Những thách thức của việc nâng cao chất lượng không gian công cộng của dự án thiết kế đô thị của thành phố Hà Nội Š.. Lựa chọn giới hạn nghiên cứu và trường hợp nghiên cứu Việc nghiên
Trang 1<kb
Bộ Van hóa và Truyền thông - Cộng Hoà Pháp Bộ Xây Dựng - CHXHCN Việt Nam Trường Đại Học Kiến Trúc Toulouse Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội
Luận văn Thạc Sĩ chuyên ngành “Thiết kế đô thị với di sản và phát triển bền vững?
- Khoa 2 (2002-2004)
(Bản tóm tắt tham khảo dịch sang tiếng Việt)
Từ không gian giữa các dãy nhà đến không gian ven hồ :
Cải tạo không gian công cộng bằng những thực thể cảnh quan
- Triển vọng tái thiết các khu tập thể KTT - Trường hợp khu KTT
Giang V6 — Hà Nội
Giáo viên hướng dẫn GIRARD_ Paulette
NGUYÊN Quốc Thông Học viên cao học BÙI Đức Trung
Hà Nội, 09/2005
Trang 2
Xin gửi lời cảm ơn tới tất cả mọi người đã giúp đỡ tôi thực hiện luận văn này Cảm ơn
bố mẹ, em Minh và chị gái tôi
Cảm ơn thầy cô giáo, cô Girard Paulette và thầy Nguyễn Quốc Thông mặc dù thời
gian rất bận những đã quan tâm đến luận văn với những lời khuyên quý báu, đáng trân
trọng
Cảm ơn tất cả thầy cô giáo và mọi người làm việc tại Khoa Cao Học - Lớp Cao Học
Pháp Ngữ "Thiết kế đô thị với di sản và phát triển bền vững”, với những lời khuyên
quý báu, tạo điều kiện giúp đỡ tôi: thây Đỗ Hậu, thầy Thiều Văn Hoan, thầy Tạ
Trường Xuân, thây Nguyễn Kim Luyện, thây Trần Hùng, cô Đào Thị Tạo, chị Trần
Ngọc Mai, chị Nguyễn Thị Oanh
Cuối cùng dành cho tất cả những người bạn đã mất thời gian và công sức giúp đỡ tôI
va can phải nói rằng 'Không rhể làm tốt hơn được nếu thiếu sự giúp đỡ của các
ban’ Antoine, Rémi, Céline, Cao Sơn, Hồng Anh, Cảnh Toàn, Đỗ Giang, anh Kiên,
bé Tôm và Bình An
Trang 3
MỤC LỤC
Lời mở đầu Giới thiệu chung
CHUONG I : TIẾP CẬN LÝ THUYẾT 5222222 nea 6 Phản 1: Những thách thức của không gian công cộng trong những dự án của
1 Không gian công cộng trong thành phố Hà Nội đối diện với những định nghĩa hiện tại của thiết kế đô thị
1.1 Dinh nghia
1.2 Nhitng dac diém cita khong gian công cộn, 1.3 Những yếu tố cấu thành lên không gian công cộng : một v
1.4 Không gian công cộnh như thách thức thực hiện các dự án đô thị
2 Tính thời Tây sự của câu hỏi về không gian công cộng trong các thành phố Phương
2.1 Không gian công thách thức kinh tế, thách thức giao ti thách thức trung gian
2.2 Công cộng/ riêng tư: những báo
3 Nét đặc trưng của không gian công cộng ở Hà Nộ đối với các vùng đô thị KHE suersersedlesmiasbeasssElesldooi c8lasfleskifrtSlalTtuox EulMDnsatuelruiEnidtloetieÐTETi 13
4 Những thách thức của việc nâng cao chất lượng không gian công cộng của dự
án thiết kế đô thị của thành phố Hà Nội
Š Không gian công cộng và nguyên lý thiết kế trong dự án thiết kế đô thị trong
Trang 4
ey
Phần 2: Vị trí của không gian công cộng trong các dự án thiết kế lại các khu tập
thể — khu KTT ở thành phố Hà Nội
1 Các khu tập thể (KTT) - Định nghĩa và sự hình thành :
1.2 Vị trí của các khu tập thể ở thành phố Hà " š 1.3 Sự hình thành của các khu tập thể tại thành phố Hà Nội
1.4 Mật độ xây dựng trong các khu tập thể - KTT al
2 Dự án tái thiết khu tập thể — KTT và các phương diện 18
18 2.3 Những phương diện củ:
3 Tính thông thường của không gian công cộng trong các khu tập thể đối voi
các vùng đô thị khác
4 Những không gian công cộng chính trong khu tập thể KTT tạ
5 Chat lượng tập thể của các không gian tập thể/ công cộng
6 Các tác nhân của không gian công cộng
7 Vai trò của thành phố Hà Nội
công cộng
Phần 3: Những thực thể cảnh quan - yếu tố cấu thành nên không gian công
1 Thiết kế cảnh quan : công cụ đô thị đã phát triển từ lâu
2 Cảnh quan : công cụ lý thuyết để suy nghĩ toàn diện trên khu đất
3 Những thực thể cảnh quan : không gian mang tính giao tiếp xã hội
yếu tố của không gian công cộng trong đồ án đô thị : :: ¿c5 2
4 Minh hoạ địa điểm và căn tính địa điểm
5 Vị trí của những thực thể cảnh quan trong các khu tập thể KTT
Phân 4 : Không gian công cộng của khu tập thể và những căn tính cảnh quan :
Thử định nghĩa và nguyên tắc thiết kế 22 2c 2222222221 se
1 Định nghĩa không gian công cộng cảnh quan
1.1 Tiếp cận trên phương diện kinh tế xã hội 1.2 Tiếp cận trên phương điện đô thị
1.3 Định nghĩa và các loại không gian công cộng 'cảnh quan" của khu phố 22
2 Nguyên tắc thiết kế
3 Từ chủ tâm đến hành động cụ th
4 Trường hợp nghiên cứu
Trang 5
CHUONG 2: TIEP CAN THUC TIEN : TRUONG HỢP NGHIÊN CÚỨU g5
Phân 1 : Phân tích hiện trạng, chuẩn đoán khu tập thể Giang Võ — nằm ở trung
tâm vùng phát triển mạnh về kinh tế 2 1212122852551 nen 26
1 Hiện trạng tổng thể khu tập thể Giảng Võ
1.1 Những phát triển địa lý, lịch sử
1.1.1 Tình trạng của khu phố Giảng Võ
1.12 Lịch sử của khu Giảng Võ
1.2 Hiện trạng kinh tế xã hội ccccccc2222
1.2.1 Phân tích dân số, ội, xu hướng phát triê
1.2.2 Chính sách kinh tế và những triển WORE sera
2 Những hiểu biết về khu đất, hình thể quy hoạch của khu phố
2.1 Tình trạng đất đai — mật độ
2.1.1 Mật độ — Lô đái và tình trạng sử dụng đất
2.1.2 Sử dụng đất và phương thúc sử dụng đất
2.2 Hình thể đô thị của khu Giảng Võ 1S E2 111511221115 ss2y „86
2.2.1 Hình thái đô thị
2.2.2 Loại hình nhà cửa
2,3.Ði Sản kiến trú Và đổ thÌ các skeenllkesaeedasssssolaascsuao va TẾ,
3 Phân tích các dự án tái thiết đô thị đã thực hiện từ năm 1998 đến năm
E6kdhauegsididestaauilecngssxafntWupgvegv/A delEUtbi at i2 uldnD s49 ea ees
đang được quy hoạch — Su d6 thi hóa năng động ecu
Sis Dựá án tái thiết khu tập thể Giảng Võ si22)aippiDtuiacdgte2 0a sau an)
4 Những yếu tố cấu thành lên không gian công cộng của khu phố 40
4.1 Tình trạng đường phố - Tổ chức cấp bậc các loại đường .40
4.1.1 Tổ chức cấp bậc các loạiđường, tình trạng và kích thước
4.1.2 Quảng trường và CHẾ lỗ Xô cái si 1110x011 66 011002 xv« 42
4.1.3 Hệ thống đường đi bộ
4.2 Chức năng đô thị và sử dụng
4.2.1 Giao thông
4.2.2 Hoạt động của khu phố
4.2.3 Công trình công cộng
4.3 Môi trường đô thị
4.4 Thực thể cảnh quan và những căn tính của nó
4.5 Quản lý sử dụng không gian công cộng
4.6 Phân tích các không gian công cộng của khu phố : phân tích trên từng
Trang 6
5 Tổng hợp không gian công cộng trong khu Giảng Võ
3.1 Không gian công cộng nhỏ
3.2 Những mong đợi da dạng của người dan trong khu phố đối với không gian
CGHE (GO TP cuaroeoreihielibEiIS4BIiDUS0008000100A/810048200gn 080160 110941rxr.0liiigfoiEEkBISEBSGIB.BSEsES2Ge TT Ú 49
Phần 2 : Tổng hợp chuẩn đoán thiết kế không gian công cộng của khu
Giảng Đỗ eeeannnrsrirdiininddiiogoonlGEd1 1 1eessssrssaa.,SÖ
1 Chuẩn đoán xã hội và chính sách - một chuẩn đoán tích cực tính tiềm
năng của dự án không gian công cộng
1.1 Logic can thiệp của các tác nhâ
1.2 Dự án xã hội cho người dân - trả lời những yêu cầu về không gian
công cộng về chất lượng - - + 2 + 22222512 555555518151 1111111552222 50
1.3 Khong gian cong cOng canh quan cccceeeeeeseceeceeceeeeeeeeeeveeaneese 50
2 Chuẩn đoán kỹ thuật
2.1 Các mặt được và loạn chì
2.1.1 Những loạn chức năng chính về mặt đô thị và xã hội
2.1.2 Các mặt được chính của chất lượng đô thị và xã hộ
2.2 Những thuận lợi về đất đai - Tiềm năng quan trọng về đất có thể thiết k‹
2.3 Những thách thức của khu phố
2.4 Những địa điểm tác động thiết kế - các khu vực không gian
Phần 3 : Dự đoán thiết kế không gian công cộng của khu Giảng Võ 54
1 Chiến lược toàn diện — Những thiện ý đối với không gian công cộng
(Ong Khu Giảng TH ueeenieesaainoielemesausuasdBlEnansunmlrrmesagszveeosiaabosaaerSẾR
ng của khu Giảng Võ
1.1 Nhiệm vụ
1.2 Phương án thiết kế không gian công c
1.3 Nguyên tắc thiết kế khu Giảng Võ
2 Giới thiệu các nguyên tắc thiết kế cấu trúc lại khu phố
Phần 4 :Chỉ đạo công trình và quản lý dự án không gian công cộng
— một tiến trình chặt chẽ và hiệu lực .57
1 Chỉ đạo công trình và quản lý dự án: một giai đoạn trong dự án đô
thị
Khía cạnh kỹ thuậ
1.2 Khía cạnh chiến lược — quản lý dự án
2 Sự xuất hiện phương pháp mới và nhận thức để chỉ đạo dự án 7
3 Công cụ phương pháp - Hình vẽ để soạn thảo những yêu cầu
4 Dựa trên những dự án về nhận thức và thực hành của người dân
4.1 Bàn tính thống nhất với người dân
4.2 Thực hiện của người dân
Tài liệu tham khảo
Trang 7
LỜI MỞ ĐẦU
Hà nội, ngày nay được biết và được thừa nhận với tư cách là thành phố lịch sử, một cách
công bằng trở thành mảnh đất đầy tiềm năng với những hình anh — trong một tổng hợp
biện chứng — của những bộ mặt mới và cũ tạo nên
Những yếu tố trung tâm phát triển của Hà Nội từ những năm 60 đến 80, thời kỳ hình
thành không gian đô thị chủ nghĩa xã hội mới, những ma trận của công nghiệp hoá nhà
ở, những phòng thí nghiệm về
¡ thuật và nghiên cứu mô hình hiện đại hoá va phát
triển, do vậy những khu tập thể được xây dựng trong 3 thập kỷ này Bắt đầu với nên độc
lập của đất nước trong sự thiếu thốn và chính sách tự cung tự cấp, tự thích nghi, chuyển
hoá, sáp nhập trong phương thức của hiện tượng đô thị hoá đương đại đặc trưng riêng
Con người tạo ra phương thức sống và ngược lại phương thức sống cũng đã tạo ra con
người, các Khu tập thể (KTT) thực sự trở nên một khuôn mẫu để cấu thành nên những
công dân xã hội chủ nghĩa
Ngày nay, Hà Nội có 12 triệu m? diện tích nhà ở trong đó có 5 triệu m° căn hộ thuộc sở
hữu Nhà Nước Để theo đuổi
mười năm (2000-2010) đã được thực hiện bởi Sở Địa chính và nhà ở - Thành phố Hà
Nội Sở địa chính và nhà ở dự đoán phát triển quy hoạch hài hoà hơn, kết hợp được các
công trình mới và thực hiện những hoạt động cải tạo, đặc biệt là những Khu tập thể
(KTT) cũ nhất
tăng cường chính sách nhà ở, một chương trình kéo dàI
Việc sáp nhập đô thị của những Khu tập thể (KTT) trong tổng thể thành phố và sự hoà
nhập xã hội của người dân trong cuộc sống của khu ở là những thách thức chính trong
an của những khu tập thể và thiết kế lại
chính sách đô thị Việc cấu trúc lại không
không gian bên ngoài có thể đóng góp vào sự sáp nhập hài hòa của thành phố Phương
pháp tiến hành phải được trải dài vì tổng hợp của những thách thức - điều đặt ra với xã
hội chúng ta - vượt trên phương diện không gian Tác nhân của những tác động đặc biệt
trong các lĩnh vực như kinh tế xã hội, văn hóa cũng như không gian đô thị và kiến trúc
sẽ cùng nhau thống nhất với người dân và người sử dụng trong các khu phố Việc cần
thiết của cách tiếp cận tổng thể là dựa trên công việc xác nhận mới Tác động lên trên
các khu ở là cần thiết trong khi công tác chỉ đạo những dự án càng ngày càng phức tạp
Trang 8
b
GIỚI THIỆU CHUNG
1 Hoàn cảnh
Trong hành trình phát triển của Việt Nam mới đây, cấu trúc đô thị của những thành phố
lớn về cơ bản chịu đựng bởi những hậu quả của sự chuyển hóa kinh tế xã hội Thủ đô Hà
Nội không hoàn toàn nằm ngoài với sự chuyển hoá vì nó tiếp tục gìn giữ một tổng thể di
sản kiến trúc và đô thị Những công trình mới xây dựng xuất phát từ những khu đất có
tính biến chuyển đang thay thế những mẫu nhà ở truyền thống Cùng với sự tăng trưởng
đô thị, việc làm tăng giá trị những không gian công cộng mô tả mạnh mẽ vào quan điểm
không thể thừa nhận tổng thể _k
những nhà quyết định chính sách địa phương đánh dấu những bộ mặt năng động của
việc phát triển rất nhanh, chúng ta hẳn là cần phải chú ý tới những đối diện của chúng
trúc và đô thị của thành phố này Cho nên, trong khi
để hiểu rõ việc cấu trúc lại không gian công cộng trong những Khu tập thể (KTT) của
thành phố Hà nội
2 Lựa chọn giới hạn nghiên cứu và trường hợp nghiên cứu
Việc nghiên cứu cải tạo không gian công cộng của những Khu tập thể (KTT) trên
phương diện tổng thể nhằm mục đích tổ chức lại và phát triển thành phố, một lĩnh vực
quan trọng và phức tạp của khoa hoc nghiên cứu đô thị Sự phức tạp của nhiệm vụ
nghiên cứu ở chỗ mặc dù khu tập thể là một bộ phận của thành phố nhưng nó phát triển
không ngừng nhằm điều chỉnh với mức độ phát triển kinh tế xã hội Và dù đã có những
quy tắc cần thiết và khách quan nhưng việc cải tạo lại những khu tập thể theo phương
hướng qua các thế hệ và phát triển bền vững Những vấn dé của các lĩnh vực đặc biệt và
phức tạp mà chúng ta giải quyết như : hình thái học đô thị và kiến trúc, di sản kiến trúc -
đô thị, chức năng của những trung tâm thương mại mới, cơ sở hạ tầng đô thị, kinh tế với
các tác nhân, cấu trúc đô thị dân số và nhà ở, chiến lược và chính sách phát triển
Trong giới hạn nghiên cứu, chúng tôi tập trung chủ yếu vào nghiên cứu việc cải tạo
không gian công cộng của các khu tập thể trong thành phố Hà Nội với trường hợp
nghiên cứu là khu tập thể Giảng Võ
Trong quá trình phân tích các không gian công cộng của khu tập thể này, chúng tôi chú
ý quan trọng vào mối quan hệ giữa chức năng và các không gian để cấu trúc các xu
hướng phát triển của những hình thức đô thị các khu tập thể trong thành phố Hà Nội
Trang 9
hy
3 Phương pháp nghiên cứu Phương pháp để nghiên cứu khu phố Giảng Võ dựa theo những kiến thức trong 2 năm của lớp Cao Học Pháp Ngữ 'Thiết kế đô thị với di sản và phát triển bên vững" bao gồm : phương pháp phân tích, thống kê, xã hội hoc, tổng hợp, hình thái học, để đưa ra những thông số, tài liệu, hình ảnh và bản đồ liên quan đến chủ đề nghiên cứu — được tham khoả và thu thập từ các nguồn lưu trữ, nghiên cứu và ngoài thực địa (phân tích, hình ảnh, phỏng vấn, )
Những phương pháp không những cho phép hiểu một cách tự nhiên việc cải tạo không gian công cộng các khu tập thể trong các thành phố lớn mà còn đồng ý cho phép nhận dạng hay giới hạn những đối tượng của nghiên cứu trong quá trình thiết kế lại khu phố
~ trường hợp khu phố Giảng Võ của thành phố Hà Nội
Những phương pháp phân tích, đối chiếu và tổng hợp giúp đỡ những nghiên cứu thực hiện quan điểm lý thuyết, những cách thức thực hiện và lựa chọn những giải pháp đặc biệt
Việc nghiên cứu định hướng dựa vào công tác thực địa, nắm bắt các phương pháp phân tích và thấu hiểu địa điểm để nêu bật lên các vấn đề và nắm bắt điều thách thức Điều đó bao hàm không những sự hiểu biết tiên quyết của các yếu tố (cấu trúc tài liệu có sẵn như bản đồ tư liệu, các nghiên cứu đã thực hiện ) mà còn đối chiếu với thực địa qua việc tích luỹ những quan sát chung, phân đoạn và phân tích Các cuộc phỏng vấn người dân
sẽ hoàn thành nốt những yếu tố đã nêu trên
4 Đối tượng nghiên cứu
Tiếp theo các nghiên cứu lý thuyết liên quan đến các phương án cải tạo không gian công cộng và những kinh nghiệm thiết kế lại các khu tập thể - thành phố Hà Nội, các bước tiến hành của tiến trình cải tạo không gian công cộng khu Giảng Võ Nghiên cứu này
nhằm tới các mục đích sau :
- Nghiên cứu và dự đoán của việc cải tạo không gian công cộng để thiết lập vị trí lý
thuyết của các công việc thiết kế lại đô thị
- Nghiên cứu trường hợp riêng - khu tập thể Giảng Võ thành phố Hà Nội - nhằm mục
đích phân tích những thay đổi không gian công cộng các khu tập thể
- Nghiên cứu các giải pháp cải tạo không gian công cộng khu phố này trong tương lai để tương hợp với những đặc điểm thuyên chuyển của thành phố Hà Nội trong giai đoạn
thay đổi nền kinh tế, để phát triển cấu trúc không gian khu phố với những định hướng
liên quan với đặc điểm đô thị các khu tập thể và căn tính văn hoá các đô thị Việt Nam
Trang 10Š Vấn đề nghiên cứu
Nghiên cứu dựa theo các câu hỏi về phương pháp nghiên cứu đô thị, về các lợi ích can
thiệp từng phần.Với các câu hỏi dưới đây, chúng ta có thể xây dựng một nghiên cứu
phản ánh và thiết lập dự á
Các câu hỏi tiên quyết về những vấn đề của luận văn đưa ra như sau :
~ Vai trò của không gian công cộng trong thiết kế đô thị là gì ?
- Những yếu tố nào trong việc nêu bật giá trị của không gian công cộng trong các khu
tập thể của thành phố Hà Nội ? Với trường hợp riêng khu tập thể Giảng Võ ?
~ Vị trí của những thực thể cảnh quan trong không gian công cộng là gì?
~ Những thực thể cảnh quan nào có thể đóng góp trong không gian cong cộng của khu
phố ?
6 Tiến trình của luận văn
Luận văn cấu trúc gồm 2 Chương lớn :
Chương I : Tiếp cận lý thu ết của không gian công cộng trong các đồ án thiết kế
đô thị cải tạo lại khu tập thể của thành phố Hà
Nhưng thách thức của không gian công cộng trong các dự án thiết kế đô thị của
thành phố Hà Nội
Phần này sẽ giới thiệu những thách thức của các chính sách đô thị về mặt không gian
công cộng của thành phố Hà Nội rồi định nghĩa lại những khả năng của không gian
công cộng trong các dự án thiết kế đô thị của thành phố Hà Nội (định nghĩa, cấu trúc,
hình học) Cùng lúc đó, chúng tôi sẽ nêu ra những thách thức trong việc cải tạo không
gian công cộng trong các dự án thiết kế đô thị và nguyên tắc thiết kế
trí của không gian công cộng trong dự án thiết kế đô thị cải tạo các khu tập thể
- Khu KTT
Phần này dựa trên việc phân tích vị trí không gian công cộng trong các dự án thiết kế đô
thị cải tạo các khu tập thể - khu KTT (với việc khái niệm và phát triển các khu KTT)
Việc phân tích sẽ có liên quan sát tới các đối tượng về mặt thiết kế không gian công
cộng (về mặt kinh tế, xã hội và bàn tính thống nhất mở với người dân)