+ Lãnh đạo là "hành vi của một cá nhân, định hướng các hoạt động của một nhóm người vào một mục tiêu chung." Hemphill & Coons + Lãnh đạo là "sự gia tăng ảnh hưởng lên khắp và bên trên sự
Trang 1PHÂN TÍCH CÁC TỐ CHẤT VÀ KỸ NĂNG CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO
TRONG THỜI KỲ HIỆN NAY
1 Định nghĩa về lãnh đạo
Khái niệm về lãnh đạo dường như luôn luôn làm chúng ta bối rối hoặc nó xuất hiện dưới hình thức khác và làm chúng ta khốn khổ bởi tính chất khó định hình và quá linh hoạt Vì vậy chúng ta đã phải sáng tạo ra nhiều thuật ngữ tương ứng để đối phó, nhưng thuật ngữ này vẫn chưa được định nghĩa một cách thỏa đáng Các nhà nghiên cứu thường định nghĩa theo quan điểm các nhân của mình
và các mặt của hiện tượng mà họ quan tâm nhất, cúng có rất nhiều quan điểm định nghĩa về lãnh đạo “có bao nhiêu người cố gắng định nghĩa thế nào là lãnh đạo thì cũng có bấy nhiêu định nghĩa về nó” Các định nghĩa khác nhau liên tiếp
ra đời khi Stogdill đưa ra kết quả nghiên cứu của mình Lãnh đạo được định nghĩa dưới góc độ tố chất, hành vi ảnh hưởng, cách giao tác, lãnh đạo vai trò, sự đảm nhiệm vị trí Sau đây là một số định nghĩa về lãnh đạo:
+ Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng và dẫn đắt hành vi của cá nhân hay nhóm người nhằm hướng tới mục tiêu của tổ chức (Bách khoa toàn thư mở Wikipedia)
+ Lãnh đạo là một động từ, không phải là một danh từ Lãnh đạo là một hành động, không phải là vị trí Lãnh đạo được xác định là những việc chúng ta
Trang 2làm, chứ không phải đơn thuần là vai trò của một ai đó (Jim Clemmmer – Leadship Deverlopment)
+ Lãnh đạo là "hành vi của một cá nhân, định hướng các hoạt động của một nhóm người vào một mục tiêu chung." (Hemphill & Coons)
+ Lãnh đạo là "sự gia tăng ảnh hưởng lên khắp và bên trên sự tuân thủ máy móc các chỉ thị hằng ngày của tổ chức" (Katz & Kahn)
+ Lãnh đạo là tuyên bố rõ ràng tầm nhìn, nêu rõ các giá trị, và tạo nên môi trường trong đó mọi việc được hoàn thành." (Richards & Engle)
+ Lãnh đạo là một qúa trình đưa ra mục đích (đường hướng đầy ý nghĩa) để tập hợp nỗ lực và tạo nên những nỗ lực tự nguyên dùng để đạt mục đích." (Jacobs
& Jaques)
+ Lãnh đạo là "quá trình ảnh hưởng lên các hoạt động của một nhóm người
có tổ chức nhằm đạt mục tiêu" (Rauch & Behling)
+ Lãnh đạo "là khả năng vượt ra khỏi văn hoá để bắt đầu những quá trình thay đổi phát triển cso khả năng thích ứng hơn."(Schein)
+ Lãnh đạo là quá trình làm cho điều mọi người cùng nhau thực hiện trở nên đầy ý nghĩa để mọi người hiểu và tận tâm thực hiện." (Drath & Palus)
Trang 3+ Lãnh đạo là "khả năng của một cá nhân ảnh hưởng, động viên và làm cho người khác có thể góp phần vào hiệu quả và thành công của tổ chức." (House và
et al)
2 Phân tích các tố chất và kỹ năng của người lãnh đạo
Tố chất lãnh đạo là khả năng và phẩm chất giúp con người trong nỗ lực tạo nên giá trị mới cho xã hội, thông qua khai thác và phát triển tiềm năng của chính bản thân mình và của tổ chức mà họ lãnh đạo Tố chất lãnh đạo cũng giúp mỗi cá nhân có tác động tích cực đến các cá nhân khác thông qua các quan hệ tương tác
Thiếu tố chất lãnh đạo sẽ làm cho cá nhân không chỉ không phát huy hết tiềm năng của bản thân và của tổ chức mà mình lãnh đạo mà còn làm nó thui chột theo thời gian Một con người, một gia đình, một tổ chức, hay một quốc gia, qua thời gian sẽ chỉ có tiến lên hoặc đi xuống Các đối tượng này sẽ đi lên hay đi xuống?; nếu đi lên thì đi lên được bao xa? Nếu đi xuống, thì đi xuống đến mức nào? Tất cả những điều này tùy thuộc một phần quyết định vào tố chất lãnh đạo trong từng cá nhân, từng gia đình, từng tổ chức, và cả xã hội
Kỹ năng lãnh đạo là sự kết hợp của ít nhất 3 yếu tố:
- Khả năng nhận thức động lực thúc đẩy con người ở những hoàn cảnh, điều kiện, không gian và thời gian khác nhau
- Khả năng khích lệ: tạo sức hấp dẫn và sức cuốn hút để tạo lòng trung thành, sự tận tâm và ước muốn mạnh mẽ làm theo nhà lãnh đạo
Trang 4- Phong cách và bầu không khí mà nhà lãnh đạo tạo ra.
Kỹ năng lãnh đạo là một yếu tố trọng yếu trong công tác quản lý Một nhà quản lý giỏi phải có các kỹ năng lãnh đạo Tương tự, một nhà lãnh đạo hiệu quả cũng phải thực hiện tốt vai trò của một nhà quản lý
Qua nghiên cứu môn học “Phát triển khả năng lãnh đạo” và nhìn nhân từ thực tế kết quả lãnh đạo của một số nhà lãnh đạo cùng với sự thành công của tổ chức mà họ đã và đang là nhà lãnh đạo, cụ thể tại Bộ Tài nguyên và Môi trường với 7 lĩnh vực đều là lĩnh vực “nóng” của đời sống xã hội, vì nó liên quan trực tiếp đến mọi mặt của đời sống, ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp, bao gồm các lĩnh vực tài nguyên đất, lĩnh vực tài nguyên nước, môi trường, khí tượng - thủy văn, đo đạc và bản đồ, địa chất – khoáng sản, biển đảo Cùng với sự phát triển của đất nước, ngành tài nguyên và môi trường đã không ngừng lớn mạnh, phát triển không ngừng về nguồn nhân lực và năng lực công nghệ Công tác quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường dần đi vào nề nếp, từng bước đạt hiệu quả, đóng góp không nhỏ vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Qua nghiên cứu phong cách lãnh đạo của Lãnh đạo Bộ qua từng thời kỳ phát triển, để Bộ Tài nguyên và Môi trường có được “thương hiệu” như ngày hôm nay, tôi nhận thấy rằng để trở thành một lãnh đạo giỏi cần phải có các tố chất
và kỹ năng sau đây:
2.1 Về tố chất
Trang 5Một là chính trực: Là điều công chúng mong đợi Sự chính trực này làm
cho công chúng cảm thấy tin tưởng; một nhân tố quan trọng để mọi người quyết định có đi theo lãnh đạo hay không Nếu như không chính trực hoặc không làm cho mọi người thấy là mình có chính trực thì sẽ không tạo được sự tin tưởng với công chúng mà một khi đã không có sự tin tưởng thì người lãnh đạo đó rất khó để làm tốt vai trò lãnh đạo của mình Chính trực là một trong những tố chất quan trọng để nhà lãnh đạo tạo niềm tin với công chúng
Hai là có Tầm nhìn và sự quyết đoán: Sự thành bại của một tổ chức phụ
thuộc vào tài năng của nhà lãnh đạo bởi sự quyết đoán và tầm nhìn xa trông rộng của người lãnh đạo Như chúng ta đã biết, xã hội luôn luôn có nhiều biến chuyển,
xu thế phát triển thường xuyên có nhiểu mới mẻ đòi hòi nhà lãnh đạo phải có tầm nhìn chiến lược thực tế, hoạch định rõ ràng mục tiêu và những khó khăn, thuận lợi trước mắt để đưa ra kế hoạch thực hiện nhiệm vụ trong tương lai Nếu không
có khả năng phán đoán tương lai thì sẽ rất khó để đưa ra tầm nhìn, chiến lược phát triển lâu dài của tổ chức Với tầm nhìn chiến lược tốt, tính quyết đoán trong mọi công việc sẽ giúp cho họ có những quyết định kịp thời và sáng suốt Nếu một nhà lãnh đạo có tầm nhìn mà không có sự quyết đoán thì tầm nhìn đó mãi mãi chỉ
là tầm nhìn mà thôi, nó sẽ không có sự quyết đoán để tầm nhìn đó có thể được thực hiện trên thực tế Ngược lại, nếu như nhà lãnh đạo mà chỉ có quyết đoán mà không có tầm nhìn thì sự phát triển của tổ chức chỉ mang tính giới hạn “tương lai gần” Nhà lãnh đạo cần phải có tầm “nhìn xa trông rộng” thì tổ chức đó phát triển
Trang 6mới bền vững, trên cơ sở tính quyết đoán của nhà lãnh đạo, thì tầm nhìn được thực thi có hiệu lực, hiệu quả
Ba là Sự hiểu biết và ham học hỏi: Người lãnh đạo không thể điều hành
tốt nếu họ không hiểu biết gì về lĩnh vực hoạt động mà mình đang điều hành Tất nhiên, hiểu biết ở đây được hiểu là hiểu một cách bao quát, hiểu thực chất của vấn
đề, chứ không phải hiểu biết mang tính kỹ thuật Nhà lãnh đạo không nhất thiết phải hiểu quá sâu về chuyên môn như các nhà chuyên môn kỹ thuật, nhưng họ phải hiểu được công việc, hoạt động mà họ đang lãnh đạo Có như vậy mới lãnh đạo được hoạt động của tổ chức Ngoài những kiến thức cơ bản trong lĩnh vực hoạt động của mình, người lãnh đạo còn phải đọc nhiều và luôn có tinh thần học hỏi để không ngừng nâng cao kiến thức, nhận biết và cập nhật những thông tin và tri thức mới Điều này giúp cho nhà lãnh đạo có một vốn kiến thức sâu rộng vừa hoàn thiện bản thân lại vừa có cái nhìn tổng thể để phát triển đơn vị Đặc biệt là với sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực khoa học và công nghệ trên thế giới trong những năm gần đây, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ định vị vệ tinh, công nghệ bản đồ số, công nghệ Viễn Thám… đã làm thay đổi căn bản về công nghệ, chất lượng sản phẩm … nêu lãnh đạo không thường xuyên cập nhật, bổ sung kiến thức cho bản thân thì không thể điều hành tốt đơn vị theo chức năng nhiệm vụ Nhà nước giao
Trang 7Bốn là Dũng cảm và kiên trì: Một nhà lãnh đạo tốt không bao giờ đầu
hàng khó khăn, thất bại mà quan trọng là họ biết đối mặt và dũng cảm vượt qua
sự khó khăn, thất bại đó đồng thời để trải nghiệm thêm cho mình vốn tích lũy thiết thực về quản lý hay chiến lược hoạt động và phát triển của tổ chức Sự dũng cảm và tính kiên trì sẽ giúp nhà lãnh đạo vượt khó, kiên trì với mục tiêu mà tổ chức đã đề ra Mọi thứ không phải lúc nào cũng dễ dàng và nhất là người đứng đầu nên biết chấp nhận thử thách và kiên trì, giữ vững ý chí cho đến khi nào thành công thì thôi Sự dũng cảm và lòng kiên trì, không ngại khó khăn là động lực lớn để phát triển tổ chức
2.2 Về kỹ năng
Kỹ năng lãnh đạo là một yếu tố trọng yếu trong công tác quản lý Một nhà quản lý giỏi phải có các kỹ năng lãnh đạo Tương tự, một nhà lãnh đạo hiệu quả cũng phải thực hiện tốt vai trò của một nhà quản lý Quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, xóa đi các rào cản giữa các quốc gia và biến thế giới thành một thị trường duy nhất Các doanh nghiệp, lớn cũng như nhỏ, đều có cơ hội để trở thành một đối thủ cạnh tranh trên thị trường quốc tế Khi đó, các nhà lãnh đạo doanh nghiệpphải có những kỹ năng nhất định để điều hành một công ty có phạm
vi hoạt động vượt ra khỏi biên giới quốc gia mình, đủ sức cạnh tranh với các công
ty khác trên toàn cầu Có rất nhiều kỹ năng mà một nhà lãnh đạo doanh nghiệp
Trang 8toàn cầu có hiệu quả cần phải có, nhưng có thể tóm tắt thành những kỹ năng sau đây
Kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ: Kỹ năng chuyên môn bao gồm kiến
thức về phương pháp, các quá trình và thiết bị để thực hiện các hoạt động chuyên môn của đơn vị Kỹ năng chuyên môn cung bao gồm sự hiểu biêt thực tế về tổ chức, về các sản phẩm, những kiến thức này có thể thu được thông qua sự kết hợp giữa đào tạo chính quy và từ kinh nghiệm trong suốt quá trình làm việc Người lãnh đạo quản lý cần phải có kiến thức về công nghệ, thiết bị, kiến thức chuyên môn về sản phẩm và các quy trình công việc là cần thiết đặc biệt một kỹ năng không thể thiếu của nhà lãnh đạo là lập kế hoạch cho các mục tiêu mà tổ chức cần đạt tới Ngoài ra người quản lý cũng cần có kiến thức rộng về sản phẩm và các dịch vụ của các đối thủ cạnh tranh để duy trì, phát triển và thay đổi tầm nhìn chiến lược khi tháy cần thiết
Kỹ năng nhận thức: Kỹ năng nhận thức bao gồm khả năng đánh giá sáng
suốt, có tầm nhìn xa, có khả năng trực giác, có tính sáng tạo và khả năng hiểu được ý nghĩa và trật tự trong các dữ liệu mập mờ không chắc chắn Các kỹ năng nhận thức là cần thiết trong việc lập kế hoạch, tổ chức và giải quyết vấn đề trong
đó trách nhiệm quản lý chính là phối hợp với các bộ phận chuyên môn tách biệt trong tổ chức Để phối hợp được hiểu quả người lãnh đạo cần hiểu được rõ mối liên hệ giữa các bộ phận trong tổ chức và sự thay đổi trong các bộ phận sẽ tác
Trang 9động như thế nào đến các bộ phận khác, ngoài ra người lãnh đạo cũng phải có khả năng hiểu được những thay đổi môi trường bên ngoài sẽ tác động như thế nào đối với tổ chức đơn vị mình
Kỹ năng giao tiếp: Người lãnh đạo phải có khả năng truyền đạt rõ ràng,
thuyết phục cảm hứng, sự khéo léo trong ngoại giao, tính thuyết phục và khả năng giao tiếp bằng lời nói là những yếu tố cần thiết để phát triển và duy trì các mối quan hệ với cấp dưới và cả cấp trên Một nhà lãnh đạo giỏi là phải hiểu nhân viên của mình đồng thời biết lắng nghe và chia sẻ không dùng quyền lực để ra lệnh hay quát tháo Nhà lãnh đạo phải có một kỹ năng giao tiếp tốt bằng cả hình thức diễn thuyết và viết, vì điều đó sẽ bộc lộ được khả năng nhiều mặt và có ảnh hưởng không nhỏ tới sự thành công của tổ chức Đồng thời muốn người lãnh đạo muốn được nhân viên tin mình, theo mình thì nhà lãnh đạo phải biết cách truyền đạt thông tin tiếng nói phải có trọng lượng để cấp dưới tin tưởng tuyệt đối
Trang 103 Kết luận
Thực tiễn ngày nay, cho thấy người lãnh đạo có vai trò vô cùng quan trọng trong một tổ chức, có thể nói họ là người quyết định sự tồn tại và phát triển của tổ chức Người lãnh đạo thực hiện tốt vai trò, vị trí của mình thì tổ chức sẽ luôn luôn thành công, phát triển bền vững và tất cả mọi người trong tổ chức sẽ được hưởng lợi cả về vật chất cũng như tinh thần Vì vậy để duy trì sự phát triển của tổ chức thì việc quan tâm đến công tác bồi dưỡng, đào tạo, phát triển đội ngũ lãnh đạo, quản lý ở các cấp là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng Cần phát hiện, lựa chọn các cá nhân có tố chất và kỹ năng lãnh đạo, quản lý tốt ở cấp dưới để đào tạo, bồi dưỡng làm nguồn cán bộ kế cận cho ở các cấp trong tổ chức
Một người lãnh đạo thực sự không chỉ hội tụ những tố chất lãnh đạo vốn có
mà còn phải trau dồi những kỹ năng cần thiết để lãnh đạo hiệu quả Thế nhưng, nhiều người trong chúng ta xem nhẹ điều đó và cứ giữ mãi quan niệm chủ quan khi cho rằng họ sinh ra là để làm người đứng đầu Hãy tự hỏi mình vì sao những người khác cần phải lắng nghe, tôn trọng và thực hiện theo sự điều động, hướng dẫn của bạn
Vì vậy nhà lãnh đạo phải biết được đâu là tố chất và kỹ năng cần có cho mình để xây dựng và phát huy chúng một cách hiệu quả Những phẩm chất và kỹ
Trang 11năng này ảnh hưởng trực tiếp tới hình ảnh người lãnh đạo và nền tảng thành công của doanh nghiệp
Tài liệu tham khảo
1- Bài giảng môn Phát triển khả năng lãnh đạo của Đại học Griggs
2- Giáo trình môn Phát triển khả năng lãnh đạo của Đại học Griggs
3- Giáo trình môn Quản trị Hành vi tổ chức của Đại học Griggs
4- Giáo trình môn Quản trị đàm phán và giao tiếp của đại học Griggs Hoa Kỳ