Bài soạn câu hỏi ôn tập học phần lý luận nhà nước và pháp luật

Bài soạn câu hỏi ôn tập học phần lý luận nhà nước và pháp luật. Anh (chị) làm rõ khái niệm chức năng của Nhà nước. Phân tích các loại chức năng của Nhà nước tiếp cận theo tiêu chí về các nhánh quyền lực. Để thúc đẩy hơn nữa về sự phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam hiện nay Nhà nước cần có những giải pháp cơ bản nào. Liên hệ thực tiễn tại các tỉnh ĐBSCL hiện nay.

BÀI SOẠN CÂU HỎI ÔN TẬP HỌC PHẦN LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Câu 1: Anh (chị) làm rõ khái niệm chức năng của Nhà nước Phân tích các loại chức năng của Nhà nước tiếp cận theo tiêu chí về các nhánh quyền lực.

Để thúc đẩy hơn nữa về sự phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay Nhà nước cần có những giải pháp cơ bản nào Liên hệ thực tiễn tại các tỉnh ĐBSCL hiện nay.

Trả lời:

1 Khái niệm chức năng nhà nước

Chức năng của nhà nước là những phương diện, loại hoạt động cơ bản của nhà nước nhằm thự hiện nhiệm vụ đặt ra trước của nhà nước Chức năng và nhiệm vụ của nhà nước có mối quan hệ chặt chẽ, mật thiết với nhau

2 Các loại chức năng của nhà nước

Có nhiều tiêu chí khác nhau để phân loại CNNN như nội dung, tính chất, phạm vi Tuy nhiên trong phạm vi nội dung của vấn đề đặt ra, chúng ta chỉ làm

rõ CNNN theo tiêu chí về các nhánh quyền lực gồm có:

- Chức năng lập pháp: hoạt động xây dựng và ban hành pháp luật nhằm

để cụ thể hóa đường lối, chủ trương, chính sách của đảng để thiết lập một hệ thống quy phạm điều chỉnh QHXH, là công cụ, phương tiện để nhà nước thực hiện chức năng quản lý của mình

Chủ thể: Chức năng Lập pháp được trao chủ yếu cho các cơ quan quyền lực như: Quốc hội, HĐND các cấp, trong đó Quốc hội là cơ quan cao nhất

- Chức năng hành pháp: Là tổ chức thực thi pháp luật, chấp hành, điều

hành các quyết nghị của cơ quan quyền lực nhằm hiện thực hóa các chủ trương, chính sách của đảng và nhà nước vào thực tiễn đời sống XH trên cơ sở thẩm quyền do PL quy định

Chủ thể: Hành pháp được trao chủ yếu cho cơ quan hành chính nhà nước gồm: Chính phủ và UBND các cấp; Trong đó Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, UBND là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương,

nhưng không phải là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất ở địa phương.

- Chức năng tư pháp: bảo vệ PL với những nhiệm vụ cơ bản là xét xử,

truy tố, kiểm sát nhằm mục đích đảm bảo cho PL đạt được hiệu quả điều chỉnh cuối cùng Quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được bảo vệ, quyền lực Nhà nước được giữ vững và củng cố, các tồn tại XH, xung đột XH được loại bỏ nhằm phát triển một XH thịnh vượng, văn minh hơn

Chủ thể: Chức năng tư pháp được trao chủ yếu cho Tòa án và Viện kiểm sát

b) Ngoài ra, nhà nước còn có nhóm chức năng như: Chức năng đối nội, chức năng đối ngoại hoặc chức năng cơ bản và chức năng không cơ bản, hoặc thành các chức năng lâu dài và chức năng tạm thời Mỗi cách phân loại chức năng có một ý nghĩa lý luận và thực tiễn khác nhau, tuy nhiên trong số các cách phân loại đã nêu trên thì thông dụng nhất vẫn là cách phân chức năàg nhà nước thành chức năng đối nội và chức năng đối ngoại căn cứ trên cơ sở đối tượng tác động của chức năng Cụ thể như sau:

- Chức năng đối nội của nhà nước: là những phương diện hoạt động cơ bảo của nhà nước trong nội bộ đất nước

- Chức năng đối ngoại của nhà nước: là những hoạt động cơ bản của đất nước với các quốc gia khác, dân tộc khác

Hai nhóm chức năng này quan hệ mật thiết với nhau, thực hiện tốt các chức năng đối nội ảnh hưởng tốt chức năng đối ngoại; ngược lại nếu thực hiện tốt chức năng đối ngoại cúng sẽ ảnh hưởng tốt đến việc thực hiện chức năng đối nội và cả hai đều hướng tới việc thực hiện những nhiệm vụ của đất nước

3 Liên hệ thực tiễn tại các tỉnh ĐBSCL hiện nay:

Các giải pháp cơ bản để nhà nước thúc đẩy phát triển KT-XH từ thực tiễn vùng ĐBSCL:

- Vùng ĐBSCL là khu vực có điều kiện tự nhiên thuận lợi được nhà nước quan tâm; gần các trung tâm kinh tế lớn như TPHCM rất thuận lợi cho việc đầu

tư phát triển Tuy nhiên, hiện nay sự phát triển của vùng ĐBSCL chưa đáp ứng với tiềm năng thực tế, đóng góp cho ngân sách NN thấp so với cả nước Mặc dù đất nước đang phát triển trong thời kì đổi mới, nhưng sự phát triển của ĐBSCL chưa bền vững, bình quân đầu người thấp, chưa đáp ứng nguyện vọng của người dân, sự phát triển còn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, thiên nhiên, hiện chủ yếu dựa vào nông nghiệp…

Từ thực tiễn trên, NN cần có các giải pháp cơ bản để thúc đẩy phát triển KT-XH ở đây:

- Phải có sự thích ứng với biến đổi khí hậu và điều kiện tự nhiên ngày

càng phức tạp hiện nay Biến những khó khăn, thách thức thành cơ hội (sống

chung với lũ) để phát triển kinh tế nông nghiệp (do chiếm trên 70%).

- Phải nâng cao trình độ dân trí, đặc biệt quan tâm đến giáo dục đào tạo

để cải thiện và phát triển nhận thức, quan điểm và sự hiểu biết của người dân về

các vấn đề XH (nhất là vấn đề hôn nhân: chênh lệch giới tính ngày càng cao

mà phụ nữ đi lấy chồng nước ngoài làm mất cân bằng giới tính; xâm phạm trẻ

em, đạo đức, ý thức pháp luật của người dân…)

- Trung ương cần có những chính sách đặc thù, phân cấp, phân quyền một cách phù hợp cho địa phương nhằm phát huy nội lực và tiềm năng của địa phương với nguyên tắc lợi ích quốc gia và lợi ích của nhân dân là trên hết

- Nhà nước đặc biệt là chính quyền địa phương cần tập trung hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính, vận hành hiệu quả bộ máy chính quyền, phòng chống tham nhũng, phát huy nội lực và ngoại lực để phát triển KT-XH một cách bền vững và toàn diện hơn

Câu 2 Hiến pháp năm 2013 tại Điều 2 quy định “Quyền lực Nhà nước là tập trung thống nhất, nhưng có sự phân công, phối hợp và kiểm soát trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Anh chị hãy làm

rõ vấn đề sau:

- Khái niệm “nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước”.

- Hệ thống các nguyên tắc tổ chức quyền lực Nhà nước ở Việt Nam hiện nay (Hiến pháp 2013).

- Cơ chế và phương thức kiểm soát quyền lực của Nhà nước

- Quan điểm của anh chị về mức độ phân cấp phân quyền cho địa phương hiện nay từ thực tiễn chủ trương thành lập các đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt.

Trả lời:

1 Khái niệm “nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước”

- Bộ máy nhà nước là chủ thể thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước Bộ máy nhà nước là hệ thống các cơ quan nhà nước từ Trung ương xuống đến địa phương, tổ chức và hoạt động trên những nguyên tắc chung thống nhất, tạo thành một cơ chế đồng bộ để thực hiện các chức năng và nhiệm

vụ của nhà nước

- Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước là hệ thống các học thuyết, tư tưởng có tính chất định hướng, chỉ đạo xuyên suốt toàn bộ quá trình thành lập, tổ chức và hoạt động của BMNN Gắn liền với mỗi kiểu NN, bản chất NN mà tương ứng với một hệ thống các nguyên tắc tổ chức BMNN khác nhau

2 Hệ thống các nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước VN

Ở Việt Nam hiện nay, theo tinh thần Luật Hiến pháp năm 2013 và các Luật về tổ chức nhà nước như: Luật tổ chức Quốc hội, Luật tổ chức Chính phủ, Luật tổ chức TAND, Luật tổ chức VKSND, Luật tổ chức chính quyền địa phương thì có 05 nguyên tắc cơ bản:

- Quyền lực nhà nước là tập trung thống nhất và tối thượng thuộc về

Nhân dân Theo nội dung và tinh thần của Hiến pháp năm 2013 thì quyền lực

NN thống nhất là ở Nhân dân Quan niệm thống nhất quyền lực NN là ở Nhân dân thể hiện ở nguyên tắc tất cả quyền lực NN thuộc về nhân dân Đây là một trong những nguyên tắc đặc thù trong tổ chức và hoạt động của bộ máy NN XNCN, xuất phát từ bản chất của NN XHCN Nguyên tắc này đảm bảo sự lôi cuốn đông đảo Nhân dân tham gia công việc quản lý NN, tập trung sức mạnh trí tuệ, sức lực của nhân dân và công việc của Nhà nước

- Về phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; hiện trong chế độ dân

chủ và pháp quyền XHCN thì quyền lực nhà nước không phải là quyền tự có của nhà nước mà quyền lực được nhân dân ủy quyền, nhân dân giao quyền Vì thế tất yếu nảy sinh đòi hỏi chính đáng và tự nhiên phải kiểm soát quyền lực

NN Mặt khác khi ủy quyền cho NN, quyền lực NN lại thường vận động theo xu hướng tự phủ định mình, trở thành đối lập với chính mình lúc ban đầu Hơn nữa, QLNN là của nhân dân giao cho các cơ quan NN suy cho cùng thì giao cho

những người vụ thể thực thi và với những đặc điểm của con người thì không thể khẳng định người được ủy quyền luôn làm đúng, làm đủ những gì mà Nhân dân

đã ủy quyền Vì vậy kiểm soát QLNN là một nhu cầu khách quan từ phía người

ủy quyền đối với người được ủy quyền Hơn nữa, QLNN không phải là một đại lượng có thể cân đong đo đếm một cách rạch ròi, vì nó là 1 thể thống nhất Điều

đó lại càng đòi hỏi phải kiểm soát QLNN, hạn chế hiệu lực và hiệu quả thực thi QLNN được nhân dân ủy quyền

- Nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng cộng sản đối với Nhà nước:

NN XHC là tổ chức thông qua đó Đảng cộng sản thực hiện sự lãnh đạo đối với tiến trình phát triển của XH Sự lãnh đạo của Đảng bảo đảm giữ vững bản chất của NN XHCN, giữ vai trò quyết định trong việc xác định phương hướng tổ chức và hoạt động của Nhà nước Đảng CS giữ vai trò lãnh đạo NN và XH nhưng Đảng không cai trị NN, không bao biện làm thay chức năng của NN Mọi

tổ chức của Đảng và các đảng viên hoạt động trong khuôn khổ quy định của Hiến pháp và PL

- Nguyên tắc tập trung dân chủ: vấn đề dân chủ là xu hướng tất yếu mà

các nhà nước cần phải quan tâm trong XH phát triển và nhân quyền hiện nay Tuy nhiên dân chủ có tính đặc thù và riêng biệt ở mỗi quốc gia và phải đặt trong

hệ thống các điều kiện và nền tảng về mặt XH như: Thể chế chính trị, trình độ phát triển KT-XH, nhận thức trách nhiệm và trình độ của người dân và sự tác động đa chiều của bối cảnh toàn cầu hóa Vì vậy dân chủ luôn đặt trong khả năng kiểm soát, phải có tính tập trung, nếu không sẽ dẫn đến những bất ổn về mặt chính trị hoặc là một nền dân chủ vô tổ chức và dân chủ quá trớn Nói chung, nguyên tắc tập trung dân chủ là sự kết hợp hài hòa giữa sự chỉ đạo tập trung, thống nhất của các cơ quan nhà nước cấp trên và sự bảo đảm quyền dân chủ rộng rãi nhằm đảm bảo phát huy tính chủ động, sáng tạo của cấp dưới nhằm đạt hiệu quả cao trong quản lý nhà nước

- Nguyên tắc pháp quyền XHCN: được Hiến pháp của tất cả các NN

XHCN ghi nhận Điều 12, Hiến pháp 1992 của Việt Nam ghi: “NN quản lý xã hội và không ngừng tăng cường pháp chế XHCN Các cơ quan NN, tổ chức kinh tế, tổ chức XH, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân phải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và PL, đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp và PL Mọi hành động xâm phạm lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể và công dân đều bị xử lý theo pháp luật”

Nguyên tắc pháp quyền XHCN trong tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước là một trong những nội dung quan trọng nhất của việc XD nhà nước pháp quyền XHCN

- Nguyên tắc đảm bảo sự đoàn kết và bình đẳng của các dân tộc luôn

được nhấn mạnh trong suốt các giai đoạn lịch sử của nhà nước ta Chính sách đoàn kết và bình đẳng giữa dân tộc luôn được nhà nước xác định là chính sách quan trọng hàng đầu trong lĩnh vực chức năng đối nội Để đảm bảo sự đoàn kết

và bình đẳng giữa các dân tộc, NN ta hiện nay đang thi hành nhiều chính sách nhằm giúp các dân tộc thiểu sổ phát triển về kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học và công nghệ, nâng cao mức sống của nhân dân các dân tộc thiểu số Mặt

khác nhà nước cũng thực hiện nhiều chính sách nhằm bảo lưu, gìn giữ những vốn văn hóa truyền thống quý báu của các dân tộc thiểu số

3 Cơ chế và phương thức kiểm soát quyền lực nhà nước

3.1 Cơ chế: Kiểm soát quyền lực nhà nước là tính tất yếu vì gốc của

quyền lực nhà nước là từ quyền lực Nhân dân nhưng Nhân dân đã không trực tiếp thực hiện các quyền lực đó mà trao một phần quyền lực đó cho chính quyền, nhà nước với mục đích để nhà nước phục vụ lợi ích cho người dân và nhân dân nuôi dưỡng nhà nước Tuy nhiên trên thực tế Nhà nước luôn có xu hướng lạm quyền vì lợi ích của chính mình Nếu không có cơ chế kiểm soát và hạn chế quyền lực thì tất yếu dẫn đến một nhà nước độc tài, chuyên chế, phi dân chủ, nó đối lập, đi ngược lại với xu hướng phát triển (văn minh, nhân quyền)

3.2 Phương thức kiểm soát:

- Phải phân cấp, phân quyền để tránh tập quyền

- Phải pháp quyền tức là quyền lực nhà nước phải đặt dưới sự điều chỉnh thống nhất, toàn diện của pháp luật, PL đó phải là ý chí và tinh thần của người dân

- Phải Dân chủ hiện thực: phải phản biện XH, phải hội nhập và toàn cầu hóa

- Đảm bảo sự bình đẳng trong việc thực hiện các nhánh quyền lực, trong

đó đặc biệt là đề cao quyền lực tư pháp, phải đảm bảo bình đẳng, hài hòa giữa chính quyền trung ương và địa phương

5 Liên hệ:

* Mức độ phân cấp, phân quyền địa phương hiện nay:

- Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương là một yêu cầu và xu hướng tất yếu, là điều kiện đảm bảo quyền lực nhà nước được kiểm soát và vận hành hiệu quả hơn vì lợi ích người dân (TW điều tiết, kiểm soát; địa phương thực hiện là xu hướng của sự phát triển)

- Phân cấp, phân quyền cho địa phương phải đặt trong các điều kiện hết sức chặt chẽ như:

+ Năng lực của chính quyền địa phương phải tốt

+ Chính quyền trung ương phải có khả năng kiểm soát và điều tiết tốt + Phải được sự ủng hộ của cả hệ thống chính trị và người dân

+ Phải có một hệ thống thể chế chuẩn mực và hoàn thiện

* Vì vậy: quan điểm cá nhân là ủng hộ chủ trương thành lập các đơn vị

hành chính kinh tế đặc biệt của VN trong thờ gian tới Nhưng cần phải có bước

đi thận trọng, cần phải đánh giá hết được các yếu tố tác động và các điều kiện hiện thực ở nước ta, lấy lợi ích quốc gia và lợi ích nhân dân là trên hết./

Câu 3: Anh (chị) hãy làm rõ khái niệm về các hình thức và biện pháp bảo đảm thực hiện pháp luật Theo anh (chị) nhà nước cần có những giải pháp cơ bản nào để thực hiện có hiệu quả pháp luật về phòng chống tham nhũng ở VN hiện nay.

Trả lời:

1 Khái niệm thực hiện pháp luật

Thực hiện PL là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của PL đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể PL Nói cách khác, việc thực hiện thực tế các quy phạm pháp luật, đó là bằng hành vi cụ thể của mình, các chủ thể PL khi tham gia vào các quan hệ PL,

đã bằng các hành vi của mình thực hiện các quy phạm PL phù hợp các các quy định đã được đưa ra

2 Các hình thức thực hiện pháp luật

Các quy phạm PL hết sức phong phú cho nên hình thức thực hiện chúng cũng rất phong phú Căn cứ vào tính chất của hoạt động thực hiện PL, khoa học

pháp lý đã xác định những hình thức thực hiện PL sau: (4 hình thức)

a) Tuân thủ PL: Là hình thức thực hiện PL, trong đó các chủ thể PL kiềm

chế không tiến hành những hoạt động mà PL cấm Ở hình thức này đòi hỏi chủ thể phải thực hiện nghĩa vụ một cách thụ động, thực hiện các quy phạm pháp luật dưới dạng không hành động VD: không tiến hành những hành vi trộm cắp tài sản, cướp của, giết người chính là đã tuân thủ PL

b) Thi hành PL: Là một hình thức thực hiện PL, trong đó các chủ thể PL

thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực Khác với tuân thủ PL, trong hình thức thi hành PL đòi hỏi chủ thể phải thực hiện nghĩa vụ pháp lý dưới dạng hành động tích cực VD: cá nhân thực hiện nghĩa vụ quân sự, ghi tên vào danh sách nhập ngũ, hoặc người kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế chính là đã thi hành PL

c) Sử dụng PL: Là một hình thức thực hiện PL, trong đó các chủ thể PL

thực hiện quyền chủ thể của mình (thực hiện các hành vi mà PL cho phép) Hình thức này khác với các hình thức trên ở chỗ chủ thể PL có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền được PL cho phép theo ý chí của mình chứ không bắt buộc phải thực hiện VD: công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo

d) Áp dụng PL: Là một hình thức thực hiện PL, trong đó nhà nước thông

qua các cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể PL thực hiện những quy định của PL, hoặc tự mình căn cứ vào những quy định của PL để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những qua hệ PL cụ thể

Nếu TTPL, THPL, SDPL là những hình thức THPL mà mọi chủ thể PL đều có thể thực hiện thì Áp dụng PL là hình thức luôn luôn đòi hỏi phải có sự tham gia của các cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thẩm quyền ADPL

là một hình thức rất quan trọng của thực hiện PL liên quan đến hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước vì thế cần phải đi sâu nghiên cứu

3 Các biện pháp bảo đảm thực hiện pháp luật có hiệu quả

- Chủ thể thực hiện pháp luật gồm:

+ Cá nhân, tổ chức: là chủ thể bị điều chỉnh.

+ Nhà nước: là chủ thể mang quyền

- Các biện pháp:

a) Về mặt nhận thức chính trị: Cả hệ thống chính trị, trong đó trực tiếp là

Đảng cầm quyền và nhà nước cần phải có quan điểm đúng đắn, đầy đủ về một

XH pháp quyền Tức là quyền lực cần phải đặt dưới sự điều chỉnh thống nhất của PL Đối với người dân phải có nhận thức hiểu biết đầy đủ hơn về PL để tuân thủ và sử dụng PL một cách nghiêm minh và triệt để

b) Về mặt kinh tế: Có ý nghĩa quyết định đến thực tiễn của tồn tại XH, vì

vậy để PL được thực hiện nghiêm minh, được bảo vệ trong 1 xã hội văn mình thì đời sống vật chất, kinh tế của người dân phải không ngừng được phát triển, nhà nước phải giải quyết được vấn đề việc làm và đảm bảo sự hài hòa về lợi ích vật chất

c) Về chất lượng của hệ thống PL: PL chỉ có thể thực hiện tốt khi giá trị

nội dung điều chỉnh của nó thực sự hương đến lợi ích chung của cộng đồng và

PL đó phải mang tính khả thi

d) Về tổ chức thực hiện: Trách nhiệm chủ yếu thuộc về nhà nước, với

quyền lực trong tay trước hết nhà nước phải gương mẫu chấp hành PL, sau đó phải tổ chức áp dụng PL có hiệu quả trong thực tiễn đời sống

4 Liên hệ thực tiễn: giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về phòng chống tham nhũng ở VN hiện nay.

Vấn đề tham nhũng đang là vấn nạn cấp bách của nhiều quốc gia hiện nay, trong đó có VN Có thể nói trong thời gian gần đây Đảng và Nhà nước đã

có quyết tâm rất cao trong công tác đấu tranh phòng chống tham nhũng và đạt được những kết quả quan trọng

Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện PL về phòng chống tham nhũng ở

VN hiện nay:

- Phải xây dựng và hoàn thiện hệ thống PL về phòng chống tham nhũng với xu hướng là tăng cường trách nhiệm cá nhân, có cơ chế kiểm soát quyền lực chính trị tốt hơn

- Phải tăng cường cơ chế phản biện XH, sự vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trị và của cả cộng động người dân để phát hiện, xử lý các vấn đề tham nhũng

- Phải xử lý nghiêm, triệt để, thường xuyên liên tục, không có vùng cấm trong công tác phòng, chống tham nhũng

- Phải cải cách bộ máy chính quyền, phân cấp phân quyền hợp lý Thực hiện hiệu quả chính sách, chế độ tiền lương, công tác tổ chức cán bộ…

Câu 4: Làm rõ khái niệm, chức năng, cấu trúc của ý thức PL Anh (chị) đánh giá như thế nào về ý thức pháp luật của người dân ở địa phương hiện nay và giải pháp để nâng cao ý thức PL trong thời gian tới.

Trả lời:

1 Khái niệm ý thức PL:

Ý thức PL XHCN là tổng thể những học thuyết, tư tưởng, quan điểm, quan niệm thình hành trong XH XHCN, thể hiện mối quan hệ của con người đối với PL hiện hành, PL đã qua và PL cần phải có, thể hiện sự đánh giá về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi xử sự của con người, cũng như trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước và tổ chức XH

2 Chức năng của ý thức PL

Ý thức PL có 3 chức năng: Chức năng nhận thức, chức năng mô hình hóa pháp lý và chức năng điều chỉnh

- Chức năng nhận thức: Để hình thành các tư tưởng, quan điểm, quan

niệm, niềm tin vào các quy phạm PL hiện hành, cần phải phân tích hiện thực khách quan và nhận thức hiện thực đó Như vậy, ý thức PL thực hiện chức năng nhận thức

- Chức năng mô hình hóa pháp lý: Thông qua quá trình nhận thức đó mà

hình thành mô hình hành vi nhất định (các quy tắc xử sự), nhờ có ý thức PL mà đánh giá mô hình nào là cần thiết và tất yếu để hướng tới các quan hệ XH phát triển có kết quả Đây chính là chức năng mô hình hóa pháp lý của YTPL

- Chức năng điều chỉnh: ý thức PL định hướng cho hành vi của con người

phù hợp với yêu cầu của PL hiện hành hoặc làm hành vi của con người trở nên sai lạc không phù hợp với các yêu cầu đó Như vậy ý thức PL có chức năng điều chỉnh

Các chức năng của ý thức PL liên hệ chặt chẽ với nhau và tác động qua lại trong một hệ thống thống nhất Chính vì vậy, khi xem xem xét các chức năng của ý thức PL phải xem xét trong một chỉnh thể thống nhất, qua lại, tác động lẫn nhau chứ không thể xem xét các chức năng một cách biệt lập

3 Cấu trúc của ý thức PL:

Căn cứ vào nội dung, tính chất của các bộ phận hợp thành, YTPL được cấu thành từ: Hệ tư tưởng PL và tâm lý PL

- Hệ tư tưởng PL: Là toàn bộ những tư tưởng, quan điểm và học thuyết

của PL Hệ tư tưởng PL mang tính tự giác, tính hệ thống, tính khoa học Tư tưởng PL XHCN ở nước ta được hình thành trên cơ sở học thuyết Mác – Lê Nin, tư tưởng HCM, quan điểm, đường lối, chính sách của đảng và nhà nước ta

về PL

- Tâm lý PL: Là sự phản ánh những tâm trạng, cẩm xúc, thái độ, tình cảm

đối với PL và các hiện tượng pháp lý cụ thể khác Nếu yếu tố của ý thức PL bao gồm các yếu tố thuộc phạm vi ý thức hệ, thì yếu tố tâm lý PL thuộc lĩnh vực tình cảm PL Ở đây đối tượng mang tâm lý PL là con người với tư cách là một

cá nhân, một thành viên tập thể, thành viên cộng đồng dân tộc, một công dân của một quốc gia Trong tâm lý PL, thói quen PL là yếu tố quan trọng Nhờ có thói quen PL mà con người hành động một cách rất rõ ràng, dứt khoát

So với tư tưởng PL, tâm lý PL là bộ phận bền vững hơn, bảo thủ hơn Tâm lý PL gắn bó chặt chẽ với những truyền thống, tập quán, thói quen của con người, nó được hình thành chậm chạp và ít thay đổi

Tuy nhiên giữa hệ tư tưởng PL và tâm lý PL có mối quan hệ qua lại với nhau: hệ tư tưởng PL tác động mạnh mẽ tới tâm lý PL, đồng thời tâm lý PL là tiền đề cho sự hình thành và phát triển các tư tưởng, quan điểm PL

4 Liên hệ thực tiễn (Thực trạng, giải pháp nâng cao):

*Thực trạng:

- Nhìn chung ý thức PL của người dân các địa phương hiện nay, trong đó

có tỉnh Đồng Tháp, thì mức độ hiểu biết, nhận thức và tuân thủ PL còn nhiều hạn chế, tồn tại phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, là nguyên nhân tạo ra cản trở rất lớn trong sự phát triển tất yếu của đời sống XH

- Về cơ bản, người dân chưa nhận diện đúng về vai trò và giá trị PL, đa số vẫn hiểu biết về PL với ý nghĩa là các biện pháp chế tài của Nhà nước gắn liền với biện pháp cưỡng chế và bắt buộc Vì thế người dân chưa thực sự sử dụng PL

để bảo vệ quyền lợi của mình một cách tốt nhất, còn thụ động với PL

VD: Ý thức PL về bảo vệ môi trường, ý thức và pháp luật về tham gia giao thông…

* Các giải pháp cơ bản

- Phải tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục PL cho người dân (hiện nay còn hình thức, chưa liên tục, thường xuyên, chưa xác định đúng đối tượng tuyên truyền…)

- Nâng cao trình độ dân trí nói chung cho người dân với nhiều phương thức khác nhau gắn liền với công tác giáo dục đào tạo (dân trí cao => ý thức cao)

- Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm PL, nâng cao trách nhiệm, tính gương mẫu của chính quyền

- Đảm bảo đời sống vật chất, chế độ chính sách, việc làm, an sinh XH, sinh kế cho người dân