Đau bụng cấp CLB Y Khoa Trẻ ĐH Y Khoa Vinh

 Cơn đau thường là dữ dội Thường kết hợp với các triệu chứng cơ năng khác: nôn, buồn nôn, bí, chảy máu…  Có nguy cơ tử vong nếu không chẩn đoán sớm Hội chứng bụng cấp... ∗ 10% BN vào

ĐAU BỤNG CẤP

Y6: Nguyễn Sỹ Tùng

 Cơn đau thường là dữ dội

 Thường kết hợp với các triệu chứng cơ năng khác: nôn, buồn nôn, bí, chảy máu…

 Có nguy cơ tử vong nếu không chẩn đoán sớm

Hội chứng bụng cấp

∗ 10% BN vào khoa cấp cứu là đau bụng cấp

∗ 40% BN đau bụng cấp tại cấp cứu không tìm được nguyên nhân

∗ Trong số BN có HC bụng cấp thì 10-40% đau bụng cấp là phải can thiệp ngoại khoa ngay

∗ Đau bụng cấp nếu không chẩn đoán và xử lý kịp thời sẽ có nguy cơ tử vong

Thống kê

Nghĩ đến bụng ngoại khoa khi:

∗ Mức độ đau nhiều, dữ dội

∗ Đau liên tục quá 6h

∗ Có 1 trong các dấu hiệu của Viêm phúc mạc

Bụng ngoại khoa

 9 Phân khu vùng bụng

 9 Câu hỏi

 9 Triệu chứng cơ năng

 9 + 9 Triệu chứng thực thể

 9 Dấu hiệu khi thăm khám

 9 Điểm đau, vùng đau khi khám

 9 Hội chứng liên quan trực tiếp

 3 Loại đau bụng

 9 Bước xử trí BN cấp cứu đau bụng cấp

Quy tắc số 9 khi tiếp cận BN đau bụng cấp

I 9 Phân khu vùng bụng cổ điển

(kiểu Pháp)

1. Thời điểm – hoàn cảnh xuất hiện đau

2. Thời gian đau

3. Vị trí đau

4. Tính chất đau

5. Cường độ đau

6. Hướng lan

7. Tư thế (tư thế đau nhiều, tư thế giảm đau)

8. Liên quan và diễn biến (bao gồm cả triệu chứng liên quan và dùng thuốc)

9. Tiền sử

1. Đau bụng

2. Nôn (máu, thức ăn, dịch)

3. Bí trung đại tiện

4. Đi ngoài phân bất thường (phân đen, táo, lỏng, sống )

5. Chảy máu hậu môn

6. Chảy máu lỗ sáo

7. Tiểu bất thường (buốt, rát, có máu )

8. Chảy máu âm đạo

9. Bí tiểu

III 9 Triệu chứng cơ năng chính

5. Nổi gân cơ bụng (BN gồng cơ bụng trong VPM)

6. Tuần hoàn bàng hệ (có thể có rốn lồi)

7. Da bụng bất thường: Bầm tím trong VTC, hoặc phù nề, tấy đỏ trong apxe thành bụng

8. Khối bất thường trên thành bụng (thường gặp nhất là khối thoát vị)

9. Sẹo (cũ – mới), Vết thương, vết trầy sát (mới)

(trong cấp cứu bụng cấp)

1. Dấu hiệu Rovsing – Sitkovski : VRT

2. Dấu hiệu Blumberg: VPM

3. Nghiệm pháp rung gan: Apxe gan

4. Nghiệm pháp Murphy: Viêm túi mật

5. Dấu hiệu Kehr: Chấn thương lách

6. Dấu hiệu rắn bò – Quai ruột nổi: Tắc ruột

7. Dấu hiệu quai ruột nổi – Bouveret: Hẹp môn vị

8. Dấu hiệu cơ thăn – Cơ bịt: VRT sau manh tràng – VRT tiểu khung

9. Dấu hiệu chạm thận, rung thận, điểm niệu quản…

1. Điểm Mc Burney: VRT

2. Điểm Lanz: VRT

3. Điểm Clado: VRT

4. Điểm mũi ức: Viêm dd-tt, Viêm tụy

5. Điểm sườn thắt lưng: VTC

6. Vùng tam giác Chauffard-Rivet: Viêm đường mật, viêm tụy

7. Điểm niệu quản: Sỏi tiết niệu

8. Vùng Hố chậu phải: VRT, viêm phần phụ (P)…

9. Vùng hạ sườn phải: Bệnh lý gan – đường mật

1. HC chảy máu trong: vỡ tạng (gan, lách, GEU )

9. HC Ngoài ổ bụng có biểu hiện đau bụng cấp: TDMP, NMCT, Apxe cơ thành bụng…

VII 9 Hội chứng liên quan trực tiếp

đau bụng cấp

Theo cơ chế đau

1. Đau thành

2. Đau tạng

3. đau quy chiếu

Tùy quan điểm và mục đích có thể phân loại các loại đau bụng:

 Phân theo cơ chế phục vụ chẩn đoán và tiên lượng

 Phân theo lâm sàng phục vụ công tác điều trị

1. Đau thành

∗.Định khu rõ rệt

∗.Đau liên tục

∗.Tăng lên khi vận động

2. Đau tạng: không phải bụng ngoại khoa hoặc là giai đoạn đầu của bụng ngoại

3. Đau quy chiếu: Là đau ở vị trí xa với tổn thương (vị trí mà có chung tầng tủy sống với

tạng tổn thương, khi tạng tổn thương bị kích thích thì vùng quy chiếu sẽ biểu hiện đau)

∗.Đau quy chiếu có bản chất đau tạng

∗.Đau xa vị trí tạng bị tổn thương

∗.Mức độ đau nhẹ

∗.Đau không liên tục

∗.Không bao giờ có cơn quặn lên

Đau quy chiếu

 VRT đau ở thượng vị hoặc quanh rốn

 Bệnh ở đại tràng phải đau trên rốn

 Chấn thương lách đau trên vai

 Viêm tinh hoàn đau HCP

 Đau quặn mật đau ở đỉnh bả vai bên phải

 Sỏi NQ đau ở bẹn đùi 2 bên

 …

Một số ví dụ đau quy chiếu

PHÂN KHU VÙNG BỤNG

(kiểu Mỹ)

∗ Viêm/ loét dạ dày-tá tràng

∗ Viêm túi thừa đại tràng

∗ U đại tràng

∗ Áp-xe cơ psoas trái

∗ Cơn đau quặn thận trái

∗ U nang buồng trứng trái xoắn

∗ Hội chứng Mittelschmertz

∗ Thai ngoài tử cung trái vỡ

∗ Viêm ruột thừa

∗ Viêm/u manh tràng

∗ Viêm hạch mạc treo

∗ Viêm hồi tràng

∗ Viêm túi thừa meckel

∗ Lao hồi manh tràng

∗ Áp-xe cơ psoas phải

∗ Cơn đau quặn thận phải

∗ U nang buồng trứng phải xoắn

∗ Tắc nghẽn

∗ Viêm nhiễm

∗ Tắc nghẽn + viêm nhiễm

∗ Vỡ, thủng tạng: vỡ tạng đặc, rỗng, thủng tạng rỗng, vỡ GEU

∗ Bệnh lý mạch máu: vỡ túi phình đm, nhồi máu mạc treo,

∗ Nguyên nhân ngoài ổ bụng: Tổn thương trong lồng ngực (thường gặp nhất), Tổn thương trên thành bụng, Rối loạn chuyển hoá

Nguyên nhân Đau bụng cấp

∗ Chỉ đau tạng

∗ Đau thành ngay từ đầu

∗ Đau tạng trong giai đoạn đầu sau đó chuyển sang đau thành

CHÚ Ý: Đau do tổn thương các tạng trong

khoang bụng có thể ở một trong ba hình thức sau…

Nên lựa chọn tùy bệnh nhân và định hướng lâm sàng:

∗ Chụp bụng không chuẩn bị: tắc ruột, thủng tạng rỗng

∗ Chụp hệ tiết niệu không chuẩn bị: tìm sỏi tiết niệu

∗ Siêu âm bụng: nhiều tác dụng, phát hiện bệnh lý tụy, gan, mật, tiết niệu, động mạch chủ… siêu

âm định hướng trong chấn thương

∗ Chụp cắt lớp ổ bụng: viêm tụy, sỏi niệu quản, viêm ruột thừa…

∗ Chụp mạch máu: phình tách ĐMC, tắc mạch mạc treo

∗ Xét nghiệm máu toàn phần, men tụy, LDH, men gan….

Cận lâm sàng trong cấp cứu

Xử trí theo định hướng lâm sàng:

1. Nếu toàn trạng không ổn:

∗.Mắc monitor theo dõi M, HA, SpO2, điện tim tùy theo trường hợp cụ thể

∗.Đặt đường truyền tĩnh mạch lớn nếu có sốc phải đặt 2 đường ngoại vi cỡ lớn

∗.Nhịn ăn nếu bệnh nhân có nghi ngờ chỉ định ngoại khoa

∗.Làm các xét nghiệm cơ bản, đông máu, HIV, HbsAg và các xét nghiệm cần cho phẫu thuật.

∗.Đặt sonde dạ dày, sonde tiểu

Xử trí cấp cứu đau bụng cấp

∗ Với các trường hợp đau bụng đã có nguyên nhân rõ ràng và toàn trạng ổn định:

 Xử trí

- Giảm đau đầy đủ, kiểm soát huyết động

- Yêu cầu bệnh nhân nhịn ăn nếu phải can thiệp ngoại khoa

- Làm các XN cần thiết, đặt sonde dạ dày, sonde tiểu

- Gửi chuyên khoa điều trị

 Trường hợp chưa rõ chẩn đoán:

Loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm biểu hiện kín đáo: GEU, vỡ tạng rỗng, viêm ruột thừa không điển hình, tắc mạch mạc treo, viêm túi thừa, viêm hạch mạc treo

Những cơn đau bụng cấp chưa rõ nguyên nhân (dù đã khám kỹ và làm nhiều thăm dò và xét nghiệm): cần theo dõi sát nếu cơn đau dai dẳng không dứt Thì lưu lại để theo dõi (nhiều trường hợp nguyên nhân chỉ lộ rõ sau một thời gian theo dõi nhiều giờ đến vài ngày)

Một số hình ảnh điển hình trong CLS chẩn đoán

đau bụng cấp

Hình ảnh mức nước mức hơi trong tắc ruột

Hình ảnh chuỗi tràng hạt trong tắc ruột

Hình ảnh chuỗi tràng hạt trong tắc ruột non

Hình ảnh liềm hơi dưới hoành do thủng tạng rỗng

Hình ảnh bia bắn

do lồng ruột ở trẻ

Hình ảnh thành ruột thừa dày lên không đồng đều, mất cấu trúc lớp, giảm hồi âm trong VRT

Hình ảnh sỏi tiết niệu

NMCT thất phải

NMCT sau dưới – rất dễ nhầm lẫn và bỏ sót trong đau bụng

cấp

GHI CHÚ:

 Cách tiếp cận đứng trên phương diện định hướng tổng quan, không đi sâu

vào vấn đề.

 Quy tắc số 9 chỉ là sự lựa chọn và đánh giá và sắp xếp trên quan điểm cá

nhân Không đại diện cho một quy chuẩn nào đó Chỉ nhằm mục đích dễ

nhớ và hạn chế bỏ sót trong khai thác lâm sàng

 Vấn đề được nêu ra dựa trên góc nhìn của cấp cứu, không phải chuyên

khoa.

 Tài liệu này phục vụ việc học và lâm sàng của sinh viên, không phải đánh

giá hay nghiên cứu

 Rất mong nhận được ý kiến đóng góp!!!

Thank You