CƠ sở lý LUẬN về QUẢN lý HOẠT ĐỘNG dạy học dân CA QUAN họ bắc NINH tại các TRƯỜNG THCS

CƠ sở lý LUẬN về QUẢN lý HOẠT ĐỘNG dạy học dân CA QUAN họ bắc NINH tại các TRƯỜNG THCS CƠ sở lý LUẬN về QUẢN lý HOẠT ĐỘNG dạy học dân CA QUAN họ bắc NINH tại các TRƯỜNG THCS CƠ sở lý LUẬN về QUẢN lý HOẠT ĐỘNG dạy học dân CA QUAN họ bắc NINH tại các TRƯỜNG THCS

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN

LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH

TẠI CÁC TRƯỜNG THCS

- Tổng quan các vấn đề nghiên cứu liên quan đến dạy học hát dân ca và quản lý hoạt động dạy học hát dân ca Quan họ Bắc Ninh

- Các nghiên cứu về dạy học hát dân ca

Nghiên cứu dạy học âm nhạc nói chung, dạy học hát trongtrường phổ thông nói riêng là vấn đề được quan tâm của nhiều nước

có nền giáo dục phát triển trên thế giới Dạy học âm nhạc nói chung

và dạy học hát nói riêng luôn được coi là một trong những nội dunghết sức quan trong góp phần giáo dục con người một cách toàn diệncủa hầu hết các quốc gia Thông qua dạy học hát, đặc biệt là dạy họchát dân ca giúp thế hệ trẻ hình thành và phát triển niềm tự hào, tựtôn dân tộc

Ở Anh, từ thế kỷ 16 dạy học âm nhạc trong trường phổ thông

đã được đặc biệt coi trọng và coi đó là một trong nhưng điều kiệnphát triển một nền giáo dục toàn diện Dạy học âm nhạc được coinhư một phần giảng dạy của nhà trường, đặc biệt coi trọng dạy học

âm nhạc dân gian và nhấn mạnh giá trị của âm nhạc dân gian gắnliền với giá trị đạo đức thông qua giảng dạy trong các nhà trường[1]

Nhóm tác giả Yarmakeev I, Pimenova T, Abdrafikova A,

Syunina A, Nga với nghiên cứu “Folk songs do magic in teaching speech and grammar patterns in EFL class” , trong nghiên cứu này, nhóm tác đã khẳng định “các bài hát dân ca có ý nghĩa kích thích

và khuyến khích học sinh học nhiều hơn” [31] đây là một trong

những yêu tố góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, giáodục toàn diện cho học sinh

Ở Mỹ, việc dạy hát dân ca trong các trường phổ thông cũng

được đặc biệt coi trọng, theo Folklore and Folk Songs—Some Suggestions for Teachers thì giảng dạy lịch sử và văn hóa thông

qua các bài hát dân ca [29]; cùng hướng nghiên cứu đó có đề tài

“Teaching American History with Favorite Folk Songs” - Dạy lịch

sử Hoa Kỳ với những bài hát dân ca yêu thích [28] đã giúp trẻ hếtnối giữa con người với lịch sử dân tộc Ngoài ra, một số nước nhưAnh, Canada, Nhật Bản, Trung Quốc cũng đặc biệt quan tâm đếndạy học hát dân ca trong các trưởng phổ thông Tất cả học sinh từTiểu học đến THPT đều biết hát dân ca và các điệu múa dân gian để

từ đó hiểu giá trị truyền thống của dân tộc mình thuộc vùng lãnh thổmình sinh sống

Ở Việt Nam, dạy học hát dân ca đã được quan tâm đưa vàochương trình dạy học ở các trường phổ thông Cũng như các nước

có nền giáo dục phát triển, trong chương trình giáo dục âm nhạc ởViệt nam luôn xác định việc đưa dân ca vào chương trình giáo dục

âm nhạc là việc làm cần thiết góp phần bào tồn và phát huy giá trị disản văn hóa dân tộc Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã từng căn dặn

“Người địa phương nào trước hết phải biết hát dân ca của địa phương mình, đó là điều thuận lợi hơn người địa phương khác” [1].

Biết hát dân ca của địa phương mình là thể hiện lòng yêu quêhương, yêu đất nước, tinh thần tự tôn dân tộc của mỗi người dânViệt Nam

Từ năm 2004, GS.Trần Văn Khê và các cộng sự của mình lầnđầu tiên thử 12 mô hình giảng dạy âm nhạc truyền thống tại TrườngTHCS Trần Hưng Đạo, TP Hồ Chí Minh GS.Trần Văn Khê trựctiếp đứng lớp Nhiều địa phương thời gian qua đã chủ động đưa disản vào trường học Mỗi tỉnh một cách thức đưa di sản đến gần hơnvới cộng đồng Tỉnh Bắc Ninh, Nghệ An có phong trào đưa dân cavào trường học, ở Phú Thọ có phong trào đưa hát Xoan vào trườnghọc, Lạng Sơn đưa đàn Tính, hát Then dạy học sinh phổ thông…

Cho đến nay, Việt Nam đã có tổng cộng chín di sản văn hóa

phi vật thể được UNESCO công nhận là: Nhã nhạc cung đình Huế, Không gian Văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, Ca trù, Quan họ, Hội Gióng đền Sóc và đền Phù Đổng, Hát xoan, Tín ngưỡng thờ

cúng Hùng Vương, Đờn ca tài tử và mới đây là Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Trong những năm qua, đã có một số tác giả nghiên cứu và

xuất bản những tài liệu về âm nhạc và giáo dục âm nhạc trongtrường phổ thông, tuy nhiên những nghiên cứu về dạy học dân catrong trường phổ thông còn rất ít tác giả đề cập Những nghiên cứu,

những bài viết vẫn còn ở mức độ khái quát trao đổi như “Tạo sức sống bền vững cho di sản văn hóa từ trường học” của tác giả Lê Hà

đăng trên báo Nhân Dân điện tử ngày 25/3/2015; tác giả Ngô Thục

Khuyên với bài viết “Đưa dân ca vào trường học – Một hình thức bảo tồn, phát huy di sản hò, ví, giặm xứ Nghệ”; Nghiên cứu “Lan tỏa làn điệu dân ca quan họ trong trường học” của tác giả Thanh Thương; “Kết quả bước đầu giảng dạy dân ca Quan họ trong trường học” của tác giả Nguyễn Văn Cương…

- Các nghiên cứu quản lý dạy học hát dân ca và dạy học hát dân ca Quan họ Bắc Ninh

Nghiên cứu thuộc lĩnh vực quản lý hoạt động dạy hát dân catrong trường phổ thông trong những năm gần đây đã có một số tác

giả quan tâm như Tác giả Nguyễn Thị Huyền với đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động dạy Hát xoan trong các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ” đã tập trung nghiên cứu lý luận, đánh giá thực

trạng dạy hát Xoan, quản lý dạy hát Xoan và đề xuất các giải pháp

quản lý hoạt động dạy hát Xoan phù hợp, khả thi đáp ứng yêu cầubảo vệ di sản phi vật thể của quốc gia.

Từ xa xưa dân ca Quan họ đã là món ăn tinh thần, một nét đẹptrong sinh hoạt văn hóa của người dân Kinh Bắc Mỗi một bài Quan

họ đều có giai điệu riêng Đến nay, có ít nhất 300 bài (giai điệu)Quan họ đã được ký âm (ghi âm bằng ký hiệu âm nhạc trên giấy),gồm những đoạn thơ, bài thơ chủ yếu là thể lục bát do các nghệnhân Quan họ xưa bàn giao cho các nhà sưu tầm lưu giữ cho đếnnay Các bài Quan họ được giới thiệu mới chỉ là một phần trong khotàng dân ca Quan họ đã được khám phá Ngày nay, dân ca Quan họBắc Ninh đã phát triển và hoàn chỉnh cả về phương diện âm nhạc,lời ca và hình thức trình diễn Các làn điệu dân ca Quan họ ngàycàng phong phú và có phong cách riêng

Tác giả Chu Thị Ngân với huyện đề tài “Các biện pháp quản

lý hoạt động dạy hát dân ca quan họ Bắc Ninh trong các trường THCS Thành phố Bắc Ninh” với đề tài này, tác giả chỉ tập trung

đánh giá thực trạng hoạt động dạy hát dân ca trong các trườngTHCS trên địa bàn thành phố Bắc Ninh và đề xuất giải pháp quản lýhoạt động này Tuy nhiên, hoạt động học hát dân ca Quan họ BắcNinh chưa được tập trung khai thác, đánh giá thực trạng và đề xuất

giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các trườngTHCS trên địa bàn thành phố.

Có thể nói, các nghiên cứu dạy hát dân ca, dạy học dân caquan họ cho học sinh phổ thông đã được một số tác giả quan tâmnghiên cứu Những nghiên cứu đó rất có ý nghĩa về mặt lý luận đềtác giả có thể tham khảo Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên

cứu độc lập về "Quản lý hoạt động dạy học Dân ca Quan họ Bắc Ninh tại các trường THCS huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh" Vì vậy,

tác giả coi đó là những tài liệu có giá trị tham khảo và kế thừa trong

đề tài của mình

- Một số khái niệm cơ bản

- Dân ca và dân ca Quan họ Bắc Ninh

- Dân ca

Các tài liệu nghiên cứu trên thế giới đều cho thấy, hầu hết tất

cả các nước có các bài hát xuất phát từ trong lao động, sản xuất củaquần chúng nhân dân Người Pháp gọi các bài hất dân ca là nhữngbài ca phổ cập trong nhân dân, bài ca mang tính quần chúng rộngrãi Người thì gọi dân ca là các bài ca của các sắc tộc hay dân tộcmang tính dân tộc Người Đức thì cho rẳng đó là những bài hát củanhân dân

Ở Việt Nam, khái niệm dân ca theo từ điển Tiếng việt là

“những bài hát lưu truyền trong dân gian, mang đặc trưng vùng,

miền và không rõ tác giả” [23,tr 317]; Hay “Dân ca là những bài

hát cổ truyền do nhân dân sáng tác, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và được nhân dân ca hát theo phong tục tập quán của từng địa phương, từng dân tộc” [17,tr.11].

Dân ca Việt Nam là một thể loại âm nhạc cổ truyền của ViệtNam, hiện vẫn đang được sáng tác Âm nhạc này có nhiều làn điệu

từ khắp các miền cộng đồng người, thể hiện qua có nhạc hoặckhông có của các dân tộc Việt Nam Do chính người dân lao động

tự sáng tác theo tập quán, phong tục Trong sinh hoạt cộng đồngngười quần cư trong vùng đất của họ, thường trong làng xóm hayrộng hơn cả một miền Các làn điệu dân ca thể hiện phong cách bìnhdân, sát với cuộc sống lao động mọi người Các dịp biểu diễnthường thường là lễ hội, hát làng nghề Thường ngày cũng được hátlên trong lao động để động viên nhau, hay trong tình yêu đôi lứa,trong tình cảm giữa người và người

Dân ca là những bài hát cổ truyền do nhân dân sáng tác đượclưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

Theo GS.TS Trần Quang Hải làm việc tại Trung tâm Quốc gia

Nghiên cứu khoa học về Sơ lược về dân ca Việt Nam: “Dân ca là

những bài hát, khúc ca được sáng tác và lưu truyền trong dân gian

mà không thuộc về riêng một tác giả nào Đầu tiên bài hát có thể do một người nghĩ ra rồi truyền miệng qua nhiều người từ đời này qua đời khác và được phổ biến ở từng vùng, từng dân tộc… Các bài dân

ca được gọt giũa, sàng lọc qua nhiều năm tháng bền vững với thời gian”[9].

Như vậy có thể khái quát rằng, dân ca là câu hát cửa miệng nói về thế sự, câu ca thán, là lời nhắc nhở, là lời khuyên, lời cười nhạo, câu châm biếm, câu mỉa mai thói hư ở đời, hay một ai đó mà không chỉ đích danh hay đơn giản chỉ nói về sự việc nào đó, các bài hát được lưu truyền trong dân gian thong qua việc truyền khẩu

từ thế hệ này sang thế hệ khác, và mỗi một địa phương lại có các dị bản khác nhau, không biến đổi không phụ thuộc vào bản quyền của ai.

Từ các cách hiểu biết trên có thể nêu được các đặc điểm chínhcủa dân ca như sau:

- Dân ca là lời hát của nhân dân trong cuộc sống sinh hoạthang ngày trong lao động, sản xuất biểu hiện thái độ tình cảm củanhân dân; Hát để quên đi sự mệt nhọc trong lao động, hát về phongtục tập quán, lễ hội, trò chơi…

- Dân ca là lời hát trong dân gian được truyền khẩu từ thế hệnày qua thế hệ khác.

- Dân ca không của tác giả nào và có nhiều dị bản khác nhau

do lối diễn xướng tự do của người hát thể hiện sự sáng tạo của nhândân đồng thời là sự sáng tạo của người hát trong khi biểu diễn

- Dân ca là những bài hát không rõ xuất xứ chỉ mang tính chấtđịa phương, phong tục, tập quán, hoàn cảnh sáng tác, sự thăng trầmcủa tình cảm hay những biến cố của lịch sử

- Thế hiện các cung bậc khác nhau mang nét đặc trưng riêng củamỗi bài

- Lời ca trong dân ca đóng vai trò chủ đạo, giai điệu được phổtheo từ chất giọng nên phụ thuộc vào lời của bài hát

- Sự phát triển lưu truyền của dân ca chủ yếu dựa vào truyềnkhẩu một số ít bài có ký âm

- Dân ca Quan họ Bắc Ninh

Dân ca quan họ Bắc Ninh thể hiện tinh thần, triết lý nhân sinh

và bản sắc văn hóa địa phương, là sự gắn kết chặt chẽ tình làngnghĩa xóm, mối quan hệ giữa các làng với nhau

Theo các nhà nghiên cứu, dân ca quan họ Bắc Ninh mỗi bàiquan họ đều có giai điệu riêng điều này khác biệt với các loại hìnhdân ca khác chỉ có một giai điệu Điều này có ít nhất 300 bài tươngđương với 300 điệu quan họ được ký âm (Ghi âm bằng ký hiệu âmnhạc trên giấy) mỗi bài đều có lời ca riêng phù hợp, nhạc và lờihoàn chỉnh với nhau Các bài quan họ được giới thiệu mới chỉ làmột phần trong kho tàng dân ca quan họ đã được khám phá Ngàynay quan họ Bắc Ninh đã hoàn chỉnh cả về lời ca, âm nhạc lẫn hìnhthức biểu diễn Các làn điệu quan họ ngày càng phong phú và mạngphong cách cũng như đặc trưng riêng.

Dân ca Quan họ là loại hình văn hóa phi vật thể Theo các nhànghiên cứu văn hóa, Quan họ có từ thế kỷ 17, bắt nguồn từ tục kếtchạ giữa các làng xóm Về mặt sáng tạo nghệ thuật dân ca Quan họđược coi là đỉnh cao của nghệ thuật thi ca Bắc Ninh có 44 làngQuan họ gốc, đến nay còn gần 30 làng duy trì được lối chơi văn hóaQuan họ

Quan họ là một làn điệu, một loại hình dân ca đặc sắc, một lốihát giao duyên nổi tiếng của vùng đồng bằng Bắc Bộ – Việt Nam

mà tập trung chủ yếu ở vùng Bắc Ninh – Kinh Bắc.

Dân ca Quan họ là một trong những làn điệu dân ca tiêu biểucủa vùng châu thổ sông Hồng ở miền Bắc Việt Nam Nó được hình

thành và phát triển ở vùng văn hóa Kinh Bắc xưa, đặc biệt là khuvực ranh giới hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh ngày nay với dòng

sông Cầu chảy qua được gọi là "dòng sông quan họ" Kinh Bắc là

một tỉnh cũ bao gồm cả hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang (và một sốnơi của Lạng Sơn, Hưng Yên, Hà Nội ngày nay) Quan họ cũngđược hình thành ở vùng văn hóa Kinh Bắc này Do có sự chia tách

về địa lý sau đó mà quan họ còn được gắn tên cục bộ địa phươngnhư quan họ Kinh Bắc, Bắc Giang hay Bắc Ninh

Dân ca Quan họ Bắc Ninh là một hình thức hát giao duyên giữa các liền anh liền chị Đây là một trong những làn điệu dân ca tiêu biểu của vùng châu thổ sông Hồng.

Những liền anh trong trang phục truyền thống khăn xếp, áo the

và những liền chị duyên dáng trong bộ áo mớ ba, mớ bẩy, đầu độinón thúng quai thao, cùng nhau hát đối những câu ca mộc mạc, đằmthắm, cách hát theo lối truyền thống không cần nhạc đệm mà vẫnđầy chất nhạc, thể hiện nét văn hóa tinh tế của người hát Quan họ

- Trường Trung học cơ sở và hoạt động dạy học dân ca Quan họ Bắc Ninh tại trường THCS.

- Trường THCS

Tại điều 2, thông tư 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 3năm 2011, về ban hành điều lệ trường THCS, trường THPT vàtrường phổ thông có nhiều cấp học quy định:

“Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống

giáo dục quốc dân Trường có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng” [6].

Theo điều 26, Luật Giáo dục: “Giáo dục trung học cơ sở được

thực hiện trong bốn năm học, từ lớp sáu đến lớp chín Học sinh vào học lớp sáu phải hoàn thành chương trình tiểu học, có tuổi là mười một tuổi” [20].

Mục tiêu của giáo dục phổ thông nói chung và giáo dục THCSđược quy định tại điều 27, luật Giáo dục:

“Điều 27 Mục tiêu của giáo dục phổ thông

1 Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc.

3 Giáo dục trung học cơ sở nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [20].

Tại điều 3 quy định:

“Điều 3 Nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung học

Trường trung học có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

1 Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông dành cho cấp THCS và cấp THPT do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công khai mục tiêu, nội dung các hoạt động giáo dục, nguồn lực và tài chính, kết quả đánh giá chất lượng giáo dục.

2 Quản lý giáo viên, cán bộ, nhân viên theo quy định của pháp luật.

3 Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh; vận động học sinh đến trường; quản lý học sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

4 Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công.

5 Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong hoạt động giáo dục.

6 Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quy định của Nhà nước.

7 Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia hoạt động xã hội.

8 Thực hiện các hoạt động về kiểm định chất lượng giáo dục.

9 Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật” [6].

- Hoạt động dạy học hát dân ca Quan họ Bắc Ninh tại các trường THCS.

Nghệ thuật nói chung, âm nhạc nói riêng là một loại hình nghệthuật thông qua âm thanh mà biểu hiền tình cảm, thái độ và hìnhthức khách quan Âm nhạc có sức ảnh hưởng lớn đến đời sống tinhthần con người Dạy học âm nhạc là quá trình tương tác của giáoviên và học sinh để đạt mục đích là truyền thụ hệ thống kiến thức

âm nhạc, hình thành và phát triển các kỹ năng, kỹ xảo, ý thức, tìnhcảm và biểu hiện thái độ theo yêu cầu trong khi biểu diễn âm nhạccho học sinh Thông qua hoạt động tương tác giữa giáo viên và họcsinh, học sinh tiếp nhận và lĩnh hội kiến thức âm nhạc và đạt đượcmục đích giáo dục âm nhạc.

Dạy học âm nhạc cho học sinh THCS là dạy cái hay, cái đẹptrong nghệ thuật qua đó hình thành cho học sinh nhân cách toàn diện

về tình cảm đạo đức, khướu thẩm mỹ, đồng thời cung cấp cho họcsinh kiến thức cơ bản cần thiết về khả năng tiếp thu và cảm thụ âmnhạc, những hiểu biết nghệ thuật âm nhạc từ đó kích thích sự tìm tòisáng tạo và phát huy khả năng vốn có của học sinh

Giáo viên là người tổ chức, lãnh đạo và điều khiển các hoạtđộng nhận thức cho học sinh, hỗ trợ học sinh trong việc tìm hiểu,tiếp cận khám phá tri thức để thể hiện tốt chức năng học tập củamình

Giáo viên cẩn có kế hoạch hoạt động cụ thể gồm:

- Đặt ra mục tiêu cần đạt, yêu cầu nhận thức việc học tập củahọc sinh

- Lên kế hoạch dạy học và dự kiến các hoạt động tương ứngcủa học sinh (kỹ năng kỹ xảo, kiến thức…)

- Tổ chức các hoạt động theo kế hoạch đã đặt ra của giáo viên –học sinh.

- Thông qua kế hoạch dạy học của giáo viên kích thích tính tựgiác, tích cực, chủ động tư duy độc lập sáng tạo của học sinh đồngthời tạo các nhu cầu, động cơ hứng thú, thúc đẩy sự tò mò, thái độham học hỏi và bắt chước của học sinh qua đó xác định cho họcsinh rõ nhiệm vụ học tập của mình

- Giáo viên giám sát chặt chẽ thái độ học tập của học sinhbằng việc thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cua họcsinh, đồng thời có các biện pháp điều chỉnh sai lầm, thiếu sót củahọc sinh và điều chỉnh phương pháp giảng dạy của mình

- Tự kiểm tra, đánh giá và tự điều chỉnh hành vi, thái độ, nhậnthức của bản thân dưới sự giám sát của giáo viên và của học sinhkhác.

- Đề ra việc tập luyện, thực hành thong qua kết quả kiểm trahọc tập được đánh giá và tự đánh giá

Hoạt động dạy và học môn âm nhạc có quan hệ thống nhấtbiện chứng với nhau Giáo viên tích cực chủ động sẽ là động lực đểhọc sinh cố gắng phấn đấu tạo nên sự cộng hưởng tích cực cho quátrình dạy và học, kết quả của hoạt động này phụ thuộc vào hoạtđộng kia và ngược lại

- Giáo viên là người đưa ra yêu cầu và nhiệm vụ cho học sinh,đặt học sinh vào các tình huống cần giải quyết, để học sinh tự rút rađược nhiệm vụ học tập của mình

Học sinh nắm được nhiệm vụ phải giải quyết, biến yêu cầukhách quan thành nhiệm vụ chủ quan của bản thân, chủ động giảiquyết nhiệm vụ dưới sự hướng dẫn của giáo viên

- Giáo viên qua sát, tiếp thu ý kiến phản hồi từ học sinh, giảiquyết khó khăn của học sinh đồng thời chỉnh hoạt động của bảnthân cho phù hợp với tình hình thực tế Học sinh nhận sự giúp đỡ vàđiều chỉnh hoạt động học tập của mình

- Kết thúc giáo viên tổng hợp phân tích kết quả học tập củahọc sinh rút kinh nghiệm cho học sinh và cho chính mình.

Tóm lại: Dạy học âm nhạc là một quá trình tác động qua lạigiữa giáo viên và học sinh, dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiểncủa giáo viên, học sinh tự giác, tích cực chủ động tiếp thu kế hoạchcủa giáo viên, chủ động tự tổ chức tự điều khiển hoạt động học tậpcủa chính mình để đạt mục đích dạy học của giáo viên

Dạy học hát dân ca quan họ Bắc Ninh là một trong các hình thức dạy học âm nhạc, đặc điểm của hoạt động dạy học hát dân ca quan họ Bắc ninh là giáo viên phát bám sát vào các đặc trưng cơ bản của lối hát (diễn xướng), các kỹ thuật trong hát quan họ Bắc Ninh như kỹ thuật lấy giọng, nhả hơi, luyến láy để xây dựng kế hoạch chi tiết cho bài giảng, học sinh phải chủ động tiếp thu kiến thức luyện tập và thực hành các kỹ năng và các yêu cầu do giáo viên đặt ra qua đó hoàn thành nhiệm vụ và mục tiêu giáo dục đề ra.

Việc dạy hát dân ca quan họ Bắc Ninh xưa nay chủ yếu dotruyền khẩu, truyền khẩu làn điệu, cách thể hiện từng câu, từng bàigiữa giáo viên và học sinh được đặt qua nhịp phách và hướng dẫn trựctiếp từ giáo viên hoặc các nghệ nhân Nhưng hiện nay, việc dạy và họchát dân ca quan họ Bắc Ninh có thể được hỗ trợ bằng băng đĩa hình vàtiếng, hoặc các phần mềm hỗ trợ hát theo

Dạy hát DCQH là một quá trình dưới sự tác động có chỉ đạo,

có tổ chức và điều khiển của giáo viên, HS biết tổ chức, điều khiểnhoạt động nhận thức - học tập của mình một cách tự giác, tích cựcchủ động nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học

- Vai trò của hoạt động dạy học dân ca Quan họ Bắc Ninh với việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh THCS.

- Chất lượng giáo dục toàn diện

Đất nước ta đang trong xu hướng hội nhập để phát triển kinh

tế xã hội, yêu cầu đòi hỏi đặt ra với ngành Giáo dục và Đào tạo làlớn lao và hết sức nặng nề Những năm gần đây ngành GD&ĐTnước ta đang chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện họcsinh Điều này được thể hiện rất rõ qua Nghị quyết số 29-NQ/TWngày 04/11/2013 của Hội nghị lần thứ tám, Ban Chấp hành Trungương Đảng (Khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục vàđào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điềukiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhậpquốc tế

Hội nhập và phát triển đó là xu thế tất yếu Trong bối cảnh đó,đòi hỏi cấp thiết là phải xây dựng những con người toàn diện -những chủ nhân tương lai của đất nước Tuy nhiên, một thực tế hiệnnay là chất lượng giáo dục còn thấp so với yêu cầu đặt ra Vì thế

nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện là hết sức cần thiết và cấpbách.

Mục tiêu đổi mới giáo dục, giáo dục toàn diện được khẳng định

tại Nghị quyết 29 với mục tiêu tổng quát là “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả” [2].

Qua Nghị quyết chúng ta thấy rằng, giáo dục toàn diện là chú

trọng đến những mục tiêu phát triển con người toàn diện về Đức – Trí - Thể - Mĩ Bên cạnh đó phải chú trọng đến năng lực người học.

Giáo dục toàn diện phải song song cả hai mặt vừa rèn đức vừa luyệntài Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến sự nghiệptrồng người, đến việc giáo dục thế hệ thanh niên, Người từng

nói: “Có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó Có tài mà không có đức là người vô dụng”

Như vậy trong nhà trường việc giáo dục đạo đức là vô cùngquan trọng và được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau nhưgiáo dục qua các môn học, qua các hoạt động xã hội, hoạt độngđoàn thể, hoạt động truyền thống, hoạt động trải nghiệm sáng tạo…Qua những hoạt động đó, học sinh tích lũy được những bài học kinh

nghiệm quí báu cho bản thân Đó là những hành trang vào đời chocác em mà nhiều lúc những trang sách không thể mang lại.

Mục tiêu cụ thể cho giáo dục phổ thông được xác định như

sau: “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn” [2].

- Hoạt động giáo dục toàn diện cho HS

Như vậy, chất lượng giáo dục toàn diện tại các trường THCScần được thực hiện tốt những mục tiêu trên nhằm hướng tới giáodục và đào tạo con người phục vụ cho sự phát triển của xã hội, củađất nước, phù hợp với yêu cầu ngày càng cao và chất lượng nguồn

nhân lực trong thời kỳ đổi mới, công nghiệm hóa và hiện đại hóa đấtnước

- Vai trò của dạy học hát dân ca Quan họ Bắc Ninh trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Ngay sau khi Dân ca Quan họ Bắc Ninh được vinh danh, thựchiện cam kết của Chính phủ Việt Nam với Ủy ban liên Chính phủcông ước UNESCO 2003, về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, tỉnh

phê duyệt đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Dân ca Quan họ Bắc Ninh” giai đoạn 1 (2010 - 2012) với 6 tiểu

dự án, trong đó có việc đưa Dân ca Quan họ Bắc Ninh vào giảngdạy trong các nhà trường (từ cấp mầm non đến cấp Trung học phổthông) Ngày 18-5-2011, UBND tỉnh ban hành Quyết định số63/2011/QĐ-UBND về việc ban hành Kế hoạch dạy hát Dân caQuan họ Bắc Ninh trong các trường học Giai đoạn 2011-2015

Giá trị truyền thống của văn hóa quan họ Bắc Ninh là phươngtiện phản ánh sâu sắc tư tưởng, tình cảm, thẩm mỹ, niềm khát khaovươn đến cái đẹp của con người nơi đây từ nhiều đời nay Giá trị disản văn hóa quan họ được thể hiện trên hai khía cạnh cơ bản, đó là

âm nhạc và trang phục Nét đặc trưng của âm nhạc quan họ là hátđối đáp giữa một bên là liền anh và một bên là liền chị trong khônggian văn hóa quan họ Âm nhạc quan họ là lối hát đòi hỏi luyện tập

công phu, có tính tập thể với những lề lối quy định chặt chẽ, đượcthực hiện nghiêm ngặt từ tổ chức đến diễn xướng Trang phục quan

họ không chỉ thể hiện tính thẩm mỹ mà còn bao hàm cả chiều sâu

văn hóa Trang phục liền chị thường gọi là: “mớ ba mớ bảy”, có thể

mặc ba áo dài lồng vào nhau, gọi là: mớ ba hoặc bảy áo dài lồng vàonhau gọi là: mớ bảy Liền chị mang dép cong làm bằng da trâu Liềnanh mặc áo dài 5 thân, cổ đứng có lá sen, viền tà, gấu to, dài quágối Bên cạnh đó, những yếu tố hỗ trợ như: lời ca, dáng điệu, thái

độ, ứng xử… Đó là sự tổng hòa quan hệ giữa các yếu tố, những đặctrưng trong văn hóa vùng miền với nét độc đáo riêng trong âm nhạc,vừa tạo nên sự thống nhất, lại vừa tạo ra sắc thái độc đáo riêngkhông có trong các loại hình âm nhạc khác

Dạy học hát dân ca QHBN sẽ góp phần tích cực nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện cho học sinh:

- Giáo dục truyền thống địa phương, tình yêu quê hương đấtnước: thông qua hoạt động sẽ giúp học sinh thêm yêu quê hương,đất nước, yêu con người Tham gia các hoạt động dân ca, bồi dưỡng

và vun đắp cho học sinh những niềm tự hào dân tộc, thấy được quákhứ hào hùng, vẻ đẹp của con người Việt Nam Giúp học sinh thêmyêu quý và gắng xây quê hương ngày càng phát triển và giàu mạnh

hơn Ý thức được bản thân phải có trách nhiệm trong việc gìn giữ vàphát huy văn hóa dân tộc.

- Góp phần giáo dục tình cảm, thái độ cho học sinh: Học quanhững làn điệu dân ca QHBN, học sinh sẽ được học cách cư xử, trangphục, văn hóa của người Việt xưa Học sinh sẽ rèn luyện được chobản thân sự mượt mà, nhã nhặn, cư xử và giao tiếp trở nên khéo léohơn Hình thành tình cảm, nhân cách tốt đẹp cho học sinh Rèn luyệnthái độ nghiêm túc, cách đối nhân xử thế hòa hợp

- Phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu âm nhạc cho học sinh:Hoạt động sẽ khơi gợi và phát hiện được những tiềm năng âm nhạcmới cho địa phương Bồi dưỡng và rèn luyện khả năng, tài trí củacác em với nền tảng môi trường âm nhạc quan họ lâu đời Giúp họcsinh có cơ hội để bộc lộ và phát triển hết khả năng ca nhạc bảnthân

- Quản lý hoạt động dạy học dân ca Quan họ Bắc Ninh tại nhà trường THCS

- Khái niệm

- Quản lý

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Quản lý là chức năng và hoạt động của hệ thống có tổ chức thuộc các giới khác nhau (sinh học, kỹ thuật, xã hội), bảo đảm giữ gìn một cơ cấu ổn định nhất

định, duy trì sự hoạt động tối ưu và bảo đảm thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó” [22,tr.580]

Theo Từ điển Tiếng Việt, “Quản lý là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định” [23, tr 800]

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng:

“Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [7].

Trong cuốn “Khoa học quản lý nhà trường” Nguyễn Văn Lê

và Tạ Văn Doanh định nghĩa: “Quản lý là một hệ thống xã hội, khoa học và nghệ thuật tác động vào hệ thống mà chủ yếu là vào những con người nhằm đạt hiệu quả tối ưu theo mục tiêu đề ra

[26,tr95]

Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ lại cho rằng: Quản lý là một quá trình có định hướng, có mục tiêu; quản lý là một hệ thống, quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái của hệ thống và người quản lý mong muốn….[18].

QL chính là sự tác động của chủ thể QL đến đối tượng QLthông qua các công cụ QL (chế định xã hội; tài lực, vật lực; tổ chức

nhân lực, quyết định…) và phương pháp QL để đạt tới mục tiêu của

tổ chức đã đặt ra

Như vậy Quản lý là sự tác động có tổ chức, có kế hoạch và có tính hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý nhằm đạt tới mục tiêu đã

đề ra.

- Quản lý giáo dục

“Giáo dục là quá trình truyền đạt và tiếp thu những kinh nghiệm lịch sử xã hội của các thế hệ loài người về hoạt động giáo dục, giáo dục là quá trình tác động của xã hội và của nhà giáo dục đến đối tượng giáo dục để hình thành cho họ những phẩm chất nhân cách Về hành vi, khái niệm giáo dục bao gồm nhiều hành vi khác nhau” [14,tr22].

Có rất nhiều những công trình nghiên cứu của các nhà lý luận

đã đưa ra các khái niệm về quản lý giáo dục dưới các góc nhìn khácnhau

Theo tác giả A.G.Apharãep: “Quản lý giáo dục nằm trong lĩnh vực văn hóa tư tưởng”.

M.I.Kondacop cho rằng: “Quản lý giáo dục là tập hợp tất cả các biện pháp tổ chức kế hoạch hóa, công tác cán bộ… nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, để tiếp tục mở rộng hệ thống cả về lượng và chất lượng”[15].

Hai tác giả Nguyễn Sinh Huy và Hà Hữu Dũng đã đưa ra quan

điểm: Quản lý giáo dục là sự tác động có mục điachs, có kế hoạch vào toàn bộ lực lượng giáo dục, nhằm tổ chức và phối hợp hoạt động của chúng, sử dụng một cách đúng đắn các nguồn lực và phương tiện, thực hiện có kết quả những tiêu chí phát triển về số lượng và chất lượng của sự nghiệp giáo dục theo phương thức của mục tiêu giáo dục.

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “QLGD là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch hợp qui luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ thống vận hành theo đường lối giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [19,tr7].

Như vậy các tác giả khác nhau đưa ra các quan niệm giáo dụcdưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, song có thể hiểu bản chất củaquản lý giáo dục là ở sự vận hành các hoạt động giáo dục nhằm đạt

mục tiêu đã xác định quản lý giáo dục là sự điều hành, tổ chức phốihợp các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công tác giáo dục đào tạotheo những yêu cầu biến đổi phát triển của xã hội Quản lý giáo dục

là một quá trình có hệ thống những tác động có mục đích có kếhoạch theo quy luật nhất định của nhà quản lý nhằm làm cho hệthống giáo dục đi theo đúng con đường đã chọn và đúng nguyên lýgiáo dục của đảng, định hướng xây dựng nhà trường, con người xãhội chủ nghĩa

Từ đó có thể hiểu Quản lý giáo dục là một quá trình lâu dài gồm hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch theo một quy luật thống nhất của nhà quản lý tác động vào đối tượng quản lý trong hệ thống giáo dục Quốc dân, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục để đạt mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài.

-Khái niệm quản lý nhà trường

Nhà trường là tế bào cơ sở, chủ chốt của bất kỳ hệ thống giáodục ở cấp nào (từ trung ương đến địa phương) Nhà trường là đốitượng cuối cùng và cơ bản nhất của quản lý giáo dục Nó là tổ chứcgiáo dục cơ sở trực tiếp làm công tác đào tạo, thực hiện việc giáodục con người Nhà trường là thành tố khách thể cơ bản của tất cảcác cấp quản lý nói trên, lại vừa là một hệ thống độc lập tự quản của

xã hội Các cấp quản lý giáo dục tồn tại không phải vì bản thânchúng, mà trước hết là phải vì chất lượng và hiệu quả hoạt động củanhà trường Thành tích thực chất của nhà trường làm nên chất lượnggiáo dục

Có thể quan niệm như sau: “Quản lý nhà trường là quá trình tác động có mục đích, có định hướng, có tính kế hoạch của các chủ thể quản lý (đứng đầu là hiệu trưởng nhà trường) đến các đối tượng quản lý( giáo viên, cán bộ nhân viên, người học, các bên liên quan…) và huy động, sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả các nguồn lực nhằm thực hiện sứ mệnh của nhà trường đối với hệ thống giáo dục và đào tạo, với cộng đồng và xã hội nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đã xác địnhtrong một môi trường luôn biến động”.

Nội dung quản lý nhà trường nói chung bao gồm các vấn đề cụthể sau đây; quản lý hành chính trường học; quản lý hoạt động dạyhọc và đổi mới phương pháp dạy học; quản lý hoạt động giáo (baogồm: quản lý hoạt động giáo dục tư tưởng, chính trị đạo đức vàpháp luật; quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; quản lýgiáo dục quốc phòng an ninh; quản lý giáo dục thể chất; quản lýgiáo dục môi trường; quản lý giáo dục phòng chống các tệ nạn xãhội; quản lý giáo dục lao động, kỹ thuật tổng hợp, hướng nghiệp vàdạy nghề; quản lý giáo dục thẩm mỹ; quản lýgiáo dục quốc tế và

hiểu biêtgiữa các nền văn hóa…); quản lý phối hợp các lực lượnggia đình – nhà trường – xã hội; quản lý thực hiện phổ cập giáo dục;quản lý sử dụng các nguồn lực; quản lý nhân sựvà phát triển đội ngũgiáo viên, giảng viên; quản lý phát triển chương trình dạy học; quản

lý cơ sở vật chất, trang thiết bị trường học; quản lý tài chính trườnghọc; quản lý nghiên cứu khoa học, chuyển giao côngnghệ; quản lýcác hoạt động hợp tác quốc tế về giáo dục; quản lý đánh giá về kếtquả học tập của người học; quản lý đánh giá giáo viên/giảng viên;xây dựng cơ chế, thực hiện chính sách đãi ngộ giáo viên/giảngviên; xây dựng hệ thống thông tin quản lý giáo dục trong nhàtrường; xây dựng văn hóa tổ chức trường học…

Bên cạnh đó, một số tác giả nước ngoài còn đề cập đến các nộidung quản lý nhà trường như: quản lý con người, quản lýcác cuộchọp, tuyển dụng, sử dụng, thẩm định, phát triểnvà sa thải cán bộ,quản lý xung đột, quản lí bản thân, quản lý tổ chức, quản lý và điièuchỉnh chương trình giáo dục, quản lý chất lượng, quản lý rủi ro, sứckhỏe và an toàn trường học, quản lý môi trường, quản lý sự thayđổi, quản lý sự quá độ…

- Quản lý dạy học hát dân ca

Quá trình dạy học là một hệ toàn vẹn gồm hoạt động dạy vàhoạt động học luôn luôn tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau,