SKKN một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm cho học sinh lớp 2

Sáng kiến kinh nghiệm tiểu học này quý thầy cô sẽ có nguồn tài liệu tham khảo hay, củng cố xây dựng phương pháp dạy hiệu quả, qua đó giúp các em học sinh tiếp thu bài tốt, nắm vững kiến thức phát triển tư duy trí tuệ. Sáng kiến kinh nghiệm tiểu học tập hợp các đề tài đa dạng mang tính ứng dụng cao như ứng dụng công nghệ thông tin trong trường học

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập -Tự do - Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC THEO NHÓM CHO HỌC SINH LỚP 2

Quảng Ninh, tháng 5 năm 2018

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập -Tự do - Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC THEO NHÓM CHO HỌC SINH LỚP 2

Họ và tên: Võ Thị Thúy Hồng

Chức vụ: TPCM tổ 2 - 3

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học số 2 An Ninh

Quảng Ninh, tháng 5 năm 2018

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm:

Sự nghiệp giáo dục - đào tạo có vị trí quan trọng trong chiến lược con người, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước: “Nguồn tài nguyên và sự giàu

có của một quốc gia không phải nằm trong lòng đất mà chính là nằm trong bản thân con người, trí tuệ con người” Muốn tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá thắng lợi phải đẩy mạnh phát triển giáo dục - đào tạo vì giáo dục đào tạo có vai trò quan trọng trong lĩnh vực sản xuất vật chất xã hội cũng như xây dựng nền văn hoá Xác định tầm quan trọng đó tại Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc

tế Đảng và Nhà nước xác định mục tiêu của đổi mới lần này là: Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời

Để thực hiện mục tiêu đó, ngay từ cấp Tiểu học cần phải có định hướng đúng đắn về phương pháp học tập cho các em Trong quá trình lên lớp, giáo viên không chỉ cung cấp kiến thức mà hơn hết phải dạy cho các em cách tự học để từng bước rèn kĩ năng tự học và giúp các em có thể tự học suốt cả cuộc đời Chính vì thế việc tổ chức dạy học theo nhóm là hết sức cần thiết Thông qua việc dạy học hợp tác theo nhóm giúp học sinh có cơ hội được sử dụng kiến thức, kĩ năng và kinh nghiệm mà các em đã có Đồng thời cho phép học sinh diễn đạt những ý tưởng, những khám phá của mình; rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc chung, kĩ năng giao tiếp; tăng cường tính tích cực trong học tập và phát triển sự sáng tạo của học sinh

Trong năm học 2017 - 2018, theo định hướng về việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH), trường tôi tiếp tục thực hiện dạy học theo mô hình trường học mới VNEN Tuy nhiên trong quá trình áp dụng hình thức dạy học này, việc tổ chức dạy học theo nhóm với một số giáo viên còn mang tính hình thức nên đạt hiệu quả chưa cao Vậy làm thế nào để tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả? Để trả

lời câu hỏi này tôi mạnh dạn chọn đề tài " Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm cho học sinh lớp 2" với mong muốn chia sẻ chút thành công

cho đồng nghiệp Tuy nhiên, với phạm vi của một sáng kiến kinh nghiệm nhỏ sẽ không tránh khỏi những ý kiến chủ quan và những thiếu sót, rất mong được các bạn đồng nghiệp đóng góp, xây dựng, bản thân sẽ nghiêm túc tiếp thu và nghiên cứu để đề tài được hoàn thiện hơn

1.2 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:

Đã có nhiều người sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy nhưng ở sáng kiến này có hai điểm mới sau:

- Hướng học sinh đến hoạt động tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức dưới sự tổ chức, điều hành của nhóm trưởng và sự hướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên

- Bồi dưỡng và đào tạo đội ngũ nhóm trưởng

2 NỘI DUNG:

2.1 Thực trạng trước khi viết sáng kiến:

2.1.1 Thực trạng của giáo viên:

Một số giáo viên tổ chức hoạt động theo nhóm còn mang tính hình thức mà

chưa chú trọng đến hiệu quả

Khi tiến hành tổ chức dạy học theo nhóm nhỏ, giáo viên chủ yếu hướng học sinh nhằm vào mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ học tập cụ thể mà chưa chú trọng giáo dục cho học sinh những kĩ năng xã hội quan trọng như kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp

Giáo viên chưa chú trọng đến việc bồi dưỡng các đối tượng học sinh có năng khiếu Cụ thể là trong một nhóm có nhiều trình độ nên các em có năng khiếu làm xong nhiệm vụ rồi ngồi chơi mà giáo viên chưa chú ý để giao thêm nhiệm vụ cho các em

*Nguyên nhân của những tồn tại trên đó là:

Theo một số giáo viên thì học hợp tác nhóm là xếp các em vào một nhóm để cùng giải quyết một câu hỏi khó mà một em học sinh bình thường không thể giải

quyết được Hơn nữa PPDH truyền thống đã ăn sâu vào mỗi giáo viên nên một số

giáo viên chưa thực sự chú tâm và hào hứng với cách thức tổ chức lớp học mới Nhiều giáo viên ngại sử dụng phương pháp này vì đòi hỏi phải chuẩn bị công phu như phiếu học tập, đồ dùng học tập…; quản lí khó khi tổ chức thực hiện trên lớp

Việc chuẩn bị mọi điều kiện cho tiết dạy của một số giáo viên chưa chu đáo

vì vậy không có những bài tập hoặc câu hỏi để dành cho những học sinh có năng khiếu khi các em đã hoàn thành nhiệm vụ chung

2.1.2 Thực trạng của học sinh:

Đa số nhóm trưởng còn thiếu kỹ năng trong điều hành và quản lý hoạt động của nhóm

Những kỹ năng và phương pháp hoạt động theo nhóm của học sinh còn hạn

chế Các em chỉ biết nhận nhiệm vụ là hoàn thành bài tập bằng cách làm việc nhóm mà chưa biết phải làm việc nhóm như thế nào để hoàn thành bài tập một cách tốt nhất

Một số học sinh còn rụt rè, nhút nhát trong thảo luận nhóm; ngại giao tiếp với giáo viên và các bạn

Một số nhóm chưa có sự tương tác, hỗ trợ lẫn nhau để cùng hoàn thành nhiệm

vụ học tập

Mô hình học nhóm suốt trong buổi học, tạo cho một bộ phận học sinh có cơ hội nói chuyện riêng và ỷ lại vào người khác

* Nguyên nhân của những tồn tại trên đó là:

Học sinh lớp 2 mới bước đầu tiếp cận với mô hình trường học mới và phương pháp học tập theo nhóm nên việc tổ chức các hoạt động của lớp học còn hạn chế Các nhóm trưởng chưa được tập huấn thường xuyên nên chưa có kĩ năng điều hành hoạt động của nhóm Nhóm trưởng chưa thực sự phát huy được vai trò của mình

Chưa thật sự có sự gắn kết, hỗ trợ giữa các thành viên trong một nhóm Không khí làm việc trong nhóm chưa thân thiện, cởi mở, ít tạo cơ hội cho các thành viên phát huy năng lực, khiến các thành viên không muốn tham gia hoặc tham gia một cách rất hình thức

Học sinh vùng nông thôn giao tiếp còn nhiều hạn chế nên các em thường nhút nhát, thiếu tự tin

Một số học sinh còn có tâm lý ỷ lại, dựa dẫm vào các bạn cùng nhóm

Giáo viên thỉnh thoảng thiếu bao quát tất cả các nhóm; lớp học có số học sinh đông ( 29 em), trình độ nhận thức không đồng đều nên dẫn đến các em có thời gian trống để nói chuyện riêng

Từ thực tế trên, vấn đề đặt ra là phải làm sao để chính các em cảm thấy hứng thú với việc học để từ đó, hướng các em đến sự đam mê học tập, có ý thức tự học

và đạt kết quả cao trong học tập Tôi luôn trăn trở làm thế nào để tìm ra một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm cho học sinh lớp 2 Tôi tự hứa với lòng mình phải cố gắng thật nhiều trong công tác giảng dạy và phải đặc biệt quan tâm, gần gũi hơn với tất cả học sinh trong lớp

2.2 Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học theo nhóm cho học sinh lớp 2:

2.2.1 Nhận thức đúng tầm quan trọng của việc dạy học theo nhóm:

Sự thành công của việc giảng dạy phụ thuộc rất nhiều vào PPDH được giáo viên lựa chọn Cùng một nội dung nhưng tùy thuộc vào phương pháp sử dụng thì

sẽ có những kết quả khác nhau Trong dạy học theo mô hình trường học mới VNEN, PPDH theo nhóm phát huy được tính tích cực của người học, dạy học hướng về người học Chính vì vậy mà giáo viên và học sinh phải nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của việc học theo nhóm

Phương pháp học tập theo nhóm có rất nhiều ích lợi nhưng sau đây là một

số ích lợi cơ bản:

Thứ nhất: Hoạt động nhóm giúp học sinh tích cực và tham gia học tập nhiều hơn

Thứ hai: Các kĩ năng giao tiếp về mặt xã hội và một số kĩ năng sống được phát triển

Thứ ba: Thông qua hoạt động nhóm, các em có thể tự diễn đạt bằng lời và chia sẻ các ý tưởng của mình với những người khác trong việc phát triển các kĩ năng ngôn ngữ, qua đó các em có thể giúp đỡ lẫn nhau

Thứ tư: Thông qua hoạt động nhóm, giáo viên có thể hỗ trợ các đối tượng học sinh theo nhu cầu khác nhau đồng thời tạo cho các em tính mạnh dạn, tự tin trong quá trình giao tiếp

Dựa trên việc xác định đúng đắn những lợi ích mà phương pháp học tập theo nhóm mang lại thì điều quan trọng nhất là giáo viên có thể chuyển hóa những lí thuyết trên thành các hoạt động cụ thể, có tính thường xuyên để góp phần nâng cao chất lượng dạy học

2.2.2 Phân biệt sự khác nhau giữa cách tổ chức dạy học theo nhóm

truyền thống và cách tổ chức hoạt động nhóm theo mô hình trường học mới VNEN:

Trên thực tế không phải khi áp dụng mô hình trường học mới VNEN mới tổ chức dạy học theo nhóm mà từ trước đến nay trong quá trình dạy học đã tổ chức học sinh hoạt động theo nhóm Tuy nhiên việc tổ chức hoạt động nhóm theo mô hình trường học mới VNEN có sự khác biệt rõ rệt Cụ thể:

Tổ chức dạy học theo nhóm truyền

thống

Tổ chức hoạt động nhóm theo mô hình trường học mới VNEN

Chỉ tổ chức hoạt động theo nhóm khi

có những nội dung khó cần phải tập

trung trí tuệ của cả nhóm, hoặc khi

giáo viên đưa ra một vấn đề có nhiều

cách trả lời khác nhau

Tổ chức học sinh hoạt động theo nhóm xuyên suốt cả quá trình học tập

Nhóm trưởng nêu vấn đề, các thành

viên trong nhóm suy nghĩ rồi mỗi

thành viên trả lời một ý kiến, thư kí tập

hợp các ý kiến thảo luận rồi từng nhóm

lần lượt trình bày kết quả thảo luận

trước lớp

Nhóm trưởng nêu vấn đề hoặc giao nhiệm vụ, cá nhân suy nghĩ và tự hoàn thành nhiệm vụ được giao Sau đó nhóm trưởng yêu cầu các thành viên trong nhóm trình bày kết quả làm việc của mình, các thành viên khác bổ sung

để hoàn thiện kiến thức Như vậy dù học theo nhóm nhưng học cá nhân vẫn

là chủ yếu, nhóm chỉ giúp cá nhân hoàn thiện kiến thức Giáo viên theo dõi, kiểm tra việc hoàn thành nhiệm vụ của nhóm để trợ giúp khi học sinh gặp khó khăn

Nhóm trưởng cố định Nhóm trưởng có sự luân phiên

Giáo viên chốt kiến thức sau khi các

nhóm trình bày

Các thành viên trong nhóm tương tác với nhau để hoàn thành nhiệm vụ Chỉ

tổ chức hoạt động theo lớp khi giáo viên quan sát thấy các nhóm đều sai những lỗi giống nhau hoặc đều lúng túng trước nhiệm vụ nào đó

Giáo viên thiết kế phiếu học tập cho

những nội dung cần thảo luận

Giáo viên chủ yếu thiết kế phiếu chỉ dẫn học tập cho những bài có sự điều chỉnh

2.2.3 Giáo viên và học sinh làm tốt công tác chuẩn bị:

Hiện nay, theo mô hình trường học mới, vai trò của giáo viên đã được thay đổi

thực sự Giáo viên không còn là người truyền thụ, giảng giải mà chuyển sang là người hướng dẫn, trợ giúp học sinh khi cần thiết Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa

là vai trò quan trọng của người thầy bị giảm sút, mà ngược lại vai trò của giáo viên thực sự “nặng nề” hơn rất nhiều Xác định được điều đó tôi dành nhiều thời gian

để tìm hiểu hoàn cảnh, đặc điểm, tâm lí, trình độ của các em học sinh trong lớp; nghiên cứu, điều chỉnh tài liệu hướng dẫn học; xác định mục tiêu, yêu cầu cần đạt trong từng hoạt động, từng bài để từ đó xây dựng kế hoạch bài học hợp lí Trước khi lên lớp, tôi chuẩn bị đồ dùng, sưu tầm tư liệu như tranh, ảnh, vật thực giúp học sinh gắn kiến thức với thực tiễn

VD : Bài 29 C: CÂY CÓ NHỮNG BỘ PHẬN NÀO? (Tiết 3)

- Sách Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 2 - tập 2B, trang 26

Sau khi nghiên cứu kĩ tài liệu tôi có một số điều chỉnh Cụ thể như sau:

* Mục tiêu:

Ngoài 2 mục tiêu như ở trong SGK ( Nghe - kể lại câu chuyện; mở rộng vốn từ về các bộ phận của cây) tôi đã bổ sung thêm mục tiêu thứ ba: Giáo dục các em biết yêu quý và bảo vệ các loài hoa

* HĐ 3: Bổ sung thêm yêu cầu:

Kể câu chuyện “ Sự tích hoa dạ lan hương”.

Câu hỏi: Câu chuyện “Sự tích hoa dạ lan hương” nói lên điều gì?

Tôi chuẩn bị phiếu chỉ dẫn học tập cụ thể Đồng thời sưu tầm tranh, ảnh về hoa dạ lan hương để học sinh dễ dàng quan sát; chuẩn bị băng hình để cho học sinh nghe mẫu câu chuyện

Học sinh: cần chuẩn bị đầy đủ phương tiện học tập như sách, vở, bút mực, thước

kẻ, bút dạ và các đồ dùng khác phục vụ cho việc thảo luận nội dung học tập như: sưu tầm tranh ảnh, vật thực, giấy A0…

Tùy theo nội dung, yêu cầu của từng bài học để giáo viên nhắc nhở học sinh chuẩn

bị cho phù hợp

* Bài 28 C: BẠN THÍCH CÂY GÌ? (Tiết 3)

- Sách Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 2 - tập 2B, trang 12

HĐ 6: ( HĐ thực hành)

Viết một đoạn văn về loại quả em thích theo gợi ý sau:

- Đó là quả gì?

- Màu sắc, hình dáng như thế nào?

- Quả có mùi vị gì?

Để học sinh có thể viết được một đoạn văn hay thì giáo viên hướng dẫn học sinh chuẩn bị tranh, ảnh hoặc các quả thật Từ việc quan sát và biết được đặc điểm của mỗi loài quả các em có thể viết đoạn văn dễ hơn

2.2.4 Chia nhóm và tổ chức quản lí hoạt động nhóm hiệu quả:

a Chia nhóm:

Có nhiều cách chia nhóm Tùy theo bài học hoặc tùy theo đặc điểm của lớp, ta

có thể chia nhóm theo các cách sau đây:

* Cho HS tự chọn nhóm:

Đây là hoạt động mà học sinh rất hứng thú Các nhóm nhỏ (4 - 6 học sinh) được hình thành dựa theo sở thích, thói quen của nhau Học sinh tự hình thành nhóm trên cơ sở nguyện vọng

* Chia nhóm một cách ngẫu nhiên:

Đây là dạng tổ chức nhóm ngẫu nhiên, một hình thức chia nhóm công bằng cho tất cả HS

Cách làm như sau:

Người quản trò hô“ đoàn kết đoàn kết”; Học sinh đáp “ kết mấy

-kết mấy” -kết thành vòng tròn, từ đó ta chia nhóm tiếp

Lớp tôi có 28 học sinh, tôi muốn chia lớp thành 7 nhóm thì ta hô

“ đoàn kết đoàn kết” “ kết mấy kết mấy” : “ kết 4 - kết 4” …

* Giáo viên là người chọn nhóm:

- Nhóm khả năng đa dạng: Giáo viên sẽ phân chia để trong nhóm có cả học sinh khá lẫn học sinh yếu nhằm hỗ trợ lẫn nhau

- Nhóm học sinh theo đối tượng: Cách phân chia nhóm như thế này được

áp dụng trong các tiết ôn luyện buổi chiều Bằng cách này giúp giáo viên dạy sát đối tượng hơn

Trong nhóm, các em tham gia thực hiện các nhiệm vụ học tập một cách cộng hưởng và bổ trợ cho nhau Bởi vậy, trong một năm học sẽ có nhiều lần chia nhóm thì lần đầu tiên chia nhóm trong năm học là do tôi chủ động chia, các lần sau mới vận dụng cách chia ngẫu nhiên hay cho học sinh tự chọn nhóm…

Lí do: Tôi muốn ngay đầu năm nhóm học tập có đủ các đối tượng học sinh

để nhóm trưởng và các thành viên trong nhóm làm quen, xử lí các tình huống liên quan đến mọi đối tượng học sinh có thể xảy ra trong quá trình học tập

Sau khi học sinh được tập huấn và làm quen với nhóm có đủ mọi đối tượng học sinh thì những lần sau dù giáo viên chia nhóm theo hình thức nào học sinh cũng không có gì khó khăn, bỡ ngỡ

b Tổ chức quản lí hoạt động nhóm:

* Phân công vị trí cá nhân và công việc của từng thành viên trong nhóm.

Việc xếp chỗ ngồi cũng là vấn đề mà tôi phải cân nhắc, làm sao để lựa chọn bạn ngồi chung bàn không gây mất trật tự, hỗ trợ nhau trong việc học và làm việc theo nhóm thuận tiện, xếp chỗ dàn đều số học sinh nổi trội, học sinh hạn chế giữa các nhóm để tạo sự cân bằng trong thi đua và cùng nhau phấn đấu tốt hơn

Tôi thường xuyên thay đổi chỗ ngồi nếu thấy tình hình thực tế chưa hợp lí Những em chậm tiến bộ thì xếp các em ngồi lên bàn đầu, đồng thời giao nhiệm

vụ cho em nổi trội kèm cặp, hỗ trợ bạn học tập qua từng tiết học, bài học và trong mọi hoạt động Đồng thời cũng tiện cho giáo viên theo dõi hướng dẫn học sinh học tập và theo dõi kết quả học tập của các em qua từng bài học Đặc biệt, cần chú ý phát triển tư duy, nâng cao kiến thức, bồi dưỡng học sinh nổi trội, học sinh

có năng lực đặt biệt

VD : Sơ đồ lớp học 2 2

Bàn GV:

Cá Vàng Họa Mi Sóc Nâu

Gấu Trúc Vịt Con Nai Con

Thỏ Trắng

Trong mỗi nhóm tôi xây dựng phong trào “Đôi bạn cùng tiến”… Đôi bạn ấy phải tâm đầu ý hợp, biết yêu thương, giúp đỡ nhau, tạo điều kiện phát huy vai trò tự quản của học sinh và các em thấy được sự quan tâm của cô giáo với các em

Tôi phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên trong nhóm Cụ thể như sau:

Nhóm trưởng: Quản lí, chỉ đạo, điều khiển các thành viên trong nhóm hoạt động Thư kí: Ghi chép kết quả công việc của nhóm sau khi được sự đồng tình của cả nhóm

Báo cáo viên trình bày trước lớp kết quả thảo luận của cả nhóm

Các thành viên khác có nhiệm vụ tham gia tích cực, đóng góp ý kiến vào hoạt động của nhóm

* Các cách thức làm việc trong nhóm:

Chấp hành sự chỉ đạo của nhóm trưởng

Làm việc cá nhân

Báo cáo kết quả học tập trước nhóm

Nhận xét kết quả, bài làm của bạn

Chủ động tìm trợ giúp khi gặp khó khăn

Sẵn sàng chia sẻ với bạn khi cần thiết

Tôn trọng và lắng nghe người khác

Giáo viên cần giúp học sinh thấy được: mỗi thành viên đều phải cố gắng hết sức mình không phải vì thành tích cá nhân, mà thành công của từng người tạo nên niềm vui của cả nhóm Các em gắn kết với nhau theo phương thức mỗi người cũng như toàn nhóm không thể thành công nếu mỗi người không cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình

2.2.5 Tập huấn, bồi dưỡng kĩ năng điều hành, quản lí cho các nhóm trưởng:

* Định hướng và lựa chọn nhóm trưởng:

Để hoạt động nhóm đạt kết quả cao thì vai trò của người nhóm trưởng là rất quan trọng Nhóm trưởng như là “người giáo viên nhỏ” để điều hành hoạt động nhóm Trong các tiết học, nhóm trưởng sẽ thay giáo viên điều hành các hoạt động nhóm; xác định mục tiêu của hoạt động nhóm; phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm; quan sát, hướng dẫn các bạn đánh giá bài học; báo cáo kết quả học tập… Nhóm trưởng huy động sự tham gia ý kiến của mọi thành viên

để giải quyết nhiệm vụ nhóm Đồng thời hướng dẫn các bạn biết cách tìm kiếm

hỗ trợ và giải quyết một số khó khăn khi gặp phải; biết tổ chức, quản lí công việc…