Bài giảng đánh giá tác động môi trường

TẠI VIỆT NAM• Đánh giá tác động môi trường được giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1984 do chương trình Tài nguyên và Môi trường giới thiệu qua tài liệu "Giới thiệu các phương • Năm 1993 Vi

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG

(ĐTM - EIA)

KHÁI NIỆM VỀ PHÁT TRIỂN

• Định nghĩa về phát triển

• Sản phẩm của phát triển là gì?

• Tác động của hoạt động phát triển đếnmôi trường, làm biến đổi các điều kiện củamôi trường sống

QUAN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN VÀ

MÔI TRƯỜNG

• Mối quan hệ tương tác

• Mâu thuẫn giữa phát triển với môitrường.(Mâu thuẫn này xuất hiện khinào?)

• Những đe dọa của phát triển đối với môitrường hiện nay:

− Suy giảm độ lớn, chất lượng của tàinguyên

− Ô nhiễm môi trường

− Biến đổi khí hậu

− Các vấn đề về xã hội: nạn đói nghèo

KHÁI NIỆM VỀ ĐTM

• Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) - tiếng Anh là Environmental Impact Assessment (EIA) là một khái niệm mới ra đời trong mấy chục năm gần đây, lần đầu tiên ở Mỹ vào năm 1969.

• Luật BVMT 2005: Đánh giá tác động môi trường là việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể để đưa ra các biện pháp bảo vệ môi trường khi triển khai dự án đó

VAI TRÒ CỦA ĐTM

• Đánh giá tác động môi trường là công cụbảo vệ môi trường và phát triển bền vững

• Đánh giá tác động môi trường là công cụ

để quy họach và quản lý các hoạt độngphát triển kinh tế xã hội

LỢI ÍCH CỦA ĐTM

LỢI ÍCHKinh tế

- Kiểm kê hiện trạng: mô tả toàn diện về môi trường đang tồn tại.

- ĐTM: xác định đánh giá các tác động có thể xảy ra.

- Báo cáo tác động: tường trình các kết quả của công tác ĐTM

TẠI VIỆT NAM

• Đánh giá tác động môi trường được giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1984 do chương trình Tài nguyên và Môi

trường giới thiệu qua tài liệu "Giới thiệu các phương

• Năm 1993 Việt Nam ban hành luật Bảo vệ môi trường đầu tiên, quy định tất cả các hoạt động phát triển kinh tế

xã hội đều phải thực hiện đánh giá tác động môi trường,.

Tại Việt Nam

1990

KH

QL Luật MT (1994)

CƠ SỞ PHÁP LÝ

• Luật bảo vệ môi trường

- Chương 3 với tiêu đề “Đánh giá môitrường chiến lược, đánh giá tác động môitrường, cam kết bảo vệ môi trường” quyđịnh cụ thể về thực hiện ĐTM ở Việt Nam

• Các Nghị định, thông tư của Nhà nước

MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN KHI THỰC HIỆN ĐTM

ĐỊNH NGHĨA VÀ KHÁI NIỆM

• Thông số môi trường

• Tiêu chuẩn môi trường

• Chỉ số môi trường

• Chỉ thị môi trường: những đại lượng biểu hiện các đặc trưng của môi trường đó tại một trạng thái xác định Nó không phải là một tham số riêng biệt mà là tập hợp của nhiều tham số.

• Thông số môi trường: là đại lượng vật lý, hóa học, sinh học cụ thể đặc trưng cho môi trường, phản ánh tính chất môi trường ở trạng thái nghiên cứu.

TIÊU CHUẨN MÔI TRƯỜNG

• Tiêu chuẩn môi trường:

- TCMT của một quốc gia được xây dựngphù hợp với điều kiện và trình độ pháttriển của quốc gia đó

- TCMT là sự chuẩn hóa các thông số môitrường tại một giá trị nào đó

CHỈ SỐ MÔI TRƯỜNG

• Chỉ số môi trường: là giá trị được tính toán trong một điều kiện môi trường nào đó theo một số thông số môi trường có ở môi trường đó.

• Chỉ số môi trường được đưa ra trong các điều kiện khác nhau, phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu, quản lý Ví dụ chỉ số chất lượng lượng nước (WQI), chỉ số chất lượng không khí (AQI), phương trình mất đất phổ biến…

– Thực hiện ĐTM chi tiết.

– Thẩm định báo cáo ĐTM chi tiết.

– Ra quyết định Phê duyệt báo cáo ĐTM của cơ quan quản

lý môi trường có thẩm quyền.

– Thực hiện các chương trình quản lý và giám sát môi

CHU TRÌNH DỰ ÁN

• Chu trình dự án là gì?

• Giai đoạn quy hoạch

• Giai đoạn lập báo cáo đầu tư

• Giai đoạn lập dự án đầu tư

• Thiết kế kỹ thuật

• Thi công

• Quản lý vận hành

TRÌNH TỰ THỰC HIỆN ĐTM

• Sàng lọc/lược duyệt:

- Nhận biết các tác động môi trường của dự án đề xuất và sau đó tiến hành sàng lọc để thấy được các vấn đề môi trường chủ yếu

- Có thể loại ra các vấn đề môi trường không quan trọng và chỉ ra các hoạt động nào của dự án có khả năng gây ra những tác động đáng kể và

• Cơ sở để thực hiện bước lược duyệt:

- Danh mục liệt kê các vấn đề cần phải làm ĐTM của dự án.

- Giới hạn qui mô, phạm vi, kích cỡ của dự án.

- Mức độ nhạy cảm của nơi thực hiện dự án.

 Cơ quan/ tổ chức nào sẽ có quyết định trong bước lược duyệt này? Những công việc cần phải làm trong giai đoạn này? Các bước?

- Dựa vào kinh nghiệm về tác động và khả năng chịu đựng về môi trường  phỏng đoán.

- Phân tích kinh tế, chi phí và lợi nhuận.

Sàng lọc xem có phải qua quy trình ĐTM hay không ? (Căn cứ Phụ lục I của Nghị định 80/2006/NĐ-CP)

ĐTM và trình bộ TNMT thẩm định

và phê duyệt.

• Giai đoạn lập báo cáo đầu tư: ĐTM sơ bộ có yêu cầu cao hơn sàng lọc môi trường, yêu cầu đánh giá một cách khái quát các tác động môi trường của dự

án và chỉ ra được trong các tác động môi trường thì tác động tiêu cực nào là đáng kể nhất.

• Kết quả của đánh giá tác động môi trường sơ bộ

cũng cần chỉ ra có tiếp tục tiến hành đánh giá tác động môi trường chi tiết ở giai đoạn tiếp sau hay

không

• Những công việc cần làm trong bước này:

- Xác định: Hiện trạng môi trường, phương án của dự án,

so sánh các yếu tố giữa phương án và hiện trạng.

- Xác định các hành động của dự án.

- Xác định các biến đổi môi trường do các hành động của

dự án gây ra.

- Xác định các tác động tới môi trường;

- Dự báo diễn biến tác động

- Xác định phương pháp thực hiện ĐTM;

 Các bước thực hiện, kết quả của giai đoạn này???

• Giai đoạn lập dự án đầu tư: giai đoạn nghiên cứu khả thi.

• Giai đoạn quan trọng có ý nghĩa quyết định Đối với các dự án lớn, phức tạp hoặc dự án

trường đều phải thực hiện lập báo cáo đánh

giá tác động môi trường chi tiết.

• ĐTM chi tiết có yêu cầu cao hơn so với ĐTM sơ bộ:

- Phải đánh giá một cách chi tiết các tác động môi trường, tập trung vào các tác động tiêu cực được coi là đáng kể

đã xác định được trong ĐTM sơ bộ.

- Ngoài đánh giá định tính còn phải định lượng và dự báo các tác động môi trường chủ yếu của dự án.

- Phải đề xuất và thiết kế biện pháp giảm thiểu các tác động tiêu cực chủ yếu của dự án.

- Phải đề xuất chương trình giám sát môi trường dự án trong giai đoạn vận hành dự án.

• Giai đoạn thiết kế: cần xem xét và giải quyết các vấn đề

môi trường liên quan đến thiết kế:

- Chọn các thông số thiết kế các công trình hợp lý và hạn chế tới mức thấp nhất ảnh hưởng xấu tới môi trường khi

• Giai đoạn thi công xây dựng: xem xét và giải quyết các

vấn đề môi trường trong thi công xây dựng:

- Tổ chức thi công hợp lý để hạn chế thấp nhất ảnh hưởng xấu của thi công tới môi trường và giám sát chặt chẽ ô nhiễm môi trường trong thi công;

- Tổ chức khu lán trại công nhân hợp lý và giải quyết tốt các vấn đề ăn ở của công nhân

- Thực hiện các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực trong thi công và biện pháp giảm thiểu cần thiết khác.

• Giai đoạn vận hành dự án: tập trung giải quyết

các vấn đề môi trường trong quá trình vận hành.

- Lập quy trình vận hành hợp lý để nâng cao hiệu quả vận hành khai thác đồng thời hạn chế các thiệt hại về môi trường do việc vận hành không tốt gây nên;

- Thực hiện chương trình giám sát môi trường khu vực trong suốt cả giai đoạn vận hành công trình;

TRÌNH TỰ ĐTM Ở VIỆT NAM

- Giai đoạn lập báo cáo đầu tư (NCTKT): chỉ sàng lọc dự án để xem dự án loại nào phải thực hiện ĐTM.

- Giai đoạn lập dự án đầu tư (NCKT): quy định thực hiện ĐTM sơ bộ;

- Giai đoạn Thiết kế kỹ thuật: quy đinh lập báo cáo ĐTM chi tiết và trình thẩm định, phê duyệt;

 Nhận xét???

• Giai đoạn từ 2006 đến nay: Để khắc phục sự bất cập trên, Luật Bảo

vệ Môi trường 2005 đã có sự điều chỉnh sau:

- Giai đoạn quy hoạch và lập báo cáo đầu tư (NCTKT): không quy định bắt buộc có phải sàng lọc hay ĐTM sơ bộ Tuy nhiên, chủ dự án phải dựa vào phân cấp của Nhà nước (nghị định 21/2008/NĐ-CP) để “

sàng lọc dự án”.Riêng đối với các dự án lập quy hoạch phải lập báo

cáo “ đánh giá môi trường chiến lược ( ĐMC) ” và trình thẩm định phê quyệt.

- Giai đoạn lập dự án đầu tư (NCKT): nếu các dự án qua sàng lọc  thuộc diện phải lập báo cáo ĐTM tiến hành ĐTM chi tiết  trình thẩm định.

- Sau khi báo cáo ĐTM được phê duyệt :chủ dự án phải thực hiện đúng

THỰC HIỆN ĐTM CHI TIẾT

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CHI TIẾT

Các bước rút gọn

1 Xác định các hành động quan trọng của dự án: dựa vào báo cáo khả thi (Feasibility Study).

2 Xác định các biến đổi môi trường do các hành động.

3 Xác định các tác động tới tài nguyên thiên nhiên

và chất lượng môi trường sống con người.

4 Dự báo diễn biến của các tác động môi trường

CÁC BƯỚC ĐẦY ĐỦ CỦA ĐTM CHI TIẾT

1 Công tác chuẩn bị

- Thành lập nhóm chuyên gia

- Xác định phạm vi thực hiện ĐTM

- Xem xét nguồn kinh phí để thực hiện ĐTM

- Xác định cơ quan kiểm tra thực hiện dự án đủ

thẩm quyền và thẩm định báo cáo ĐTM.

- Xây dựng đề cương cho ĐTM chi tiết.

CÁC BƯỚC ĐẦY ĐỦ CỦA ĐTM CHI TIẾT

3 Xác định các tác động của các hành động đến môi trường

4 Dự báo diễn biến các tác động:

- Quá trình dự báo theo thời gian

- Theo không gian

- Theo cường độ

- Công cụ thực hiện: Mô hình hóa, ma trận,GIS…Đồng thời, dựa vào luật, Nghị định,qui định…

5 Xác định các biện pháp giảm thiểu và quản lý TĐ

Mục tiêu của giảm thiểu:

- Tránh MT chịu nhiều tác động nhưng dự án vẫn có hiệu quả.

- Xác lập sự phù hợp giữa tác động và mức độ chịu đựng của môi trường.

- Chi phí khắc phục ở mức độ cộng đồng, chủ dự án

có thể chấp nhận được so với lợi nhuận.

6 Đề xuất nội dung và yêu cầu cho Chương trình Giám sát Môi trường.

• Nhiệm vụ của GSMT: phát hiện các sai sót mà ĐTM gặp phải do nguyên nhân bên trong và bên ngoài.

• Yêu cầu:

- Địa điểm, vị trí thực hiện ĐTM

- Phương pháp, công cụ thực hiện theo tiêu trí định trước.

- Thời gian và các bước thực hiện

- So sánh đối chiếu với kết quả của ĐTM tương tự.

7 Lập báo cáo ĐTM và thông báo kết quả

- Kết quả được thông báo đến cơ quan cóthẩm quyền đầy đủ và kịp thời  phát huyđược giá trị của ĐTM

PHÂN TÍCH, NHẬN BIẾT VÀ ĐÁNH GIÁ

KHÁI NIỆM

• Tác động môi trường là gì?

• Khi dự án tiến hành:Đối tượng nào bị tácđộng?

• Bao nhiêu loại đốitượng trong khu vực

dự án bị tác động

CÂY TÁC ĐỘNG

CÁC CẶP TÁC ĐỘNG ĐỐI NGHỊCH

• Ví dụ 1:

- Hành động xây dựng đập chắn nước trong dự

án thủy điện  hình thành hồ chứa với mức dao động trong phạm vi lớn theo chương trình điều tiết nước trên khu vực thượng lưu đập: biến đổi bậc 1  biến đổi bậc 2: vùng bán ngập với chế độ thủy văn đặc biệt

• Hình thành hồ chứa tại thượng lưu đập tác động lên tài nguyên:

• Hình thành những biến đổi lên chất lượng môi trường:

- Thay đổi địa bàn sinh sống của người dân, di chuyển từ vùng bị ngập.

- Thay đổi chế độ nhiệt ẩm, vi khí hậu

- Nguồn cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất

- Tạo nguồn dịch bệnh lan truyền theo nước.

• Xác định hành động cấp 2 trong ví dụ :

- Di dân  tạo lập địa bàn sinh sống và sản xuất mới tại vùng ven hồ  phá rừng làm nương rẫy tại vùng cao, đất dốc  tạo xói mòn vùng ven

hồ, gia tốc bồi lắng, giảm hiệu quả, rút ngắn thời gian phát huy tác dụng của hồ

• Ví dụ về tác động của hành động  MT:

- Làm cạn nước một phần khu vực diện tích ĐNN  thay đổi HST  thay đổi, suy giảm nguồn gen

- Nước cạn  mất áp lực bề mặt  khí

CH4 thoát ra mạnh  cháy rừng

- Nước mất  mất nguồn dự trữ bổ sung

vào túi nước ngầm

(Xác định thay đổi bậc 1, bậc 2)

• Ví dụ 2:Hoạt động của nhà máy giấy

- Mùi hôi khó chịu  chất lượng KK biến đổi  sức khỏe con người.

- Khối lượng chất thải lỏng chứa bột giấy, lignin, kiềm dư thừa  chất lượng nước mặt thay đổi

 sức khỏe con người và HST nước

- Khai thác cây nguyên liệu  chất lượng và trữ lượng rừng thay đổi  đất bị rửa trôi mạnh hơn (Biến đổi bậc 1, bậc 2)

• Ví dụ: xe cộ thi công công trình  gây tiếng ồn

và bụi, khói  ô nhiễm không khí  ảnh hưởng đến sức khoẻ của nhân dân sống trong khu vực đó.

• Ví dụ: khi xây dựng một hồ chứa nước.

- Hoạt động thi công xây dựng đập  tiếng ồn, ô nhiễm không khí do bụi, ảnh hưởng vệ sinh môi trường do khu lán trại công nhân.

- Hồ chứa  ngập đất chế độ thuỷ văn, đến chất lượng nước trong sông, trong hồ chứa

• Ví dụ: dự án lấy nước tưới ở hạ lưu sông

có thể chịu tác động của việc phá rừng ởthượng lưu làm suy giảm dòng chảy kiệt ở

hạ lưu trong những thời kỳ cạn kiệt, ảnhhưởng đến việc lấy nước tưới của dự án

• Ví dụ: Xây hồ chứa  ngập lòng hồ  mất đất: tác động này có tránh được không, biện

• Dự án xây dựng hồ chứa  ngập một di tích lịch sử nếu làm đập cao: loại tác động gì, biện pháp khắc phục tác động là gì?

PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH NHẬN BIẾT

CÁC TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG

1) Dựa vào các thành phần tài nguyên và các nhân tố môi trường trong khu vực dự án để phân tích nhận biết tác động;

2) Dựa vào các hoạt động của dự án  suy ra các tác động môi trường.

• Dựa vào các nguồn tài nguyên và

động: xem xét lần lượt từng thành phần

tài nguyên và nhân tố môi trường và đặtcâu hỏi

a) Tác động tới số lượng nước mặt: có làm tăng thêm hay làm giảm đi số lượng nước, vì sao?

b) Tác động tới chất lượng nước mặt: có làm chất lượng nước khu vực dự án xấu đi hay tốt hơn, vì sao?

c) Tác động tới biến đổi chế độ thủy văn trong sông: biến đổi thế nào trong mùa lũ, mùa cạn, vì sao?

d) Tác động tới biến đổi mực nước ngầm: nếu có làm tăng hay giảm mực nước ngầm, vì sao?

e) Tác động tới biến đổi chất lượng nước ngầm, như là có làm ô nhiếm nước ngầm hay không, vì sao?

• Dựa vào phân tích các hoạt động của

dự án để nhận biết tác động: từ các

hoạt động của dự án → tìm các biến đổimôi trường do các hoạt động gây ra →nhận biết được các tác động tới tàinguyên và môi trường tương ứng

(1) Bước 1: phân tích xác định các hoạt động của dự án,

mỗi hoạt động gây nên, và

SƠ ĐỒ NHẬN BIẾT TÁC ĐỘNG DỰA TRÊN HOẠT ĐỘNG CỦA DỰ ÁN

VÍ DỤ

1 Xác định các hành động của dự án: xây dựng hồ chứa nước.

a) Trong giai đoạn xây dựng dự án: chủ yếu là xem xét để chọn vị trí xây dựng hợp lý

b) Trong giai đoạn chuẩn bị trước khi xây dựng tiến hành các hoạt độn,

c) Trong giai đoạn thi công xây dựng

d) Trong giai đoạn vận hành

GIAI ĐOẠN B

• Giải phóng mặt bằng khu vực thi công xây dựng (di dân tái định cư );

− San ủi mặt bằng khu vực công trường;

− Xây dựng lán trại công nhân;

− Làm đường thi công;

− Rà phá bom mìn trong khu vực thi công và

hồ.

GIAI ĐOẠN C

− Đào đắp đất, đá tại khu vực thi công;

− Đổ bê tông và thi công xây dựng các hạng mục công trình (đập, tràn xả lũ, );

− Vận chuyển máy móc, vật liệu, đất đá thải;

GIAI ĐOẠN D

− Tích nước vào hồ chứa;

− Vận hành các công trình xả nước theoquy trình vận hành của hồ;

− Quản lý bảo vệ nguồn nước của hồ chứa(quản lý bảo vệ lưu vực, quản lýcác chấtthải chảy vào hồ )

2) Phân tích các biến đổi môi trường do

nhận biết các tác động tới tài nguyên

• Khi nhận biết tác động cần phải làm rõ:

- Loại tác động: tác động thuộc nhóm nào.

- Phạm vi của tác động: khu vực nhỏ hay vùng lớn

- Thời gian liên quan tới tác động

- Xác suất xảy ra tác động

- Tác động hoàn nguyên hay không hoàn nguyên.

- Cường độ (hay độ lớn) của tác động

- Tầm quan trọng của tác động

- Ý nghĩa của tác động

đảo ngược của tác động

CÁC PHƯƠNG PHÁP DÙNG TRONG ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG

• Phương pháp đánh giá tác động môitrường có thể thành hai nhóm:

(i) Các phương pháp đơn giản (ít số liệu,đánh giá nhanh, chủ yếu định tính);

(ii) Các phương pháp phức tạp (nhiều sốliệu, tốn thời gian, có thể định lượng)

PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ

• Dựa trên phương thức liệt kê số liệu.

• Dựa trên phương thức tổ chức và trình bày thông tin.

• Dựa trên phương thức biểu diễn theo không

• Dựa trên phương thức trình bày các tác động

PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ ĐINH LƯỢNG

• Dựa trên cơ sở phân tích kinh tế môitrường có phương pháp phân tích chi phí-lợi ích mở rộng

• Dựa trên xây dựng hoặc thí nghiệm môhình có phương pháp mô hình toán vàphương pháp mô hình vật lý