Thiết kế và sử dụng phiếu học tập nhằm phát triển tính tích cực, chủ động cho HS dân tộc thiểu số trong dạy học hóa học lớp 10 THPT (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM-ĐẠI HỌC HUẾ LÊ NỮ LINH SANG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CHO HS DÂN TỘC THIỂU SỐ TRONG DẠY HỌ

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM-ĐẠI HỌC HUẾ

LÊ NỮ LINH SANG

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CHO HS DÂN TỘC THIỂU SỐ TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM-ĐẠI HỌC HUẾ

LÊ NỮ LINH SANG

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CHO HS DÂN TỘC THIỂU SỐ TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn Hóa học

Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS NGUYỄN PHÚ TUẤN

Thừa Thiên Huế, 2018 Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoạn Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, các

số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong Luận văn là trung thực, được các đồng tác

giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nghiên

cứu nào khác

Huế, tháng 9 năm 2018

Tác giả

Lê Nữ Linh Sang

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 4

LỜI CÁM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng của bản thân, em xin chân thành cảm ơn quý thầy cô – những người đã tận tình truyền đạt kiến thức cho em trong suốt thời gian học tập tại trường và thời gian thực nghiệm Đặc biệt, e xin bày

tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy Nguyễn Phú Tuấn, người đã hướng dẫn giúp đỡ em hoàn thành luận văn này

Em xin chân thành cảm ơn đến ban giám hiệu và các thầy cô ở trường THPT Hương Giang và trường THT A Lưới đã giúp đỡ, hướng dẫn và tạo điều kiện cho

em có được những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian thực nghiệm tại trường

Mặc dù đã cố gắng nỗ lực nhưng do bị giới hạn về thời gian, kiến thức cũng như kỹ năng nên luận văn của em không thể tránh khỏi những thiếu sót

Kính mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, các anh chị và bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Huế, tháng 9 năm 2018

Tác giả

Lê Nữ Linh Sang Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CÁM ƠN iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT 6

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ 7

PHẦN I: MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Mục đích nghiên cứu 9

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 10

4.1 Khách thể nghiên cứu: 10

4.2 Đối tượng nghiên cứu 10

5 Phương pháp nghiên cứu 10

5.1 Nghiên cứu lý luận 10

5.2 Nghiên cứu thực tiễn 10

5.3 Phương pháp toán học: 11

6 Giả thuyết khoa học 11

7 Phạm vi nghiên cứu 11

8 Đóng góp của đề tài 11

PHẦN II: NỘI DUNG 12

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 12

1.1 Lịch sử nghiên cứu đề tài 12

1.1.1 Ở Việt nam 12

1.1.2 Nghiên cứu về PHT trên thế giới 14

1.2 Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học [8], [33], [34] 15

1.3 Đặc điểm chung của HS dân tộc thiểu số [20] 17

1.4 TTC, chủ động 18

1.4.1 TTC 18

1.4.1.1 Khái niệm TTC [1], [3], [19], [29] 18

Trang 6

1.4.1.2 Đặc điểm TTC trong học tập [26] 20

1.4.1.3 Biểu hiện của TTC [16], [25] 20

1.4.1.4 Các biện pháp phát huy TTC nhận thức của HS [11], [21] 21

1.4.2 Tính chủ động của HS trong học tập [31], [32] 22

1.4.3 Dạy học theo hướng phát huy TTC, chủ động [4], [7] 23

1.5 Phương tiện dạy học (PTDH) [12], [22], [30] 24

1.5.1 Khái niệm PTDH 24

1.5.2 Phân loại PTDH 25

1.5.2.1 Theo tính chất của PTDH 25

1.5.2.2 Theo cách sử dụng PTDH 26

1.5.2.3 Theo mức độ chế tạo PTDH 26

1.5.2.4 Theo tính chất của PTDH 26

1.5.3 Vai trò của PTDH 28

1.5.3.1 Vai trò chung [12] 28

1.5.3.2 Vai trò đối với GV 30

1.5.3.3 Vai trò đối với HS 30

1.5.4 Nguyên tắc sử sụng PTDH [2], [12] 30

1.5.4.1 Đảm bảo an toàn 30

1.5.4.2 Đảm bảo sử dụng đúng lúc, đúng chỗ và đủ cường độ 30

1.5.4.3 Đảm bảo tính hiệu quả 32

1.5.5 Một số sai lầm khi sử dụng PTDH [12] 32

1.6 Phiếu học tập [18], [23] 33

1.6.1 Khái niệm phiếu học tập 33

1.6.2 Phân loại PHT [22], [23], [27] 34

1.6.2.1 Căn cứ vào mục đích dạy hoc 35

1.6.2.2 Căn cứ vào giai đoạn sử dụng 35

1.6.2.3 Căn cứ vào cách thức sử dụng 36

1.6.2.4 Căn cứ vào hình thức giao phiếu cho HS 36

1.6.2.5 Căn cứ vào nguồn thông tin sử dụng hoàn thành PHT 37

1.6.3 Cấu trúc của PHT 38

Trang 7

1.6.4 Vai trò của PHT 38

1.6.4.1 Vai trò của PHT đối với GV 39

1.6.4.2 Vai trò của PHT đối với HS 39

1.7 Thực trạng thiết kế và sử dụng PHT trong dạy học môn Hóa học ở một số trường THPT có HS dân tộc thiểu số 40

1.7.1 Mục đích, phương pháp và đối tượng điều tra 40

1.7.2 Cách tiến hành 41

1.7.3 Đánh giá kết quả điều tra 41

Tiểu kết chương 1 45

Chương 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP NHẰM RÈN LUYỆN TÍNH TÍCH CỰC CHO HS DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở LỚP 10 THPT 46

2.1 Tổng quan về chương trình Hóa học lớp 10CB [5], [9] 46

2.1.1 Cấu trúc chương trình hóa học 10CB 46

2.1.2 Phân phối chương trình hóa học lớp 10CB 46

2.1.3 Mục tiêu dạy học 51

2.2 Thiết kế PHT trong dạy học hóa học lớp 10 THPT cho HS dân tộc thiểu số [14], [24] 55

2.2.1 Một số nguyên tắc khi thiết kế PHT 55

2.2.1.1 Nội dung của PHT phải phù hợp với mục tiêu, nội dung bài học 55

2.2.1.2 Nội dung của PHT phải phù hợp với trình độ HS 55

2.2.1.3 PHT phải nêu được nhiệm vụ học tập, hướng dẫn và gợi ý cách thực hiện 56

2.2.1.4 PHT phải thể hiện được phương pháp hoạt động và giao tiếp của HS 56

2.2.1.5 PHT phải đảm bảo tính khoa học, độ tin cậy và tính thẩm mỹ 56

2.2.1.6 PHT phải phù hợp điều kiện, cơ sở vật chất hiện có và trong thời gian cho phép 57

2.2.2 Quy trình thiết kế PHT 57

2.2.3 Thiết kế một số dạng PHT cơ bản 58

Trang 8

2.2.3.1 Dùng trong quá trình xây dựng kiến thức mới 58

2.2.3.2 Dùng để luyện tập, ôn tập, củng cố kiến thức – kĩ năng 61

2.2.3.3 Dùng để hỗ trợ HS tự học 62

2.2.3.4 Dùng để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 64

2.2.4 Một số thuận lợi và khó khăn trong việc thiết kế PHT cho HS dân tộc thiểu số 65

2.2.5 Kinh nghiệm khi thiết kế PHT cho HS dân tộc thiểu số 66

2.3 Sử dụng PHT để rèn luyện TTC trong học tập cho HS dân tộc thiểu số [2], [15], [28] 67

2.3.1 Nguyên tắc sử dụng PHT 67

2.3.1.1 Sử dụng đúng mục đích, nội dung và đối tượng 67

2.3.1.2 Sử dụng vừa phải về số lượng và thời gian 67

2.3.1.3 Sử dụng kết hợp với các PTDH khác 68

2.3.1.4 Luôn có đáp án rõ ràng 68

2.3.2 Các hình thức sử dụng PHT 68

2.3.2.1 Dùng trong quá trình xây dựng kiến thức mới 68

2.3.2.2 Dùng để luyện tập, ôn tập, củng cố kiến thức – kĩ năng 69

2.3.2.3 Dùng để hỗ trợ HS tự học 70

2.3.2.4 Dùng để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 71

2.3.3 Quy trình sử dụng PHT 72

2.3.4 Một số tình huống nảy sinh trong quá trình sử dụng PHT 74

2.3.5 Thuận lợi và khó khăn khi sử dụng PHT 74

2.3.5.1 Thuận lợi 74

2.3.5.2 Khó khăn 74

2.3.6 Kinh nghiệm sử dụng PHT trong quá trình giảng dạy 74

2.4 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng PHT để rèn luyện TTC cho HS dân tộc thiểu số 75

2.4.1 Phù hợp với trình độ HS dân tộc thiểu số 75

2.4.2 Sử dụng công nghệ thông tin trong thiết kế và sử dụng PHT [35] 75

2.4.3 Kết hợp với các PPDH tích cực [15] 76

Trang 9

2.4.3.1 Kết hợp phương pháp đàm thoại 76

2.4.3.2 Kết hợp phương pháp thảo luận nhóm 78

2.4.4 Gây hứng thú cho HS 80

2.5 Một số giáo án TN 80

2.5.1 Giáo án bài “Flo – Brom – Iot” 80

2.5.2 Giáo án bài “Hidrosunfua” 86

Chương 3: TNSP 100

3.1 Mục đích TN 100

3.2 Nhiệm vụ TNSP 100

3.3 Địa điểm TNSP 100

3.4 Tiến trình TNSP 100

3.4.1 Chọn lớp TN và lớp đối chứng 100

3.4.2 Trao đổi với GV dạy TN 101

3.4.3 Tiến hành TN 101

3.4.3.1 Chuẩn bị cho tiết lên lớp 101

3.4.3.2 Tổ chức kiểm tra 102

3.4.3.3 Nội dung TNSP 102

3.5 Phân tích và xử lý số liệu TN [10] 102

3.6 Kết quả TNSP 103

3.6.1 Đánh giá về mặt định tính 103

3.6.2 Đánh giá về mặt định lượng 105

3.6.2.1 Kết quả bài kiểm tra 15 phút lần 1 105

3.6.3 Phân tích kết quả TNSP 112

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 114

1 Kết luận 114

2 Kiến nghị 115

TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

PHỤ LỤC 119

Trang 10

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Trang 11

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ

Bảng 2.1 Bảng phân phối chương trình lớp 10 cơ bản 46

Bảng 3.1 Lớp tham gia TN 101

Bảng 3.2 Bảng tổng hợp đánh giá TTC, chủ động của HS 104

Bảng 3.3 Bảng điểm bài kiểm tra 15 phút lần 1 105

Bảng 3.4 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra 15 phút lần 1 105 Bảng 3.5 Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra 15 phút lần 1 106

Bảng 3.6 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra 15 phút lần 1 107

Bảng 3.8 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra 15 phút lần 2 108 Bảng 3.9 Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra 15 phút lần 2 109

Bảng 3.12 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra 15 phút lần 3 110

Bảng 3.13 Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra 15 phút lần 3 111

Hình 1.1: Mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học 29

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 15 phút lần 1 106

Hình 3.2 Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra 15 phút lần 1 107

Trang 12

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, nền giáo dục nước ta đã có nhiều thành tựu đáng

kể trong việc đổi mới PPDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho HS (HS), góp phần đào tạo ra nguồn nhân lực có tri thức, tay nghề và nhân cách đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt trong thời kì cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay

Một trong những hướng đổi mới PPDH được quan tâm nhất hiện nay là chuyển từ lối dạy học thụ động một chiều sang PPDH tích cực, phát huy TTC, tự giác, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy cho HS.Đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học nhằm tăng hứng thú cho HS, tạo động cơ thúc đẩy hoạt động nhận thức, phát triển trí nhớ và tư duy logic, rèn luyện kỹ năng nhận thức, tích cực hóa mọi hoạt động nhận thức của HS, giúp cho HS lĩnh hội đầy đủ hệ thống tri thức khoa học cơ bản, có khả năng vận dụng kiến thức, có khả năng tiếp nhận tri thức khoa học mới, có năng lực giải quyết những vấn đề đặt ra trong cuộc sống

Trong hoạt động dạy học hóa học, PTDH là một công cụ không thể thiếu nhằm phát huy TTC chủ động của HS Trong quá trình dạy học, GV (GV) có thể sử dụng nhiều PTDH như thí nghiệm hóa học, hình vẽ, mô hình…trong đó có PHT Thông qua PHT, GV có thể truyền tải thông tin, nhiệm vụ học tập đến tất cả HS một cách dễ dàng và tiết kiệm thời gian HS sẽ tích cực, chủ động hơn trong việc tìm kiếm và tiếp thu kiến thức chứ không còn thụ động kiểu nghe giảng – đọc – chép như trước đây nữa Tuy nhiên, nhiều GV vẫn còn coi nhẹ và chưa đạt được hiệu quả như mong muốn khi sử dụng PHT trong quá tình dạy học

Trong giai đoạn hiện nay, việc phổ cập giáo dục đã được nhân rộng toàn quốc

và đạt được nhiều thành tựu Tuy nhiên, do một số đặc thù nên kết quả học tập của

đa số HS dân tộc thiểu số còn yếu kém so với mặt bằng chung toàn quốc Một phần

do Hóa học là một bộ môn trừu tượng đòi hỏi HS phải có khả năng tư duy, trong khi

đa phần HS dân tộc thiểu số có suy nghĩ đơn giản, tư duy theo kiểu “lối mòn” và đã quen với cách học thụ động nên các em thường gặp khó khăn trong quá trình tiếp

Trang 13

thu kiến thức hóa học Do đó, để đạt hiệu quả cao hơn trong việc giảng dạy HS dân tộc thiểu số thì người GV ngoài việc nắm rõ phong tục, đặc điểm tâm sinh lí HS thì còn phải có PPDH phù hợp với khả năng của các em

Hiện nay trong các trường THPT (THPT), nhất là các trường thuộc khu vực miền núi đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, cơ sở vật chất trường lớp còn thiếu thốn nên việc sử dụng PPDH tích cực trong trường phổ thông nói chung và với bộ môn Hóa học nói riêng đã có chuyến biến nhưng còn chậm Một bộ phận không nhỏ

GV vẫn sử dụng các PPDH (PPDH) truyền thống như thuyết trình, vấn đáp, giải thích, minh họa là chủ yếu Dần đến việc học của HS còn thụ động, không có cơ hội nghiên cứu, trao đổi, thể hiện mình trong các giờ học, làm cho chất lượng dạy học

bị hạn chế Để tổ chức hoạt động học tập cho HS theo hướng tích cực hóa thì người dạy cần phải có công cụ, phương tiện tham gia tổ chức như: câu hỏi, bài tập, bài toán nhận thức, tình huống có vấn đề, PHT (PHT) Trong đó, PHT có những ưu điểm rất lớn như dễ sử dụng, hiệu quả cao, sử dụng được trong nhiều khâu của quá trình dạy học, phát huy được hoạt động độc lập của từng cá nhân và hoạt động tập thể, hướng dẫn cách tự học cho HS Đồng thời rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo

và xử lí linh hoạt cho HS

Để đáp ứng được một phần yêu cầu trên và qua thực tiễn dạy học hóa học cho

HS dân tộc thiểu số ở trường THPT của bản thân, tôi đã chọn đề tài : “Thiết kế và

sử dụng PHT nhằm phát triển TTC, chủ động cho HS dân tộc thiểu số trong dạy học hóa học lớp 10 THPT”

2 Mục đích nghiên cứu

- Thiết kế và sử dụng PHT trong chương trình hóa học lớp 10 THPT

- Nghiên cứu các phương pháp sử dụng PHT phù hợp với đặc điểm của HS dân tộc thiểu số, góp phần hình thành TTC, chủ động của HS đồng thời nâng cao hiệu quả dạy và học bộ môn hoá học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên cần thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu một số vấn đề về cơ sở lý luận dạy học hóa học: phương pháp dạy,

phương pháp học hóa học và một số vấn đề liên quan đến TTC, chủ động của HS

Trang 14

- Điều tra cơ bản về thực trạng sử dụng PHT trong việc dạy học ở chương trình lớp 10 tại một số trường THPT có HS dân tộc thiểu số hiện nay

- Lựa chọn và xây dựng các cách sử dụng phiếu hoc tập thích hợp để rèn luyện TTC, chủ động trong học tập cho HS dân tộc thiểu số ở chương trình lớp 10 THPT

- Tiến hành TN để đánh giá mức độ khả thi của giải pháp đề ra

- Chỉ ra những điểm khó khăn, vướng mắc của GV và HS trong quá trình sử dụng PHT cho việc dạy và học bộ môn hóa học

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu:

- Chương trình, nội dung bộ môn Hóa học ở lớp 10 trường THPT

- Cơ sở lí luận dạy học sử dụng PHT

- Cơ sở lí luận dạy học phát huy TTC, chủ động của HS

4.2 Đối tượng nghiên cứu

- Cơ sở của quá trình dạy học nhằm rèn luyện TTC, chủ động của HS dân tộc thiểu số trong quá trình tìm tòi và tiếp thu kiến thức ở lớp 10 THPT Thiết kế và sử dụng PHT phù hợp với khả năng tiếp thu, tư duy của HS dân tộc thiểu số

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu lý luận

Thể hiện quan điểm tiếp cận và phép duy vật biện chứng Bao gồm:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận dạy học hóa học ở trường THPT

- Nghiên cứu cơ sở lý luận lý thuyết về kiểm tra đánh giá quá trình học tập của HS

- Nghiên cứu, phân tích và sử dụng PHT theo hướng rèn luyện TTC, chủ động của HS dân tộc thiểu số

5.2 Nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra cơ bản để tìm hiểu tình hình xây dựng và sử dụng PHT để rèn luyện TTC, chủ động cho HS dân tộc thiểu số trong daỵ học hóa học ở trường THPT

- Quan sát các biểu hiện tích cực, chủ động của HS trong quá trình học tập

- TNSP để đánh giá đề tài

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	1,23 MB