Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 9 ở trường trung học cơ sở (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ THỊ HÓA THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 9 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN VĂN

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ HÓA

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 9 Ở TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thừa Thiên Huế, năm 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ HÓA

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 9 Ở TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SỸ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS TRẦN TRUNG NINH

Thừa Thiên Huế, năm 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác

Họ và tên tác giả

Lê Thị Hóa

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này được hoàn thành, ngoài sự nổ lực của bản thân còn nhờ có sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, của gia đình và bạn bè

Đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo PGS.TS Trần Trung Ninh, người đã tận tâm hướng dẫn tôitrong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi cũng xin chân thành gửi lời cảm ơn đến tất cả quý thầy cô giáo khoa Hóa học, phòng Đào tạo Sau Đại học, trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế đã nhiệt tình giảng dạy, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và toàn thể các em học sinh trường THCS Sơn Thủy, trường THCS Hoa Thủy đã giúp tôi trong quá trình điều tra thực tế và thực nghiệm sư phạm

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè đã quan tâm, động viên và tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn Hội đồng chấm luận văn và quý thầy cô phản biện đã dành thời gian đọc, nhận xét, góp ý giúp cho luận văn của tôi được hoàn thiện hơn Chúc các quý thầy cô thật nhiều sức khỏe và hạnh phúc

Mặc dù, tôi đã cố gắng hết sức nhưng với thời gian có hạn nên luận văn không tránh khỏi những khuyết điểm và thiếu sót Kính mong sự góp ý, nhận xét của quý thầy, cô giáo và các bạn để luận văn được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thừa Thiên Huế, tháng9 năm 2018

Học viên

Lê Thị Hóa

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC 1

NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT 5

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU 6

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ 7

MỞ ĐẦU 8

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 8

2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 10

3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 11

4 MẪU KHẢO SÁT 11

5 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 11

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 11

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11

8 ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI 12

9 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN 12

NỘI DUNG 13

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆCTHIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THEO HƯỚNGTIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 9 13

1.1.Lịch sử vấn đề nghiên cứu 13

1.1.1.Các nghiên cứu về thiết kế và sử dụng bài tập hóa học để phát triển năng lực cho học sinh 13

1.1.2.Các nghiên cứu về PISA và bài tập theo hướng tiếp cậnPISA 14

1.2.Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề 16

1.2.1 Định nghĩa về năng lực 16

1.2.2 Năng lực giải quyết vấn đề 17

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.3 Bài tập hóa học 17

1.3.1 Ý nghĩa của việc sử dụng bài tập hóa học trong dạy học Hóa học ở trường THCS 17

1.3.2 Phân loại các dạng bài tập dùng trong dạy học môn Hóa học ở trường THCS 19

1.3.3 Một số định hướng trong việc xây dựng bài tập hóa học mới 22

1.4 PISA và bài tập hóa học tiếp cận PISA 23

1.4.1 Đặc điểm của PISA 23

1.4.2 Mục tiêu đánh giá 24

1.4.3 Nội dung đánh giá 24

1.4.4 Cách đánh giá trong bài tập PISA 25

1.4.5 Đối tượng đánh giá 26

1.4.6 Bài tập hóa học tiếp cận PISA 26

1.5 Tình hình đánh giá theo tiếp cận PISA ở các nước và ở Việt Nam 27

1.5.1 Ý nghĩa của việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA 27

1.5.2 Những quốc gia đã tham gia PISA và kết quả đạt được 27

1.5.3 PISA Việt Nam – Kết quả, kinh nghiệm và định hướng chiến lược 29

1.6 Thực trạng sử dụng bài tập theo hướng tiếp cận PISA của giáo viên ở trường THCS hiện nay 32

1.6.1 Mục đích điều tra 32

1.6.2 Nội dung điều tra 32

1.6.3 Đối tượng điều tra 32

1.6.4 Phương pháp điều tra 33

1.6.5 Kết quả và đánh giá kết quả điều tra 33

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 34

2.1 Phân tích chương trình phần Hóa học hữu cơ lớp 9 35

2.1.1 Mục tiêu cơ bản của chương trình Hóa học hữu cơ lớp 9 35

2.1.2 Cấu trúc nội dung chương trình Hóa học hữu cơ lớp 9 36

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2 Nguyên tắc và quy trình thiết kế hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA

trong dạy học hóa học hữu cơ lớp 9 38

2.2.1 Nguyên tắc 38

2.2.2 Quy trình thiết kế hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA 39

2.3 Hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 9 theo hướng tiếp cận PISA 40

2.3.1 Hệ thống bài tập chương 4 “HIĐROCACBON NHIÊN LIỆU” 41

2.3.2 Hệ thống bài tập chương 4 “DẪN XUẤT CỦA HIĐROCACBON POLIME” 51

2.4 Sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học hóa học hữu cơ lớp 9 82

2.4.1 Sử dụng khi dạy bài mới 82

2.4.2 Sử dụng khi luyện tập, ôn tập 83

2.4.3 Sử dụng khi tự học ở nhà 83

2.4.4 Sử dụng khi kiểm tra, đánh giá 84

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 85

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 86

3.1 Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm 86

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 86

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 86

3.2 Thời gian, đối tượng thực nghiệm 86

3.2.1 Thời gian thực nghiệm 86

3.2.2 Đối tượng thực nghiệm 86

3.3 Quá trình tiến hành thực nghiệm 87

3.3.1 Lựa chọn đối tượng thực nghiệm 87

3.3.2 Kiểm tra mẫu trước thực nghiệm 87

3.3.3 Lựa chọn giáo viên thực nghiệm 87

3.3.4 Tiến hành thực nghiệm 87

3.3.5 Thực hiện chương trình thực nghiệm 88

3.4 Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệm 88

3.4.1 Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm 88

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.4.2 Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm 89

3.4.3 Xử lý kết quả thực nghiệm 95

3.4.4 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 98

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC 105

Demo Version - Select.Pdf SDK

NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT

STT Viết tắt Viết đầy đủ

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Nội dung đánh giá của PISA qua các kì [5] 25

Bảng 1.2.Các nước đứng đầu về Khoa học từ năm 2000 - 2015 27

Bảng 1.3 Các nước đứng đầu về Đọc hiểu từ năm 2003 - 2015 28

Bảng 1.4.Các nước đứng đầu về Toán học từ năm 2003 - 2015 28

Bảng 2.1 Phân phối chương trình phần Hóa học hữu cơ lớp 9 37

Bảng 3.1 Thống kê số HS tham gia thực nghiệm đề tài 87

Bảng 3.2 Phân phối tần suất số HS theo điểm bài kiểm tra trước thực nghiệm 89

Bảng 3.3 Kết quả học sinh đạt điểm của 2 bài kiểm tra của trường THCS Sơn Thủy 89

Bảng 3.4 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 1 của trường THCS Sơn Thủy 90

Bảng 3.5 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 2 của trường THCS Sơn Thủy 91

Bảng 3.6 Bảng phân loại kết quả học tập của học sinh trường THCS Sơn Thủy 92

Bảng 3.7 Kết quả học sinh đạt điểm của 2 bài kiểm tra của trường THCS Hoa Thủy 92

Bảng 3.8 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 1 của trường THCS Hoa Thủy 93

Bảng 3.9 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 2 của trường THCS Hoa Thủy 94

Bảng 3.10 Bảng phân loại kết quả học tập của học sinh trường THCS Hoa Thủy 95 Bảng 3.11 Tổng hợp các tham số đặc trưng 97

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình 1.1 Kết quả của Việt Nam so với điểm trung bình của OECD ở 3 lĩnh vực 30

Hình 3.1 Đường luỹ tích điểm kiểm tra - Lần 1 - trường THCS Sơn Thủy 90

Hình 3.2 Đường luỹ tích điểm kiểm tra - Lần 2 - trường THCS Sơn Thủy 91

Hình 3.3 Đồ thị phân loại kết quả học tập của học sinh trường 92

Hình 3.4 Đường luỹ tích điểm kiểm tra - Lần 1 - trường THCS Hoa Thủy 93

Hình 3.5 Đường luỹ tích điểm kiểm tra - Lần 2 - trường THCS Hoa Thủy 94

Hình 3.6 Đồ thị phân loại kết quả học tập của học sinh trường THCS Hoa Thủy 95

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Một nền giáo dục tiến bộ, hiện đại là chìa khóa dẫn đến thành công của mọi quốc gia Ở Việt Nam, Luật giáo dục nước ta, chỉnh sửa, bổ sung năm 2005 đã nêu

lên mục tiêu của giáo dục "Hoạt động giáo dục phải thực hiện theo nguyên lý học đi

đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”.Đại hội

đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng ta đã khẳng định: "Phát triển giáo dục và

đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu”, và

đồng thời nhấn mạnh: “Đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo

hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế”

Chính vì vậy, trong những năm gần đây, giáo dục Việt Nam đang tập trung đổi mới, hướng tới một nền giáo dục tiến bộ, hiện đại, hòa nhập với xu hướng của các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới

Ở trường THCS hiện nay, môn Hóa học dù được đưa vào giảng dạy muộn nhất trong hệ thống các môn khoa học nhưng có vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của chúng ta Các kiến thức hoá học không chỉ cung cấp những tri thức hóa học phổ thông, cơ bản mà còn cho người học thấy được mối liên hệ qua lại giữa công nghệ hoá học, môi trường và con người Tuy nhiên, các bài tập môn Hóa học

đã và đang sử dụng hiện nay ở trường THCS phần nào còn mang tính hàn lâm, nghèo nàn về nội dung hóa học, chưa thực sự đáp ứng được nhiệm vụ, sứ mệnh to lớn của môn Hoá học trong nhà trường THCS Hầu hết HS học xong cấp học THCS chưa thực sự biết vận dụng kiến thức hóa học vào thực tế, chưa thấy được vai trò của hóa học trong đời sống Và cũng một phần vì đó, các em chưa có nhiều niềm đam mê, say sưa trong học tập, đặc biệt là với môn Hóa học

Giáo dục Việt Nam trong năm 2012 có một dấu ấn quan trọng khi lần đầu tiên nước ta có khoảng 5.100 HS ở độ tuổi 15 của 162 trường thuộc 59 tỉnh, thành phố,cùng với hơn 70 quốc gia khác trên thế giới tham gia vào cuộc khảo sát chính

thức của PISA 2012- (viết tắt của cụm từ tiếng Anh “Programme for International

Demo Version - Select.Pdf SDK

Student Assessment”, được dịch là “Chương trình đánh giá HS quốc tế” do tổ chức

Hợp tác và phát triển kinh tế (“Organization for Economic Co-operation and

Development”, thường được viết tắt là OECD) khởi xướng và triển khai) từ ngày 12

đến ngày 14 tháng 4 năm 2012 Cho tới nay, Việt Nam đã tham gia 3 kỳ PISA Lần đầu tiên Việt Nam tham gia PISA 2012 đã lọt vào top 20, đến chu kỳ lần thứ 2 tham gia năm 2015, Việt Nam tiếp tục giữ thứ hạng cao, lọt vào top 10 trên tổng số 72 nước tham gia; và chu kỳ gần đây nhất là vào tháng 4 năm 2018, kết quả sẽ được công bố vào tháng 12 năm 2019

PISA là cuộc khảo sát giáo dục duy nhất trên thế giới có tính chu kì (3 năm 1 lần) để đánh giá kiến thức và kỹ năng của HS ở độ tuổi 15 - độ tuổi kết thúc giáo dục bắt buộc ở hầu hết các quốc gia PISA nổi bật nhờ quy mô toàn cầu và tính chu

kỳ Mục tiêu của chương trình PISA nhằm kiểm tra xem, khi đến độ tuổi kết thúc phần giáo dục bắt buộc, HS đã được chuẩn bị để đáp ứng các thách thức của cuộc sống sau này ở mức độ nào Nội dung đánh giá của PISA hoàn toàn được xác định dựa trên các kiến thức, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống tương lai, không dựa vào nội dung các chương trình giáo dục quốc gia Thay vì kiểm tra sự thuộc bài theo các chương trình giáo dục cụ thể, PISA xem xét khả năng của HS ứng dụng các kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực chuyên môn cơ bản, khả năng phân tích, lý giải và truyền đạt một cách có hiệu quả khi họ xem xét, diễn giải và giải quyết các vấn đề.Theo nhận định của nhiều chuyên gia, PISA được đánh giá là cuộc khảo sát tin cậy về năng lực của HS

Là người trực tiếp giảng dạy bộ môn Hóa học ở trường THCS, tôi nhận thấy, việc sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học môn hóa học

ở trường THCS là rất quan trọng, mang tính thiết thực cao Tuy nhiên, thực tế hiện nay, các bài tập hóa học ở trường THCS được xây dựng theo hướng này hầu như

chưa nhiều Với những lý do trên, chúng tôi nghiên cứu đề tài: “Thiết kế và sử

dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 9 ở trường Trung học cơ sở”

Demo Version - Select.Pdf SDK

2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

2.1 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 9 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho HS góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Hóa học ở trường THCS

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

2.2.1 Nghiên cứu các vấn đề lý luận của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến đổi mới phương pháp dạy học

- Nghiên cứu lý luận về bài tập hóa học trong dạy học hóa học

- Nghiên cứu lý luận về năng lực giải quyết vấn đề

2.2.2.Tìm hiểu về chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA)

2.2.3 Tiến hành điều tra - quan sát, khảo sát,lấy ý kiến … của GV, HS vềhệ thống các bài tập hóa học đã và đang sử dụng

Tại 2 trường: Trường THCS Sơn Thủy – huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình Trường THCS Hoa Thủy – huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình

2.2.4 Thiết kế hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 9 theo hướng tiếp cận PISA

2.2.5 Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề

2.2.6 Tiến hành thực nghiệm sư phạm

Để bước đầu kiểm nghiệm tính khoa học của hệ thống bài tập và tính khả thi, hiệu quả của những cách sử dụng đề xuất trong luận văn

- Nghiên cứu và đánh giá việc sử dụng hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 9 theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học hóa học ở trường THCS

- Hoàn thiện hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 9 theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học hóa học ở trường THCS

2.2.7 Đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 9 theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học hóa học ở trường THCS

Nhằm làm cho việc dạy học Hóa học gắn với thực tiễn cuộc sống hơn, HS có hứng thú, say mê học tập môn Hóa học , từ đó nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học ở trường THCS

Demo Version - Select.Pdf SDK

3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1.Nội dung

Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 9 theo hướng tiếp cận PISA

3.2 Thời gian

Tiến hành nghiên cứu và thực nghiệm trong năm học 2017-2018

4 MẪU KHẢO SÁT

- Khối lớp 9 trường THCS Sơn Thủy – huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình

- Khối lớp 9 trường THCS Hoa Thủy – huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình

5 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

5.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học hóa học ở trường THCSViệt Nam

5.2 Đối tượng nghiên cứu

- Quá trình sử dụng bài tập hóa học trong dạy và học môn hóa học hữu cơ lớp

9 đã và đang tiến hành ở trường THCS

- Thiết kế đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 9

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu thiết kế và sử dụng một hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 9 thì sẽ phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho

HS góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Hóa học ở trường THCS

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

7.1.1 Nghiên cứu về cơ sở lí luận về đổi mới PPDH Hóa học

7.1.2 Nghiên cứu tài liệu lý luận dạy học có liên quan đến việc sử dụng bài tập trong dạy học Hóa học ở trường THCS

7.1.3 Nghiên cứu tài liệu lý luận dạy học có liên quan đến việc thiết kế bài tập mới trong dạy học Hóa học ở trường THCS

7.1.4 Nghiên cứu các tài liệu về chương trình đánh giá HS quốc tế PISA 7.1.5 Nghiên cứu nội dung, cấu trúc, chương trình hóa học lớp 9

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Demo Version - Select.Pdf SDK