SKKN AM NHAC Một số giải pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh tiểu học

Sang kiến kinh nghiệm Âm Nhạc một số giải pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh tiểu học. Giúp giáo viên dạy tốt tập đọc nhạc, học sinh yêu thích bộ môn Âm nhạc ở Tiểu họ. Chia sẻ 1 số kinh nghiệp giúp thầy cô dễ dàng dạy tập đọc nhac

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

"MỘT SỐ GIẢI PHÁP DẠY TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH

TIỂU HỌC"

PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếu được trong mục đích giáo dục hiện nay của chúng ta là đào tạo những con người phát triển toàn diện.Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dục cho họ có đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiến thức khoa học và xã hội, có sức khoẻ, biết lao động, sẵn sàng lao động mà còn phải giáo dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thức cái đẹp và biết làm đẹp cho cuộc sống Một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất là giáo dục thông qua các môn học nghệ thuật Trong đó có môn Âm nhạc

Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ, đặc biệt là ở bậc tiểu học, thông qua môn học này đã hình thành cho các em những kiến thức ban đầu về

ca hát, về kiến thức Âm nhạc, đặc biệt là trang bị cho các em có một thế giới tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát triển toàn diện hơn, từ đó giúp các em học tốt các môn học khác

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn, tôi nhận thấy đại đa số các em rất thích đàn trên đàn organ Qua thực tế tại trường Tiểu học “B” Tri Tôn có 14 cây đàn Organ nhưng trong chương trình sách giáo khoa của Bộ Giáo Dục không đề cập tới việc dạy nốt nhạc trên đàn Organ Tôi thấy rằng thật là đang tiếc khi sử dụng đàn trong việc dạy Âm nhạc đối với các em học sinh là một điều thiệt thòi lớn, đối với tài sản của nhà trường đó là một lãng phí rất lớn

Hiện nay việc giảng dạy bộ môn này hầu hết đã có giáo viên chuyên, có nhạc cụ phục vụ cho việc giảng dạy, cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy Từ thực tế đó,

tôi xin đưa ra một vài giải pháp dạy cho học sinh đàn các nốt nhạc trên đàn Organ cho học sinh Tiểu học Đây là những kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong những năm giảng dạy tại trường

II Mục đích nghiên cứu

Giúp giáo viên dạy học sinh đàn tốt các nốt nhạc từ lớp 3 đến lớp 4, 5 các em sẽ đàn được các bài tập đọc nhạc đã học

III Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu: Học sinh khối 3, 4, 5 trường Tiểu học “B” Tri Tôn

Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 3, 4, 5 trường Tiểu học “B” Tri Tôn

IV Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp vấn đáp

- Phương pháp thực hành

V Điểm mới trong kết quả nghiên cứu

Sau một thời gian áp dụng các phương pháp, biện pháp dạy đàn trên đàn Organ thì kết quả học tập của học sinh có chuyển biến theo hướng tích cực, các em rất đam mê đàn

Âm nhạc đã làm cho các em có một tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát triển toàn diện hơn và các em hứng thú hơn để học tốt các môn học khác, tạo nguồn cho các hoạt động văn nghệ của trường và địa phương

PHẦN NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu học Vấn

đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn thể xã hội

Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao, nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải học sinh nào cũng có được Học

Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi

mà học Thông qua những câu nhạc, những lời ca, Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài nhạc, từng câu nhạc

Vậy làm thế nào để các em đàn đúng được các nốt nhạc ở lớp 3 và đàn được bài tập đọc nhạc ở lớp 4, 5? Trước tiên các em phải nắm vững kiến thức về Âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độ cao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng

độ dài, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực

độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau Để các em có hứng thú trong học tập, người

giáo viên cần tạo cho các em có một tâm trạng thoải mái, một hứng thú tràn đầy khi học

âm nhạc Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu tố quan trọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác các kiến thức về Âm nhạc

Là giáo viên được bồi dưỡng chuyên Âm nhạc Tiểu học, qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh nghiệm trong công tác, tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức của môn học, đặc biệt là kiến thức đọc và ghi chép nhạc của các em là chưa cao, nhiều em còn rất lúng túng dẫn tới việc các em đàn còn sai một số nốt nhạc Trước những hạn chế thực tại, tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm hướng dẫn các em học nốt nhạc thực hành trên đàn Organ và thực hành bài tập đọc nhạc trên đàn Organ khá hiệu quả mà tôi đã tiến hành mấy năm nay

II Cơ sở thực tế

Một số các em học sinh Trường Tiểu học “B” Tri Tôn người dân tộc thiểu số, trình

độ nhận thức không đồng đều do ít được tiếp xúc với loại hình này nên còn thể hiện nhiều nhược điểm khi học tập Vì vậy người giáo viên phải từng bước giúp các em có được sự

tự tin, nắm được các kiến thức, các kỹ năng cơ bản từ đó giúp các em phát triển tai nghe

và khả năng thể hiện tốt các nốt nhạc và bài tập đọc nhạc trên đàn Organ

Những năm trước đây, việc đầu tư trang thiết bị cho môn học còn hạn chế Do đó việc truyền đạt và giúp các em tiếp thu kiến thức Âm nhạc là hết sức khó khăn, thậm chí những kiến thức đó đến với các em hết sức trừu tượng Việc truyền thụ các kiến thức âm nhạc chỉ qua phương pháp truyền khẩu thuần tuý và chưa được thực hành trên đàn, ít phát triển khả năng tư duy của các em Do đó không tạo được sự thu hút, ít gây hứng thú học tập cho các em

Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường, tôi đã tìm hiểu khả năng học nhạc của học sinh Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số

em gọi là có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức

Nếu chỉ cho học sinh học chay các nốt nhạc và bài tập đọc nhạc theo sách giáo khoa thì học sinh rất nhàm chán, không hứng thú với môn học Khi bước vào phòng Âm nhạc có 2 dãy đàn, các em nhìn rất thích thú, hứng khởi, khao khát được bấm phím nhưng

do chưa biết được vị trí các nốt nhạc trên đàn, chỉ học được lý thuyết chưa qua thực hành nên các em chỉ bấm đàn lung tung theo cảm tính Từ thực tế đó, cứ thôi thúc lòng tôi, ấp

ủ tìm ra biện pháp giúp các em không những đọc đúng các nốt nhạc và bài tập đọc nhạc trong sách giáo khoa Âm nhạc mà còn được thực hành chúng trên những phím đàn

Vì vậy để khắc phục tình trạng trên tôi xin mạnh dạn trình bày kinh nghiệm của mình về vấn đề này

III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

Để có một tiết học nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể như xác định thái độ,

ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Ở lớp 3, các em đã được làm quen với các kí hiệu

Âm nhạc: các hình nốt và các nốt nhạc: Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si; khuông nhạc; khóa Son, nếu các em học thuộc và đàn tốt các nốt nhạc thì lên lớp 4 có 8 bài tập đọc nhạc, sang lớp 5 có 8 bài tập đọc nhạc các em sẽ đàn được dễ dàng hơn Bởi vậy chương trình

Âm nhạc lớp 3, 4, 5 có liên quan mật thiết với nhau Để đàn được các nốt nhạc và bài tập đọc nhạc đòi hỏi các em phải thuộc vị trí các nốt trên đàn Vì vậy, giáo viên phải nắm

vững các phương pháp và các bước trong giảng dạy để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như phát triển các kỹ năng đàn của các em một cách tốt nhất

1 Xây dựng phương pháp tập đọc nhạc để các em đàn tốt:

Ở lớp 3, học sinh mới làm quen với các kí hiệu ghi nhạc: khóa Son, khuông nhạc, một số hình nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc, … đặc biệt vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc rất quan trọng, nó quyết định cho việc đọc nhạc của học sinh ở các lớp trên, vì vậy để cho dễ nhớ tôi đã cho học sinh ghi nhớ bằng các câu văn như sau:

Nốt Đô: ở dòng kẻ phụ dưới

Nốt Rê: sát dưới dòng kẻ thứ nhất

Nốt Mi: ở dòng kẻ thứ nhất

Nốt Pha: ở khe thứ nhất

Nốt Son: ở dòng kẻ thứ hai

Nốt La: ở khe thứ hai

Nốt Si: ở dòng kẻ thứ ba

Sau khi học sinh đã học xong tiết 16 – Kể chuyện âm nhạc: cá heo với âm nhạc, giới thiệu nốt nhạc qua tròn chơi, khoảng thời gian 25 phút, thời gian còn lại khoảng 10 phút Giáo viên cho học sinh luyện các nốt nhạc đã học trên phím đàn điện tử

Nốt đô ngón 1(ngón cái), nốt rê ngón 2 (ngón trỏ), nốt mi ngón 3 (ngón giữa), nốt pha ngón 1 (ngón cái), nốt son ngón 2 (ngón trỏ), nốt la ngón 3 (ngón giữa), nốt si ngón 4 (ngón áp út)

Khi học sinh đã thuộc tất cả các nốt nhạc trên phím đàn điện tử Giáo viên chỉ cần kiên trì dành thời gian khoảng 5 – 7 phút cuối tiết dạy cho học sinh thực hành trên đàn điện tử Thì chắc chắn đến cuối năm học lớp 3, học sinh sẽ thành thạo đàn các nốt nhạc trên đàn Organ, tạo tiền đề lên lớp 4, 5 các em sẽ đàn được các bài tập đọc nhạc do giáo viên hướng dẫn một cách nhanh chóng và dễ dàng

Ta thường xuyên cho học sinh đàn các nốt nhạc trên đàn Organ, ôn tập củng cố cho học sinh ghi nhớ vị trí các nốt nhạc trên đàn

Chương trình âm nhạc lớp 4, Ở giai đoạn đầu tiếp cận với bài tập đọc nhạc, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, về tiết tấu, người giáo viên phải giúp các em nhận

ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các nốt nhạc trên đàn Organ Sau đó, các

em được tiếp cận với thang 5 âm: Đô Rê Mi – Son – La và tiến tới thang 7 âm: Đô

-Rê - Mi – Pha – Son La – Si

Ví dụ: chương trình lớp 4, bài tập đọc nhạc số 1

Bước 1: học sinh phải thuộc bài tập đọc nhạc số 1

Bước 2: Học sinh phải nhớ vị trị các nốt nhạc bài tập đọc nhạc số 1 trên đàn Organ gồm có các nốt: Son, La, Mì, Đô, Rê

Bước 3: Học sinh xát định vị trí các ngón tay tương ứng với các nốt nhạc trên đàn Ngón 1 nốt đồ, ngón 2 nốt rê, ngón 3 nốt mi, ngón 4 nốt son, ngón 5 nốt la Sau đó cho học sinh thực hiện trên đàn, giáo viên theo dõi và kiểm tra học sinh thực hiện trên đàn

Thực hiện bài tập đọc nhạc số 2 trên đàn Organ, các bước thực hiện giống như bài tập đọc nhạc số 1 Xát định định vị trí các ngón tay ứng với các nốt nhạc trên đàn: Ngón

1 nốt đồ, ngón 2 nốt rê, ngón 3 nốt mi, ngón 4 nốt son

Sang lớp 5, các bài tập đọc nhạc cũng dựa trên cơ sở các kiến thức đã học ở lớp 4

nhưng nâng cao hơn Cả năm, các em được học 8 bài tập đọc nhạc đều viết ở nhịp ; dựa trên cao độ của thang 5 âm: Đô, Rê, Mi, Son, La hoặc thang 7 âm: Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si

Về tiết tấu, các em tiếp tục được củng cố lại trường độ với các hình móc đơn, nốt đen, nốt trắng, lặng đen và chấm dôi Cách dạy thực hành các hình nốt có thể thực hiện

gõ theo tiết tấu, cũng có thể cho học sinh tập đọc bằng tên gọi các hình nốt: đơn, đen, trắng

Việc giúp học sinh đàn được 1 bài tập đọc nhạc muốn thu được kết quả cũng phải được thực hiện theo đúng các bước theo trình tự nhất định Sau khi giới thiệu bài tập đọc nhạc, muốn đàn được một bài tập đọc nhạc học sinh phải thuộc hết bài tập đọc nhạc độ cao, thấp, ngắn, dài

nếu như ở tập hát, bước đầu tiên là luyện thanh thì ở tập đọc nhạc sẽ phải là luyện tập cao độ Cho các em đọc lại cao độ của các nốt nhạc không chỉ giúp các em khởi động giọng mà còn giúp các em nhớ vị trí các nốt trên khuông nhạc và cảm nhận cao độ các nốt so với nhau Muốn các em thực hiện tốt bài tập, giáo viên phải đưa ra yêu cầu để các em tìm hiểu, nhận xét bài nhạc, bài tập đọc nhạc có mấy nốt? gồm nốt gì? Rút ra thang âm cho học sinh đọc, có thể hoán đổi vị trí các nốt nhạc để học sinh tìm tòi ở mức độ cao hơn nhằm kiểm tra tai nghe của các em Về trường độ gồm những hình nốt gì? Rút ra hình tiết tấu chung của bài tập cho

học sinh đọc tiết tấu Trong bài có sử dụng các ký hiệu Âm nhạc nào? mục tiêu của giai đoạn này là làm thế nào để các em nắm và thể hiện được hình tiết tấu chủ đạo của bài Việc thể hiện tiết tấu phải được kết hợp theo nhiều hình thức, có thể là vừa đọc vừa vỗ tay, vừa đọc vừa gõ đệm nhạc cụ Hình thức thể hiện cũng có thể là cả lớp, theo tổ nhóm, cá nhân xen kẽ Khi các em đã thực hiện tốt tiết tấu của bài, giáo viên đàn để các em nghe và cảm nhận giai điệu theo tiết tấu, Đây là lúc bắt đầu tập đọc bài nhạc, tập đọc từng câu theo đàn, giáo viên sửa lỗi truyền miệng Luyện tập củng cố theo nhóm, tổ hoặc cá nhân Khi các em đọc đúng cao độ, trường độ của bài, mới chuyển sang ghép lời ca Để các em có cảm nhận tốt hơn trong việc ghép lời ca với nhạc, giáo viên nên cho các em tự ghép lời, sau đó, giáo viên đàn giai điệu và hát mẫu lời ca để các em nghe, so sánh Giáo viên bắt nhịp, học sinh đọc lại nhạc và ghép lời ca Giáo viên đàn lại từng câu, sửa lỗi cho các em Giai đoạn này đòi hỏi sự kết hợp luyện tập nhịp nhàng giữa đọc nhạc, hát lời và gõ đệm nhạc cụ Cuối cùng là việc đánh giá, đây là giai đoạn động viên khích lệ các em học tập Phải thường xuyên động viên học sinh, việc động viên giúp cho các em chưa thể hiện bài tập đọc nhạc tốt sẽ cố gắng học tập hơn

2 Xây dựng phương pháp ghi chép nhạc:

Ghi chép lại các bài nhạc đã học giúp các em nắm chắc vị trí các nốt trên khuông cũng như nhớ các hình nốt, ký hiệu đã học Nếu như tập đọc nhạc mang nhiều tính chất trừu tượng vì nó còn phụ thuộc vào tai nghe của từng em thì ghi chép nhạc mang tính cụ thể hơn, hiện thực hơn Do vậy, việc hướng dẫn các em ghi chép đơn giản và dễ thực hiện Tuy nhiên, đơn giản không có nghĩa là không quan trọng, ngược lại tập

ghi chép nhạc là sự đúc kết giữa 2 phân môn tập hát và tập đọc nhạc để khắc sâu kiến thức Do đó đòi hỏi phải có sự chính xác tuyệt đối từng vị trí nốt trên khuông nhạc, quan

trọng hơn nữa là qua chép nhạc các em phải nhớ được tên các nốt nhạc là gì, nằm ở vị trí nào, cách viết các hình nốt ra sao, các hình nốt đó có ý nghĩa gì và phải thể hiện thế nào Việc ghi chép nhạc còn giúp các em ghi nhớ các ký hiệu khác về âm nhạc Các kiến thức

đó hổ trợ cho việc tập đọc nhạc hoặc thực hiện các bài hát theo yêu cầu của tác giả như: dấu luyến, dấu chấm dôi, dấu quay lại, dấu hồi đoạn, dấu lặng đen, lặng đơn, ngắt câu…

Việc ghi chép nhạc là công việc đòi hỏi phải hướng dẫn các em thực hiện một cách thường xuyên Tuy nhiên không nhất thiết lúc nào cũng phải thực hiện ngay tại lớp vì như thế sẽ mất rất nhiều thời gian Ở lớp chỉ hướng dẫn các em cách thực hiện việc ghi chép, nhận ra cách trình bày thế nào cho đúng, cho đẹp còn việc ghi chép lại bài nên cho các

em thực hiện ở nhà

IV Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Từ đầu năm học tôi đã áp dụng thực hiện giảng dạy tập đọc nhạc với các phương pháp và biện pháp như đã trình bày ở trên và thấy các em rất say mê hứng thú học tập, do

đó kết quả đã nâng lên rõ rệt: Kết quả đánh giá học lực môn Âm nhạc học kì I năm học 2011-2012 của cả 3 khối 3, 4, 5 không có học sinh xếp loại B, học sinh hoàn thành tốt và hoàn thành đã được tăng lên, trong đó phần tập đọc nhạc các em thể hiện được tốt hơn cụ thể ở khối lớp 5 như sau:

Phân loại học sinh đọc bài tập đọc nhạc Đầu

năm

Cuối học

kỳ I

Tỉ lệ học sinh đọc bài tập đọc nhạc tốt, trôi chảy 10% 20%

Tỉ lệ học sinh đọc được bài tập đọc nhạc 65% 75%

Tỉ lệ học sinh chưa đọc được bài tập đọc nhạc 25% 5%