Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh thái nguyên (luận văn thạc sĩ luật học)

Nghiên cứu về thực hiện pháp luật trên một số lĩnh vực cụ thể có các đề tài: "Thực hiện pháp luật về giáo dục và đào tạo ở tỉnh Bình Định hiện nay", Luận văn thạc sĩ luật học, Học viện

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

LÊ THỊ MỸ HẠNH

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG

CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH

THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

LÊ THỊ MỸ HẠNH

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG

CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH

THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Chuyên ngành : Lý luận và Lịch sử Nhà nước pháp luật

Mã số : 60380101

Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS Nguyễn Minh Đoan

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận văn này

Tác giả luận văn

Lê Thị Mỹ Hạnh

LỜI CÁM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy, cô khoa Sau đại học – Đại học Luật Hà Nội, Sở Tư pháp tỉnh Thái Nguyên và PGS.TS Nguyễn Minh Đoan Tác giả xin được trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ quý báu của PGS.TS Nguyễn Minh Đoan cùng tập thể các thầy cô của Khoa Sau đại học Trường Đại học Luật Hà Nội

Tác giả luận văn

Lê Thị Mỹ Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ 7

1.1 Khái quát chung về chính quyền xã và pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã ở Việt Nam 7

1.1.1 Khái quát chung về chính quyền xã ở Việt Nam 7 1.1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 10 1.1.3 Nội dung của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã.

13 1.2 Khái niệm, hình thức, nội dung và vai trò của thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 14

1.2.1 Khái niệm, hình thức thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 14 1.2.2 Nội dung thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 17 1.2.3 Vai trò của thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 17

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 22

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC

VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN 31

2.1 Những đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên có ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 31

2.1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên và ảnh hưởng của nó đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 31 2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên và ảnh hưởng của nó đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 32

2.2 Thực trạng thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 33

2.2.1 Những thành tựu đạt được, nguyên nhân 34 2.2.2 Những hạn chế còn tồn tại, nguyên nhân 39

2.3 Thực trạng thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của Ủy ban

nhân dân xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 41

2.3.1 Những thành tựu đạt được và nguyên nhân 42 2.3.2 Những hạn chế còn tồn tại, nguyên nhân 49 2.3.3 Thực trạng thực hiện pháp luật về mối quan hệ giữa Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân xã với các tổ chức trong hệ thống chính quyền cơ sở trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 52

2.4 Một số kinh nghiệm trong thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 56

Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN 60

3.1 Quan điểm bảo đảm thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 60 3.2 Một số giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 63

3.2.1 Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã 63

3.2.2 Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và các hoạt động thực tiễn tổ chức thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 69 3.2.3 Đổi mới công tác tuyển chọn, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 71 3.2.4 Bảo đảm điều kiện vật chất cho việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 73 3.2.5 Đẩy mạnh hoạt động kiểm tra, thanh tra, giám sát và xử lý các vi phạm trong việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 74 3.2.6 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với vấn đề thực hiện pháp luật về

tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 75

KẾT LUẬN 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC TÀI LIỆU VIẾT TẮT

Hội đồng nhân dân: HĐND

Ủy ban nhân dân: UBND

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực hiện pháp luật là một hiện tượng xã hội mang tính pháp lý Điều

đó đã được Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam quy định: “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và

pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ.” (Điều 8) Trong khoa học pháp lý chuyên ngành lý luận

chung về nhà nước và pháp luật từ lâu đã coi thực hiện pháp luật là một trong những đối tượng nghiên cứu của mình

Thực hiện pháp luật nói chung đã trở thành một phạm trù pháp lý cơ bản Những vấn đề thực hiện pháp luật dường như đã được giải quyết như: khái niệm thực hiện pháp luật, các dạng thực hiện pháp luật, khái niệm áp dụng pháp luật và quy trình các bước áp dụng pháp luật Song thực hiện pháp luật nói chung cần được cụ thể hóa ở từng lĩnh vực khác nhau của đời sống pháp luật trong điều kiện đổi mới ở nước ta Thực hiện pháp luật về tổ chức

và hoạt động của chính quyền xã là một trong những lĩnh vực cụ thể Hay nói cách khác, thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là một lĩnh vực thực hiện pháp luật Nó có khái niệm, đặc điểm riêng biệt cần được định nghĩa, bổ sung, cụ thể hóa lý luận chung và soi rọi vào thực tiễn thực hiện pháp luật Từ đó, đối chiếu đánh giá thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, làm cơ sở để đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Trong bộ máy nhà nước, bên cạnh chính quyền ở trung ương, các cơ quan chính quyền ở địa phương cũng có vị trí rất quan trọng Có thể nói, chính quyền địa phương là cầu nối giữa Đảng, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống Chính quyền địa phương có nhiệm vụ xây dựng và quản lý các mặt đời sống xã hội từ kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng… ở địa

2

phương Chính quyền địa phương ở nước ta được tổ chức theo ba cấp: cấp tỉnh (gồm tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương); cấp huyện (gồm huyện, quận, thị xã thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trung ương) và cấp xã (gồm xã, phường, thị trấn) Trong các cấp chính quyền, chính quyền cấp xã là cấp quản lý hành chính thấp nhất nhưng lại có vai trò đặc biệt quan trọng Chính quyền cấp xã gần dân nhất, là cấp trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Một Nhà nước vững mạnh thì phải có một hệ thống chính quyền cấp xã trong sạch, có

đủ năng lực để đảm nhận được vai trò của mình

Thái Nguyên là một trung tâm kinh tế - xã hội lớn của khu vực đông bắc nước ta, có số lượng xã là 181 xã Trong những năm qua, công tác thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh

đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, cơ cấu tổ chức của chính quyền xã ngày càng hoàn thiện và ổn định, chính quyền xã thực hiện tương đối tốt các chức năng, nhiệm vụ của mình Kết quả đạt được nói trên phản ánh sự cố gắng, nỗ lực của toàn tỉnh nói chung cũng như đội ngũ cán bộ, công chức xã nói riêng, sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương; sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền xã với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, cũng như nhiều địa phương khác trên cả nước, thực trạng thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã ở Thái Nguyên vẫn bộc lộ nhiều tồn tại, yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới Tình trạng trên có nhiều nguyên nhân như: pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền

xã còn chưa đồng bộ, thiếu tính khả thi, nhiều quy định còn chưa rõ ràng, bất cập; ở một số nơi chính quyền các cấp còn chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm của mình trong việc thực hiện tổ chức, chỉ đạo hoạt động của chính quyền xã

Với những lý do trên tôi chọn đề tài: “Thực hiện pháp luật về tổ chức

và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” làm luận

văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Lịch sử nhà nước pháp luật

2 Tình hình và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Ở nước ta trong những năm gần đây, vấn đề thực hiện pháp luật đang được đặt ra và là nhiệm vụ cấp bách của các cơ quan Đảng, Nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân Thực hiện pháp luật đã được các học viện, các trường đại học nghiên cứu trong các giáo trình như: Giáo trình Lý luận về nhà nước và pháp luật, Đại học Luật Hà Nội, 2015; Những vấn đề cơ bản về Hệ thống chính trị, Nhà nước và pháp luật xã hội chủ nghĩa, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2015; Nghiên cứu về thực hiện pháp luật trên một

số lĩnh vực cụ thể có các đề tài: "Thực hiện pháp luật về giáo dục và đào tạo

ở tỉnh Bình Định hiện nay", Luận văn thạc sĩ luật học, Học viện Chính trị

Quốc gia Hồ Chí Minh, 2005 của tác giả Võ Thành Long; “Thực hiện pháp

luật về hộ tịch của Ủy ban nhân dân phường – qua thực tiễn quận Long Biên, Thành phố Hà Nội” Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Quốc gia Hà

Nội, 2016 của Nguyễn Hồng Hạnh…

Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã có một số đề

tài như: “Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp cơ sở ở nước ta

hiện nay (Qua ví dụ tỉnh Hà Nam)” Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại

học quốc gia Hà Nội, 2010) của Nguyễn Thị Ngọc Diễm; “Đổi mới tổ chức

và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn hiện nay”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011 của

Nguyễn Thị Minh Phương…

4

Những công trình nghiên cứu nói trên đã nghiên cứu những vấn đề chung của thực hiện pháp luật; thực hiện pháp luật trên một số lĩnh vực của đời sống xã hội và những công trình nghiên cứu về vấn đề mang tính tổng thể hoặc những khía cạnh, phạm vi cụ thể khác nhau của chính quyền xã Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là một đề tài mới, trước nay chưa có công trình nào đi sâu vào nghiên cứu về đề tài này

Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc các công trình nghiên cứu, các bài viết, đồng thời bằng kinh nghiệm thực tiễn và những hiểu biết của mình, tác giả trình bày trong luận văn cơ sở lý luận, nội dung thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, đưa ra giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, đáp ứng vấn đề cấp bách của thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, từ đó đề ra giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn cần tập trung giải quyết những

nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn của việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh

Thái Nguyên

- Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt

động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

5

- Đề xuất những giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

4 Cơ sở luận và phương pháp nghiên cứu

- Về phương pháp luận: Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở vận

dụng những lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

về nhà nước và pháp luật, các quan điểm, đường lối chủ trương, chính sách của Đảng về đổi mới bộ máy nhà nước nói chung và chính quyền địa phương,

trong đó có chính quyền xã nói riêng

- Về phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác – Lênin và những phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê, tổng kết

thực tiễn…

5 Những đóng góp mới của luận văn

Đây là công trình nghiên cứu một cách tương đối toàn diện và có hệ thống pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Luận văn có một

số đóng góp mới sau:

- Làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn để hòan thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên nói

riêng và nước ta nói chung

- Hệ thống hóa được những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái

Nguyên

- Luận văn đi sâu phân tích, đánh giá một cách tương đối toàn diện thực trạng pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, từ đó làm căn cứ thực tiễn để hình thành những phương hướng,

giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về chính quyền xã

- Đề xuất những quan điểm, giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về

chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

6

6 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Kết quả của luận văn góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn để đảm bảo thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Những kết luận, kiến nghị đưa ra trong luận văn có thể có ý nghĩa đối với việc tìm ra mô hình tổ chức và phương thức hoạt động hợp lý của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tới cũng như giúp cho việc thực hiện pháp luật về chính quyền xã trong phạm vi cả nước Đồng thời, luận văn có thể giúp ích phần nào cho những cán bộ, công chức làm việc tại cấp xã trong việc tìm hiểu cũng như áp dụng đúng đắn các quy định của pháp luật trong tổ chức và hoạt

động của mình

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung

của luận văn gồm 3 chương, 7 tiết

7

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC

VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ

1.1 Khái quát chung về chính quyền xã và pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã ở Việt Nam

1.1.1 Khái quát chung về chính quyền xã ở Việt Nam

Chính quyền cơ sở ở nước ta gồm 3 loại hình chính quyền xã, chính quyền phường, chính quyền thị trấn, nhưng chính quyền xã chiếm số lượng lớn nhất Chính quyền xã có vị trí, vai trò rất quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đặc biệt là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước hiện nay Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng

định: “Cấp xã là gần gũi nhân dân nhất, là nền tảng của hành chính Cấp xã

làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi” 1

Ở chính quyền xã, tính cộng đồng của những người dân cao hơn so với phường, thị trấn, do đơn vị xã gắn liền với văn hóa làng xã lâu đời Trong phạm vi xã thường có các đơn vị dân cư nhỏ là thôn/làng (xóm, bản, buôn, ấp…) Hầu hết đơn vị thôn/làng (xóm, bản, buôn, ấp…) là những cộng đồng dân cư tồn tại đã lâu đời, có sự gắn bó chặt chẽ với nhau về nhiều phương diện như kinh tế, văn hóa, xã hội, huyết thống, phong tục, tập quán, cách thức sản xuất – kinh doanh… do vậy, có tính tự quản trên nhiều phương diện của

đời sống xã hội

Chính quyền xã, đặc biệt tại các xã vùng sâu, vùng xa, vùng núi, hải đảo, thường có tính tự quản cao hơn so với các đơn vị hành chính cấp cơ sở khác như phường, thị trấn Trong phạm vi mỗi xã, các mối quan hệ trong cộng đồng dân cư thường được điều chỉnh bằng nhiều quy định (pháp luật, hương ước hay luật tục, phong tục, tập quán, ) và thiết chế (tổ chức chính trị

1

Hồ Chí Minh toàn tập: Tập 5, NXB CTQG, H.2002, trang 371.

8

- xã hội, quỹ, hội, họ mạc, thôn/làng, ) khác nhau, có tính chính thức hoặc phi chính thức; trong đó có cả những quy định và thiết chế do chính những thành viên trong cộng đồng lập ra như quỹ, hội, Vai trò của chính quyền xã thể hiện tính chất đặc thù của hệ thống chính quyền ở cơ sở xã; đồng thời, phải phản ánh tính chất tự quản khá cao của nó, nhất là trong bối cảnh xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa với sự tác động của

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế hiện nay

Vị trí ,vai trò của chính quyền xã được thể hiện ở những nội dung chủ

yếu sau đây:

- Chính quyền xã là nơi trực tiếp tổ chức và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống Thực tiễn cho thấy có hệ thống đường lối, chính sách pháp luật đúng đắn, khoa học nhưng ở

đó chính quyền xã hoạt động yếu kém thì đường lối, chính sách, pháp luật chưa thực sự đi vào cuộc sống, chưa phát huy được sức mạnh của mình; ở đâu chính quyền xã hoạt động có hiệu quả thì ở đó đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước được thực thi nghiêm minh, chính trị ổn định, kinh tế - xã hội phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao Chính quyền xã là nơi thể nghiệm chính xác đường lối, chính sách pháp luật của

Đảng, pháp luật của Nhà nước

- Chính quyền xã là cấp quản lý các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng trên địa bàn cơ sở Hiệu quả hoạt động của chính quyền xã là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động trong

cả bộ máy nhà nước

- Chính quyền xã là cấp chính quyền trực tiếp với dân, gần dân, sát dân nhất, là cấp chính quyền giải quyết và chăm lo mọi mặt đời sống nhân dân,

trực tiếp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tình cảm của nhân dân

- Chính quyền xã là cấp hướng dẫn, giám sát các hoạt động tự quản của nhân dân nhằm tạo điều kiện cho nhân dân phát huy mọi khả năng phát triển

9

kinh tế - xã hội Đây là nét đặc thù của chính quyền xã, so với các cấp chính

quyền khác

- Chính quyền xã là "cầu nối" giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân

Chính quyền xã là cấp trực tiếp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước cho nhân dân hiểu và thực hiện đường lối, chính sách, pháp luật đó và chính quyền xã là cấp nắm bắt

tâm tư, nguyện vọng, ý chí của nhân dân để phản ánh với cấp liên quan

- Xã là nơi lưu giữ các giá trị văn hoá truyền thống, phong tục tập quán tiến bộ của dân tộc Việt Nam Chính quyền xã có vai trò rất quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân,

xây dựng đời sống văn hoá mới, đặc biệt là ở vùng nông thôn

Chính quyền xã là bộ máy mang tính quyền lực Nhà nước điều hành, quản lý hành chính Nhà nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng trên địa bàn cơ sở Chính quyền xã bao gồm Hội đồng nhân dân xã và Ủy ban nhân dân xã, là cơ quan thực thi quyền lực nhà nước ở cơ

sở Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND), là hai cơ quan

có vị trí và tính chất khác nhau, nhưng được tổ chức và hoạt động trên cùng một địa bàn, một cấp hành chính HĐND xã và UBND xã có sự gắn kết chặt

chẽ trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã

HĐND xã giữ vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương HĐND xã có vai trò vừa là cơ quan nhà nước, vừa là cơ quan dân cử thể hiện quyền tự quản ở địa phương HĐND xã vừa chịu trách nhiệm trước nhân dân

địa phương, vừa chịu trách nhiệm trước chính quyền cấp trên

UBND xã có hai tư cách là cơ quan chấp hành của HĐND cùng cấp, là

cơ quan hành chính nhà nước ở cấp cơ sở HĐND xã có vai trò quan trọng, là

cơ quan đại diện cho quyền lực của nhà nước trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước trên các lĩnh vực đời sống xã hội ở địa phương

10

bằng pháp luật, theo pháp luật Tổ chức và chỉ đạo việc thi hành pháp luật,

Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp

Qua phân tích ở trên, có thể rút ra khái niệm: chính quyền xã là cấp

thấp nhất, cấp gần dân nhất, bao gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân xã thực hiện quyền lực Nhà nước và đại diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở, quyết định và thực hiện những chủ trương, biện pháp phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng an ninh trên địa bàn theo quy định của Hiến pháp, pháp luật là tổ chức phát huy tính tự

quản của nhân dân

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

* Khái niệm pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Nhằm điều chỉnh các quan hệ trong quá trình tổ chức và hoạt động của chính quyền xã theo mục tiêu đặt ra, Nhà nước ban hành rất nhiều những quy phạm pháp luật Do các quan hệ xã hội nảy sinh trong lĩnh vực hoạt động của chính quyền cấp xã có quan hệ chặt chẽ với nhau nên các quy phạm pháp luật này không tách rời nhau mà có mối quan hệ nội tại, mật thiết với nhau tạo thành một hệ thống thống nhất Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã chính là kết quả của quá trình điều chỉnh pháp luật đối với chính quyền xã Đây không phải là một ngành luật mà chỉ là một lĩnh vực pháp luật

nằm trong ngành luật nhà nước Chính vì vậy có thể hiểu pháp luật về tổ chức

và hoạt động của chính quyền xã là hệ thống các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội nảy sinh trong quá trình

tổ chức và hoạt động của chính quyền xã nhằm xây dựng chính quyền cơ sở trong sạch, vững mạnh, thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ quản lý nhà nước ở

địa phương, phục vụ tốt các nhu cầu của nhân dân xã

Để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong tổ chức và hoạt động của chính quyền xã đòi hỏi một nguồn luật của nhiều văn bản quy phạm pháp

11

luật Hiện nay, tổ chức và hoạt động của chính quyền xã được điều chỉnh trong Hiến pháp 2013, Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015, các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Hôn nhân gia đình, Luật Tài chính… và các Nghị định, Nghị quyết, Quyết định, Thông tư… hướng dẫn thi hành các

luật trên

* Đặc điểm của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã:

- Đặc điểm về nội dung: Xuất phát từ đặc điểm của chính quyền xã là

cấp chính quyền thấp nhất, cấp chính quyền hành động, cấp chính quyền gần dân nhất, pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã có đặc điểm

cơ bản về nội dung là vận động theo xu hướng tăng cường sự tham gia của nhân dân vào tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, mở rộng dân chủ trực

tiếp ở cơ sở

Với bản chất của nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân, tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước ta đều có sự tham gia của người dân để thực hiện phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra Nhất

là từ sau năm 1986 khi Đảng ta đề xướng và thực hiện công cuộc đổi mới ở nước ta trên toàn bộ các lĩnh vực của đời sống trong đó có đổi mới hệ thống chính trị, dân chủ hóa đời sống xã hội Bên cạnh việc phát huy các hình thức dân chủ đại diện, chúng ta còn mở rộng hình thức dân chủ trực tiếp Vì là cấp gần dân nhất nên trong tổ chức và hoạt động của chính quyền xã bên cạnh hình thức dân chủ đại diện cơ bản là thông qua Hội đồng nhân dân xã, nhân dân còn có thể tham gia hoạt động của chính quyền xã bằng những hình thức trực tiếp rất phong phú Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã ra đời năm 1998

đã quy định những hình thức dân chủ trực tiếp để nhân dân tham gia vào tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, phát huy quyền làm chủ của nhân dân Hiện nay chủ trương của Đảng và Nhà nước ta là tăng cường dân chủ trực tiếp tại cơ sở Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành trung ương Đảng

12

khóa VIII đã chỉ rõ cần phải nghiên cứu thực hiện từng bước chế độ dân chủ trực tiếp, trước hết ở cơ sở cần có cơ chế và các biện pháp cụ thể, đa dạng, phù hợp để thực hiện dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra đối với các quyết định quan trọng ở cơ sở, đối với các quyết định quan trọng ở cơ sở, đối với các hoạt động của cơ quan chính quyền Đây chính là đặc điểm về nội dung pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Pháp luật điều chỉnh tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp tỉnh và huyện ghi nhận chủ yếu là các hình thức dân chủ đại diện Do các cấp chính quyền này không gần dân nhất nên không thể có những hình thức dân chủ trực tiếp phong phú như chính quyền xã Với đặc trưng về nội dung như vậy đòi hỏi khi thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã cần phải chú ý thể chế hóa các hình thức dân chủ trực tiếp để có cơ sở pháp lý cho người dân cũng như các tổ chức tự quản của nhân dân tham gia vào tổ chức và hoạt động của chính quyền xã chứ không thể quy định chung chung giống các cấp chính

quyền khác

- Đặc điểm về hình thức: Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính

quyền xã được quy định trong rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật do nhiều

chủ thể ban hành

Cũng như các lĩnh vực pháp luật khác, pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã được thể hiện dưới hình thức văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành Bên cạnh việc được quy định trong các văn bản như Hiến pháp, Luật tổ chức chính quyền địa phương thì còn nhiều các luật khác như Luật Ngân sách, Luật Đất đai…

đề cập tới hoạt động của chính quyền xã trong các lĩnh vực chuyên ngành bởi

vì chính quyền xã quản lý, điều hành mọi lĩnh vực của đời sống xã hội ở địa phương Luật tổ chức chính quyền địa phương chỉ quy định những vấn đề chung về nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân

13

xã, còn những vấn đề chi tiết sẽ do các luật chuyên ngành quy định cụ thể Ngoài ra còn rất nhiều các văn bản dưới luật như các Nghị định, Nghị quyết của Chính phủ, Quyết định, Chỉ thị, Thông tư của các Bộ cụ thể hóa hướng dẫn thi hành Luật tổ chức chính quyền địa phương và các Luật chuyên ngành Đặc trưng này của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã đòi hỏi khi thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã cần phải phân định rành mạch thẩm quyền, phạm vi của từng chủ thể khi ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời cần phải giảm bớt số lượng các văn bản để tránh mâu thuẫn, chồng chéo đảm bảo sự thống nhất của lĩnh vực pháp luật này

* Vai trò của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã:

Vai trò của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã thể hiện ở những khía cạnh sau: Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là công cụ để Đảng ta thực hiện những quan điểm về việc xây dựng chính quyền địa phương đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng; là cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng và củng cố chính quyền xã, đáp ứng được những yêu cầu trong giai đoạn hiện nay; là phương tiện để đảm bảo thực hiện dân chủ, góp phần chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong hoạt động của chính quyền địa phương pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã góp phần vào việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và xây

dựng, củng cố hệ thống chính trị, chính quyền địa phương ở nước ta hiện nay

1.1.3 Nội dung của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Dựa vào các quan hệ được điều chỉnh bởi pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, trên cơ sở thực tiễn pháp luật, có thể xác định được nội dung của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã gồm những vấn đề sau:

xã với các tổ chức tự quản của nhân dân với các cá nhân ở địa phương

1.2 Khái niệm, hình thức, nội dung và vai trò của thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

1.2.1 Khái niệm, hình thức thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Để pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã được đi vào thực tế cuộc sống và phát huy được vai trò của mình trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội, duy trì trật tự và tạo điều kiện cho xã hội phát triển thì không

thể bỏ qua giai đoạn quan trọng là thực hiện pháp luật

Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là quá trình các tổ chức, cá nhân và các chủ thể pháp luật khác khi gặp phải tình huống thực tế mà quy phạm pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã đã dự liệu, trên cơ sở nhận thức của mình chuyển hóa một cách sáng tạo các quy tắc xử sự chung mà nhà nước đã quy định vào tình huống cụ thể

đó thông qua hành vi thực tế hợp pháp của mình Dưới góc độ pháp lý, thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là hành vi pháp luật (hành động hoặc không hành động) hợp pháp nghĩa là nó được tiến hành phù hợp với những yêu cầu, đòi hỏi trong phạm vi các quy định của pháp luật

về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

15

Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Do vậy, đây là quá trình hoạt động có lí trí và

có ý chí của các chủ thể pháp luật làm cho những quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã đi vào cuộc sống nhằm đạt được những mục đích nhất định vì lợi ích của mỗi thành viên, cũng như của cả cộng đồng

xã hội Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã còn cho phép làm rõ những hạn chế, bất cập của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã thực định để từ đó có thể đưa ra những giải pháp hữu hiệu cho việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã hiện hành và cơ chế đưa pháp luật về tổ chức và hoạt động

của chính quyền xã vào cuộc sống

Tóm lại, thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền

xã là hành vi thực tế hợp pháp, có mục đích của các chủ thể pháp luật nhằm hiện thực hóa các quy phạm pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, làm cho chúng đi vào cuộc sống

Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã được tiến hành thông qua nhiều hình thức khác nhau Cụ thể là bốn hình thức: tuân

thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật

- Tuân thủ pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật kiềm chế, không tiến hành những hoạt động mà pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền

xã cấm Các quy phạm pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

cấm được thực hiện ở hình thức này

- Chấp hành pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp

lí của mình bằng hành động tích cực Các quy phạm pháp luật về tổ chức và hoạt

động của chính quyền xã bắt buộc được thực hiện theo hình thức này

cá nhân được thực hiện ở hình thức này Đương nhiên, vì quyền và tự do pháp

lí là những hành vi mà pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã cho phép chủ thể thực hiện nên chủ thể pháp luật có thể thực hiện hoặc không thực hiện các quyền, tự do đó tùy theo ý chí của mình, chứ không bắt buộc

phải thực hiện

- Áp dụng pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện những quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền

xã hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật cụ thể Ở hình thức này các chủ thể pháp luật thực hiện các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã luôn có sự can thiệp của cơ quan nhà nước hay nhà chức trách

có thẩm quyền Trong một số trường hợp đặc biệt, theo quy định của pháp

luật, một số tổ chức xã hội cũng có thể được thực hiện hoạt động này

Giữa các hình thức thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã luôn có sự gắn bó chặt chẽ với nhau, không biệt lập với nhau Các chủ thể thông thường phải cùng đồng thời thực hiện các quy định pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã dưới nhiều hình thức khác nhau, bởi không thực hiện quy định pháp luật này sẽ không thể thực hiện được các quy định pháp luật khác

Tùy vào hình thức thực hiện pháp luật, sẽ có các chủ thể thực hiện pháp luật tương ứng Chủ thể thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của

17

chính quyền xã bao gồm ba loại chủ thể thực hiện cơ bản bao gồm cơ quan hành chính nhà nước cấp xã và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên trực

tiếp, nhân dân địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương đó

1.2.2 Nội dung thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là hoạt động có mục đích nhằm thực hiện các quy định của pháp luật tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, đưa ra các quy phạm pháp luật này vào thực tiễn cuộc sống, biến nó thành những hành vi xử sự thực tế góp phần phát huy tính tích cực, chủ động trong thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã được thực hiện trong đời sống xã hội thông qua các hình thức tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Các quy phạm pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã của nước ta hiện nay được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật (Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Nghị quyết, Nghị định, Chỉ thị…) của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, với nội dung rất rộng, liên quan đến tất cả các mặt của lĩnh vực tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Tuy vậy, có thể khái quát nội dung thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã bao gồm hai nội dung chủ yếu là thực hiện pháp luật về tổ chức của chính quyền

xã và thực hiện pháp luật về hoạt động của chính quyền xã Quá trình thực hiện pháp luật ở những nội dung khác nhau sẽ có những hình thức thực hiện pháp luật tương ứng nhằm đạt được kết quả thực hiện tốt nhất, đáp ứng được yêu cầu pháp luật đưa ra

1.2.3 Vai trò của thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Trong đời sống xã hội có rất nhiều lĩnh vực khác nhau, đòi hỏi Nhà

nước phải xây dựng và ban hành nhiều văn bản pháp luật để đáp ứng yêu cầu

18

điều chỉnh các quan hệ xã hội đó Thực tiễn cho thấy có rất nhiều văn bản pháp luật phát huy tác dụng tốt, đem lại hiệu quả thiết thực trong công tác quản lý, nhưng vẫn còn không ít văn bản pháp luật chưa phát huy hết được hiệu lực thi hành, không mang lại hiệu quả như mong muốn Mặt tồn tại đó có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân là do chưa tổ chức tốt việc thực hiện pháp luật Khi giữa hoạt động xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật có một khoảng cách lớn, tức là pháp luật được ban hành với khối lượng lớn mà ít đi vào cuộc sống, thì sẽ dẫn đến tình trạng pháp luật bị coi thường, không hiệu quả

Vì vậy, thực hiện pháp luật có vai trò to lớn trong việc chuyển văn bản pháp luật của Nhà nước được thực thi trong đời sống thực tiễn

Để Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật thì phải có phương thức thực hiện tốt các hoạt động về pháp luật từ khâu xây dựng pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật, thực hiện pháp luật, kiểm tra, xử lý những hành vi vi phạm pháp luật nhằm bảo vệ pháp luật Để pháp luật phát huy hiệu lực, đạt hiệu quả trong quá trình điều chỉnh các quan hệ xã hội, thì nhà nước ngoài việc tạo lập môi trường chính trị - xã hội thuận lợi, nâng cao trình độ pháp lý cho cán bộ và nhân dân, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đòi hỏi phải xác lập cơ chế thực hiện pháp luật một cách có hiệu quả

Như vậy, có thể khẳng định rằng thực hiện pháp luật có vị trí và tầm quan trọng đặc biệt trong toàn bộ các hoạt động về pháp luật Thực hiện pháp luật là hoạt động đưa pháp luật vào cuộc sống, biến những quy phạm pháp luật thành những hành vi, xử sự thực tế, hợp pháp của cá nhân, tập thể trong thực tiễn xã hội Nếu không có tổ chức tốt việc thực hiện pháp luật thì ý chí của Nhà nước sẽ không đi vào đời sống thực tiễn, pháp luật sẽ không phát huy được hiệu lực, sẽ không đạt hiệu quả trong điều chỉnh các quan hệ xã hội

Vị trí, vai trò của thực hiện pháp luật không chỉ thể hiện trong toàn bộ các hoạt động về pháp luật (xây dựng pháp luật, thực hiện pháp luật, bảo vệ

19

pháp luật) mà nó còn là “một mặt quan trọng của nền pháp chế”2 Kết quả của việc tổ chức thực hiện pháp luật là một trong những tiêu chuẩn để xác định tính chất của nền pháp chế xã hội chủ nghĩa Bởi vì pháp chế là một phạm trù thể hiện những yêu cầu và sự đòi hỏi đối với các chủ thể pháp luật phải tôn trọng và triệt để thực hiện pháp luật trong đời sống xã hội Sự thực hiện pháp luật là trung tâm của pháp chế

Xét trong mối quan hệ giữa pháp luật và thực hiện pháp luật, Lênin cho rằng dù pháp luật có tốt đến đâu thì đó cũng chỉ là khả năng quản lý, khả năng đấu tranh Trong sự nghiệp đổi mới đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân là một trong những điều kiện đảm bảo sự thành công của sự nghiệp đổi mới, bởi vì việc yêu cầu tôn trọng tính tối cao của Hiến pháp và pháp luật, việc thực hiện nghiêm chỉnh những quy định Hiến pháp và pháp luật của các cơ quan nhà nước, các tổ chức và mọi công dân là yêu cầu bắt buộc của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Vai trò của thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã được thể hiện ở những nội dung sau:

Một là, thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

góp phần hiện thực hóa các quan điểm chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Ở nước ta, Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng quan điểm, đường lối chính trị và cầm quyền lãnh đạo bằng pháp luật Nhà nước thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng thành pháp luật, chính sách và tổ chức thực hiện thông qua bộ máy nhà nước, đảm bảo cho đường lối, chủ trương của Đảng trở thành hiện thực trong đời sống xã hội của nhân dân Để các quan điểm, chủ trương,

2

Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Lý luận chung Nhà nước và pháp luật, Nxb CAND, H,2015

về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã cũng chính là phương tiện để Đảng kiểm tra đường lối của mình trên thực tiễn Mặt khác, pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã còn là phương tiện phân định rõ phương thức lãnh đạo của Đảng và chức năng quản lý, điều hành của Nhà nước đối với chính quyền địa phương

Hai là, thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền xã, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Một nhà nước vững mạnh và thực sự là của dân, do dân và vì dân phải

là một nhà nước có nền công vụ trong sạch, hoạt động hiệu lực và hiệu quả với một đội ngũ cán bộ, công chức có tinh thần trách nhiệm cao Chính quyền

xã là chủ thể chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức thực hiện pháp luật, đưa pháp luật vào hiện thực đời sống ở xã Nếu như trước đây, hầu hết các

hoạt động của chính quyền xã đều nằm ngoài “tầm ngắm” của nhân dân địa

phương, thì nay với việc pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền

xã ngày càng được hoàn thiện hơn và triển khai mạnh mẽ trên thực tế, bộ máy chính quyền xã cũng được đổi mới tổ chức và hoạt động để thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của đời sống dân chủ ở cơ sở Trong thực hiện pháp luật về

tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, trước hết chính quyền xã phải công khai, minh bạch chương trình hoạt động, nội dung, hình thức thực hiện công

việc của mình tới đông đảo các tầng lớp nhân dân nhằm đáp ứng “quyền được

21

biết” của người dân; bởi vì “công khai là điều kiện để thực hiện quyền làm chủ của người dân”3 Có những việc liên quan trực tiếp đến quyền lợi của nhân dân, chính quyền xã không thể tùy tiện quyết định mà phải tổ chức họp dân để dân bàn, quyết định trực tiếp hoặc dân biểu quyết với đa số tán thành thì chính quyền mới được ea quyết định và triển khai thực hiện Khi thực hiện lại phải hết sức chú trọng đến chất lượng, hiệu quả công việc chứ không thể làm qua loa, đại khái vì người dân có quyền kiểm tra, giám sát đối với hoạt động của chính quyền Rõ ràng, việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã có tác động mạnh mẽ đến tổ chức và hoạt động của

bộ máy chính quyền xã, quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của các chủ thể thực hiện pháp luật, đáp ứng được yêu cầu xây dựng bộ máy hành chính trong sạch, vững mạnh ở nước ta

Ba là, thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

là nền tảng để sửa đổi phương thức làm việc của đội ngũ cán bộ, công chức xã theo hướng chuyên nghiệp và hiện đại Đội ngũ cán bộ, công chức xã là những người thay mặt Nhà nước trực tiếp thi hành quyền lực nhà nước ở địa phương, giải quyết các công việc có liên quan đến lợi ích của nhà nước và nhân dân; đồng thời cũng là chủ thể trực tiếp triển khai thực hiện pháp luật về

tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Chất lượng, hiệu quả của công tác này phụ thuộc rất lớn vào ý thức, thái độ phục vụ nhân dân và năng lực chuyên môn, hiểu biết pháp luật của đội ngũ cán bộ này Tuy nhiên, hiện nay còn một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức nói chung và cán bộ, công chức xã nói riêng còn có biểu hiện quan cách, hách dịch, nhũng nhiễu nhân dân; giải quyết công việc của dân còn quan liêu, tuỳ tiện, khiến cho người dân nản lòng mỗi khi có công việc cần đến cơ quan công quyền Thực hiện pháp

3

Mai Quỳnh Nam, “Công khai để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân”, Tạp chí cộng sản, số 20(683)/2003, tr 48.

22

luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là nền tảng để sửa đổi lề lối làm việc của đội ngũ cán bộ, công chức xã, nó đòi hỏi đội ngũ này phải thay đổi triệt để về ý thức, thái độ phục vụ nhân dân: lịch sự, hoà nhã trong giao tiếp với người dân; tôn trọng, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, ý kiến của

người dân để tìm ra cách giải quyết công việc của dân sao cho “thấu tình, đạt

lí”; kiên quyết khắc phục mọi biểu hiện quan liêu, tắc trách, hách dịch, lợi

dụng chức vụ, quyền hạn để mưu cầu lợi ích cá nhân

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức

và hoạt động của chính quyền xã

Quá trình thực hiện pháp luật về tổ chức và thực hiện pháp luật chịu tác

động đồng thời của nhiều yếu tố, cụ thể bao gồm các yếu tố kinh tế - xã hội, yếu tố chính trị, yếu tố văn hóa – đời sống và yếu tố pháp luật Mỗi yếu tố có những tác động khác nhau đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã, đó có thể là tác động tích cực giúp hoạt động thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã diễn ra thuận lợi, đạt hiệu quả cao, hoặc cũng có thể là tác động tiêu cực, làm cho pháp luật không được thực hiện trên thực tế hoặc thực hiện không đạt được kết quả như mong muốn

Thứ nhất, yếu tố kinh tế - xã hội

Yếu tố kinh tế bao gồm tổng thể các điều kiện, hoàn cảnh về kinh tế -

xã hội, hệ thống các chính sách kinh tế, chính sách xã hội và việc triển khai thực hiện, áp dụng chúng trong thực tế xã hội

Yếu tố kinh tế - xã có tác động hai chiều đến hoạt động thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Ở những địa phương có điều kiện kinh tế phát triển, đời sống vật chất của các tầng lớp dân cư được cải thiện, lợi ích kinh tế được đảm bảo thì nhân dân sẽ phấn khởi, tin tưởng vào đường lối, chính sách pháp luật, sự điều hành của Đảng và hoạt động điều

23

hành quản lý của Nhà nước Đồng thời, khi kinh tế phát triển, đời sống tinh thần, vật chất được cải thiện, các cán bộ, công chức Nhà nước, các tầng lớp nhân dân cũng có điều kiện để mua sắm các phương tiện nghe, nhìn, có điều kiện thỏa mãn các nhu cầu thông tin pháp luật đa dạng và cập nhật Các chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật cũng sẽ dễ dàng đến với đông đảo quần chúng nhân dân; nhu cầu tìm hiểu, trang bị thông tin, kiến thức pháp luật trở thành nhu cầu tự giác, thường trực trong suy nghĩ và hành động của họ Điều đó giúp cho hoạt động thục hiên pháp luật của các chủ thể mang tính tự giác, tích cực Còn khi kinh tế chậm phát triển, thu nhập thấp, tình trạng thất nghiệp gia tăng, lợi ích kinh tế không được đảm bảo, đời sống của cán bộ, nhân dân gặp khó khăn thì tư tưởng sẽ diễn biến phức tạp, cái xấu có cơ hội nảy sinh, tác động tiêu cực tới việc thực hiện pháp luật nói chung và pháp luật

về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã nói riêng

Thứ hai, yếu tố chính trị

Yếu tố chính trị là toàn bộ yếu tố tạo nên đời sống chính trị của xã hội

ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, bao gồm môi trường chính trị, hệ thống các chuẩn mực chính trị, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và quá trình

tổ chức, thực hiện chúng; các quan hệ chính trị và ý thức chính trị, hoạt động của hệ thống chính trị Cùng với đó là nền dân chủ xã hội và bầu không khí chính trị - xã hội Yếu tố chính trị có ảnh hưởng mạnh mẽ tới hiệu quả của hoạt động thực hiện pháp luật của các chủ thể pháp luật, đặc biệt là các cá nhân, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền áp dụng pháp luật Một đất nước có môi trường chính trị ổn định là điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực hiện pháp luật, bởi nó củng cố niềm tin của người dân, để họ tin và đi theo Đảng Một đất nước bất ổn về chính trị sẽ luôn khiến người dân hoang mang,

lo lắng, dao động…và dẫn đến việc thực hiện pháp luật không tốt Nhận thấy đây là một trong những yếu tố quan trọng cho việc thực hiện pháp luật hiệu quả, chính xác

24

Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã ở

nước ta chịu tác động rất lớn từ yếu tố chính trị Môi trường chính trị - xã hội của đất nước ta trong những năm qua luôn ổn định, phát triển bền vững chính

là điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực hiện pháp luật, vì nó củng cố ý thức và niềm tin chính trị của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, gia tăng lập trường chính trị - tư tưởng của các cá nhân có thẩm quyền áp dụng pháp luật Sự vận hành của hệ thống pháp luật nước ta trên các phương diện xây dựng, thực hiện và áp dụng pháp luật luôn được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Đảng ta nhận thức sâu sắc rằng muốn xây dựng được một bộ máy Nhà nước trong sạch, vững mạnh vận hành trên các cơ sở nguyên tắc, quy định của pháp luật thì vấn đề thực hiện pháp luật một cách nhất quán, nghiêm chỉnh từ phía cán bộ, Đảng viên và nhân dân phải được đặt lên trên vị trí hàng đầu Muốn cho pháp luật được tôn trọng và thực hiện nghiêm túc thì cán bộ, Đảng viên phải là những

người đi trước, gương mẫu thực hiện và có “năng lực tổ chức và vận động

nhân dân thực hiện đường lối của Đảng , pháp luật của Nhà nước, công tâm, thạo việc, tận tụy với nhân dân, biết phát huy sức dân” 4

.Chính vì vậy, Đảng

ta luôn quan tâm và chỉ đạo sâu sắc đối với các hoat động pháp luật, trong đó

có thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Thứ ba, yếu tố văn hóa – đời sống

Các yếu tố văn hóa - đời sống bao giờ cũng thuộc về một môi trường

văn hóa xã hội nhất định gắn liền với một phạm vi không gian xã hội nhất định, nơi các cá nhân và cộng đồng người tổ chức các hoạt động sống, sinh hoạt, cùng nhau tạo dựng, thừa nhận và chia sẻ các giá trị văn hóa, lối sống, phong tục tập quán, lễ nghi… Với những mặt, những khía cạnh biểu hiện của mình, các yếu tố văn hóa có tác động mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp

4

Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 5, Nxb CTQG, H.2009, tr.371

25

luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã cả về mặt tích cực lẫn tiêu cực, thể hiện trên các điểm sau:

Các phong tục tập quán trong cộng đồng có ảnh hưởng nhất định tới

hoạt động thực hiện pháp luật của các tầng lớp nhân dân Ở khu vực nông thôn của nước ta, các phong tục tập quán bên cạnh những ưu điểm rất căn bản thì cũng đang bộc lộ những nhược điểm nhất định như việc tổ chức hội hè, đình đám, ma chay, giỗ chạp nhiều lúc nhiều nơi còn cồng kềnh, tốn kém và lãng phí; những hủ tục lạc hậu, lỗi thời còn tồn tại; trình độ dân trí còn thấp; thói hư tật xấu và tệ nạn xã hội phát sinh; tính tích cực chính trị - xã hội của người dân còn hạn chế… Tại một số làng xã, chính quyền và người dân đứng

ra tổ chức lễ hội ồn ào, kéo dài, ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt, bán vé

và thu phí sai nguyên tắc tài chính, sự chỉ đạo thiếu sâu sát, để cho một số người lợi dụng lễ hội để hành nghề mê tín dị đoan Những hiện tượng trên đây gây khó khăn cho việc thực hiện đúng đắn pháp luật tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Lối sống nông thôn là lối sống mang tính cộng đồng rất cao và rất chặt

chẽ, liên kết cả thành viên trong làng xã lại với nhau, mỗi người đều hướng tới những người khác Điều đó thể hiện ở mối quan hệ gắn bó, sự quan tâm giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ, lối xóm ở nông thôn Người dân nông thôn thường sống đoàn kết gắn bó với quê hương làng xóm, rất coi trọng tình làng nghĩa xóm Đây là một biểu hiện rất riêng, rất đặc thù của lối sống nông thôn Việt

Tính cộng đồng được coi là điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực hiện pháp luật tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Bằng ý thức cộng đồng, nó giúp cho các cán bộ pháp luật dễ dàng hơn trong việc phổ biến, tuyên truyền và thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với đông đảo người dân nông thôn Sức mạnh

26

của tinh thần đoàn kết giúp cho các cơ quan hành chính, tư pháp hoàn thành tốt các nhiệm vụ thực thi và bảo vệ pháp luật Khi truyền thống làng xã được phát huy, người dân cởi mở, thẳng thắn tham gia ý kiến về những cái được và cái chưa được trong hoạt động thực hiện pháp luật

Sự đề cao tính cộng đồng và chủ nghĩa tập thể dễ dẫn cán bộ làm công tác thực thi và bảo vệ pháp luật đến việc đánh mất ý thức về con người cá nhân, cái tôi bị triệt tiêu, ý thức cá nhân và hành vi cá nhân cũng bị đặt vào lối

xử thế hòa cả làng Tình trạng này khiến cho cán bộ khi phải đối mặt với những việc làm sai trái, khuyết điểm, thậm chí vi phạm pháp luật, thì họ thường tìm cách né tránh trách nhiệm cá nhân và muốn đó là trách nhiệm tập thể Bên cạnh đó tính cộng đồng thường là cái cớ được cán bộ làm công tác thực thi và bảo vệ pháp luật dùng để biện minh cho thói quen ỷ lại vào tập thể

và tâm lý an phận thủ thường Chính điều này làm hạn chế năng lực sáng tạo,

sự chủ động và quyết đoán của họ trong điều hành, giải quyết các công việc chung từ đó ảnh hưởng đến hoạt động thực hiện pháp luật tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Các phương tiện thông tin đại chúng thường xuyên đăng tải các thông tin về các sự kiện pháp luật hiện tượng xảy ra trong xã hội, hoạt động thực hiện pháp luật của các tầng lớp xã hội và của các cơ quan chức năng, nêu lên những tấm gương điển hình người tốt việc tốt trong việc thực hiện pháp luật… Những thông tin đó ở chừng mực khác nhau tác động đến suy nghĩ, nhận thức và hành

vi của mỗi con người, khiến cho họ thực hiện pháp luật tốt hơn

Dư luận xã hội có tác động mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp luật

tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Dư luận xã hội gắn liền với ý chí cộng đồng của nhóm xã hội mà nó tác động mạnh mẽ đến suy nghĩ và hành động của các cá nhân Trong một chừng mực nhất định người ta có thể không

sợ sự trừng phạt của pháp luật khi thực hiện những hành vi sai trái, phạm

27

pháp nhưng chúng lại sợ sự phê phán lên án của dư luận xã hội - một thứ bất thành văn Trong điều kiện xã hội có nền dân chủ rộng rãi, dư luận xã hội được coi là phương tiện kiểm tra xã hội đối với ý thức pháp luật và hành vi pháp luật của mỗi người Dưới áp lực của dư luận xã hội, mỗi người luôn phải xem xét, suy nghĩ, kiểm định trước khi thực hiện một hành vi pháp luật nào

đó Những câu hỏi phải được đặt ra về cái đúng, cái sai, nên hay không nên… Nhờ đó, ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật nói chung và pháp luật về tổ chức

và hoạt động của chính quyền xã nói riêng trong mỗi chủ thể cũng được nâng lên một bước

Thứ tư, yếu tố pháp luật

Yếu tố pháp luật là tổng thể các yếu tố tạo nên đời sống pháp luật của

xã hội ở từng giai đoạn nhất định bao gồm hệ thống pháp luật, các quan hệ pháp luật… Bản thân pháp luật được sinh ra là để điều chỉnh các quan hệ xã hội là cơ sở để các chủ thể thực hiện pháp luật Song chính các mặt, khía cạnh khác nhau của các chuẩn mực pháp luật cũng có ảnh hưởng nhất định đến hoạt động thực hiện pháp luật

Văn hóa pháp luật được hình thành từ tổng thể các hoạt động xã hội – pháp luật trên cả phương diện lý luận và thực tiễn, văn hóa pháp luật là hệ thống các giá trị, chuẩn mực pháp luật được kết tinh từ trí thức pháp luật, tình cảm, niềm tin đối với pháp luật và hành vi pháp luật; có ảnh hưởng sâu rộng tới các hình thức pháp luật từ tuân thủ chấp hành sử dụng cho tới áp dụng pháp luật Văn hóa pháp luật được thể hiện ra trong đời sống pháp luật thông qua quá trình thực hiện pháp luật Giữa văn hóa pháp luật và hoạt động thực hiện pháp luật có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Văn hóa pháp luật là cơ sở, nền tảng, khuôn mẫu tư duy và chuẩn mực hành vi của hoạt động thực hiện pháp luật, có định hướng đúng đắn Ngược lại, hoạt động thực hiện pháp luật

có tác dụng bổ sung làm phong phú thêm cho các giá trị chuẩn mực của văn hóa pháp luật

28

Các yếu tố truyền thống cũng có ảnh hưởng không nhỏ đối với hoạt động thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trong giai đoạn hiện tại Sự quản lý Nhà nước bằng pháp luật là nhằm khắc phục tính thiển cận, cục bộ trong quá trình phát triển, sản xuất, xây dựng làng xã trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội Thông qua pháp luật, Nhà nước nhắc nhở, duy trì mọi nghĩa vụ của người dân và làng xã đối với Nhà nước và xã hội Trong quá trình phát triển Nhà nước thừa nhận làng có lệ riêng của mình sao cho không trái với nguyên tắc quy định của pháp luật Hệ thống tự quản chủ yếu dựa vào dư luận xã hội, uy tín của các vị chức sắc và đặc biệt vai trò của

lệ làng Cần kết hợp cả hai hình thức quản lý này trong hoạt động thực hiện pháp luật

Sự tồn tại dai dẳng của pháp luật do các chế độ cũ để lại có ảnh hưởng nhất định tới hoạt động thực hiện pháp luật Một số người có quan niệm sai lầm cho rằng pháp luật chỉ chủ yếu là công cụ trừng phạt, do thiếu hiểu biết

họ có tâm lý sợ hãi pháp luật Tâm lý lo sợ đó khiến cho hành vi của con người thiếu ổn định do đó khó có thẻ dẫn đến hành vi xử sự tích cực trước pháp luật và đối với pháp luật Tình trạng thờ ơ trước pháp luật hoặc coi thường pháp luật ở một số người tác động tiêu cực đến việc thực hiện pháp luật của những người khác Vẫn còn tồn tại tình trạng không tuân thủ pháp luật, thờ ơ coi thường pháp luật Điều này không chỉ ảnh hưởng xấu đến việc thực hiện pháp luật mà còn có tác động không nhỏ tới xã hội cộng đồng

Ý thức, niềm tin đối với pháp luật của con người có ảnh hưởng quan trọng tới việc thực hiện pháp luật Bởi lẽ, nếu thiếu sự tin tưởng vào pháp luật, không có niềm tin vững chắc vào tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật…thì việc thực hiện pháp luật không thể tốt và chặt chẽ được

Sự hoạt động của các cơ quan chức năng trong việc thực hiện pháp luật

có tác động quan trọng đến việc hoạt động thực hiện pháp luật Sự can thiệp

ý nghĩa thiết thực của nó, từ đó chủ động có các biện pháp thích hợp để tổ chức thực hiện tốt những quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Làm được như vậy sẽ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, các tổ chức và cá nhân; bảo đảm, giữ gìn bản chất Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; góp phần ổn định xã hội, ổn định nền kinh tế, đẩy mạnh hội nhập quốc tế và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Đó là toàn bộ nội dung của chương 1 – Những vấn đề lý luận thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã Trền nền tảng lý luận đó, tác giả vận dụng vào thực tiễn của địa phương mình, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong phần tiếp theo của luận văn

31

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH THÁI NGUYÊN 2.1 Những đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên có ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

2.1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên và ảnh hưởng của nó đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Tỉnh Thái Nguyên là trung tâm chính trị, kinh tế của khu Việt Bắc nói riêng, của vùng trung du miền núi đông bắc nói chung, là cửa ngõ giao lưu kinh tế xã hội giữa vùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ; phía Bắc tiếp giáp với tỉnh Bắc Kạn, phía Tây giáp với các tỉnh Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, phía Đông giáp với các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang và phíaNam tiếp

giáp với thủ đô Hà Nội (cách 80 km); diện tích tự nhiên 3.562,82 km²

Tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị hành chính: Thành phố Thái Nguyên; Thành phố Sông Công và 7 huyện: Phổ Yên, Phú Bình, Đồng Hỷ, Võ Nhai, Định Hóa, Đại Từ, Phú Lương Tổng số gồm 181 xã, trong đó có 125 xã vùng

cao và miền núi, còn lại là các xã đồng bằng và trung du

Với vị trí rất thuận lợi về giao thông, cách sân bay quốc tế nội bài 50

km, cách biên giới Trung Quốc 200 km, cách trung tâm Hà Nội 75 km và cảng Hải Phòng 200 km Thái Nguyên còn là điểm nút giao lưu thông qua hệ thống đường bộ, đường sắt, đường sông hình rẻ quạt kết nối với các tỉnh thành, đường quốc lộ 3 nối Thái Nguyên đi Bắc Kạn; Cao Bằng và cửa khẩu Việt Nam – Trung Quốc; quốc lộ 1B Lạng Sơn; quốc lộ 37 Bắc Ninh, Bắc Giang Hệ thống đường sông Đa Phúc - Hải Phòng; đường sắt Hà Nội – Thái

Nguyên - Lạng Sơn

32

Địa hình không phức tạp lắm so với các tỉnh trung du miền núi phía bắc, nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú về chủng loại, có nhiều danh lam thắng cảnh tự nhiên và nhân tạo nổi tiếng… là những thuận lợi rất lớn của tỉnh Thái Nguyên trong canh tác nông lâm nghiệp và phát triển kinh tế xã hội nói chung so với các tỉnh trung du miền núi khác

Với vị trí địa lý khá quan trọng, điều kiện tự nhiên có nhiều thuận lợi trong việc đi lại, giao lưu giữa các địa phương trong tỉnh với nhau, tạo điều kiện cho việc thực hiện pháp luật trong đó có pháp luật về tổ chức và hoạt

động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên và ảnh hưởng của nó đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã

Tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh trong những năm gần đây có nhiều thuận lợi trong hoạt động sản xuất kinh doanh, một số ngành nghề trọng điểm đều có sự tăng về năng lực sản xuất; các thành phần kinh tế đều có sự tăng trưởng, nhất là kinh tế ngoài quốc doanh đã khẳng định vị trí của mình trong nền kinh tế nhiều thành phần song cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức như: thiên tai, dịch bệnh gia súc; giá cả đầu vào ở hầu hết các ngành sản xuất đều tăng làm cho chi phí sản xuất tăng cao đã đẩy giá thành sản phẩm tăng lên, ảnh hưởng không nhỏ tới sức cạnh tranh; kết cấu cơ sở hạ tầng, nhất

là kết cấu hạ tầng khu vực nông thôn miền núi tuy đã cải thiện nhưng vẫn thiếu

và xuống cấp; lĩnh vực xã hội còn nhiều bức xúc, tai nạn giao thông tuy có nhiều biện pháp nhằm kiềm chế nhưng vẫn chưa có xu hướng giảm Song với

sự chỉ đạo quyết tâm và nỗ lực cố gắng các cấp, các ngành và nhân dân toàn tỉnh nên tình hình kinh tế xã hội đã thu được kết quả đáng kể, kinh tế tiếp tục phát triển theo chiều hướng tích cực Triển vọng đến năm 2020 xây dựng tỉnh Thái Nguyên trở thành một trong những trung tâm kinh tế (công nghiệp,