Pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở việt nam hiện nay (luận văn thạc sĩ luật học)

Áp lực giữa yêu cầu bảo vệ môi trường với tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước đặt ra cho các cơ quan quản lý cần đánh giá thực tế tình hình quản lý chất thải rắn sinh hoạ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ QUỲNH CHI

PHÁP LUẬT QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 60380107

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Phương

HÀ NỘI – 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng nội dung của bài luận văn là kết quả của sự nghiên cứu nghiêm túc, trung thực, mọi sự trích dẫn đều được ghi rõ nguồn gốc Bài luận văn là kết quả làm việc của cá nhân tôi dưới sự giúp đỡ của giáo viên hướng dẫn, nếu có gì sai sót, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 7 năm 2017 Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Quỳnh Chi

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, các

cô giáo khoa Pháp luật Kinh tế Trường Đại học Luật Hà Nội đã tận tình giảng dạy tôi suốt thời gian qua Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Văn Phương – thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn

Tôi cũng xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU ……… ……… 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT 6

1.1 Tổng quan về chất thải rắn sinh hoạt 6

1.1.1.Khái niệm chất thải 6

1.1.2.Khái niệm chất thải rắn sinh hoạt 9

1.1.3.Khái niệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt 11

1.1.4 Khái niệm pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt 15

1.2 Thực trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt ở nước ta hiện nay 18

1.3 Ảnh hưởng của chất thải rắn sinh hoạt đến môi trường và con người 20

1.4 Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt của một số quốc gia trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 22

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 29

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT 30

2.1 Các quy định của pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt 30

2.1.1 Các quy định về chủ thể phát sinh chất thải rắn sinh hoạt 30

2.1.2 Các quy định về phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn 37

2.1.3 Các quy định về thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt 42

2.1.4 Các quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt 49

2.1.5 Các quy định về trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về quản lý chất thải rắn sinh hoạt 58

2.1.6 Các quy định về xử lý vi phạm phạm luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt 60

2.2 Một số nhận định đánh giá về thực hiện pháp luật quản lý chất thải rắn

sinh hoạt tại Việt Nam 66

2.2.1 Thuận lợi 66

2.2.2 Tồn tại, khó khăn 67

2.2.3 Nguyên nhân của những khó khăn, tồn tại 69

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 70

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT TẠI VIỆT NAM 71

3.1 Những yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt 71

3.2 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam 77

3.2.1 Một số giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật 77

3.2.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi của pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam 86

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 92

KẾT LUẬN 93

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Cùng với sự gia tăng dân số mạnh mẽ và sự hình thành, phát triển vượt bậc của các ngành nghề sản xuất trong thời gian qua, một mặt thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, mặt khác đã làm gia tăng nhu cầu tiêu dùng hàng hóa, nguyên vật liệu, năng lượng và cũng làm gia tăng nhanh chóng lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh Chất thải rắn sinh hoạt tăng nhanh chóng về số lượng, với thành phần ngày càng phức tạp đã và đang gây khó khăn cho công tác quản lý, xử lý

Bên cạnh đó, công tác quản lý, xử lý chất thải rắn sinh hoạt ở nước ta thời gian qua chưa được áp dụng theo phương thức quản lý tổng hợp, chưa chú trọng đến các giải pháp giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và thu hồi năng lượng từ chất thải dẫn đến khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phải chôn lấp cao, không tiết kiệm quỹ đất, tại nhiều khu vực chất thải chôn lấp ở các bãi chôn lấp tạm, lộ thiên, hiện đã và đang là nguồn gây ô nhiễm môi trường Ngoài ra, công tác triển khai các quy hoạch quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại các địa phương còn chậm; việc huy động các nguồn lực đầu tư xây dựng khu

xử lý, nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt còn gặp nhiều khó khăn; đầu tư cho quản lý, xử lý chất thải rắn sinh hoạt còn chưa tương xứng; nhiều công trình xử lý chất thải rắn sinh hoạt đã được xây dựng và vận hành, nhưng cơ sở vật chất, năng lực và hiệu suất xử lý chất thải rắn sinh hoạt chưa đạt yêu cầu

Chính vì vậy, hiệu quả đạt được trong công tác quản lý, xử lý chất thải

có những hạn chế nhất định đồng thời việc xử lý chất thải rắn sinh hoạt không đảm bảo quy chuẩn kỹ thuật về môi trường đã gây những tác động tổng hợp tới môi trường, sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội

Áp lực giữa yêu cầu bảo vệ môi trường với tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước đặt ra cho các cơ quan quản lý cần đánh giá thực tế tình hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam và đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt nhằm đáp ứng yêu cầu trong công tác bảo vệ môi trường theo tinh thần Luật bảo vệ môi trường số 55/2014/QH13 ngày 23 tháng 6 năm 2014 và Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 2015 về quản lý chất thải và phế liệu

Xuất phát từ những lý do trên em chọn đề tài “Pháp luật quản lý chất

thải rắn sinh hoạt ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu Luận văn ở

cấp độ Thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Những năm gần đây đã công bố một số công trình nghiên cứu về quản

Lưu Việt Hùng (2009), Pháp luật quản lý chất thải rắn thông thường,

Luận văn Thạc sỹ, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Lê Kim Nguyệt (2001), Hoàn thiện pháp luật về quản lý chất thải nguy hại ở Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ;

Bên cạnh đó, trong những năm qua cũng có những bài nghiên cứu, bài báo, tạp chí về chất thải, có thể kể đến như:

“Chất thải và quy định quản lý chất thải” - TS Nguyễn Văn Phương

(Tạp chí Luật học số 4/2003);

“Khái niệm chất thải và quy định về xuất khẩu chất thải của Cộng hòa liên bang Đức” - TS Nguyễn Văn Phương (Tạp chí Luật học số 4/2006);

“Điều kiện hành nghề vận chuyển chất thải nguy hại dưới góc độ pháp luật môi trường” - TS Vũ Thị Duyên Thủy (Tạp chí Luật học số 4/2008)

Cũng có thể kể đến một số đề tài nghiên cứu khoa học như: Đề tài

nghiên cứu khoa học cấp trường về “Hoàn thiện pháp luật về quản lý chất thải”, Trường Đại học Luật Hà Nội do TS Nguyễn Văn Phương chủ nhiệm

đề tài

Tuy nhiên những đề tài trên chỉ mới dừng lại ở việc đánh giá, đề cập đến những khía cạnh của pháp luật quản lý chất thải nói chung, quản lý chất thải nguy hại, quản lý chất thải rắn thông thường nói riêng còn chưa đi sâu vào nghiên cứu về pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt Hơn nữa từ khi Nghị định số 38/2015/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 24 tháng 04 năm

2017 về Quản lý chất thải và phế liệu đã quy định cụ thể hơn về quản lý nhà nước về chất thải rắn sinh hoạt cũng như các loại chất thải khác, nhưng vẫn chưa có thêm một công trình nghiên cứu nào chuyên sâu về quản lý loại chất thải rắn sinh hoạt

Vì vậy, đề tài “Pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở Việt Nam hiện nay” ở một khía cạnh rõ rét và phạm vi cụ thể hơn, ở cấp độ Thạc sĩ là

cần thiết và hứa hẹn một thách thức cho nhà nghiên cứu

3 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Pháp luật về quản lý chất thải là một phạm trù nghiên cứu rộng, vì vậy Luận văn không thể nghiên cứu hoạt động quản lý của tất cả các loại chất thải hiện nay, cũng không đi sâu nghiên cứu các lĩnh vực chuyên môn của quản lý chất thải mà chủ yếu đề cập đến các vấn đề pháp lý liên quan đến chất thải rắn

sinh hoạt

4 Mục đích, nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài

Một là, làm sáng tỏ các khái niệm cơ bản về chất thải rắn sinh hoạt Hai là, nghiên cứu nhu cầu điều chỉnh pháp luật, các yếu tố tác động

đối với hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Ba là, phân tích, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật để tìm ra các sai

sót, vướng mắc, những vấn đề phát sinh, các vi phạm pháp luật để từ đó phân tích nguyên nhân của tình trạng này

Bốn là, đề xuất phương hướng và các giải pháp hoàn thiện, cơ chế thực

hiện pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt

5 Các câu hỏi nghiên cứu của luận văn

Ở mỗi chương, tác giả luận văn đặt ra các câu hỏi để làm rõ các vấn đề Chương 1 tập trung phân tích những nội dung bằng việc trả lời các câu hỏi: thế nào là chất thải, chất thải rắn sinh hoạt? Quản lý chất thải rắn sinh hoạt là gì? Pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt là gì? Nội dung điều chỉnh của pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt cơ bản bao gồm những yếu tố gì? Ảnh hưởng của chất thải rắn sinh hoạt như thế nào? Trên cơ sở đó, Chương 2

đi sâu tìm hiều các quy định của pháp luật Việt Nam bằng việc trả lời các câu hỏi: Pháp luật đã quy định những gì về quản lý chất thải rắn sinh hoạt? Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt? Từ việc trả lời các câu hỏi trên tại Chương 2, Chương 3 tập trung đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt Trả lời được những câu hỏi nêu trên ở mỗi chương tức là vấn đề nghiên cứu của luận văn sẽ được làm sáng tỏ

6 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn chủ yếu dựa trên cơ sở phương pháp luận của triết học Mác – Lênin, lý luận chung về Nhà nước và

pháp luật Ngoài ra, luận văn còn sử dụng một số phương pháp không thể thiếu trong nghiên cứu khoa học pháp lý như: phương pháp logic; phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp đối chiếu, thống kê, so sánh; phương pháp khảo cứu thực tiễn và đánh giá… Các phương pháp này được sử dụng đan xen để có thể xem xét một cách toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Ý nghĩa lý luận: Với những nội dung được trình bày, luận văn sẽ góp

phần hoàn thiện hệ thống lý luận về quản lý chất thải rắn sinh hoạt và pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Ý nghĩa thực tiễn: Là một đề tài nghiên cứu các quy định của pháp luật

về quản lý chất thải rắn sinh hoạt, tác giả hy vọng luận văn có giá trị tham khảo nhất định, trước hết đối với những người quan tâm đến vấn đề quản lý chất thải rắn sinh hoạt dưới góc độ pháp lý và là nguồn tham khảo hữu ích

trong việc nghiên cứu, giảng dạy, học tập Bộ môn Luật Môi trường

8 Cơ cấu của luận văn

Luận văn gồm 3 phần: Phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận Nội dung của luận văn được chia thành ba chương:

Chương 1: Tổng quan về chất thải rắn sinh hoạt và pháp luật về quản

lý chất thải rắn sinh hoạt

Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về quản lý chất thải rắn

sinh hoạt

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quản lý chất thải rắn sinh hoạt

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT VÀ PHÁP LUẬT VỀ

QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT 1.1 Tổng quan về chất thải rắn sinh hoạt

1.1.1.Khái niệm chất thải

Theo cách hiểu thông thường, chất thải là những chất mà con người bỏ

đi, không tiếp tục sử dụng nữa Khi bị thải bỏ, những chất này tồn tại trong môi trường dưới những trạng thái nhất định và có thể gây ra rất nhiều tác động bất lợi cho môi trường cũng như sức khoẻ con người Chất thải là vấn đề quan trọng trong cuộc sống ngày nay, vì vậy chúng ta cần phải nghiên cứu và tìm hiểu, để quản lý, phân loại, và tận dụng, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể khi không tuân thủ quy trình xả, thải chất thải theo quy định của pháp luật

Dưới giác độ ngữ nghĩa, chất thải được hiểu là những “chất” không còn

sử dụng được nữa bị con người “thải” ra trong các hoạt động khác nhau Chất thải được sản sinh trong các hoạt động khác nhau của con người thì được gọi với những thuật ngữ khác nhau như: Chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt thì gọi là rác thải; chất thải phát sinh sau khi sử dụng nguyên liệu trong quá trình sản xuất thì gọi là phế liệu; chất thải phát sinh sau quá trình sử dụng nước thì gọi là nước thải…

Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học định nghĩa “Chất thải là rác thải và những đồ vật bị bỏ đi nói chung” 1 Theo cách hiểu này, chất thải bao gồm rác là những thứ vụn vặt bị vất bỏ vương vãi, làm bẩn và đồ vật không có giá trị, không có tác dụng nên không giữ lại

Khái niệm chất thải cũng được sử dụng trong pháp luật quốc tế về môi trường, được đề cập tại Khoản 1 Điều 2 Công ước Basel về Kiểm soát vận

1 Từ điển Tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, NXB Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 2010

chuyển qua biên giới các phế thải nguy hiểm và việc tiêu hủy chúng: “Chiểu theo Công ước này, cần hiểu: "Phế thải" là các chất hoặc các đồ vật mà người ta tiêu huỷ, có ý định tiêu huỷ hoặc phải tiêu huỷ chiếu theo các điều khoản của luật lệ quốc gia”

Khái niệm chất thải còn được đề cập trong pháp luật của khối liên kết chính trị - kinh tế Liên minh Châu Âu (EU) Điều 1 Chỉ thị số 91/156/EEC về chất thải ngày 18 tháng 3 năm 1995 và Điều 3 Khoản 1 Luật khuyến khích kinh tế tuần hoàn và đảm bảo xử lý các chất thải phù hợp với môi trường ngày

27 tháng 9 năm 1994 được sửa đổi bổ sung ngày 25 tháng 8 năm 1998 của Cộng hòa Liên bang Đức định nghĩa:

“Chất thải theo quy định của Luật này là tất cả các động sản thuộc Phụ lục I của Luật này mà chủ sở hữu từ bỏ, có ý muốn từ bỏ hoặc bắt buộc phải từ bỏ Những chất thải có khả năng tái chế được thì chủ sở hữu có nghĩa

vụ thực hiện các biện pháp tái chế Trong trường hộp không tái chế được thì chủ sở hữu có nghĩa vụ xử lý”

Theo điểm a Điều 1 Chỉ thị số 91/156 ngày 18 tháng 3 năm 1995 sửa đổi Chỉ thị số 75/442/EEC về chất thải ngày 18 tháng 3 năm 1991 của Cộng đồng kinh tế Châu Âu thì:

“Chất thải nghĩa là bất kỳ chất hoặc vật nào thuộc các loại được quy định trong Phụ lục I mà chủ sở hữu loại bỏ hoặc dự định hoặc phải loại bỏ” 2

Cả hai định nghĩa trên đều có một điểm chung là “vật chất được xác định là chất thải khi nó nằm trong Phụ lục của Luật” Như vậy, cả hai luật

này đều quan tâm đến việc đưa vật chất nào và không đưa vật chất nào vào trong Phụ lục của mình Giả sử có những vật chất chưa được đưa vào Phụ lục nhưng nó lại có nguy cơ gây ảnh hưởng đến môi trường khi chủ sở hữu thải

bỏ thì sẽ được xác định như thế nào, đây là hạn chế mà các nhà làm luật cần

2 Nguồn: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31991L0156

phải bổ sung Hơn nữa, điều này sẽ khó khi áp dụng vào Việt Nam bởi chúng

ta chưa đảm bảo được yếu tố về mặt kỹ thuật, công nghệ khi xác định các dạng vật chất nằm trong danh mục chất thải thuộc sở hữu của các chủ thể khác nhau

Pháp luật Việt Nam có quy định khác so với hai văn bản pháp luật nêu trên, đã liệt kê cụ thể các dạng vật chất phát sinh trong các hoạt động của con người và tồn tại dưới các dạng khác nhau như: khí, lỏng, rắn… Cách định nghĩa này đã giúp cho các đối tượng có liên quan dễ dàng hơn trong việc nhận biết đâu là chất thải rắn sinh hoạt và phân biệt chất thải rắn sinh hoạt với các loại chất thải khác

Khoản 12 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 đã đưa ra định nghĩa về chất thải như sau:

“Chất thải là vật chất được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác”

Từ các định nghĩa và dựa vào các tiêu chí khác nhau, ta có thể phân loại chất thải thành các nhóm loại khác nhau:

+ Dựa vào dạng tồn tại của chất thải, chất thải tồn tại dưới dạng rắn (chất thải rắn), lỏng (chất thải lỏng), khí (khí thải), nhiệt lượng, tiếng ồn…

+ Phụ thuộc vào sự độc hại của chất thải, chất thải bao gồm chất thải độc hại nguy hiểm và chất thải thông thường

+ Phụ thuộc vào nguồn sản sinh chất thải, chất thải được chia thành chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp, chất thải y tế…

+ Phụ thuộc vào chu trình sản sinh ra chất thải, chất thải bao gồm nguyên liệu thứ phẩm, phế liệu, vật liệu thứ phẩm, sản phẩm, đồ vật hư hỏng hoặc quá hạn sử dụng

1.1.2.Khái niệm chất thải rắn sinh hoạt

Theo nghiên cứu của Trung tâm Hệ thống Bền vững, Đại học Michigan thì chất thải rắn đô thị thường được gọi là "rác" bao gồm chất thải như các chất bền (ví dụ: lốp, đồ đạc), hoặc các chất không bền (ví dụ: tờ báo, đĩa / chén nhựa), vỏ hộp và bao bì (ví dụ hộp sữa, bao bì nhựa) và các chất thải khác (ví dụ rác sân vườn, món ăn) Loại rác này nói chung là chất thải gia đình thông thường, cũng như chất thải văn phòng và bán lẻ, nhưng loại trừ các chất thải công nghiệp và chất thải xây dựng 3

Theo Khoản 3 Điều 3 Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 2015 của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu (sau đây gọi tắt là Nghị định số 38/2015/NĐ-CP) thì chất thải rắn sinh hoạt được định nghĩa như sau:

“Chất thải rắn sinh hoạt (còn gọi là rác sinh hoạt) là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của con người”

Thành phần lý, hóa học của chất thải rắn đô thị rất khác nhau tùy thuộc vào từng địa phương vào các mùa khí hậu, vào điều kiện kinh tế và nhiều yếu

tố khác Có rất nhiều thành phần chất thải rắn trong các rác thải có khả năng tái chế, tái sinh Vì vậy mà việc nghiên cứu thành phần chất thải rắn sinh hoạt

là điều hết sức cần thiết Từ đó ta có cơ sở để tận dụng những thành phần có thể tái chế, tái sinh để phát triển kinh tế

Chất thải rắn sinh hoạt được phân loại tại nguồn phù hợp với mục đích quản lý, xử lý thành các nhóm như sau:

i) Nhóm hữu cơ dễ phân hủy: thức ăn thừa, lá cây, rau, củ, quả, xác động vật…;

3 Center for Sustainable Systems, University of Michigan 2016 “Municipal Solid Waste

Factsheet.” Pub No CSS04-15

ii) Nhóm có khả năng tái sử dụng, tái chế: nhóm giấy, nhựa, kim loại, cao su, ni lông, thủy tinh);

iii) Nhóm còn lại

Về cơ bản, thành phần

của chất thải rắn sinh hoạt bao

gồm chất vô cơ (các loại phế

thải thuỷ tinh, sành sứ, kim

loại, giấy, cao su, nhựa, túi

nilon, vải, đồ điện, đồ chơi ),

chất hữu cơ (cây cỏ loại bỏ, lá

rụng, rau quả hư hỏng, đồ ăn

thừa, xác súc vật, phân động

vật ) và các chất khác Hiện

nay, túi nilon đang nổi lên như

vấn đề đáng lo ngại trong quản

lý chất thải rắn do thói quen

sinh hoạt của người dân

Bảng 1.1 Thành phần của chất thải rắn ở Hà Nội

Nguồn: Báo cáo Quy hoạch xử lý chất thải rắn Thủ

đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Viện quy hoạch xây dựng Hà Nội, 2015

Từ những số liệu ở bảng 1.1, có thể nhận thấy tuy thành phần của chất thải rắn sinh hoạt không chứa các chất nguy hại nhưng nếu cứ xả thải bừa bãi

sẽ gây nguy hại đến môi trường và sức khỏe con người Hơn nữa, chất thải rắn sinh hoạt chủ yếu phát sinh từ các hoạt động của con người mà nhận thức của cộng đồng về công tác bảo vệ môi trường và xử lý chất thải còn yếu kém Người dân hầu như không nhận thức được tác hại của rác thải và sự ảnh hưởng của rác thải với sức khỏe và môi trường sống, ý thức bảo vệ môi

trường chưa cao Người dân thường quan niệm quản lý chất thải là công việc của Nhà nước, pháp luật, chính vì vậy tình trạng xả rác thải tràn lan bừa bãi còn phổ biến, nếu cứ tiếp túc xả rác như hiện nay thì chính chúng ta phải sống chung với rác thải của mình

1.1.3.Khái niệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Theo Britannica, "Quản lý chất thải rắn, thu thập, xử lý và vứt bỏ vật liệu rắn bị loại bỏ bởi vì nó đã phục vụ mục đích của nó hoặc không còn hữu ích nữa Việc thải bỏ chất thải rắn đô thị không hợp lý có thể gây ra những điều kiện không vệ sinh, và những điều kiện này có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường và sự bùng phát các bệnh do vector gây ra, nghĩa là các bệnh truyền nhiễm bởi động vật gặm nhấm và côn trùng” 4

Khái niệm quản lý chất thải được định nghĩa lần đầu tiên tại Thông tư

số 1590/1997/TTLT-BKHCNMT-BXD ngày 3 tháng 4 năm 1997 về các biện pháp cấp bách trong quản lý chất thải rắn ở các đô thị và khu công nghiệp,

theo đó thì “Quản lý chất thải là các hoạt động nhằm kiểm soát toàn bộ quá trình từ khâu sản sinh chất thải đến thu gom, vận chuyển, xử lý ( tái chế, tái

sử dụng), tiêu hủy (thiêu đốt, chôn lấp) chất thải và giám sát các địa điểm tiêu hủy chất thải” Luật bảo vệ môi trường năm 2005 ra đời tiếp nối là Luật bảo

vệ môi trường năm 2014 là một bước tiến mới bằng việc quy định về hoạt động quản lý chất thải Theo Khoản 12 Điều 3 Luật bảo vệ môi trường năm

2014 thì “Quản lý chất thải là hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy, thải loại chất thải” Xuất phát

từ đặc tính của chất thải dù ít hay nhiều luôn chứa đựng những yếu tố không

có lợi cho môi trường và sức khỏe con người, việc quản lý chất thải là một quy trình khép kín Những hoạt động này đòi hỏi phải có sự gắn kết chặt chẽ

4 http://www.conserve-energy-future.com/sources-effects-methods-of-solid-waste-management.php

và tuần tự nhằm tiêu hủy triệt để sự nguy hại của chất thải từ giai đoạn phát sinh đến giai đoạn xử lý, tiêu hủy hoàn toàn

Khoản 1 Điều 3 Nghị định số 59/2007/NĐ-CP ngày 9 tháng 4 năm

2007 của Chính phủ về quản lý chất thải rắn (sau đây gọi tắt là Nghị định số

59/2007/NĐ-CP) chỉ rõ: “Hoạt động quản lý chất thải rắn bao gồm các hoạt động quy hoạch quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý chất thải rắn, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử

lý chất thải rắn nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khoẻ con người”

Những quy định của pháp luật Việt Nam về quản lý chất thải rắn rất phù hợp với những quy định của Công ƣớc Basel năm 1989 về kiểm soát, vận chuyển xuyên biên giới chất thải nguy hại và việc tiêu hủy chúng Theo công

ƣớc thì “ Quản lý chất thải là việc thu thập, vận chuyển và tiêu hủy các phế thải nguy hiểm hoặc các phế thải khác, bao gồm cả việc giám sát các địa điểm tiêu hủy” Theo quy định này, quản lý chất thải nói chung là một quy

trình khép kín và tuần tự, chúng luôn chịu sự giám sát chặt chẽ ở tất cả các khâu đảm bảo chất thải đƣợc tiêu hủy hoàn toàn

Nhƣ vậy từ những khái niệm về quản lý chất thải nói chung, có thể đƣa

ra một khái niệm về quản lý chất thải rắn sinh hoạt nhƣ sau:

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt là sự kết hợp kiếm soát toàn bộ hoạt động từ khi phát sinh đến thu gom, lưu giữ, vận chuyển, xử lý, tái chế, tái sử dụng bằng những biện pháp tốt nhất nhằm ngăn ngừa những hậu quả nguy hiểm của chất thải rắn sinh hoạt đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng, thỏa mãn các yếu tố về kinh tế, kỹ thuật, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, giữ gìn cảnh quan đô thị và hạn chế tất cả các vấn đề môi trường liên quan

Qua khái niệm này ta thấy quản lý chất thải rắn sinh hoạt hiện nay ở Việt Nam đƣợc thể hiện ở các khía cạnh sau:

 Chủ thể thực hiện quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Cũng giống như hoạt động quản lý chất thải nói chung, chất thải nguy hại hay chất thải y tế nói riêng, quản lý chất thải rắn sinh hoạt được thực hiện bởi hai nhóm chủ thể là nhà nước và tổ chức, cá nhân

Nhà nước thực hiện quản lý chất thải rắn sinh hoạt thông qua hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường Đây là hệ thống cơ quan được tổ chức từ Trung ương đến địa phương, chịu trách nhiệm hướng dẫn, tổ chức thực hiện và giám sát thực hiện các hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt của các tổ chức, cá nhân trong xã hội, nhằm đạt đến những mục tiêu mà Nhà nước đặt ra Không chủ thể nào có thể đảm nhiệm được vai trò này tốt hơn Nhà nước, với quyền lực và sức mạnh cưỡng chế của nó Cùng với Nhà nước, quản lý chất thải rắn sinh hoạt còn được thực hiện bởi các tổ chức, cá nhân trong xã hội Đó là các chủ nguồn thải, chủ thu gom, vận chuyển, chủ xử lý chất thải rắn sinh hoạt, cộng đồng dân cư Nhóm chủ thể này thực hiện quản lý chất thải rắn sinh hoạt thông qua việc áp dụng các biện pháp để giảm thiểu chất thải rắn sinh hoạt, phân loại, thu gom, xử lý, tái chế chất thải rắn sinh hoạt, hay giám sát việc thực hiện quản lý chất thải rắn sinh hoạt của các chủ nguồn thải… Hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt cũng phụ thuộc không nhỏ vào mức độ và khả năng thực hiện các hoạt động quản

lý của nhóm chủ thể này

 Mục đích của quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Mục đích của quản lý chất thải nói chung và chất thải rắn sinh hoạt nói riêng là phòng ngừa nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, khắc phục ô nhiễm và phục hồi môi trường Nếu vì những lý do khác nhau mà tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn xảy ra thì việc tiến hành các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm, khôi phục lại môi trường đã bị ô nhiễm cũng là mục đích của quản lý chất thải rắn sinh hoạt

 Nội dung của quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Nội dung của quản lý chất thải rắn sinh hoạt mà chủ thể thực hiện phải phù hợp với từng giai đoạn cụ thể của quá trình quản lý Có thể thực hiện việc quản lý từ giai đoạn đầu tiên của hoạt động phát thải chất thải rắn sinh hoạt là quản lý tại nguồn Ở giai đoạn này chủ thể quản lý phải nắm bắt toàn bộ các thông tin về chất thải rắn sinh hoạt như: thông tin về số lượng nguồn phát sinh, lượng phát sinh, thành phần của chất thải rắn sinh hoạt phát sinh Sau đó

là giai đoạn thu gon, vận chuyển Rác thải sinh hoạt sau khi được phân loại, giảm thiểu tại nguồn sẽ được chuyển đến khu xử lý, đến nơi tạm giữ đến khâu cuối là xử lý và tiêu hủy chất thải rắn sinh hoạt Sau giai đoạn này, một số chất thải rắn sinh hoạt sau khi được tái chế được vận chuyển đến nơi sử dụng, phần còn lại sau khi xử lý được đem thiêu hoặc chôn lấp

Từ khái niệm và đặc điểm trên, có thể nhận thấy quản lý chất thải rắn sinh hoạt có nhiều điểm khác so với hoạt động quản lý chất thải nguy hại, bởi vì:

- Hoạt động quản lý chất thải nguy hại từ các khâu phân loại, thu gom, bảo quản, vận chuyển, xử lý, tiêu hủy đều đỏi hỏi nghiêm ngặt về công nghệ và kỹ thuật Chất thải nguy hại đòi hỏi phải được xử lý tùy theo tính chất

và thành phần của chất thải nguy hại, không thể xử lý hoặc tiêu hủy tất cả các loại chất thải nguy hại phát sinh chỉ bằng một loại công nghệ Chất thải nguy hại có những đặc tính lý hóa hoặc sinh học đòi hỏi phải có phương tiện vận chuyển và quy trình đặc biệt để xử lý nhằm tránh những rủi ro đối với môi trường và sức khỏe con người Còn đối với chất thải rắn sinh hoạt sau khi phân loại tại nguồn sẽ được thu gom và vận chuyển đến nơi quy định Quá trình này không đòi hỏi những yêu cầu khắt khe như đối với chất thải nguy hại

- Đối với quản lý chất thải nguy hại đòi hỏi các chủ thể phải có trình

độ chuyên môn nhất định để nhận biết, kiểm soát và xử lý Đáp ứng yêu cầu này là rất khó bởi không phải bất cứ chủ nguồn thải nào cũng có đủ trình để nhận biết chất thải nguy hại Còn đối với chất thải rắn sinh hoạt thì các chủ thể dễ dàng nhận biết Chủ nguồn thải có thể nhận biết là làm thế nào để loại

bỏ vật chất do mình sở hữu không còn giá trị sử dụng; hay các cơ sở sản xuất cũng có thể tự xử lý chất thải rắn sinh hoạt

Như vậy, từ sự phân tích trên ta có thể nhận biết sự khác nhau thực sự

rõ nét của hoạt động quản lý hai loại chất thải nguy hại và chất thải rắn sinh hoạt hiện nay Từ việc nhận biết sự khác nhau này các chủ thể tự xác định trách nhiệm của mình khi phát thải phải tuân theo các quy định để tránh các nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và gây hại cho sức khỏe con người

1.1.4 Khái niệm pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt

So với các lĩnh vực pháp luật khác, pháp luật môi trường là một lĩnh vực khá mới mẻ trong hệ thống pháp luật của các quốc gia trên thế giới Các nhà luật học Australia, một trong những quốc gia tiên phong trong bảo vệ môi trường bằng pháp luật đã đánh giá rằng, không dễ dàng định nghĩa chính xác phạm vi của Luật môi trường như chúng ta có thể làm với Luật hợp đồng hay luật về các vi phạm ngoài hợp đồng Những lĩnh vực đó đã được định hình vững chắc bởi kinh nghiệm và án lệ qua nhiều thế kỷ Trong lúc đó, luật môi trường, nói một cách khái quát, vẫn còn trong thời kỳ khai sơ, được nảy sinh chủ yếu bằng các hoạt động lập pháp của thế kỷ XX hơn là thông qua quá trình xử lý các nguyên tắc pháp lý thường xuyên được đúc kết trong các tòa

ii) Kiểm soát, ngăn ngừa ô nhiễm môi trường

Trong đó, các quy định về quản lý chất thải rắn sinh hoạt nằm trong mảng thứ hai Kinh nghiệm của nhiều quốc gia trên thế giới đã chứng minh rằng, muốn quản lý chất thải tốt thì trước tiên phải có hệ thống quản lý chất thải rõ ràng và hoạt động có hiệu quả; thứ hai là phải có cơ sở pháp lý để quản lý; thứ ba là phải có phương tiện và điều kiện để quản lý như cơ sở vật chất, trang thiết bị kiểm tra, kiểm soát nguồn thải; thứ tư là có công nghệ xử lý chất thải thích hợp Như vậy, hệ thống pháp lý quy định về quản lý chất thải rắn sinh hoạt chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống các công cụ được sử dụng để quản lý chất thải rắn sinh hoạt mà các quốc gia trên thế giới cũng như Việt Nam đang sử dụng

Pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt là một bộ phận của pháp luật môi trường, bao gồm hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh mối quan

hệ giữa các chủ thể tiến hành hoạt động liên quan đến chất thải rắn sinh hoạt với cơ quan quản lý Nhà nước về môi trường và giữa chủ thể tiến hành hoạt động liên quan đến chất thải rắn sinh hoạt với nhau trong quy trình quản lý chất thải rắn sinh hoạt nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng

Từ khái niệm trên, có thể hiểu về pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt một cách cụ thể như sau:

Thứ nhất: Pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt là một bộ phận của

pháp luật môi trường Như đã trình bày ở trên, pháp luật bảo vệ môi trường điều chỉnh hai vấn đề chính, trong đó có vấn đề kiểm soát, ngăn ngừa ô nhiễm môi trường Đây là tổng hợp các quy định pháp luật điều chỉnh vấn đề: Đánh giá tác động môi trường, quản lý chất thải, bảo vệ môi trường trong các hoạt động xây dựng, sản xuất, kinh doanh dịch vụ, … Trong nhóm quy phạm pháp luật về quản lý chất thải bao hàm cả nội dung quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Do đó, pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt là một bộ phận của pháp luật bảo vệ môi trường

Thứ hai: Pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt điều chỉnh mối quan

hệ giữa các chủ thể tiến hành hoạt động có liên quan đến chất thải rắn sinh hoạt với cơ quan quản lý Nhà nước về môi trường và mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành hoạt động có liên quan đến chất thải rắn sinh hoạt với nhau Các quan hệ phát sinh giữa cơ quan quản lý Nhà nước về môi trường với các

tổ chức, cá nhân tiến hành hoạt động liên quan đến chất thải rắn sinh hoạt, bao gồm quan hệ giữa chủ nguồn thải, chủ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt với cơ quan quản lý Nhà nước về môi trường Các quan hệ này chính là những quan hệ phát sinh trong quá trình tiến hành các quan hệ quản

lý Nhà nước về chất thải rắn sinh hoạt (quan hệ phát sinh từ hoạt động quy hoạch quản lý chất thải rắn sinh hoạt, hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm hoạt động xử lý chất thải rắn sinh hoạt, …) Mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành hoạt động liên quan đến chất thải rắn sinh hoạt với nhau bao gồm các quan hệ phát sinh trong quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt, bồi thường thiệt hại do tác hại của chất thải rắn sinh hoạt gây ra,…

Thứ ba: Mục đích của pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt là bảo

vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng thông qua vấn đề đặt ra các khung pháp luật quy định về trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước về môi trường, quyền, nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân liên quan đến chất thải rắn sinh hoạt Pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt phân định rõ ràng quyền hạn cho các cơ quan quản lý Nhà nước sẽ giúp hoạt động quản lý Nhà nước đối với vấn đề này được đạt hiệu quả cao hơn; định hướng xử sự và hành vi của các chủ thể liên quan đến quản lý chất thải rắn sinh hoạt nhằm mục đích ngăn ngừa, hạn chế số lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh vào môi trường và

giảm thiểu những ảnh hưởng bất lợi của nó đối với môi trường và sức khỏe con người

Thực tế đã chứng minh, pháp luật với tư cách là công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội, luôn có tác động và ảnh hưởng rất mạnh mẽ tới các quan hệ

xã hội

- Pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt có vai trò quan trọng khi đặt ra những quy định cho các chủ thể phát thải chất thải, quy định các loại phí giúp cho các chủ thể có quyền dễ thực hiện trong việc thu lệ phí đối với các chủ thể xả, thải chất thải; quy định rõ cách thức thu gom, phân loại, giảm thiểu, tái chế, xử lý …chất thải

- Pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại ngày nay, nó góp phần không nhỏ trong việc làm trong sạch môi trường, phòng ngừa, khắc phục ô nhiễm môi trường, sự cố môi trường

- Pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt được quy định sẽ dần dần góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của người dân để đảm bảo cho

họ được hưởng quyền sống trong môi trường không ô nhiễm

- Góp phần nâng cao nhận thức của toàn dân theo hướng có lợi cho việc bảo vệ môi trường

1.2 Thực trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt ở nước ta hiện nay

Lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trong giai đoạn 2011 - 2015 tiếp tục gia tăng và có xu hướng tăng nhanh hơn so với giai đoạn 2006 - 2010 Theo số liệu thống kê được trong các năm từ 2007 đến 2010, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt ở các đô thị phát sinh trên toàn quốc là 17.682 tấn/ngày (năm 2007); 26.224 tấn/ ngày (năm 2010) tăng trung bình 10% mỗi năm Đến năm 2014, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt đô thị phát sinh khoảng 32.000

tấn/ngày Chỉ tính riêng tại thành phố Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh là 6.420 tấn/ngày và 6.739 tấn/ngày 5

Chất thải rắn sinh hoạt đô thị phát sinh chủ yếu từ các hộ gia đình, các khu vực công cộng (đường phố, chợ, các trung tâm thương mại, văn phòng, các cơ sở nghiên cứu, trường học ) Chất thải rắn sinh hoạt đô thị có tỷ lệ hữu cơ vào khoảng 54 - 77%, chất thải có thể tái chế (thành phần nhựa và kim loại) chiếm khoảng 8 - 18%

Trong chất thải rắn đô thị, chất thải rắn xây dựng chiếm một tỷ lệ không nhỏ Loại chất thải rắn này chủ yếu phát sinh từ các công trình xây dựng, sửa chữa nhà, hạ tầng kỹ thuật đô thị Không tăng mạnh và có tính đột biến như giai đoạn 2005 - 2010 (từ 33.370 nghìn m2 diện tích nhà ở năm 2005 lên con số 85.885 nghìn m2 năm 2010), tổng diện tích nhà ở xây mới ở đô thị trong giai đoạn 2011 đến 2013 chỉ tăng nhẹ (từ 84.366 nghìn m2

năm 2011 lên mức 86.621 nghìn m2 năm 2013) Quá trình xây dựng các công trình mới này

sẽ làm phát sinh một lượng không nhỏ chất thải rắn xây dựng từ quá trình đào móng, xây dựng và hoàn thiện công trình 6

Chất thải rắn sinh hoạt khu vực nông thôn có tỷ lệ khá cao chất hữu cơ, chủ yếu là từ thực phẩm thải, chất thải làm vườn và phần lớn đều là chất thải hữu cơ dễ phân hủy (tỷ lệ các thành phần dễ phân hủy chiếm tới 65% trong chất thải sinh hoạt gia đình ở nông thôn) Về cơ bản, lượng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt ở nông thôn phụ thuộc vào mật độ dân cư và nhu cầu tiêu dùng của người dân Nhìn chung, khu vực đồng bằng có lượng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt cao hơn khu vực miền núi; dân cư khu vực có mức tiêu dùng cao thì lượng rác thải sinh hoạt cũng cao hơn Năm 2014, khu vực nông thôn

5 Nguồn: Báo cáo “Quản lý chất thải, bảo vệ môi trường lưu vực sông, khắc phục ô nhiễm, suy thoái

và cải thiện chất lượng môi trường”, Bộ TN&MT, Hội nghị môi trường toàn quốc, Tháng 9/ 2015

6 Phát sinh và xử lý chất thải rắn, Trung tâm quan trắc môi trường,

http://cem.gov.vn/Portals/0/2016/TinBai/Chuong%203.pdf

ở nước ta phát sinh khoảng 31.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày Tuy nhiên, vấn đề quản lý chất thải rắn sinh hoạt khu vực này có nhiều bất cập 7

1.3 Ảnh hưởng của chất thải rắn sinh hoạt đến môi trường và con người

Rác khi thải vào môi trường gây ô nhiễm, đất, nước, không khí Ngoài

ra, rác thải còn làm mất vệ sinh công cộng, làm mất mỹ quan môi trường Rác thải là nơi trú ngụ và phát triển lý tưởng của các loài gây bệnh hại cho người

và gia súc

 Ảnh hưởng đến môi trường không khí:

Nguồn rác thải từ các hộ gia đình thường là các loại thực phẩm chiếm

tỷ lệ cao trong toàn bộ khối lượng rác thải ra Khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và mưa nhiều ở nước ta là điều kiện thuận lợi cho các thành phần hữu cơ phân huỷ, thúc đẩy nhanh quá trình lên men, thối rữa và tạo nên mùi khó chịu cho con người Các chất thải khí phát ra từ các quá trình này thường là H2S, NH3, CH4, SO2, CO2

 Ảnh hưởng của rác thải đến môi trường nước:

Theo thói quen nhiều người thường đổ rác tại bờ sông, hồ, ao, cống rãnh Lượng rác này sau khi bị phân huỷ sẽ tác động trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng nước mặt, nước ngầm trong khu vực Rác có thể bị cuốn trôi theo nước mưa xuống ao, hồ, sông, ngòi, kênh rạch, sẽ làm nguồn nước mặt ở đây

bị nhiễm bẩn

Mặt khác, lâu dần những đống rác này sẽ làm giảm diện tích ao hồ, giảm khả năng tự làm sạch của nước gây cản trở các dòng chảy, tắc cống rãnh thoát nước Hậu quả của hiện tượng này là hệ sinh thái nước trong các ao hồ

bị huỷ diệt Việc ô nhiễm các nguồn nước mặt này cũng là một trong những nguyên nhân gây các bệnh tiêu chảy, tả, lỵ, trực khuẩn thương hàn, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khoẻ cộng đồng

7 Nguồn: Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2011-2015, Bộ TN-MT, tháng 03/2016

 Ảnh hưởng của rác thải tới môi trường đất:

Trong thành phần rác thải có chứa nhiều các chất độc, do đó khi rác thải được đưa vào môi trường thì các chất độc xâm nhập vào đất sẽ tiêu diệt nhiều loài sinh vật có ích cho đất như: giun, vi sinh vật, nhiều loài động vật không xương sống, ếch nhái làm cho môi trường đất bị giảm tính đa dạng sinh học và phát sinh nhiều sâu bọ phá hoại cây trồng Đặc biệt hiện nay sử dụng tràn lan các loại túi nilon trong sinh hoạt và đời sống, khi xâm nhập vào

đất cần tới 50 - 60 năm mới phân huỷ hết và do đó chúng tạo thành các "bức tường ngăn cách" trong đất hạn chế mạnh đến quá trình phân huỷ, tổng hợp

các chất dinh dưỡng, làm cho đất giảm độ phì nhiêu, đất bị chua và năng suất cây trồng giảm sút

 Ảnh hưởng của rác thải đối với sức khoẻ con người:

Trong thành phần rác thải sinh hoạt, thông thường hàm lượng hữu cơ chiếm tỉ lệ lớn (Xem bảng 1.1) Loại rác này rất dễ bị phân huỷ, lên men, bốc mùi hôi thối Rác thải không được thu gom, tồn đọng trong không khí, lâu ngày sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ con người sống xung quanh Chẳng hạn, những người tiếp xúc thường xuyên với rác như những người làm công việc thu nhặt các phế liệu từ bãi rác dễ mắc các bệnh như viêm phổi, sốt rét, các bệnh về mắt, tai, mũi họng, ngoài da, phụ khoa Hàng năm, theo tổ chức Y tế thế giới, trên thế giới có 5 triệu người chết và có gần 40 triệu trẻ em mắc các bệnh có liên quan tới rác thải Nhiều tài liệu trong nước và quốc tế cho thấy, những xác động vật bị thối rữa trong hơi thối có chất amin và các chất dẫn xuất sufua hyđro hình thành từ sự phân huỷ rác thải kích thích sự hô hấp của con người, kích thích nhịp tim đập nhanh gây ảnh hưởng xấu đối với những người mắc bệnh tim mạch 8

8 Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, tái chế và tái sử dụng là giải pháp có ý nghĩa kinh tế,

xã hội và môi trường ở các đô thị, Nguyễn Hữu Thắng, Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp

http://khpl.moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi-moi-truong.aspx?ItemID=98

Các bãi rác công cộng là những nguồn mang dịch bệnh Các kết quả

nghiên cứu cho thấy rằng: trong các bãi rác, vi khuẩn thương hàn có thể tồn

tại trong 15 ngày, vi khuẩn lỵ là 40 ngày, trứng giun đũa là 300 ngày Các loại

vi trùng gây bệnh thực sự phát huy tác dụng khi có các vật chủ trung gian gây

bệnh tồn tại trong các bãi rác như những ổ chứa chuột, ruồi, muỗi và nhiều

loại ký sinh trùng gây bệnh cho người và gia súc, một số bệnh điển hình do

các trung gian truyền bệnh như: chuột truyền bệnh dịch hạch, bệnh sốt vàng

da do xoắn trùng, ruồi, gián truyền bệnh đường tiêu hoá; muỗi truyền bệnh sốt

rét, sốt xuất huyết 8

Rác thải ảnh hưởng tới môi trường nhiều hay ít còn phụ thuộc vào nền

kinh tế của từng quốc gia, khả năng thu gom và xử lý rác thải, mức độ hiểu

biết và trình độ giác ngộ của mỗi người dân Khi xã hội phát triển cao, rác thải

không những được hiểu là có ảnh hưởng xấu tới môi trường mà còn được hiểu

là một nguồn nguyên liệu mới có ích nếu chúng ta biết cách phân loại chúng,

sử dụng theo từng loại

1.4 Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt của một số quốc gia trên

thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Theo nghiên cứu, mức độ thị hóa cao thì lượng chất thải tăng lên theo

đầu người, ví dụ cụ thể một số nước hiện nay như sau: Canada là

1,7kg/người/ngày; Australia là 1,6 kg/người/ngày; Thụy Sỹ là 1,3

kg/người/ngày; Trung Quốc là 1,3 kg/người/ngày 9

Riêng tại Mỹ, sản lượng rác thải sinh hoạt hàng năm đã tăng 68% từ

năm 1980, lên mức hiện tại khoảng 254 triệu tấn/năm Lượng rác thải sinh

9 Báo cáo diễn biến môi trường Việt Nam năm 2004 – Chất thải rắn, Bộ Tài nguyên và Môi trường

(2005)

hoạt trên đầu người tăng 20% so với cùng thời kỳ, từ 3,7 đến 4,4 pound mỗi người mỗi ngày, mặc dù dân số đã giảm nhẹ từ năm 1990 10

Với sự gia tăng của rác thì việc thu gom, phân loại, xử lý rác thải là điều mà mọi quốc gia cần quan tâm Ngày nay, trên thế giới có nhiều cách xử

lý rác thải như: công nghệ sinh học, công nghệ sử dụng nhiệt, công nghệ Seraphin Đô thị hóa và phát triển kinh tế thường đi đôi với mức tiêu thụ tài nguyên và tỷ lệ phát sinh chất thải rắn tăng lên tính theo đầu người Dân thành thị ở các nước phát triển phát sinh chất thải nhiều hơn ở các nước đang phát triển gấp 6 lần, cụ thể ở các nước phát triển là 2,8 kg/người/ngày; ở các nước đang phát triển là 0,5 kg/người/ngày Chi phí quản lý cho rác thải ở các nước đang phát triển có thể lên đến 50% ngân sách hàng năm Cơ sở hạ tầng tiêu hủy an toàn rác thải thường rất thiếu thốn, khoảng 30 - 60% rác thải đô thị không được cung cấp dịch vụ thu gom 11

Tiêu chuẩn tạo rác trung bình theo đầu người đối với từng loại chất thải mang tính đặc thù của từng địa phương và phụ thuộc vào mức sống, văn minh, dân cư ở mỗi khu vực Tuy nhiên, dù ở khu vực nào cũng có xu hướng chung của thế giới là mức sống càng cao thì lượng chất thải phát sinh càng nhiều Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB, 2004), tại các thành phố lớn như New York tỷ lệ phát sinh chất thải rắn là 1,8kg/người/ngày, Singapore, Hồng Kông là 0,8 - 10 kg/người/ngày 11

Trên thế giới, các nước phát triển đã có những mô hình phân loại và thu gom rác thải rất hiệu quả:

California: Nhà quản lý cung cấp đến từng hộ gia đình nhiều thùng rác

khác nhau Kế tiếp rác sẽ được thu gom, vận chuyển, xử lý hoặc tái chế Rác được thu gom 3 lần/tuần với chi phí phải trả là 16,39 USD/tháng Nếu có những phát sinh khác nhau như: khối lượng rác tăng hay các xe chở rác phải phục vụ tận sâu trong các tòa nhà lớn, giá phải trả sẽ tăng thêm 4,92 USD/tháng Phí thu gom rác được tính dựa trên khối lượng rác, kích thước rác, theo cách này có thể hạn chế được đáng kể lượng rác phát sinh Tất cả chất thải rắn được chuyển đến bãi rác với giá 32,38 USD/tấn Để giảm giá thành thu gom rác, thành phố cho phép nhiều đơn vị cùng đấu thầu việc thu gom và chuyên chở rác 11

Nhật Bản: Các gia đình Nhật Bản đã phân loại chất thải thành 3 loại

riêng biệt và cho vào 3 túi với màu sắc khác nhau theo quy định: rác hữu cơ, rác vô cơ, giấy, vải, thủy tinh, rác kim loại Rác hữu cơ được đưa đến nhà máy xử lý rác thải để sản xuất phân vi sinh Các loại rác còn lại: giấy, vải, thủy tinh, kim loại, đều được đưa đến cơ sở tái chế hàng hóa Tại đây, rác được đưa đến hầm ủ có nắp đậy và được chảy trong một dòng nước có thổi khí rất mạnh vào các chất hữu cơ và phân giải chúng một cách triệt để Sau quá trình xử lý đó, rác chỉ còn như một hạt cát mịn và nước thải giảm ô nhiễm Các cặn rác không còn mùi sẽ được đem nén thành các viên gạch lát vỉa hè rất xốp, chúng có tác dụng hút nước khi trời mưa

Mỹ: Hàng năm, rác thải sinh hoạt của các thành phố Mỹ lên tới 210

triệu tấn Tính bình quân mỗi người dân Mỹ thải ra 2kg rác/ngày Hầu như thành phần các loại rác thải trên đất nước Mỹ không có sự chênh lệch quá lớn

về tỷ lệ, cao nhất không phải là thành phần hữu cơ như các nước khác mà là thành phần chất thải vô cơ (giấy các loại chiếm đến 38%), điều này cũng dễ lý

giải đối với nhịp điệu phát triển và tập quán của người Mỹ là việc thường xuyên sử dụng các loại đồ hộp, thực phẩm ăn sẵn cùng các vật liệu có nguồn gốc vô cơ Trong thành phần các loại sinh hoạt thực phẩm chỉ chiếm 10,4%

và tỷ lệ kim loại cũng khá cao là 7,7% Như vậy rác thải sinh hoạt các loại ở

Mỹ có thể phân loại và xử lý chiếm tỉ lệ khá cao (các loại khó hoặc không phân giải được như kim loại, thủy tinh, gốm, sứ chiếm khoảng 20%) 11

Pháp: Ở nước này quy định phải đựng các vật liệu, nguyên liệu hay

nguồn năng lượng nhất định để tạo điều kiện dễ dàng cho việc khôi phục lại các vật liệu thành phần Theo đó đã có các quyết định cấm các cách xử lý hỗn hợp mà phải xử lý theo phương pháp nhất định Chính phủ có thể yêu cầu các nhà chế tạo và nhập khẩu không sử dụng các vật liệu tận dụng để bảo vệ môi trường hoặc giảm bớt sự thiếu hụt một vật liệu nào đó Tuy nhiên cần phải tham khảo và thương lượng để có sự nhất trí cao của các tổ chức, nghiệp đoàn khi áp dụng các yêu cầu này

Singapore: Đây là nước đô thị hóa 100% và là đô thị sạch nhất trên thế

giới Để có được kết quả như vậy, Singapore đầu tư cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý đồng thời xây dựng một hệ thống luật pháp nghiêm khắc làm tiền đề cho quá trình xử lý rác thải tốt hơn Rác thải ở Singapore được thu gom và phân loại bằng túi nilon Các chất thải có thể tái chế được, được đưa

về các nhà máy tái chế còn các loại chất thải khác được đưa về nhà máy khác

để thiêu hủy Ở Singapore có 2 thành phần chính tham gia vào thu gom và xử

lý các rác thải sinh hoạt từ các khu dân cư và công ty, hơn 300 công ty tư nhân chuyên thu gom rác thải công nghiệp và thương mại Tất cả các công ty này đều được cấp giấy phép hoạt động và chịu sự giám sát kiểm tra trực tiếp của Sở Khoa học công nghệ và môi trường Ngoài ra, các hộ dân và các công

ty của Singapore được khuyến khích tự thu gom và vận chuyển rác thải cho các hộ dân vào các công ty Chẳng hạn, đối với các hộ dân thu gom rác thải

trực tiếp tại nhà phải trả phí 17 đôla Singapore/tháng, thu gom gián tiếp tại các khu dân cư chỉ phải trả phí 7 đôla Singapore/tháng 11

vệ môi trường, Luật Đa dạng sinh học, Luật Hoá chất, Giới thiệu, nghiên cứu, thí điểm, đề xuất biện pháp ứng dụng đối với một số vấn đề mới đối với Việt Nam như Đánh giá môi trường chiến lược, Đánh giá tác động môi trường đối với các dự án, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Chúng ta đã áp dụng nhiều kinh nghiệm củ nước ngoài trong việc tiếp cận tổng hợp trong lập quy hoạch sử dụng đất nói riêng và lập quy hoạch phát triển nói chung, quản

lý tổng hợp đới bờ, lưu vực sông… để đưa vào hệ thống chính sách pháp luật Trong đó có thể kể đến những kinh nghiệm mà Việt Nam đã áp dụng thành công trong việc bảo vệ môi trường, quản lý chất thải như sau:

- Kinh nghiệm về áp dụng công cụ kinh tế trong quản lý môi trường Thực tế cho thấy chỉ có áp dụng kết hợp các công cụ pháp lý, công cụ kinh tế và sự tham gia của cộng đồng thì công tác quản lý môi trường mới có hiệu quả, đạt được các mục tiêu đã đề ra là phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường Công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trường được áp dụng dựa trên hai nguyên tắc cơ bản, đó là: người gây ô nhiễm phải trả tiền và người được thụ hưởng phải trả tiền Công cụ kinh tế được áp dụng có thể bao gồm rất nhiều loại hình khác nhau như thuế tài nguyên môi trường, phí, giấy phép xả thải, quỹ môi trường, trợ cấp, miễn giảm thuế, cho vay ưu đãi

- Kinh nghiệm trong xã hội hóa quản lý chất thải và sự tham gia của cộng động trong công tác bảo vệ môi trường

Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới đặc biệt là đối với những nước như nước ta chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh

tế thị trường, việc xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường là một hướng đi đúng đắn và tất yếu để bảo vệ môi trường Xã hội hóa hoạt động bảo vệ môi trường là chủ trương, định hướng chiến lược lớn, lâu dài của Đảng và Nhà nước Việt Nam, đồng thời cũng là một trong những giải pháp cơ bản để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước Trong

xã hội hóa hoạt động bảo vệ môi trường và khuyến khích các thành phần kinh

tế tham gia đầu tư vào các dự án môi trường chiếm vị trí ưu tiên hàng đầu Các hoạt động này khá đa dạng cả về loại hình hoạt động (thu gom, xử lý, tái chế chất thải; tư vấn, đào tạo, thông tin về môi trường; nghiên cứu triển khai, chuyển giao công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường, công nghệ môi trường;…), cả về hình thức tổ chức hoạt động (tổ, đội, hợp tác xã, doanh nghiệp, trung tâm…) và nội dung hoạt động Những hoạt động dịch vụ môi trường này đang có chiều hướng phát triển và ngày càng đóng góp nhiều hơn vào sự nghiệp bảo vệ môi trường

- Kinh nghiệm xây dựng mô hình đô thị sinh thái, đô thị bền vững

Từ chiến lược phát triển bền vững và bảo vệ môi trường, nhiều nước trên thế giới đã hình thành các chương trình, kế hoạch xây dựng các khu công nghiệp, các đô thị sinh thái, thể hiện bằng các làng sinh thái trong đô thị cũng nhữ xây dựng các công viên công nghiệp Đô thị cũng là một hệ sinh thái như các hệ sinh thái khác, nhưng nó có các đặc thù về cấu trúc và chức năng riêng, với sự tổ hợp các thành phần sinh vật và phi sinh vật, sự chuyển đổi và quay vòng vật chất và năng lượng Những đặc trưng đó còn thể hiện rõ tổ chức không gian mở rộng và sự thay đổi theo thời gian của cách ứng xử của cộng đồng, sự phân bố của giống, loài sinh vật, sự gia tăng dân số và hình thành tổ chức cộng đồng Việt Nam chúng ta cũng đang từng bước tiếp cận xu hướng

phát triển này Kinh nghiệm từ các nước phát triển xây dựng các khu công nghiệp sinh thái hay khu đô thị sinh thái đã chỉ ra rằng hệ sinh thái đô thị bao gồm những vấn đề rộng lớn liên quan đến con người, bao gồm các khía cạnh dân số, văn hoá, xã hội, tâm lý, kinh tế, chính trị - xã hội Từ những vấn đề nêu trên chúng ta có thể đưa ra được khái niệm về đô thị sinh thái như sau: Một đô thị sinh thái là một đô thị mà trong quá trình tồn tại và phát triển của

nó không làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, không làm suy thoái môi trường, không gây tác động xấu tới sức khoẻ cộng đồng và tạo điều kiện thuận tiện cho mọi người sống và làm việc trong đô thị

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Nhằm đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng kinh tế từ đó vực dậy nền kinh tế sau những năm dài chịu ảnh hưởng nặng nề của chiến tranh, Đảng và Nhà nước ta đã xây dựng rất nhiều đường lối, chủ trương, chính sách để phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường nhằm mục tiêu phát triển bền vững Do

đó, vấn đề quản lý chất thải nói chung và quản lý chất thải rắn sinh hoạt nói riêng là một vấn đề vô cùng quan trọng trong quá trình thực hiện mục tiêu chiến lược đã được đề ra Trên cơ sở vai trò quan trọng của công tác quản lý rác thải nêu trên, tại Chương 1, bên cạnh việc làm rõ nội hàm một số khái niệm cơ bản về chất thải, quản lý chất thải theo quy định của pháp luật, Luận văn đã phân tích và xây dựng các khái niệm mới về chất thải rắn sinh hoạt, quản lý chất thải rắn sinh hoạt, pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt; thi hành pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt và thực trạng chất thải rắn sinh hoạt ở nước ta hiện nay; đồng thời đưa ra một số bài học kinh nghiệm về quản lý chất thải rắn sinh hoạt của một số quốc gia đã thành công trên thế giới; từ đó, làm cơ sở lý luận cho việc phân tích làm rõ thực trạng quy định pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Chương 2

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI

RẮN SINH HOẠT 2.1 Các quy định của pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt

2.1.1 Các quy định về chủ thể phát sinh chất thải rắn sinh hoạt

Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh chủ yếu từ các hộ gia đình, các khu vực công cộng (đường phố, chợ, các trung tâm thương mại, văn phòng, các cơ

lý sản phẩm thải bỏ 13

- Người tiêu dùng có trách nhiệm chuyển sản phẩm thải bỏ đến nơi quy định

Ngoài ra, theo Điều 16 Nghị định số 38/2015/NĐ-CP quy định:

“1 Thực hiện việc phân loại, lưu giữ chất thải rắn sinh hoạt theo quy định tại Điều 15 Nghị định này

2 Hộ gia đình, cá nhân phải nộp phí vệ sinh cho thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt theo quy định

3 Chủ nguồn thải chất thải rắn sinh hoạt có trách nhiệm ký hợp đồng dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý; thanh toán toàn bộ chi phí theo hợp đồng dịch vụ”

12 Khoản 11 Điều 3 Nghị định số 59/2007/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý chất thải rắn

13 Khoản 2 Điều 86, Khoàn 1 Điều 87 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014

Như vậy, có thể hiểu chủ thể phát sinh chất thải là các tổ chức cá nhân tiến hành các hoạt động làm phát sinh chất thải Đây là đối tượng trực tiếp và đầu tiên chịu trách nhiệm trong quá trình kiểm soát chất thải Trong quá trình quản lý chất thải chủ thể phát sinh chất thải có nghĩa vụ phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu huỷ chất thải Tuy nhiên, chủ thể phát sinh chất thải không nhất thiết phải thực hiện tất cả các công đoạn mà có thể uỷ quyền cho các chủ thể khác thông qua hợp đồng Tuy nhiên pháp luật cũng quy định chủ thể phát sinh chất thải phải giảm thiểu, thu gom, phân loại, nhằm mục đích tái chế, tái sử dụng xử lý và tiêu huỷ chất thải Những nghĩa vụ này của chủ thể phát sinh chất thải nhằm mục đích cuối cùng là đưa vào môi trường lượng chất thải ít nhất và có độ độc hại thấp nhất

Có thể thấy, chất thải rắn sinh hoạt là chất thải không chứa các yếu tố độc hại

và được phát sinh chủ yếu trong hoạt động sinh hoạt hàng ngày của con người Như vậy, chủ thể phát sinh chất thải rắn sinh hoạt bao gồm: doanh nghiệp, hộ gia đình, khu dân cư, trường học Trong hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt các chủ thể đều phải thực hiện nghĩa vụ và trách nhiệm của mình Chủ nguồn thải là chủ thể đầu tiên của quá trình quản lý vì vậy trách nhiệm trực tiếp và đầu tiên trong hoạt động quản lý chất thải là trách nhiệm thuộc về chủ nguồn thải

Chủ nguồn thải phải chịu các trách nhiệm sau:

Thứ nhất, chủ nguồn thải phải có trách nhiệm giảm thiểu, phân loại, lưu trữ chất thải rắn sinh hoạt theo quy định

Sự phát sinh chất thải rất đa dạng và phong phú, chúng ta khó có thể kiểm soát được quá trình này vì vậy pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt cần quy định trách nhiệm cho chủ nguồn thải Chủ nguồn thải phải chủ động kiểm soát sự phát thải chất thải vào môi trường và phải bằng mọi cách giảm thiểu chất thải Trách nhiệm kiểm soát, giảm thiểu chất thải phát thải

vào môi trường của chủ nguồn thải gắn liền với việc họ phải thực hiện các biện pháp khác nhau Đối với chủ nguồn thải là các hộ gia đình, hạn chế sử dụng các sản phẩm khó tiêu huỷ như túi nilon, thủy tinh và các loại sản phẩm khó tiêu huỷ khác Trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm giảm thiểu sử dụng túi nilon thì tại nước ta, bao bì nilon vẫn được xài “vô tư” Tại hội thảo bàn về giải pháp giảm thiểu sử dụng túi nilon

do Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Bộ Tài nguyên và Môi trường Hàn Quốc tổ chức vào ngày 26 tháng 8 năm 2008, nguyên nhân của vấn nạn này được xác định là do cơ quan chức năng chưa thực sự quan tâm, chưa xem đây là một hiểm họa của môi trường Còn đối với người dân thì đó là do thói quen chưa thể bỏ được trong đó 93% người dân có thói quen sử dụng túi nilon Hàng ngày Thành phố Hồ Chí Minh phải chịu tải trên 30 tấn túi nilon/ngày trong đó khu vực phát sinh nhiều nhất là chợ chiếm 70%, kế đến là siêu thị 25% và cuối cùng là trung tâm thương mại 3% 14 Như vậy, chủ nguồn thải phải thực hiện các biện pháp khác nhau để giảm chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động của mình Giảm chất thải trong quá trình hoạt động sẽ dẫn đến giảm chi phí cho các hoạt động thu gom, vận chuyển chất thải để từ đó đem nguồn chi phí này đầu tư cho các hạng mục quản lý chất thải khác và khi giảm chất thải phát thải vào môi trường sẽ dẫn đến giảm

tỷ lệ ô nhiễm môi trường, đảm bảo sức khoẻ và môi trường sống cho con người

Có thể thấy việc pháp luật quản lý chất thải nói chung và quản lý chất thải rắn sinh hoạt nói riêng quy định chủ nguồn thải phải có trách nhiệm giảm thiểu chất thải phát thải vào môi trường có nhiều ưu điểm nhưng bên cạnh đó còn có những nhược điểm khi thực hiện trong thực tế Do ý thức của người

14 Hiệp hội bao bì Việt Nam, Hạn chế sử dụng túi nylon, Muộn còn hơn không;

http://www.vacne.org.vn/răTTHD_5/MTDD_0808.html

dân chưa cao, cũng như nhận thức của chủ nguồn thải về hậu quả của việc xả thải tràn lan còn chưa sâu sắc, chỉ nhận thấy những hậu quả trước mắt mà không nhận thức được hậu quả nghiêm trọng sau này, vì vậy chủ nguồn thải hầu như không thực hiện đúng như theo quy định mà họ chỉ thực hiện một cách chung chung, nhằm mục đích chống đối, chỉ thực hiện khi có sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền Khi thực hiện chủ yếu quan tâm đến lợi ích kinh

tế, còn lợi ích môi trường thì hầu như không được tính đến Vì vậy chủ nguồn thải cần phải nhận thức rõ tầm quan trọng của hoạt động giảm thiểu chất thải, xác định trách nhiệm của mình đối với môi trường trên cơ sở tôn trọng pháp luật về quản lý chất thải

Trách nhiệm của chủ nguồn thải trong việc phân loại, lưu trữ chất thải rắn sinh hoạt cũng là một vấn đề lớn cần chú trọng, vấn đề này tác giả sẽ đi vào phân tích sâu hơn ở phần tiếp theo

Thứ hai, chủ nguồn thải phải nộp phí vệ sinh cho việc thu gom, vận chuyện chất thải rắn sinh hoạt theo quy định

Thu phí vệ sinh và phí bảo vệ môi trường không chỉ là vấn đề được thực hiện theo chỉ đạo của Chính Phủ và Bộ Tài chính mà còn mang một ý nghĩa quan trọng, đó là tạo tinh thần chia sẻ của các chủ nguồn thải với Nhà nước nhằm giảm gánh nặng trong công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt, tiến đến xóa bỏ bao cấp trong công tác này

Theo Nghị định số 38/3015/NĐ-CP của Chính phủ thì chi phí thu gom, vận chuyển, lưu giữ chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ các cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng được bù đắp thông qua ngân sách địa phương 15

Mức phí vệ sinh đối với hộ gia đình được xây dựng trên nguyên tắc giữ nguyên hiện trạng nhằm đảm bảo khả năng chi trả của người dân hiện nay

và theo đúng quy định của Bộ Tài chính Mức phí vệ sinh mà hộ gia đình phải

15 Khoản 1 Điều 25 Nghị định số 38/2015/NĐ- CP của Chính phủ

nộp hiện nay thường căn cứ vào vị trí địa lý ở thành phố, nông thôn hay miền núi và còn căn cứ vào khối lượng rác thải mà mỗi hộ gia đình xả trong vòng

01 tháng

Ví dụ, theo Quyết định số 07/2016/QĐ-UBND ngày 4 tháng 4 năm

2016 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Nam quy định mức thu, nộp, quản lý

và sử dụng phí vệ sinh trên địa bàn tỉnh Quảng Nam thì mức thu phí vệ sinh được phân chia thành hộ gia đình cá nhân không thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh và có thực hiện hoạt động sản xuất doanh Đối với hộ gia đình, cá nhân không thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh thì phải nộp phí cao nhất

là 25.000Đ/hộ/tháng (khu vực nội thành và ở mặt tiền các tuyến đường) và thấp nhất là 10.000Đ/hộ/tháng (khu vực miền nùi, không ở mặt tiền các tuyến đường) Đối với hộ gia đình, cá nhân có thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh thì mức thu áp dụng như sau:

Bảng 2.1 Bảng giá thu phí vệ sinh áp dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ ngày

Các huyện, thị xã đồng bằng

Các huyện miền núi thấp

Các huyện miền núi cao