào một chân thì dễ bị mất thăng bằng khi thực hiện chỉ huy Người chỉ huy có được

tư thế đứng là do biết lựa chọn những hình thái của động tác sao cho hợp lý

và tự nhiên nhất, diễn cảm được thoải mái nội tâm của con người cũng như nội dung tác phẩm

Tư thế tay: trong các tư thế của người chỉ huy, tư thế và kỹ thuật của

đôi tay vẫn là phức tạp và khó đạt được nhất, để giải phóng được hình thể, tính chất thì giảng viên cần cho sinh viên tập luyện thường xuyên khoa học tỉ

mỉ và cụ thể

Hoạt động của hai tay cần phải phối hợp nhuần nhuyễn khi chỉ huy, sinh viên nắm chắc về kỹ thuật của đường nét cơ bản của từng loại nhịp, ứng

dụng kỹ thuật chỉ huy vào tác phẩm Nhiệm vụ chủ yếu của tay phải là đánh nhịp đồng thời thực hiện một số nhiệm vụ mang tính chất kỹ thuật và diễn tả tình cảm, tuy nhiên sinh viên cần chú ý: nhiệm vụ của tay phải là luôn luôn phải bám theo đường nét của sơ đồ đánh nhịp Tay trái không bị gò ép vào việc đánh nhịp nó tương đối được tự do để có thể hỗ trợ tay phải trong việc đánh nhịp và xử lí các cách diễn tả âm nhạc Đôi khi tay trái trở thành chính, tay phải là phụ với trường hợp âm nhạc có tính đối thoại hoặc có tính phức điệu

Để sinh viên có được kỹ năng về tư thế chỉ huy chuẩn xác, thì giảng viên cần phải chú ý định hình và uốn nắn cho sinh viên ngay từ tiết học đầu tiên Khi giảng viên làm mẫu thì cần phải phân tích từng tư thế của người chỉ huy để sinh viên nắm bắt vấn đề được chi tiết trong từng tư thế Có thể, giảng viên chuẩn bị các video của các nhà chỉ huy thế giới và Việt Nam để sinh viên tham khảo, học tập và làm theo Theo chúng tôi, nếu việc hướng dẫn tư thế chỉ huy của giảng viên mà không thực sự chuẩn xác, đẹp mắt thì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng học tập của sinh viên, thậm chí làm cho sinh viên có nhiều cố tật

Hình 1: Tư thế chỉ huy