2.1 Phân tích quan điểm HCM về tính dântộc của nền văn hóa Việt Nam 62.2 Phân tích quan điểm HCM về tínhkhoa học của nền văn hóa Việt Nam 82.3 Phân tích quan điểm HCM về tính đại chúng c
Trang 1MỤC LỤC
Thứ tự
Nội dung yêu cầu
đối với Chuẩn đầu
ra học phần
Thứ tựtiêu chíđánh giá
Nội dung yêu cầu đối với các tiêu chíđánh giá theo chuẩn đầu ra học phần Trang
1
Hiểu quan điểm Hồ
Chí Minh về tính
chất của nền văn
hóa Việt Nam
1.1 Quan điểm Hồ Chí Minh về tính dântộc của nền văn hóa 21.2 Quan điểm Hồ Chí Minh về tính khoahọc của nền văn hóa 41.3 Quan điểm Hồ Chí Minh về tính đạichúng của nền văn hóa 5
văn hóa Việt Nam
2.1 Phân tích quan điểm HCM về tính dântộc của nền văn hóa Việt Nam 62.2 Phân tích quan điểm HCM về tínhkhoa học của nền văn hóa Việt Nam 82.3 Phân tích quan điểm HCM về tính đại chúng của nền văn hóa Việt Nam 92.4
Chứng minh tính cách mạng và khoa học của quan điểm Hồ Chí Minh về tính chất của nền văn hóa Việt Nam
của nền văn hóa
Việt Nam để xây
dựng nền văn hóa
tiên tiến, đậm đà
bản sắc dân tộc ở
Việt Nam hiện nay
3.1 Phân tích được tính chất của nền văn hóa ở Việt Nam hiện nay 133.2 Đánh giá được thực trạng của nền văn hóa ở Việt Nam hiện nay 14
3.3
Đề xuất những giải pháp nhằm tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc 18
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Trong cuộc sống hoạt động cách mạng, chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng vấn
đề xây dựng đạo đức Cách Mạng, coi dạo đức là cái gốc, cái nền tảng của người cáchmạng Bác nói rất nhiều về đạo đức, văn hóa cũng như vè xây dựng con người trongthời chiến cũng như thời bình theo nhiều cách khác nhau Những hành động cử chỉcủa Bác, lời nói đã để lại nhiều bài học cho chúng ta học hỏi
Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như việc vận dụng tư tưởng của Ngườitrong mọi lĩnh vực của sự nghiệp cách mạng Việt Nam, với sự đào tạo, bồi dưỡng độingũ cán bộ cách mạng cũng như con người Việt Nam mới luôn là vấn đề thời sự, thểhiện tính cần thiết, đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải tiếp tục đào sâu suy nghĩ, kiêntrì phấn đấu và noi theo Đó là sự nghiệp của toàn Đảng, của hệ thống chính trị, nhằmgóp phần xây dựng thành công một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ văn minh
Trong giai đoạn hiện nay, một phần cán bộ Đảng viên, các tahnh thiếu niên đãsai lầm với những chuẩn mực đạo đức, văn hóa, suy đoài gây tác hại không nhỏ đếnngười khác và sự vững chắc cũng như làm lung lay lòng tin của Đảng trong toàn thểnhân dân Vì vậy, giáo dục đạo đức cho thế hệ và cán bộ của Đảng viên đồng thờikhông nững nâng cao trình độ văn hóa không nằm ngoài mục đích xây dựng conngười mới, xã hội mới đưa đất nước đi lên dân giàu, nước mạnh
Ý nghĩa của bài tiểu luận “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề văn hóa, đạo đức
và xây dựng con người mới” soi rõ con đường mà Đảng và nhân dân ta đã và đang
đi, đề cao nhiệm vụ xây dựng đất nước, nâng cao tư duy lí luận, rèn luyện bản lĩnhchính trị, nâng cao tư duy lí luận, rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao đạo đức cáchmạng năng lực công tác, thực hiện tốc các nhiệm vụ trọng đại của Đảng và nhà nướcta
Trang 3CHƯƠNG 7: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA,
ĐẠO ĐỨC VÀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI
I QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ VỊ TRÍ VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI
1.1 Quan điểm Hồ Chí Minh về tính dân tộc của nền văn hóa:
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một lãnh tụ thiên tài, nhà hoạt động chính trịkiệt xuất, người anh hùng giải phóng dân tộc vĩ đại mà Người còn là một nhà văn hoálỗi lạc, một danh nhân văn hoá thế giới Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình,Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm sâu sắc đến sự nghiệp xây dựng và phát triểnnền văn hoá mới Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ ChíMinh về văn hoá nói riêng là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta
Theo Hiến pháp sửa đổi (1993) thì nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc tức lànền văn hóa mang đầy đủ các nội dung về yếu tố dân tộc, dân chủ, nhân văn và hiệnđại Tính dân tộc thể hiện qua 3 khía cạnh: là nền văn hóa có cội nguồn, gốc rễ dântộc, phát triển dựa trên điều kiện sức mạnh của dân tộc và phát triển luôn luôn vì lợiích dân tộc, vì hạnh phúc, phồn vinh của dân tộc Tính dân chủ được biểu hiện thôngqua sự mở rộng và phát triển dân chủ để khẳng định chủ thể của nền văn hóa thuộc vềnhân dân, để khai thác triệt để tiềm nặng văn hóa dân tộc, phát hiện và phát triểnnhững tài năng văn hóa Tính nhân văn của nền văn hóa biểu hiện sự trân trọngnhững giá trị của con người, nền văn hóa thấm nhuần những giá trị nhân đạo sâu sắc
và phát triển nhấn mạnh quy luật quan hệ nhân tính, khẳng định vai trò văn hóa ở conngười, khoan dung và mang nặng tính người Tính hiện đại của nền văn hóa thể hiệnqua việc phát triển nền văn hóa dựa trên cơ sở vật chất ngày càng hiện đại, dựa trênkhoa học - công nghệ hiện đại và phục vụ cho việc đào tạo, giáo dục con người theohướng hiện đại, phát triển dựa trên tư tưởng tiến bộ xã hội
Trang 4+ Tính dân chủ được biểu hiện thông qua sự mở rộng và phát triển dân chủ đểkhẳng định chủ thể của nền văn hóa thuộc về nhân dân, để khai thác triệt để tiềmnặng văn hóa dân tộc, phát hiện và phát triển những tài năng văn hóa
+ Tính nhân văn của nền văn hóa biểu hiện sự trân trọng những giá trị của conngười, nền văn hóa thấm nhuần những giá trị nhân đạo sâu sắc và phát triển nhấnmạnh quy luật quan hệ nhân tính, khẳng định vai trò văn hóa ở con người, khoandung và mang nặng tính người
+ Tính hiện đại của nền văn hóa thể hiện qua việc phát triển nền văn hóa dựatrên cơ sở vật chất ngày càng hiện đại, dựa trên khoa học - công nghệ hiện đại vàphục vụ cho việc đào tạo, giáo dục con người theo hướng hiện đại, phát triển dựa trên
tư tưởng tiến bộ xã hội
Như vậy, nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc được hiểu qua hai đặctrưng: tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa yêunước và tiến bộ xã hội mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền vớichủ nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, mang tinhthần dân chủ, nền văn hóa mà trong đó dân chủ là yếu tố làm thay đổi nhiều mặt củađời sống văn hóa dân tộc, là tiền đề quan trọng cho sự phát triển văn hóa, tạo độnglực cho sự phát triển tài năng, nhu cầu sáng tạo của quần chung
Nền văn hoá ấy kế thừa truyền thống văn hoá của dân tộc ta trong suốt chiều dàilịch sử dựng nước và giữ nước Đó là truyền thống yêu nước thương nòi, tinh thầnđoàn kết, cố kết cộng đồng; tinh thần nhân ái khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý;đức tính cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất; tinh thần dũng cảm, kiên cường bấtkhuất, mưu trí, gan dạ trong chống giặc ngoại xâm Những truyền thống ấy khôngnhững phải được giữ gìn mà còn phải được phát huy cao độ trong sự nghiệp xây dựngnền văn hoá hiện nay Chính vì vậy, Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác giáo dụctruyền thống lịch sử dân tộc
Người căn dặn: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt NamĐồng thời Người yêu cầu “phải phát huy hết cốt cách dân tộc, phải lột cho hết tinh
Trang 5thần dân tộc, để cổ vũ đồng bào ta, để giáo dục con cháu ta” Người phê phán mọibiểu hiện tôn sùng văn hoá ngoại
Theo Người, càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác- Lênin bao nhiêu càng phải coitrọng những truyền thống văn hoá tốt đẹp của cha ông bấy nhiêu Người đòi hỏi phảigiữ gìn và phát huy những vốn văn hoá quý báu của dân tộc, loại bỏ những yếu tốtiêu cực trong đời sống tinh thần của nhân dân vừa kế thừa những truyền thống tốtđẹp vừa phê phán, loại bỏ các tập tục cổ hủ lạc hậu
1.2 Quan điểm Hồ Chí Minh về tính khoa học của nền văn hóa:
Người đòi hỏi phải giữ gìn và phát huy những vốn văn hoá quý báu của dân tộc,loại bỏ những yếu tố tiêu cực trong đời sống tinh thần của nhân dân vừa kế thừanhững truyền thống tốt đẹp vừa phê phán, loại bỏ các tập tục cổ hủ lạc hậu Với quanđiể m dân tộc hiện đại, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Để phục vụ sự nghiệp cách mạng xãhội chủ nghĩa thì văn hoá phải xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hìnhthức”; “Con đường đúng đắn duy nhất là xây dựng một nền văn hoá nghệ thuật xã hộichủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức”
Nền văn hoá mà chúng ta xây dựng là một nền văn hoá “mở” Gắn chặt với sựnghiệp cách mạng của dân tộc và là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng theo Tưtưởng Hồ Chí Minh, văn hoá không tách rời kinh tếvà chính trị, một m ặt, nó chịu sựchi phối của kinh tế và chính trị nhưng mặt khác, văn hoá có tác động trở lại to lớnđến kinh tế và chính trị Chính vì thế Người coi văn hoá nghệ thuật cũng là mặt trận,
và anh chị em nghệ sỹ là những chiến sỹ trên mặt trận ấy Người khẳng định: “Rõràng là dân tộc bị áp bức thì văn nghệ sĩ cũng mất tự do Văn nghệ sĩ muốn có tự dothì phải tham gia cách mạng để làm tròn nhiệm vụ, chiến sỹ nghệ thuật cần có lậptrường vững, tư tưởng đúng Về sáng tác, thì cần thấu hiểu, liên hệ và đi sâu vào đờisống của nhân dân Như thế, mới bày tỏ được cái tinh thần anh dũng và kiên quyếtcủa quân và dân ta, đồng thời đểgiúp phát triển và nâng cao tinh thần ấy”
Người viết tiếp: “Trong sự nghiệp vĩ đại kháng chiến, kiến quốc của dân tộc ta,văn hoá gánh một phần rất quan trọng” “Văn hoá cũng như chính trị, kinh tế và tínngưỡng, đạo đức đều được phát triển tự do Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ
Trang 6khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà, mà anh chị em văn hoá và trí thức phảilàm cũng như là những chiến sỹ anh dũng trong công cuộc kháng chiến để tranh lạiquyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc” Chính vì vậy, Hồ Chí Minh luôn coi trọng
sự nghiệp xây dựng văn hoá của nước nhà, và nhiều lần Người đã nói rằng: “Trongcông cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn đề phải chú ý đến, cũng phải coi trọngngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá” Tư tưởng đó của Người thể hiện rõquan điểm duy vật, phát triển toàn diện đất nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống
xã hội
1.3 Quan điểm Hồ Chí Minh về tính đại chúng của nền văn hóa:
Sâu sắc tính nhân dân (tính đại chúng) Hồ Chí Minh cho rằng: “Cái văn hoá mớinày cần phải có tính khoa học, tính đại chúng, thì mới thuận với trào lưu tiến hoá của
tư tưởng hiện đại Nay nước ta đã được độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải
có một nền văn hoá hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân”.Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nền văn hoá mới bắt nguồn từ trong nhân dân sẽ “luônluôn tìm tòi những con đường để làm sao có thể kể một cách chân thật hơn, chânthành hơn cho nhân dân nghe về những mối lo âu và suy nghĩ c ủa nhân dân” [Ngườiluôn uốn nắn, phê bình lối nói, lối viết và lối sáng tác xa rời nhân dân, không phùhợp với trình độ và thị hiếu thẩm mỹ của nhân dân Đồng thời, Người đề cao vai tròsáng tạo văn hoá nghệ thuật của nhân dân và coi những sáng tác của nhân dân như
“những viên ngọc quý” Người thường căn dặn những người làm công tác văn hoá,nghệ thuật phải đi sâu vào thực tế cuộc sống, hiểu được tâm tư tình cảm, nguyệnvọng, thị hiếu của nhân dân để từ đó các sáng tác của mình phục vụ được nhân dânmột cách tốt nhất Tư tưởng đó của Người thể hiện quan điểm vì con người, coi conngười vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước.Ngày nay, trước những biến động của tình hình thế giới và khu vực đang tácđộng mạnh mẽ đến đời sống văn hoá của dân tộc, một mặt, chúng ta tiếp thu có chọnlọc những giá trị văn hoá tiên tiến, khoa học, đại chúng Mặt khác, chúng ta cũng
Trang 7kiên quyết xoá bỏ những hủ tục, tàn dư, những sản phẩm văn hoá độc hại từ bênngoài
Đặc biệt, để văn hoá tăng thêm sức mạnh dân tộc, góp phần bảo vệ toàn vẹn lãnhthổ thì mỗi người dân chúng ta cần phải giữ gìn nền văn hoá Việt Nam luôn tiên tiến,đậm đà bản sắt dân tộc
II PHÂN TÍCH ĐỂ LÀM RÕ NHỮNG NỘI DUNG QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ VỊ TRÍ VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI.
2.1 Phân tích quan điểm Hồ Chí Minh về tính dân tộc của nền văn hóa Việt Nam:
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, văn hóa không thể tách rời với quốc gia dântộc, văn hóa mang tâm hồn, diện mạo dân tộc, đó chính là bản sắc dân tộc của vănhóa Rất nhiều lần Người thường nhắc nhở phải “chăm lo đặc tính dân tộc”, “pháthuy cốt cách dân tộc”, “lột cho hết tinh thần dân tộc” trong xây dựng văn hóa
Tính dân tộc của văn hóa là sự thể hiện của chủ nghĩa yêu nước và tinh thầnđộc lập, tự cường của dân tộc trong lĩnh vực văn hóa, nên trước hết nó phải được thểhiện ở nội dung tuyên truyền cho "lý tưởng tự chủ, độc lập, tự do” và “tinh thần vìnước quên mình” như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói
Thấm đẫm tính dân tộc, hiện đại và nhân văn Hiến pháp năm 2013 khẳng định:
“Nhà nước, xã hội chăm lo xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến,đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại” Quan điểm này tiếp tục
tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “xây dựng một nền văn hoá Việt Nam có tínhchất dân tộc, khoa học và đại chúng” Theo Hồ Chí Minh, nền văn hoá Việt Nam lànền văn hoá có gốc rễ, cội nguồn từ truyền thống văn hoá dân tộc, thể hiện tâm hồn,cốt cách, bản sắc của con người Việt Nam Nền văn hoá ấy kế thừa truyền thống vănhoá của dân tộc ta trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước Đó là truyềnthống yêu nước thương nòi, tinh thần đoàn kết, cố kết cộng đồng; tinh thần nhân áikhoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù sáng tạo trong lao động sảnxuất; tinh thần dũng cảm, kiên cường bất khuất, mưu trí, gan dạ trong chống giặcngoại xâm Những truyền thống ấy không những phải được giữ gìn mà còn phảiđược phát huy cao độ trong sự nghiệp xây dựng nền văn hoá hiện nay Chính vì vậy,
Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác giáo dục truyền thống lịch sử dân tộc Người căndặn: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Đồng thờiNgười yêu cầu “phải phát huy hết cốt cách dân tộc, phải lột cho hết tinh thần dân tộc,
để cổ vũ đồng bào ta, để giáo dục con cháu ta” Người phê phán mọi biểu hiện tôn
Trang 8sùng văn hoá ngoại Theo Người, càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác- Lênin bao nhiêucàng phải coi trọng những truyền thống văn hoá tốt đẹp của cha ông bấy nhiêu.Người đòi hỏi phải giữ gìn và phát huy những vốn văn hoá quý báu của dân tộc, loại
bỏ những yếu tố tiêu cực trong đời sống tinh thần của nhân dân vừa kế thừa nhữngtruyền thống tốt đẹp vừa phê phán, loại bỏ các tập tục cổ hủ lạc hậu Với quan điểmdân tộc hiện đại, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Để phục vụ sự nghiệp cách mạng xã hộichủ nghĩa thì văn hoá phải xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức”;
“Con đường đúng đắn duy nhất là xây dựng một nền văn hoá nghệ thuật xã hội chủnghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức Nền văn hoá mà chúng ta xây dựng là mộtnền văn hoá “mở” Một mặt, nó kế thừa và phát huy những giá trị trong truyền thốngdân tộc, mặt khác nó tự làm giàu mình bằng việc tiếp thu có chọn lọc tinh hoa vănhoá nhân loại, làm cho nền văn hoá mới ở Việt Nam vừa mang những đặc trưng phảnánh cốt cách, bản sắc và truyền thống văn hoá dân tộc, vừa bắt nhịp được với hơi thởcủa cuộc sống hiện đại, phù hợp với trình độ khoa học và trình độ văn minh mà nhânloại đã đạt được
Tính dân tộc của văn hóa đòi hỏi phải thể hiện được cốt cách và tâm hồn conngười Việt Nam, đó là truyền thống yêu nước, cần cù, dũng cảm, đoàn kết, thươngngười tóm lại là tất cả những gì cao đẹp nhất trong tâm hồn và tính cách Việt Nam
đã được hun đúc trong suốt hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước
Muốn thể hiện được yêu cầu này, Hồ Chí Minh đòi hòi các nhà văn hóa - vănnghệ phải đi sâu vào quần chúng nhân dân, thực hiện ba cùng với họ, có thể mới pháthiện và mô tả được chiều sâu của tính cách và tâm hồn quần chúng, lại phải học Lịch
sử, hiểu truyền thống dân tộc Người từng cảnh báo: “Coi chừng, có nhiều người ViệtNam lại không hiểu rõ lịch sử, đất nước, con người và những cái vốn rất quý báu củamình bằng những người nước ngoài"[1] Lại cũng phải hiểu kỹ hiểu sâu truyền thốngvăn hóa nghệ thuật Việt Nam Người căn dặn văn nghệ sĩ: Nghệ thuật của cha ônghay lắm, tốt lắm! Cố mà giữ gìn; làm công tác văn nghệ mà không tìm hiểu sâu vốncủa dân tộc thì không làm được đâu
Tính dân tộc của văn hóa còn được thể hiện ở hình thức và phương tiện diễnđạt Mỗi dân tộc có nếp cảm, nếp nghĩ riêng, có hình thức diễn đạt riêng đi thẳng vàolòng người, lay động sâu xa tâm hồn họ Người nhắc nhở: “Nhân dân ta có truyềnthống kể chuyện ngắn gọn mà lại có duyên Các chú phải học cách kể chuyện củanhân dân’”
Về mặt ngôn ngữ, Người căn dặn: '‘Tiếng nói là một thứ của cải rất quý báucủa dân tộc, chúng ta phải hết sức giữ gìn lấy nó, chớ để bệnh nói chữ lấn át nó đi”
Trang 9Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính dân tộc của văn hóa Rất toàn diện và sâusắc, từ nội dung đến hình thức diễn đạt Bản thân Người là nhà văn hóa kiệt xuất, làbiểu tượng cao đẹp của bản sắc, tính cách, tâm hồn dân tộc là tấm gương cho các nhàvăn hóa - văn nghệ học tập và noi theo.
2.2 Phân tích quan điểm Hồ Chí Minh về tính khoa học của nền văn hóa Việt Nam:
Nhấn mạnh giá trị của truyền thống dân tộc, đồng thời Chủ tịch Hồ Chí Minhcũng chỉ rõ trong truyền thống có mặt tích cực và mặt tiêu cực Một trong nhữngthiếu hụt của văn hóa cổ truyền là chưa hình thành được một truyền thống khoa học
Tư duy nông nghiệp là một loại tư duy kinh nghiệm, không mở đường cho khoa học
tự nhiên phát triển, nên tư duy lý luận, khái niệm khoa học, phương pháp khoa họcchưa trở thành mặt chủ đạo của ý thức toàn xã hội Trong điều kiện đó, mê tín dị đoan
có đất để phát triển
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: Nay nước ta đã được độc lập, tinh thần được giảiphóng, cần phải có một nền văn hóa hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng củanhân dân
Tính khoa học của văn hóa đòi hỏi phải đấu tranh chống lại những gì trái vớikhoa học, phản tiến bộ; phải truyền bá tư tưởng triết học mácxít Đấu tranh chống chủnghĩa duy tâm thần bí, mê tín, dị đoan Người giao cho ngành giáo dục phải “dạy bảocác cháu thiếu niên về khoa học, kỹ thuật, làm cho các cháu ngay từ thuở nhỏ đã biếtyêu khoa học, để mai sau các cháu trở thành những ngưòi có thói quen sinh hoạt vàlàm việc theo khoa học”
Người nhắc nhở ngành văn hóa: trong việc khôi phục vốn cũ chỉ “nên khôiphục cái gì tốt, còn cái gì không tốt thì phải loại dần ra", không được “khôi phục cảđồng bóng, rước xách thần thánh’’”
Để tuyên truyền nếp sống vệ sinh, phong cách sống và làm việc theo khoa học.Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết các tác phẩm Đời sống mới, Sửa đổi lối làm việc,nhằm tổ chức lại các quan hệ văn hóa từ trong một nhà, một làng, một trường học đếncác cơ quan, đơn vị bộ đội, sao cho việc ăn, ở học tập, lao động phải tuân theoĐời sống mới, bài trừ các phong tục tập quán cổ hủ, làm cho nếp sống xã hội ta mỗingày một tiến bộ hơn, hợp với khoa học và văn minh
Ngày nay, trước những biến động của tình hình thế giới và khu vực đang tácđộng mạnh mẽ đến đời sống văn hoá của dân tộc, một mặt, chúng ta tiếp thu có chọnlọc những giá trị văn hoá tiên tiến, khoa học, đại chúng Mặt khác, chúng ta cũng kiênquyết xoá bỏ những hủ tục, tàn dư, những sản phẩm văn hoá độc hại từ bên ngoài.Đặc biệt, để văn hoá tăng thêm sức mạnh dân tộc, góp phần bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ
Trang 10thì mỗi người dân chúng ta cần phải giữ gìn nền văn hoá Việt Nam luôn tiên tiến,đậm đà bản sắt dân tộc.
Trang 112.3 Phân tích quan điểm Hồ Chí Minh về tính đại chúng của nền văn hóa Việt Nam:
Đây là vấn đề thuộc về tính nhân dân, về đối tượng phục vụ của văn hóa - nghệthuật Trước kia, trong xã hội cũ, văn hóa - nghệ thuật được coi là món ăn tinh thầnsang trọng, chỉ dành riêng cho một thiểu số người ăn trên ngồi chốc Đó là một trongnhững điều bất công của xã hội cũ
Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất phát từ quan niệm của chủ nghĩa duy vật lịch sử:Quần chúng nhân dân là người sáng tạo ra mọi của cải vật chất và tinh thần, sáng tạo
ra văn hóa, do đó họ phải được hưởng thụ các giá trị văn hóa Người nói: “Quầnchúng là những người sáng tạo, công nông là những người sáng tạo Nhưng, quầnchúng không chỉ sáng tạo ra những của cải vật chất cho xã hội Quần chúng còn làngười sáng tác nữa.
Từ đó Người đặt vấn đề: "Văn hóa phục vụ ai” và Người khẳng định dứt khoát:Văn hóa phải phục vụ đại đa số nhân dân, phải hướng về đại chúng, phải phản ánhđược tâm tư, nguyện vọng, ý chí của nhân dân Người thường xuyên nhắc nhở ngườicầm bút: “Phải đặt câu hỏi: Viết cho ai?
Viết cho đại đa số: Công - Nông - Binh
Viết để làm gì?
Để giáo dục, giải thích, cổ động, phê bình Để phục vụ quần chúng”
Tại Hội nghị những người tích cực làm công tác văn hóa quần chúng (2-1960),Người nói: “Văn hóa phải thiết thực phục vụ nhân dân, góp phần vào việc nâng caođời sống vui tươi, lành mạnh của quần chúng”
Văn hóa là trình độ phát triển của con người, do con người làm ra, nó phải trở
về phục vụ con người Chủ tịch Hồ Chí Minh đấu tranh giải phóng dân tộc để đem lại
tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, trong đó có văn hóa Đó là tính nhất quántrong sự nghiệp cách mạng của Người
Tính đại chúng của văn hóa đòi hỏi các nhà hoạt động văn hóa phải tăng cườngliên hệ với thực tế, đi sâu vào cuộc sống của nhân dân vừa để tìm hiểu và phản ánhnhững nỗi lo âu và suy nghĩ, khát vọng và tình yêu, cuộc đời và số phận của nhândân; vừa để đem ánh sáng văn hóa đến mọi người mọi nhà, nhất là các vùng sâu,vùng xa Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thẳng thắn phê bình: "Phải thấy rằng nói chungvăn hóa của ta còn loanh quanh trong thành phố, chỗ dễ ăn Chứ chưa đến chỗ đồngbào Mèo, đồng bào Mán”.
Trang 12Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nền văn hoá mới bắt nguồn từ trong nhân dân sẽ
“luôn luôn tìm tòi những con đường để làm sao có thể kể một cách chân thật hơn,chân thành hơn cho nhân dân nghe về những mối lo âu và suy nghĩ của nhân dân”.Người luôn uốn nắn, phê bình lối nói, lối viết và lối sáng tác xa rời nhân dân, khôngphù hợp với trình độ và thị hiếu thẩm mỹ của nhân dân Đồng thời, Người đề cao vaitrò sáng tạo văn hoá nghệ thuật của nhân dân và coi những sáng tác của nhân dân như
“những viên ngọc quý” Người thường căn dặn những người làm công tác văn hoá,nghệ thuật phải đi sâu vào thực tế cuộc sống, hiểu được tâm tư tình cảm, nguyệnvọng, thị hiếu của nhân dân để từ đó các sáng tác của mình phục vụ được nhân dânmột cách tốt nhất Tư tưởng đó của Người thể hiện quan điểm vì con người, coi conngười vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế- xã hội đất nước
Tóm lại, ba tính chất dân tộc, khoa học, đại chúng hợp lại thành một chỉnh thểthống nhất, ngày càng thấm sâu vào ý thức sáng tạo của các nhà hoạt động văn hóanước ta, giúp họ sáng tạo nên những tác phẩm tiêu biểu cho nền văn hóa mới Dù saunày, tính chất của nền văn hóa mới có sự thay đổi nhất định về cách diễn đạt, nhưngtinh thần cốt lõi của nó cũng không đi ra ngoài ba tính chất đã được Đảng ta và Chủtịch Hồ Chí Minh nêu lên từ những ngày đầu dựng nước
2.4 Chứng minh tính cách mạng và khoa học của quan điểm Hồ Chí Minh về tính chất của nền văn hóa Việt Nam:
Hồ chí minh đã khẳng định : “ văn hóa là một mặt trận” và Người luôn căn dặn
“ dân ta phải biết sử ta,cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Bản sắc văn hóa là cái cốt lõi, cái đặc thù, cái định hình làm nên tính riêng biệt,độc đáo của văn hóa mỗi dân tộc Bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc được hình thành,bảo tồn và phát huy trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc mình Cũng giốngnhư bất kỳ hiện tượng tự nhiên và xã hội nào, bản sắc văn hóa của một dân tộc khôngngừng vận động, phát triển, luôn tiếp thu bổ sung những yếu tố làm phong phú thêmbản sắc, đồng thời gạn lọc, loại bỏ những yếu tố lạc hậu, không thích hợp
Trải qua mấy nghìn năm lịch sử, nền văn hóa nước ta luôn đứng trước thửthách quyết liệt Các thế lực xâm lược luôn tìm mọi cách áp đặt vào Việt Nam vănhóa ngoại lai, âm mưu đồng hóa để dễ bề thống trị Nhưng thật đáng tự hào, bản sắcvăn hóa Việt Nam đã có sức bền vững, sức đề kháng đến kỳ diệu, làm thất bại mọi
âm mưu đồng hóa của các thế lực thù địch Trải qua những biến thiên của lịch sử, dântộc ta đã tỏ rõ bản lĩnh văn hóa của minh, xứng đáng là một dân tộc có hơn bốn nghìnnăm văn hiến Bản sắc ấy tồn tại cho đến ngày nay và luôn tỏa sáng, trở thành nềntảng tinh thần của xã hội Việt Nam thời hiện đại
Trang 13Ngày nay, những cuộc “xâm lăng văn hóa” vẫn tiếp diễn mạnh hơn và tinh vihơn Khi kinh tế phát triển mang tính chất quốc tế hóa thì văn hóa ngoại lai, văn hóaphương Tây cũng tràn vào nước ta, đe dọa sự sống còn của bản sắc văn hóa dân tộc.
Trên thế giới trước đây đã từng có khuynh hướng cho rằng muốn hiện đại hóađất nước cần vứt bỏ những gì mang tính chất quốc gia, dân tộc mình và phải mangnền văn minh của Tây Âu, tức là “Tây Âu hóa” Song, thực tiễn đã chứng minhnhững nước có nền công nghiệp phát triển ở châu Á như Nhật Bản và một số nướckhác vẫn giữ gìn được bản sắc văn hóa của dân tộc mình Bản sắc văn hóa Việt Namđược hình thành từ mấy nghìn năm, tồn tại và phát triển đến ngày nay, vẫn thích hợpvới thời hiện đại và trở thành cốt cách của dân tộc Việt Nam
Trước xu thế khu vực hoá, toàn cầu hoá của thế giới hiện nay, không một quốcgia nào có thể phát triển trong sự tách biệt với thế giới Hội nhập về kinh tế, giao lưu
về văn hoá giữa các nước đang diễn ra hết sức sôi động Tình hình đó đang mở rathời cơ lớn để thâu hoá những tinh hoa văn hoá, văn minh nhân loại, làm phong phúthêm cho văn hoá dân tộc mình, rút ngắn khoảng cách của chúng ta với thế giới Làmthế nào để mở rộng giao lưu văn hoá, hội nhập mà không đánh mất cái bản sắc củamình? Phải lấy bản sắc văn hoá dân tộc làm nền tảng, làm bảng lĩnh Nền tảng cóchắc, bản lĩnh có vững vàng thì mới tiếp thu tinh hoá văn hoá nhân loại được đúngđắn; mới chắc lọc được những gì thực sự là tinh hoa, vức bỏ những gì là phế thải củabất cứ loại phản văn hoá nào từ bên ngoài Bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc phải gắnliền với việc nâng cao nhận thức, tư tưởng, nâng cao những hiểu biết về văn hoá,khoa học hiện đại, để phân biệt được những gì thực sự là chân, thiện, mỹ với nhữngcái giả, cái ác, cấi xấu; nhận cái hay, bỏ cái dở Khôi phục lễ hội, tôn tạo đình chùa,miếu mạo, những di tích văn hoá lịch sử và cách mạng, suy tôn các anh hùng liệt sĩ,đẩy mạnh phong trào đền ơn đáp nghĩa, đề cao văn hoá làng xã, văn hoá dòng họ.Cũng là những hình thức để tạo ra rào chắn nhằm chống lại sự xâm nhập ồ ạt của vănhoá ngoại lai Tuy nhiên, ngay trong việc này cũng phải quán triệt tư tưởng Hồ ChíMinh: cái gì cũ mà tốt thì phải phát triển thêm, cũ mà xấu thì phải bỏ, cũ mà phiềnphức thì phải sửa; mới mà hay thì phải làm; mới mà dở, hoặc không phù hợp với conngười Việt Nam thì không tiếp nhận Cảnh giác ngăn chặn âm mưu lợi dụng giao lưuvăn hoá để thực hiện “diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch Chúng ta đangsống trong kỷ nguyên thông tin, khả năng chuyển tải tức thời mọi thông tin tới bất kỳđiểm nào ở trên trái đất Lợi dụng thành tựu này, các “đế quốc văn hoá” đang nhândanh quyền con người để áp đặt cho các dân tộc những thị hiếu và lối sống theo quanđiểm của họ Các thế lực thù địch của CNXH cũng đang lợi dụng chiêu bài “dân chủhoá về chính trị”, “tự do hoá về kinh tế” để thổi lên những luồng gió độc, phủ nhậnquá khứ, hạ bệ thần tượng, gieo rắc hoài nghi về sự lãnh đạo của Đảng gây mất niềmtin vào tương lai của CNXH