SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG CNTT TRONG DẠY HỌC ÂM NHẠC Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh. Ở nhà trường THCS mục tiêu của môn học âm nhạc là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề sơ giản về nghệ thuật âm nhạc, nhằm hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh, tạo nên một “Trình độ văn hoá âm nhạc” nhất định, từ đó góp phần đào tạo học sinh phát triển toàn diện: Đức Trí Thể – Mĩ. Từ mục tiêu của môn học, chúng ta hiểu rằng: Môn âm nhạc ở trường THCS không đào tạo những người làm nghề âm nhạc, những diễn viên, những nhạc sĩ hay ca sĩ mà mục đích chính là thông qua môn học này để tác động vào đời sống tinh thần của các em nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh. Muốn làm được điều đó nhất thiết các em phải được tiếp cận với âm nhạc đích thực, bản thân các em phải là người được trực tiếp tham gia ca hát, được nghe nhạc chứ không phải là được nghe những bài học lí thuyết khô cứng xoay quanh những kí hiệu âm nhạc đơn thuần. Tuy môn âm nhạc trong trường THCS với tư cách là một môn học riêng lẽ song mục đích của nó nhằm trang bị cho các em những kiến thức kĩ năng giúp khơi dậy sự say mê sáng tạo trong hoạt động âm nhạc, làm cho đời sống tinh thần của các em thêm phong phú, tạo điều kiện để các em tham gia vào các hoạt động khác của nhà trường. Âm nhạc là một bộ môn năng khiếu giúp học sinh cảm thấy thoải mái, vui vẻ hơn sau những giờ học căng thẳng từ đó phần nào thúc đẩy phong trào văn hóa văn nghệ trong lớp, trong trường thêm vui tươi lành mạnh, song giảng dạy âm nhạc cho tất cả các đối tượng cũng cần có phương pháp, nghệ thuật để truyền tải được nội dung vì đa số học sinh có năng khiếu là rất ít. Đổi mới phương pháp giáo dục nhằm tích cực hóa quá trình học tập của học sinh thì ngoài sự nghiên cứu về phương pháp truyền giảng, phương pháp tổ chức lớp học mỗi giáo viên cần phải nghiên cứu sử dụng các thiết bị công nghệ các phần mềm hổ trợ dạy học để ứng dụng. Trong những năm trở lại đây, CNTT trong dạy học được đẩy mạnh và đã đạt được hiệu quả tích cực. Một trong những yếu tố dễ nhận thấy nhất là một giờ học có ứng dụng CNTT thì việc truyền đạt kiến thức luyện tập kỹ năng của giáo viên được cải thiện rất nhiều, học sinh dễ tiếp thu bài, giờ học sinh động, lôi cuốn các em và chất lượng giờ học được nâng cao. Tất cả các môn học đều có những nét đặc thù khác nhau, vì vậy việc vận dụng các thiết bị công nghệ và phần mềm tin học cũng khác nhau, nhưng nhìn chung ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là các phần mềm Âm nhạc chuyên dụng trong dạy học là một việc làm hết sức cần thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy học và từng bước đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại hoá, không những đáp ứng nhu cầu bộ môn mà còn dần dần tạo cho học sinh làm quen với phương pháp học tập hiện đại, giáo viên cũng từng bước nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ của mình để đáp ứng với yêu cầu công tác trong thời đại mới.
Trang 1Từ mục tiêu của môn học, chúng ta hiểu rằng: Môn âm nhạc ởtrờng THCS không đào tạo những ngời làm nghề âm nhạc, nhữngdiễn viên, những nhạc sĩ hay ca sĩ mà mục đích chính là thôngqua môn học này để tác động vào đời sống tinh thần của các emnhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ chohọc sinh Muốn làm đợc điều đó nhất thiết các em phải đợc tiếpcận với âm nhạc đích thực, bản thân các em phải là ngời đợc trựctiếp tham gia ca hát, đợc nghe nhạc chứ không phải là đợc nghenhững bài học lí thuyết khô cứng xoay quanh những kí hiệu âmnhạc đơn thuần Tuy môn âm nhạc trong trờng THCS với t cách làmột môn học riêng lẽ song mục đích của nó nhằm trang bị cho các
em những kiến thức kĩ năng giúp khơi dậy sự say mê sáng tạo tronghoạt động âm nhạc, làm cho đời sống tinh thần của các em thêmphong phú, tạo điều kiện để các em tham gia vào các hoạt độngkhác của nhà trờng
Âm nhạc là một bộ môn năng khiếu giúp học sinh cảm thấythoải mái, vui vẻ hơn sau những giờ học căng thẳng từ đó phần nàothúc đẩy phong trào văn hóa văn nghệ trong lớp, trong trờng thêmvui tơi lành mạnh, song giảng dạy âm nhạc cho tất cả các đối tợng
Trang 2cũng cần có phơng pháp, nghệ thuật để truyền tải đợc nội dungvì đa số học sinh có năng khiếu là rất ít Đổi mới phơng pháp giáodục nhằm tích cực hóa quá trình học tập của học sinh thì ngoài sựnghiên cứu về phơng pháp truyền giảng, phơng pháp tổ chức lớphọc mỗi giáo viên cần phải nghiên cứu sử dụng các thiết bị côngnghệ các phần mềm hổ trợ dạy học để ứng dụng Trong những nămtrở lại đây, CNTT trong dạy học đợc đẩy mạnh và đã đạt đợc hiệuquả tích cực Một trong những yếu tố dễ nhận thấy nhất là một giờhọc có ứng dụng CNTT thì việc truyền đạt kiến thức - luyện tập kỹnăng của giáo viên đợc cải thiện rất nhiều, học sinh dễ tiếp thu bài,giờ học sinh động, lôi cuốn các em và chất lợng giờ học đợc nângcao Tất cả các môn học đều có những nét đặc thù khác nhau, vìvậy việc vận dụng các thiết bị công nghệ và phần mềm tin họccũng khác nhau, nhng nhìn chung ứng dụng công nghệ thông tin,
đặc biệt là các phần mềm Âm nhạc chuyên dụng trong dạy học làmột việc làm hết sức cần thiết nhằm nâng cao chất lợng dạy học vàtừng bớc đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng hiện đại hoá, khôngnhững đáp ứng nhu cầu bộ môn mà còn dần dần tạo cho học sinhlàm quen với phơng pháp học tập hiện đại, giáo viên cũng từng bớcnâng cao kỹ năng, nghiệp vụ của mình để đáp ứng với yêu cầucông tác trong thời đại mới
Với bộ môn âm nhạc, đặc thù của môn học là dễ lôi cuốn họcsinh với điều kiện giáo viên giảng dạy phải biết sáng tạo trong phơngpháp truyền giảng, luyện tập kỹ năng cho học sinh Các phân môntrong bộ môn âm nhạc đa số đều đòi hỏi ngời học phải có năngkhiếu và thực sự yêu thích Chính vì thế, việc tìm tòi, sáng tạocác phơng pháp dạy học tích cực trong bộ môn âm nhạc luôn là nhu
Trang 3Xuất phát từ mục tiêu của bộ môn, đặc biệt là từ mục tiêu
“Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học” bản thântôi đã nhận thấy đợc tầm quan trọng của công nghệ thông tin trong
giảng dạy nên đã mạnh dạn chọn đề tài: "ứng dụng phần mềm
Âm nhạc trong dạy học Âm nhạc ở trờng THCS"
B GIảI quyết vấn đề:
I Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài.
1 Cơ sở lý luận.
Cùng với công nghệ sinh học, CNTT đã và đang là những khoahọc mũi nhọn của thế kỷ XXI Nó là một trong những động lực quantrọng nhất của sự phát triển xã hội, cùng với một số ngành công nghệkhác, CNTT đã góp phần làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế,văn hóa xã hội của thế giới hiện đại
Với những tiến bộ nhanh chóng và kì diệu của kỹ thuật máytính và kỹ thuật viễn thông trong vài thập niên gần đây, CNTTthực sự đã xâm nhập sâu rộng vào khắp mọi nơi đem lại nhữngthành tựu to lớn tạo nên những chuyển biến cơ bản trong nền kinh
tế, giáo dục …
Thực hiện chủ trơng của Đảng và nhà nớc, cùng với xu thế pháttriển chung của khoa học kỹ thuật, việc ứng dụng CNTT trong ngànhgiáo dục trong những năm gần đây đã đợc đẩy mạnh và có sựchuyển biến tích cực Từ năm học 2008-2009 Bộ trởng Bộ giáo dục
và đào tạo ra chỉ thị số 55/2008/CT-BGD ĐT ngày 30/9/2008 về
tăng cờng giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục giai đoạn 2008-2012 Đặc biệt năm học 2011-2012 tiếp tục là “ Năm học đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin” Nhận thức đợc
Trang 4tầm quan trọng của công nghệ thông tin trong công tác dạy và học,bản thân tôi đã cố gắng để học hỏi và ứng dụng vào giảng dạy bớc
đầu tạo bớc đột phá về ứng dụng công nghệ thông tin trong giáodục và tạo tiền đề để phát triển hơn nữa trong những năm tiếptheo góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục nhằm nâng cao chất lợng
bộ môn mình giảng dạy
2 Cơ sơ thực tiễn.
a Về phía nhà trờng.
Âm nhạc là một môn học độc lập trong chơng trình THCS Vìvậy việc dạy và học phải nghiêm túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuốinăm và kết quả là một trong những tiêu chuẩn để xét lên lớp haytốt nghiệp bậc học Song thực tế hiện nay cho thấy rằng bộ mônnày cha đợc sự quan tâm của học sinh và phụ huynh
Cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc ở THCS còn thiếuthốn và nghèo nàn, nhà trờng đã có phòng dạy âm nhạc riêng, tuynhiên cha thực sự đáp ứng yêu cầu dạy – học âm nhạc Nhạc cụ,băng, đĩa nhạc kém chất lợng, tranh ảnh để phục vụ cho việc dạyhọc bộ môn âm nhạc còn thiếu nhiều tuy đã đợc nghiên cứu và sảnxuất nhng cha đủ đáp ứng cho dạy - học âm nhạc, sách đọc thêm
và các tài liệu tham khảo khác rất hiếm Giáo viên phải tự tìm tàiliệu, su tầm ĐDDH Trong khi đó yêu cầu của bộ môn lại cần phải cónhững trang thiết bị hiện đại (video, đài đĩa, máy chiếu… ) đểphục vụ cho việc dạy và học
b Về phía học sinh.
Đối với học sinh trờng THCS Vĩnh Chân đa phần các em là con
em nông thôn và lao động tự do nên các em ít đợc quan tâm đếnviệc học tập Vì vậy với môn học
Trang 5âm nhạc cũng không ngoại lệ, học sinh không lo học, vì thế hiểubiết về âm nhạc đang còn hạn chế, cha sâu rộng, không kíchthích các em học tập Đa phần các em bị chi phối, ảnh hởng về cácmôn chính, môn phụ Các em phải tập trung cho các môn chính, locho thi, lo đánh giá, nên phần nào sao nhãng việc học môn âm nhạc.
c Kết quả của thực trạng trên.
Từ thực trạng trên bản thân đã tự tận dụng những thiết bịdạy học sẵn có, đồng thời phải tự sáng tạo su tầm thêm nh: Nhạc cụ
gõ đơn giản, tranh ảnh về nhạc sĩ và băng đĩa nhạc Đặc biệt, vớimục tiêu là ứng dụng CNTT vào trờng học nên ban giám hiệu nhà tr-ờng đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để lắp đặt 01 phòng CNTT đợctrang bị máy chiếu giúp bản thân có điều kiện để tìm hiểu,nghiên cứu các phần mềm liên quan đến bộ môn để đa vào thựcnghiệm trong giảng dạy và bớc đầu đã thu đợc những kết quả nhất
định
II Những giải pháp thực hiện:
Cũng nh các môn học khác, môn học Âm nhạc nhằm trang bịcho lớp trẻ một trình độ văn hóa âm nhạc trong một tổng thể củachơng trình giáo dục toàn diện Nội dung môn âm nhạc sẽ phải baogồm một số kỹ năng tối thiểu về ca hát, những vấn đề về lí thuyết
âm nhạc sơ giản, hớng dẫn nghe nhạc, tìm hiểu âm nhạc giúp các
em nâng cao năng lực cảm thụ và yêu thích môn học này
Quan niệm và cảm xúc của mỗi ngời trớc nghệ thuật luôn khácnhau, từ quan niệm đó nảy sinh ra nhiều ý tởng và trờng phái khácnhau trong nghệ thuật do đó trong quá trình giảng dạy âm nhạcgiáo viên cần tạo mọi điều kiện để học sinh phát huy đợc nhữngcảm xúc nghệ thuật trong học tập
Trang 6Muốn làm đợc điều đó giáo viên cần ứng dụng CNTT tronggiảng dạy bộ môn của mình vì đó là một sự đổi mới trong phơngpháp giảng dạy âm nhạc ở cấp THCS Hiện nay, ngoài các thiết bịnghe - nhìn rất phong phú và hiện đại; các phần mềm soạn nhạc,hoà âm cũng đợc phát triển không ngừng Việc nghiên cứu và ứngdụng một
chức năng nhỏ trong các phần mềm ấy đa vào trong dạy hát hoặctập đọc nhạc rất thuận tiện bởi tính năng chung của các phần mềmnày là rất dễ sử dụng, không đòi hỏi ngời dùng phải có kiến thứcchuyên sâu về máy tính, ngời sử dụng chỉ cần tiếp cận và khaithác một vài lần là có thể sử dụng thành thạo Bên cạnh đó, ngoài sự
hỗ trợ của các thiết bị nghe - nhìn, giáo viên có thể kết hợp cácphần mềm này trong giáo án điện tử, đảm bảo việc truyền giảngkiến thức và luyện tập kỹ năng cho học sinh sẽ đợc thực hiện mộtcách linh động, giờ học hát cũng nh giờ học tập đọc nhạc sẽ đợc thựchiện một cách nhẹ nhàng nhng không kém phần sinh động, họcsinh sẽ cảm thấy thích thú khi thực hành bộ môn và kết quả giờ học
sẽ đợc nâng cao rõ rệt
Trên thị trờng hiện nay có rất nhiều phần mềm dùng để soạnnhạc, hoà âm phối khí Các phần mềm đều có lĩnh vực ứng dụngnhất định và có tính chuyên biệt khá rõ nét nhng nhìn chung khi
sử dụng đều có đặc điểm tơng đối giống nhau từ thao tác soạn,chữa giai điệu, hoà âm, ghi âm nên việc sử dụng cũng khá dễdàng Các phần mềm này đa số không đòi hỏi máy tính phải cócấu hình cao nên việc phổ biến cũng thuận lợi Đa số phần mềmsoạn nhạc hiện nay đều chạy đợc trên môi trờng Windows nên việccài đặt, sử dụng rất thuận tiện
Trang 7Thiết bị dạy học môn âm nhạc cũng đơn giản và dễ tìmkiếm ngoài thị trờng Một trong những thiết bị cần thiết nhất cho
bộ môn là đàn phím, hiện nay đã đợc trang bị và sử dụng hiệuquả Kế đến là thiết bị nghe - nhìn và thiết bị giao tiếp giữa đànOrgan với máy tính (MIDI Cable) Nếu soạn giảng bằng giáo án điện
tử thì các thiết bị trên đã đợc tích hợp trong hệ thống máy tính nênviệc giảng dạy một tiết học âm nhạc sẽ đợc thực hiện một cách đơngiản, không cầu kì trong việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, phòng ốc
1 Hớng dẫn sử dụng phần mềm ENCORE trong Âm nhạc:
- Trớc hết phải cài đặt phần mềm ENCORE vào máy vi tính
- Khởi động vào chơng trình ENCORE sẽ hiển thị màn hình
1111
Chọn Single Staves
Trang 8Sau đó bấm OK màn hình sẽ xuất hiện dạng:
Khi đã xuất hiện hình trên thì chúng ta vào các chức năng để
điền những thông tin cần thiết vào bản nhạc sau đó thì Click vàothanh công cụ những nốt nhạc có trong bài TĐN hay bài hát sau đókéo chuột đến khuông nhạc và Click vào Sau khi viết hoàn chỉnhcác nốt nhạc chúng ta tiến hành viết lời :
Click vào thanh công cụ cho đến xuất hiện thanh Graphics (có thể vào
[Windows Palette Graphics] ta cũng được thanh Graphics.
- Click vào biểu tượng chữ L, báo hiệu Encore đang ở chế độ ghi
chép Trên thanh Menu chữ Notes đổi thành chữ Text (Encore) đổi từ chế độ ghi notes sang chế độ ghi chữ Click vào Text, chọn Font sẽ
xuất hiện như sau:
Trang 9- Chọn Font chữ, kiểu chữ, cỡ chữ, lúc này Click vào nơi muốn ghi lờichương trình hiện ra một ô chữ nhật dạng :
- Bấm chuột ở chấm đen và rê về phía phải để tạo vùng ghi lời
L ư u ý : Khi chép xong, ô chữ nhật sẽ biến mất Nếu chúng ta
muốn vào lại để sửa lời thì chuyển vào chế độ ghi lời và Click chuột dướihàng lời nhạc, ô chữ nhật sẽ xuất hiện Với bản nhạc có nhiều lời, chúng
ta nên để mỗi lời trong một ô chữ nhật để tiện cho việc chỉnh sửa
- Chúng ta có thể dời vị trí cả dòng lời một cách dễ dàng bằng cáchClick vào mũi tên và bấm chuột vào lời nhạc rà đến vị trí thích hợp
Ví dụ: Tiết 13- Âm nhạc 8 với bài TĐN số 4: Chim hót đầu xuân
Trang 102 ứng dụng phần mềm ENCORE trong các phân môn cụ thể:
a Đối với bài Tập đọc nhạc:
- Giáo viên sẽ tạo đợc một bài TĐN giống hệt nh bài TĐN đợc introng SGK điều này giúp học sinh dễ quan sát bởi vì các bài TĐN
đều đợc trích từ các ca khúc và thờng rất ngắn
- Bài TĐN đợc thể hiện trên toàn màn hình giúp giáo viên cóthể hớng dẫn cách thực hiện các kí hiệu, cao độ, trờng độ dễ dàng
và học sinh dễ nắm bắt Phần mềm ENCORE khi thực hiện bài tập
đọc nhạc sẽ có tiếng phách gõ và đợc hiển thị trên màn hình mộtcách chính xác và rõ ràng Chức năng biểu diễn theo các kí hiệu
âm nhạc đợc soạn sẵn đợc thực hiện tự động, học sinh dễ dàngtheo dõi bài và nắm bắt cao độ, trờng độ, các âm hình tiết tấu Với phần mềm này, nếu giáo viên tạo đợc bản tập đọc nhạcgiống với cách trình bày trong sách giáo khoa thì hiệu quả bài dạy
Trang 11sẽ rất tốt TĐN là một phân môn khó với đa số học sinh, các emchuẩn bị bài ở nhà và khi quan sát trên màn hình với cách trìnhbày giống y hệt các em đã soạn thì việc thực hành bài TĐN sẽ đợctiến hành một cách dễ dàng
Phần mềm này có khả năng hiển thị toàn màn hình, do đógiáo viên có thể tận dụng tối đa diện tích của màn hình chiếu đểhiển thị bài TĐN rõ ràng, sử dụng công cụ Custom View trên thanhcông cụ và nhập vào tỉ lệ % tơng ứng Để tạo chú ý ở một số kíhiệu, hình nốt đặc biệt, hay đơn giản là muốn đổi màu sắc chotoàn bộ bài TĐN để lôi cuốn hơn có thể sử dụng chức năng đổimàu sắc cho các đối tợng trong bản nhạc ở mục Score Color (trình
đơn View)
- Trong quá trình TĐN chúng ta có thể tách rời từng câu hay ghépcác câu để tập
Ví dụ: Bài TĐN số 3 lớp 6
Sau khi tập xong câu 1và câu 2 chúng ta sẽ ghép câu 1-2:
Nhìn chung, đây là một phần mềm thông dụng nhất trong cácphần mềm soạn nhạc, phần mềm này có thể đợc ứng dụng không
Trang 12chỉ riêng môn học TĐN mà còn có thể các phân môn khác Tuy vậy,trong thực tế ứng dụng các phần mềm thì ENCORE tỏ ra hiệu quảhơn hẳn đối với phân môn TĐN bởi những tính năng phù hợp của nó.
b Đối với bài hát:
- Giáo viên tự mình chép đợc một bản nhạc bao gồm cả lời ca
và giai điệu
- Phần mềm này thuận tiện cho giáo viên trong quá trình giảngdạy ví dụ nh: Khi dạy hát giáo viên cần có bộ tranh bài hát để họcsinh quan sát tuy nhiên ở trờng THCS mới chỉ có bộ tranh bài hát lớp8-9 cha có bộ tranh bài hát lớp 6-7 nên khi dạy giáo viên phải tự viết ởbảng phụ điều đó làm mất thời gian và tính thẩm mĩ nhng nếuứng dụng đợc phần mềm này thì chúng ta không còn lo lắng đếnviệc thiếu tranh bài hát mà ngợc lại chúng ta sẽ có những bài hát soạntrên máy với những hình ảnh sinh động màu sắc thay đổi cànglàm tăng tính tò mò hứng thú của học sinh với bộ môn
- Đối với phần mềm này giáo viên cũng có thể chia câu, chia
đoạn để dễ dàng tập cho học sinh
- Trong bớc giáo viên hát mẫu giáo viên không trình bày mà sửdụng phần mềm để mở giai điệu để cho học sinh nhẩm theo
Tóm lại, giáo viên khi soạn một bài dạy hát theo phần mềmENCORE rất tiện lợi và tiết kiệm thời gian Với tính năng hiển thịtoàn bộ bài hát trên màn hình sẽ giúp cho một tiết dạy hát trở nên
dễ dàng hơn giờ học hát sẽ đạt hiệu quả cao
Ví dụ : Học bài hát Nối vòng tay lớn ở lớp 9:
Trang 13Ngoài phần mềm ENCORE còn có phần mềm CakeWalk Pro Audiocũng rất thuận lợi cho việc dạy hát Đây là một phần mềm chuyêndùng trong hòa âm và ghi âm, phần mềm này có khả năng trìnhdiễn các bài nhạc MIDI với chất lợng rất tốt
c Đối với Âm nhạc thờng thức:
- Chúng ta có thể ứng dụng phần mềm ENCORE để trình chiếu cáctác phẩm của những nhạc sĩ đợc giới thiệu trong SGK Âm nhạc 6-7-8-9
- Cũng nh một bài hát hay một bài TĐN đối với các tác phẩm trong Âmnhạc thờng thức cũng vậy chúng ta có thể đánh hoàn chỉnh một tácphẩm để khi chúng ta trình bày tác phẩm đó có thể trình chiếutác phẩm lên màn hình để học sinh tiện theo dõi
Trang 14Ví dụ: Tiết 7 - Âm nhạc 6 có phần ÂNTT - Nhạc sĩ Văn Cao và bài
hát Làng tôi
Do đặc trng của phân môn âm nhạc thờng thức đó là: Khi giớithiệu một tác phẩm âm nhạc thờng kèm theo những hình ảnh vàthông tin về tác giả nên ngoài phần mềm ENCORE còn có phầnmềm PROSHOW GOLD với chức năng chụp những hình ảnh hay tạomột đoạn phim về nhạc sĩ đó