Tuyển chọn thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học phần vô cơ lớp 9 trung học cơ sở (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN THỊ DUNG TUYỂN CHỌN – THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC PHẦN VÔ CƠ LỚP 9 TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN VĂN

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ DUNG

TUYỂN CHỌN – THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG

HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

HÓA HỌC PHẦN VÔ CƠ LỚP 9 TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thừa Thiên Huế, năm 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ DUNG

TUYỂN CHỌN – THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG

HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

HÓA HỌC PHẦN VÔ CƠ LỚP 9 TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học PGS.TS NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

Thừa Thiên Huế, năm 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trên nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Huế, tháng 9 năm 2018

Tác giả luận văn

Trần Thị Dung

Demo Version - Select.Pdf SDK

Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng nhất

đến Ban Giám Hiệu trường Đại Học Sư Phạm –

Đai Học Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi

để các học viên chúng tôi hoàn thành tốt

nhiệm vụ của mình

Cùng với các học viên Cao Học lớp Lý

luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa

Học, chân thành cảm ơn quý thầy cô đã tận

tình giảng dạy, mở rộng và truyền tải kiến

thức chuyên môn sâu sắc và cập nhật thong

tin hiện đại về khoa học Giáo dục nói

chung và Hóa Học nói riêng

Đặc biệt,chân thành cảm ơn PGS.TS.Nguyễn

Xuân Trường, thầy đã không quản ngại thời

gian và công sức, hướng dẫn tận tình và

vạch ra những định hướng sang suốt giúp

tôi hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy

cô, các em học sinh đã có nhiều giúp đỡ

trong quá trình tiến hành thực nghiệm sư

phạm góp phần thành công cho đề tài

Tác giả Trần Thị Dung

Demo Version - Select.Pdf SDK

1

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CH VIẾT T T 4

DANH MỤC CÁC BẢNG 5

DANH MỤC CÁC HÌNH 6

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Giả thuyết khoa học 9

7 Phạm vi nghiên cứu 9

8 Đóng góp mới của đề tài 9

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI HOÁ HỌC LỚP 9 TRƯỜNG THCS 10

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 10

1.2 Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học hoá học ở trường THCS 11

1.2.1 Tính tự giác hay tự lực 11

1.2.2 Phương pháp tích cực - Những dấu hiệu đặc trưng của các phương pháp tích cực 12

1.2.3 Phương pháp tích cực (PPTC) trong dạy học hoá học ở trường THCS 13

1.3 Tư duy và phát triển tư duy của học sinh trong quá trình dạy học hoá học 15

1.3.1.Tư duy và hoạt động nhận thức 15

1.3.2.Các giai đoạn của tư duy 15

1.3.3.Các thao tác tư duy 16

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.3.4 Các hình thức cơ bản của tư duy 18

1.3.5.Phát triển tư duy của học sinh trong dạy học hoá hoc 20

1.4 Vị trí của việc xây dựng, thiết kế hệ thống bài tập hoá học vô cơ lớp 9 THCS trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi 24

1.4.1 Khái niệm về bài tập hoá học 24

1.4.2 Tác dụng của bài tập hoá học 25

1.4.3 Phân loại bài tập hoá học 25

1.4.4 Những yêu cầu lý luận dạy học cơ bản đối với bài tập 26

1.5 Thực trạng của việc xây dựng, thiết kế hệ thống bài tập hoá học lớp 9 trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học 27

1.5.1 Thực trạng của công tác xây dựng hệ thống bài tập và việc bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học lớp 9 27

TIỂU KẾT CHƯƠNG I 32

Chương 2.HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI HOÁ HỌC VÔ CƠ LỚP 9 THCS 33

2.1 Phân loại bài tập hoá vô cơ 33

2.1.1 ài tập lý thuyết định tính gồm các dạng trong các chương 33

2.1.2 bài tập lý thuyết định lượng 33

2.2 Các phương pháp giải toán hoá học 33

2.2.1 Phương pháp bảo toàn khối lượng 33

2.2.2 Phương pháp tăng giảm khối lượng 35

2.2.3 Phương pháp d ng các giá trị trung bình 36

2.2.3.Phương pháp ghép n số 39

2.2.5 Phương pháp tự lựa chọn lượng chất 41

2.2 Phương pháp biện luận để tìm công thức phân tử 42

2.2 Phương pháp bảo toàn l ctron 42

2.2.8 Phương pháp bảo toàn nguyên tố 43

2.2 Phương pháp dựa th o số mol để giải toán hoá học 44

2.2.1 Phương pháp d ng phương trình phản ứng dưới dạng ion thu gọn 44

Demo Version - Select.Pdf SDK

3

2.3 ệ thống về bài tập hoá vô cơ nh m bồi dưỡng học sinh giỏi cấp trung học cơ

sở 45

2.3.1 ài tập về các loại hợp chất vô cơ 45

2.3.2 ài tập về kim loại 51

2.3.3 ài tập về phi kim – Sơ lược về hệ thống tuần hoàn 57

2.3.4 ài tập tổng hợp 62

2.4 Sử dụng hệ thống bài tập trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học lớp 9 64 2.4.1 Sử dụng hệ thống bài tập nh m phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh 64

2.4.2 Các ví dụ: 66

TIỂU KẾT CHƯƠNG II 79

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 80

3.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm (TNSP) 80

3.1.1 Mục đích TNSP 80

3.1.2 Nhiệm vụ TNSP 80

3.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 80

3.3 Phương pháp thực nghiệm 80

3.3.1 Đối tượng học sinh và địa bàn thực nghiệm 80

3.3.2 Giáo viên dạy thực nghiệm 81

3.3.3 Kế hoạch giảng dạy 81

3.4 Kết quả thực nghiệm 82

3.5 Xử lý kết quả thực nghiệm 83

Tiểu kết chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC 91

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CH VIẾT T T

Định luật bảo toàn khối lượng ĐL TKL

Phương pháp tích cực PPTC Phương pháp hoá học PPHH

Trung học phổ thông THPT Phương trình hóa học Demo Version - Select.Pdf SDK PTHH

5

DANH MỤC CÁC BẢNG

ảng 3.1:Tổng hợp kết quả kiểm tra lần 1, lần 2, lần 3 82

ảng 3.2: ảng phân phối tần số, tần suất, tần suất luỹ tích kiểm tra lần 1 85

ảng 3.3: ảng phân phối tần số, tần suất, tần suất luỹ tích kiểm tra lần 2 86

ảng 3.4: ảng phân phối tần số, tần suất, tần suất luỹ tích kiểm tra lần 3 87

ảng 3.5: ảng phân phối tần số, tần suất, tần suất luỹ tích tổng hợp 88

ảng 3 : ảng tổng hợp các tham số đặc trưng 89

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC HÌNH

ình 3.1: Đồ thị tần suất luỹ tích kiểm tra lần 1 cuả lớp các lớp TN và ĐC 85

ình 3.2 Đồ thị tần suất luỹ tích kết quả kiểm tra lần 2 của các lớp TN và ĐC 86

ình 3.3.Đồ thị tần suất luỹ tích kết quả kiểm tra lần 3 của các lớp TN và ĐC 87

ình 3.4 Đồ thị tần suất luỹ tích kết quả kiểm tra tổng hợp của các lớp TN và ĐC 88

Demo Version - Select.Pdf SDK

7

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chúng ta đang sống trong thế giới xã hội tri thức thời kì cách mạng công nghiệp 4 hiện nay thì khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ, sự b ng nổ của thông tin đã ảnh hưởng sâu sắc đến giáo dục nói chung và quá trình dạy học nói riêng Trong đó ngành óa ọc có những phát minh đóng góp rất quan trọng Muốn những thành quả đó càng được phát triển và ứng dụng nhiều hơn nữa ngay từ bây giờ việc việc đào tạo bồi dưỡng giáo viên,học sinh ở những cấp học cần được coi trọng nhất là ở những cấp học dưới Việc phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu

bộ môn càng đặt ra cấp thiết ngay từ đầu cấp, khi học sinh vừa bước vào môn hoá học Những năm đầu này, các khái niệm, kỹ năng cơ bản là nền tảng cho các m tiếp tục học lên, tập thói qu n làm việc khoa học, có định hướng nghề nghiệp tương lai o đó, việc bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn hoá học ở trung học cơ sở phải được chú ý đúng mức

Trong điều kiện chương trình hoá học lớp đổi mới đòi hỏi nội dung và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi cũng cần có sự thay đổi cho ph hợp Nguồn tài liệu tham khảo cần cho việc dạy học của giáo viên, học sinh trung học cơ sở và sinh viên cao đ ng sư phạm chuyên ngành hoá học còn hạn chế Thăm dò việc học tập, bồi dưỡng học sinh giỏi môn hoá học của học sinh - giáo viên trên địa bàn Thị

Xã a Đồn, tỉnh Quảng ình cũng như nhiều địa phương khác chúng tôi nhận thấy r ng: các m học sinh học tập chủ yếu dựa vào sách giáo khoa, nội dung sách giáo khoa chứa đựng những bài tập cơ bản cô đọng Giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi tự mày mò xây dựng bài tập và tham khảo một số tài liệu thường phân loại bài tập th o nội dung chương trình học Sinh viên cao đ ng sư phạm thiếu tài liệu và phương pháp xây dựng bài tập nâng cao nên khi vào nghề lúng túng trong việc bồi

dưỡng học sinh giỏi Vì vậy, đề tài “TUYỂN CHỌN – THIẾT KẾ VÀ SỬ

DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC PHẦN VÔ CƠ LỚP 9 TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ” nh m tạo điều kiện

cho giáo viên và học sinh Trung học cơ sở có thêm tư liệu tự bồi dưỡng, phát triển năng lực của mình

Demo Version - Select.Pdf SDK

2 Mục đích nghiên cứu

Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập lý thuyết định tính và định lượng dạng phân hoá phần hoá học vô cơ nh m giúp học sinh lớp trường T CS có tài liệu tự học, tự bồi dưỡng, phát triển năng lực tư duy; sinh viên sư phạm ngành hoá

có tư liệu tham khảo để học tập và giảng dạy tốt hơn

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học lớp T CS nói riêng và học sinh giỏi hoá học nói chung Tổng kết được cơ sở

lý luận của việc phát triển tư duy, các phương pháp và thao tác tư duy trong quá trình dạy và học môn hoá học

- Đề xuất một hệ thống bài tập có thể giúp học sinh tự học, tự nghiên cứu

nh m phát triển năng lực tư duy của mình

- Đề nghị hướng xây dựng hoàn chỉnh hệ thống bài tập đó nh m phục vụ việc bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học T CS

- Thực nghiệm sư phạm : Sử dụng hệ thống bài tập trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học lớp trường T CS

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hoá học ở trường Trung học cơ sở

- Đối tượng nghiên cứu : Lý luận về bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học lớp và

hệ thống bài tập nh m phát triển tư duy học sinh trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học lớp trường T CS

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu, tổng hợp các vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài Tham khảo các tài liệu về phương pháp dạy học hoá học, các chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học, các đề tài nh m phát triển tư duy của học sinh

- Nghiên cứu các tài liệu về bồi dưỡng học sinh giỏi, các đề thi học sinh giỏi hoá học lớp T CS ở các tỉnh, thành phố, thị xã

5.2 Nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra thực trạng bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học lớp T CS ở các trường, huyện, thị

Demo Version - Select.Pdf SDK

9

- Phân tích các đề thi học sinh giỏi hoá học T CS ở các huyện, tỉnh, thành phố

- Đúc kết kinh nghiệm của bản thân và trao đổi kinh nghiệm với các giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học T CS ở TX a Đồn và một số huyện, tỉnh

- Đề xuất hệ thống bài tập bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học T CS

- Đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học lớp trường T CS

5.3 Phương pháp toán học:

ng toán học thống kê để xử lý số liệu thực nghiệm

6 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế, xây dựng được hệ thống bài tập và phương pháp bồi dưỡng thích hợp thì ph m chất, năng lực tư duy hoá học của học sinh sẽ được phát triển toàn diện

7 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung : Nghiên cứu khả năng vận dụng và phương pháp giúp học sinh phát huy năng lực tư duy và giải các bài tập óa học nâng cao lớp 9

- Địa bàn : một số lớp ở trường T CS trên địa bàn TX a Đồn, tỉnh Quảng ình

- Thời gian nghiên cứu: 1 /2 1 đến /2018

8 Đóng góp mới của đề tài

1 Tổng kết cơ sở lý luận về năng lực hay năng khiếu của học sinh giỏi hoá học

2 Đề xuất hệ thống bài tập và phương pháp giải nh m giúp cho học sinh có thể

tự lực học tập và làm tài liệu tham khảo cho giáo viên T CS

3 Đề xuất một số hướng sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập nh m giúp giáo viên, học sinh trong quá trình dạy học phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh

Demo Version - Select.Pdf SDK