Nghiên cứu hội chứng chuyển hóa ở người cao tuổi có gan nhiễm mỡ không do rượu

Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 1 * 2012 Nghiên cứu Y họcNGHIÊN CỨU HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA Ở NGƯỜI CAO TUỔI CÓ GAN NHIỄM MỠ KHÔNG DO RƯỢU Nguyễn Thị Thùy Linh*, Trần Bảo Nghi* TÓM

Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 1 * 2012 Nghiên cứu Y học

NGHIÊN CỨU HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA Ở NGƯỜI CAO TUỔI

CÓ GAN NHIỄM MỠ KHÔNG DO RƯỢU

Nguyễn Thị Thùy Linh*, Trần Bảo Nghi*

TÓM TẮT

Cơ sở: Hội chứng chuyển hoá là rối loạn bao gồm: béo phì trung tâm, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp và

tăng đường máu Hội chứng này đi kèm với tăng nguy cơ ĐTĐ và bệnh tim mạch GNM là một tình trạng biến đổi cấu trúc của gan, được phát hiện bằng siêu âm Theo một số tác giả, tình trạng GNM cũng thường gặp hơn trong HCCH

Mục tiêu: Xác định tỷ lệ HCCH ở người cao tuổi có gan nhiễm mỡ không do rượu

Phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang

Kết quả:40 người cao tuổi có gan nhiễm mỡ không do rượu và 40 người trong nhóm chứng HCCH được

xác định theo tiêu chuẩn của Liên đoàn ĐTĐ Quốc tế bằng cách đánh giá: vòng bụng, triglyceride, HDL-C, huyết áp và glucose máu Ở người cao tuổi có gan nhiễm mỡ không do rượu có tăng trị số vòng bụng, huyết áp

và nồng độ triglyceride, glucose đồng thời giảm HDL-C Tỷ lệ HCCH: 42,5%

Kết luận: HCCH thường gặp ở bệnh nhân GNM hơn người không bị GNM Béo bụng, tăng triglyceride và

rối loạn glucose máu ở bệnh nhân GNM thường gặp hơn ở bệnh nhân có GNM không do rượu

Từ khóa: HCCH: Hội chứng chuyển hóa; ĐTĐ: Đái tháo đường; GNM: Gan nhiễm mỡ; VB: Vòng bụng;

NC: Nhóm chứng

ABSTRACT

THE STUDY OF METABOLIC SYNDROME IN ELDERLY WITH NONALCOHOLIC FATTY LIVER DISEASE

Nguyen Thi Thuy Linh, Tran Bao Nghi

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 1 - 2012: 97 - 100

Backgrounds: The metabolic syndrome is a disorder that includes central obesity, dyslipidemia,

hypertension and hyperglycemia and is associated with an increased risk of diabetes and cardiovascular disease

Aims: to determined the ratio of metabolic syndrome in elderly with nonalcoholic fatty liver disease

Methods: A cross-sectional study

Results: 40 older subjects had been diagnosed NAFLD by abdominal sonography aged and 40 controls (no

fatty liver on sonography) age 60 to 80 years Metabolic syndrome was defined by International Diabetes Federation, including waist circumference, serum triglycerid level, high-density lipoprotein cholesterol level, blood presure and glucose level.NAFLD subjects had elevated the average of waist circumference, blood pressure, plasma glucose concentration, plasma triglycerid and reduced the average of HDL-C The prevalence of metabolic syndrome in NAFLD was 42.5%, more significantly than the control groups 12.5%

Conclusions: Nonalcoholic fatty liver disease is closely associated with metabolic disorders, even in older

adults

Keywords: NAFLD: Nonalcoholic fatty liver disease IDF: International Diabetes Federation; WHO:

* Bệnh viện Thống Nhất TP.Hồ Chí Minh

Tác giả liên lạc: ThS BS Trần Bảo Nghi ĐT: 0903988148 Email: tbnghi@yahoo.com

Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 1 * 2012

Hội nghị Khoa Học Kỹ Thuật BV Thống Nhất TP HCM 2012

98

World Health Organization

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hội chứng chuyển hóa là một trong những

vấn đề nóng hổi mà các nhà y học quan tâm vì

tính phổ biến và hậu quả nặng nề của nó để lại

Có nhiều tiêu chuẩn đề ra để xác định HCCH,

trong đó béo phì dạng nam mà cụ thể là số đo

vòng bụng là tiêu chuẩn bắt buộc phải có theo

tiêu chuẩn của Liên đoàn Đái tháo đường Thế

giới (IDF) và ATP III Tuy nhiên, ở người cao

tuổi, do quá trình tích tụ mỡ ở ngoại vi bị ảnh

hưởng bởi tuổi tác nên vòng bụng có thay đổi so

với người trẻ(2) Do đó, chúng tôi chọn các đối

tượng cao tuổi bị gan nhiễm mỡ để nghiên cứu

HCCH nhằm mục tiêu:

Đánh giá giá trị trung bình của các tiêu

chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hóa trên đối

tượng gan nhiễm mỡ so với đối tượng không bị

gan nhiễm mỡ

Xác định tỉ lệ hội chứng chuyển hóa ở đối

tượng cao tuổi bị gan nhiễm mỡ

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng

Chúng tôi tiến hành nghiên cứu ở đối tượng

người cao tuổi (≥ 60 tuổi), đang điều trị nội trú

tại khoa Nội Tổng hợp B1, bệnh viện Thống

Nhất, các đối tượng nghiên cứu được chia làm

hai nhóm chính

Nhóm gan nhiễm mỡ (GNM): Gồm 40 bệnh

nhân tuổi từ 60 trở lên Khi siêu âm để tầm soát

phát hiện có biểu hiện hình ảnh đặc thù của

GNM

Nhóm chứng (NC): Gồm 40 người có tuổi và

giới tương đương với nhóm gan nhiễm mỡ

Không có biểu hiện hình ảnh GNM khi siêu âm

Phương pháp

Phương pháp chẩn đoán gan nhiễm mỡ qua

hình ảnh siêu âm bụng tổng quát, dựa vào sự

phản hồi âm và mức độ hút âm của các giọt mỡ,

tình trạng thâm nhiễm mỡ ở gan biểu hiện bằng

tăng độ hồi âm vùng cao ("gan sáng-bright

liver"): dấu hiệu này có liên quan với sự suy

giảm của chùm sóng âm và tăng sự rõ nét của hình ảnh tĩnh mạch cửa và các tĩnh mạch gan(7).

Tiêu chuẩn đánh giá béo phì dạng nam dựa vào vòng eo dành cho người trưởng thành châu

Á của WHO: nam VB ≥ 90cm; nữ VB ≥ 80cm Tiêu chuẩn chẩn đoán tăng huyết áp, rối loạn lipid máu dựa theo tiêu chuẩn của WHO/ISH 2004

Tiêu chuẩn chẩn đoán HCCH theo Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới như sau: Bệnh nhân phải có tiêu chuẩn vòng bụng (nam VB ≥ 90cm; nữ VB ≥ 80cm) phối hợp với ít nhất 2 trong 4 tiêu chuẩn sau(3)

Tăng triglycerid ≥ 1,7 mmol/l (150mg/dL) Giảm HDL-C < 1,03 (40mg/dL) đối với nam hoặc <1,29 mmol/l (50mg/l) đối với nữ

Tăng huyết áp 130/85mmHg hoặc đã chẩn đoán THA trước đó

Tăng glucose máu đói ≥ 5,6 mmol/l (100mg/dL)

Xử lý số liệu thống kê theo phương pháp thống kê y học dựa theo phần mền SPSS 8.0

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN Đặc điểm chung

Bảng 1: So sánh độ tuổi trung bình và tỷ lệ lứa tuổi

trong mỗi nhóm

Độ tuổi

0,79

Tuổi thấp nhất và tuổi cao nhất giữa hai nhóm gần tương đương nhau Tuổi trung bình giữa hai nhóm khác biệt không có ý nghĩa thống

kê (p >0,05)

Sự phân bố tỷ lệ đối tượng nghiên cứu trong từng lứa tuổi giữa hai nhóm không có

sự khác biệt (p>0,05) Trong nhóm GNM, nhóm tuổi gặp nhiều nhất từ lứa tuổi 70 – 79,

Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 1 * 2012 Nghiên cứu Y học

nhưng sự khác biệt này so với hai nhóm tuổi

còn lại không có ý nghĩa

Bảng 2: So sánh tỷ lệ giới giữa hai nhóm

Nhóm GNM

n = 40

Nhóm chứng

n = 40 Chỉ số so

sánh

p

0,13

Tỷ lệ nam, nữ trong nhóm GNM so với NC

không khác biệt có ý nghĩa thống kê (p > 0,05)

Tỷ lệ nữ gần tương đương nam trong nhóm

GNM (p >0,05)

Từ những kết quả trên cho thấy có sự cân

đối về độ tuổi và giới giữa nhóm GNM và NC

Giá trị trung bình của các tiêu chuẩn dùng

chẩn đoán HCCH

Bảng 3: So sánh giá trị trung bình các chỉ số của tiêu

chuẩn chẩn đoán HCCH

Chỉ số so sánh Nhóm GNM

n =40

Nhóm chứng

Vòng bụng (TB± SD) 84,53 ± 8,66 80,83 ± 9,13 0,048

Triglycerid (TB± SD) 2,19 ± 1,31 1,54 ± 0,65 0,0023

HDL-Cholesterol (TB± SD) 1,35 ± 0,38 1,49 ± 0,47 0,15

HATTh (TB±SD) 132,5± 16,8 125 ±18,5 <0,05

HATTr (TB±SD) 85,2± 6,7 78,2 ±8,9 <0,01

Giá trị trung bình của các chỉ dùng để chẩn

đoán HCCH trong nhóm GNM đều cao hơn

nhóm chứng có ý nghĩa thống kê

Tỉ lệ từng loại tiêu chuẩn để chẩn đoán

HCCH theo IDF

Bảng 4: So sánh tỷ lệ từng tiêu chuẩn chẩn đoán

HCCH giữa hai nhóm

Nhóm GNM (40)

Nhóm chứng (40) Chỉ số so sánh

p

VB: Nam: ≥90cm

Nữ: ≥ 80cm 22 55 9 22,5 0,0046

Triglycerid ≥ 1,7 mmol/l 22 55 13 32,5 0,035

HDL-C:

Nam: <1,03mmol/l

Nữ: < 1,29 mmol/l

13 32,5 8 20 0,36 HATT: ≥130mmHg

HATTr:≥ 85 mmHg 29 72,5 27 67,5 1

Nhóm GNM (40)

Nhóm chứng (40) Chỉ số so sánh

p

Glucose/đói ≥5,6mmol/l 17 42,5 7 17,5 0,045

Tỷ lệ vòng bụng, Triglycerid và Glucose máu lúc đói đủ tiêu chuẩn để xác định HCCH trong nhóm GNM đều cao hơn trong NC một cách có ý nghĩa thống kê (p < 0,05)

Sự khác biệt tỷ lệ HDL-C và HA trong nhóm GNM so với NC không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05)

Tỉ lệ HCCH theo phân loại của IDF

Tỷ lệ HCCH trong nhóm GNM đều cao hơn

NC có ý nghĩa thống kê (p <0,01)

Những đối tượng đủ tiêu chuẩn để chẩn đoán HCCH (theo IDF) trong nhóm GNM chiếm 42,5% cao hơn có ý nghĩa so với NC 12,5% (p <0,01)

Bảng 5: So sánh tỷ lệ HCCH giữa hai nhóm

Nhóm GNM

n = 40

Nhóm chứng

n = 40 Chỉ số so sánh

n Tỷ lệ % n Tỷ lệ %

p

< 3 tiêu chuẩn 23 57,5 35 87,5

# Trong đó phải có tiêu chuẩn VB kèm với hai trong 4 tiêu chuẩn còn lại

Khi dựa vào tiêu chuẩn để đánh giá HCCH theo IDF, kết quả chúng tôi ghi nhận: trong nhóm GNM béo phì dạng nam chiếm 55%, tăng triglycerid chiếm 55%, tăng glucose máu chiếm 42,5% Tất cả các tỷ lệ này đều cao hơn nhóm chứng có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) (Bảng 4) Tỷ

lệ đủ tiêu chuẩn chẩn đoán HCCH theo IDF ở nhóm GNM chiếm 42,5% so với 12,5% ở nhóm chứng (p <0,05)(2)

So với nghiên cứu của H.Knobler và cs, kết quả của chúng tôi có sự tương đương khi ông đánh giá HCCH ở đối tượng GNM cho kết quả béo phì 64%, 74% có GDNG và ĐTĐ, 86% có tăng TG và hoặc giảm HDL-C Với kết quả này tác giả đã kết luận GNM có mối liên quan rất mạnh với HCCH(3)

Thanh-Bình Nguyên-Duy và cs tiến hành nghiên cứu sự tương quan giữa lượng mỡ

Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 1 * 2012

Hội nghị Khoa Học Kỹ Thuật BV Thống Nhất TP HCM 2012

100

trong gan và các yếu tố xác định HCCH đã

đưa ra kết luận rằng mỡ nội tạng và GNM là

sự tiên đoán độc lập cho yếu tố nguy cơ

chuyển hoá ở đàn ông(6)

Thực vậy, đã có nhiều tác giả nghiên cứu

HCCH trên các đối tượng bị GNM cho thấy rằng

tỷ lệ có HCCH gặp rất cao chiếm từ 50,3% đến

88,7% tuỳ theo từng tiêu chuẩn M.Giovanni và

cs khi so sánh trực tiếp mối liên quan giữa

HCCH và GNM đã cho thấy vai trò của HCCH

trên đối tượng GNM, từ đó ông đã đề nghị có

nên xem GNM như là một tiêu chuẩn xác để

định HCCH Marno C.Ryan và cs đã ghi nhận

mức độ nặng của HCCH có liên quan với tình

trạng GNM không do rượu

KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu 40 đối tượng cao tuổi bị gan

nhiễm mỡ đối chiếu với 40 đối tượng cùng tuổi

và giới không bị gan nhiễm mỡ, chúng tôi có kết

luận như sau:

- Giá trị trung bình các tiêu chuẩn dùng để

chẩn đoán HCCH trên đối tượng bị gan nhiễm

mỡ cao hơn có ý nghĩa so với đối tượng không

bị gan nhiễm mỡ (p<0,05)

- Tỉ lệ HCCH ở các đối tượng GNM chiếm 42,5% so với 12,5% ở đối tượng không bị gan nhiễm mỡ Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p<0,01)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Adams L.A and Angulo P (2005) Recent concepts in non-alcoholic fatty liver disease, Diabetic Medicine, vol.22: 1129–

1133

2 International Diabetes Federation (2006) The IDF consensus worldwide definition of the metabolic syndrome, www.idf.org

VAT BE 433.674.528, 1 – 7

3 Malnick S.D.H., Beergabel M., and Knobler H (2003) Non-alcoholic fatty liver: A common manifestation of a metabolic disorder, Q J Med, vol.96: 699–709

4 Marchesini G, Brizi M, Bianchi G, Tomassetti S, Bugianesi E, Lenzi M, McCullough AJ, Natale S, Forlani G, Melchionda N (2001) Nonalcoholic Fatty Liver Disease A Feature of the Metabolic Syndrome, Diabetes, vol 50: 1844 – 1850

5 Masahide H, Takao K et al (2005) The Metabolic Syndrome as a Predictor of Nonalcoholic Fatty Liver Disease Annals of Internal Medicine, Volume 143(10): 722-729

6 Nguyen Duy Thanh Binh, Milton Z.N (2003) Visceral fat and liver fat are independent predictors of metabolic risk factors in men Am J Physiol Endocrinol Metab, 284: E1065–E1071

7 Saverymuttu SH, Joseph AE, and Maxwell JD (1986) Ultrasound scanning in the detection of hepatic fibrosis and steatosis, British Medical Journal, Volume 292: 13 – 15