Thực hiện chính sách bảo trợ đối với trẻ em vùng dân tộc thiểu số tỉnh quảng bình

Từ tính cấp thiết về lý luận và thực tiễn tác giả chọn nghiên cứu đề tài “Thực hiện chính sách bảo trợ đối với trẻ em vùng dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Bình” làm luận văn thạc sỹ, chuyên

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS NGUYỄN THỊ TÂM

HÀ NỘI, Năm 2018

2

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em luônđược Đảng và Nhà nước ta quan tâm, trong đó đối tượng trẻ em dân tộc thiểu số đượcđặt lên hàng đầu Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới và nước đầu tiên ở Châu Á phêchuẩn Công ước Quốc tế về quyền trẻ em (1990), Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ

em được Nhà nước Việt Nam ban hành năm 1991, đến ngày 05/4/2016 Quốc hội khóaXIII đã thông qua và thay thế Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em thành Luật trẻ

em có hiệu lực kể từ ngày 01/6/2017 Luật trẻ em có quy định về việc chăm sóc và bảo

vệ trẻ em không phân biệt tín ngưỡng, dân tộc và đặc biệt là trẻ em dân tộc thiểu số.Trong giai đoạn 2011-2016, Chính phủ ban hành 03 nghị định, Thủ tướng Chính phủphê duyệt 05 chương trình, kế hoạch về bảo vệ, chăm sóc trẻ em với mục tiêu phòngngừa, ngăn chặn trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em dân tộc thiểu số thuộcnhóm có nguy cơ cao rơi vào hoàn cảnh đặc biệt

Tuy vậy, theo tổ chức Save The Children, dù chính phủ và các tổ chức xã hội

đã cố gắng nhưng sự bất bình đẳng giữa trẻ em thành thị với nông thôn và dân tộcthiểu số vẫn tồn tại Các báo cáo của UNICEF tại Việt Nam cho thấy, đa phần bố mẹngười dân tộc thiểu số thực sự gặp khó khăn trong việc tiếp cận y học hiện đại và cứbám theo những thói quen lạc hậu trong chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh Bên cạnh đó,

ở những vùng sâu vùng xa việc đi lại còn khó khăn nên việc tiếp cận dịch vụ y tế cònnhiều vấn đề bất cập Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ tử vong của trẻ dưới 5tuổi ở Việt Nam luôn nằm ở mức cao so với thế giới và nhóm trẻ vùng dân tộc thiểu

số chiếm phần lớn

Cũng như các tỉnh, thành phố trong cả nước, Quảng Bình đang đối mặt vớiviệc giải quyết các vấn đề xã hội, trong đó có việc chăm sóc hỗ trợ trẻ em ở vùng dântộc thiểu số đang được đặc biệt chú trọng, xem đây là một phần giúp nâng cao chấtlượng cuộc sống của các huyện vùng núi cao và toàn tỉnh nói chung Tỉnh QuảngBình có hai dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn: dân tộc Bru-Vân Kiều và dân tộc Chứt,với 5.607 hộ, 24.499 nhân khẩu, chiếm khoảng 2,3% dân số của tỉnh Dân tộc Bru -Vân Kiều gồm 4 nhóm: Vân Kiều, Khùa, Ma Coong, Trì Dân tộc Chứt gồm 5 nhóm:

Sách, Mày, Rục, A Rem, Mã Liềng Các dân tộc thiểu số còn lại với số dân khôngnhiều như: Thổ, Mường, Tày, Thái, Pa cô Đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh QuảngBình sinh sống chủ yếu ở các xã vùng sâu, biên giới, nơi có điều kiện tự nhiên, kinh

tế - xã hội hết sức khó khăn [39] Năm 2017, theo điều tra, khảo sát của Ban Dân tộc

tỉnh, các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số về tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống thì

có 68 cặp tảo hôn trong số 308 cặp kết hôn tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số,chiếm 26,30%, tăng 5,89% Một số xã có tỷ lệ tảo hôn cao như Thượng Hoá (Minh

Hóa) chiếm 41,18%, Kim Thuỷ (Lệ Thủy) chiếm 77,42% [21].

Trong những năm gần đây, nhằm thu hẹp khoảng cách chênh lệch phát triểngiữa vùng DTTS, miền núi và các vùng khác trong tỉnh, UBND tỉnh Quảng Bình đãban hành Quyết định số 3310/QĐ-UBND về việc phê duyệt đề án Chính sách đặc thù

hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội vùng DTTS và miền núi tỉnh Quảng Bình giai đoạn

2017-2020 Ban dân tộc tỉnh Quảng Bình cũng đưa ra đề án 498 “Giảm thiểu tình

trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2025” Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Lương Cương (trưởng phòng Tuyên Truyền và

2015-Địa Bàn, Ban dân tộc tỉnh Quảng Bình) thì tình trạng tảo hôn ở vùng dân tộc thiểu số

vẫn còn tồn tại, đến năm 2016 trên địa bàn tỉnh vẫn còn trẻ 13 tuổi bị ép tảo hôn [7].

Qua đó có thể thấy hiện nay trên địa bàn tỉnh chưa có một đề án hay chính sách bảotrợ riêng biệt, hoàn thiện cho đối tượng là trẻ em thuộc vùng dân tộc thiểu số Cácchính sách đưa ra chỉ là lồng ghép, thiếu toàn diện nên chưa giải quyết được các vấn

đề về giáo dục, y tế hay nạn tảo hôn cho trẻ em vùng dân tộc thiểu số thuộc tỉnhQuảng Bình

Từ tính cấp thiết về lý luận và thực tiễn tác giả chọn nghiên cứu đề tài “Thực

hiện chính sách bảo trợ đối với trẻ em vùng dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Bình” làm

luận văn thạc sỹ, chuyên ngành Chính sách công nhằm đánh giá đúng thực trạngchính sách bảo trợ trẻ em vùng dân tộc thiểu số Quảng Bình, đưa ra giải pháp khắcphục các hạn chế, phát huy những mặt thuận lợi để nâng cao hiệu quả trong việcchăm sóc, bảo vệ trẻ em

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu về vấn đề bảo trợ trẻ em đang

4

được các cơ quan ban ngành và các cấp địa phương quan tâm Trong quá trình tìmhiểu, tác giả nhận thấy có nhiều bài viết trên tạp chí, sách báo, các đề tài khoa họchay công trình nghiên cứu về việc bảo vệ trẻ em Dưới đây là một số bài viết có liênquan đến đề tài:

- Ấn phẩm “Xây dựng môi trường bảo vệ trẻ em Việt Nam: Đánh giá pháp

luật và chính sách bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt ở Việt Nam”, Bộ Lao động thương binh xã hội và UNICEF, Hà Nội, 2009 Tài liệu đã

nghiên cứu một cách hệ thống pháp luật, chính sách bảo trợ trẻ em ở Việt Nam mộtcách toàn diện, góp phần định hướng cho người nghiên cứu Việc tham gia kí kếtCông ước Quốc tế về Quyền trẻ em được xem là một bước ngoặt lớn trong công cuộcbảo vệ trẻ em ở Việt Nam Chính phủ đã đưa ra nhiều nghị định, chính sách, chươngtrình và ban hành luật trẻ em nhằm bảo vệ trẻ em toàn diện Bài viết đặt những vănbản quy phạm pháp luật trong mối tương quan với Công ước Quốc tế vầ Quyền trẻ

em và tiêu chuẩn quốc tế về vấn đề bảo trợ trẻ em Thông qua tài liệu, chúng ta cũngxác định điểm khác nhau giữa pháp luật Việt Nam và quốc tế, dự báo những diễnbiến mới trên thế giới về việc xây dựng các chính sách bảo vệ trẻ em

- Năm 2014, Bộ Lao động, thương binh và xã hội và Tổng cục Thống kê ViệtNam cho ra đời cuốn “Điều tra quốc gia về lao động trẻ em – Các kết quả chính” dựatrên Chương trình quốc tế về xóa bỏ lao động trẻ em của Tổ chức Lao động Quốc tế(ILO-IPEC) của Tổ chức Lao động Quốc tế Tác phẩm đã góp phần cho việc thựchiện mục tiêu toàn cầu hóa về xóa bỏ các hình thực lao động ở trẻ em theo chươngtrình hành động quốc gia năm 2016 thông qua việc cung cấp dữ liệu về lao động trẻem

Bài tham luận “Vấn đề chăm sóc, bảo vệ trẻ em tại thành phố Hồ Chí Minh”của Mai Thị Quế trong Hội thảo khoa học: Chất lượng cuộc sống của người dânthành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh kinh tế hiện nay (2012) do Viện Nghiên cứuPhát triển thành phố Hồ Chí Minh tổ chức đã đề cập đến thực trạng chăm sóc, bảo vệtrẻ em tại thành phố Hồ Chí Minh đã được thể hiện rõ, đồng thời tác giả cũng chỉ ranguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến những tồn tại còn mắc phải Bên cạnh

đó, tác giả đã đưa ra những giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách bảo

vệ, chăm sóc trẻ em của thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và Việt Nam nói chung.

- Tác giả Lê Thị Oanh trong bài viết chuyên đề “Một số giải pháp cho trẻ langthang trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh” đã mạnh dạn đưa ra nhận định: trẻ em lang thangchính là sản phẩm của nền kinh tế thị trường, là một thực tế khách quan của xã hộihiện đại ngày nay.Tình trạng này khiến các em không đáp ứng đầy đủ những nhu cầuthiết yếu, gây ảnh hưởng sâu sắc tới quá trình hình thành nhân cách và phát triển toàndiện của trẻ Chính vì vậy, trẻ em chính là đối tượng cần nhận được sự quan tâm,chăm sóc thường xuyên từ gia đình, nhà trường và xã hội Giải quyết vấn đề trẻ emlang thang chính là bảo đảm quyền được chăm sóc cơ bản của trẻ Mặt khác, đây còn

là hình thức bổ sung cơ sở lí luận trong việc quản lí xã hội về trẻ em và giúp ổn địnhtình hình xã hội, góp phần phát triển đất nước Giải quyết vấn đề trẻ em lang thangchính là bảo đảm quyền được chăm sóc cơ bản của trẻ Mặt khác, đây còn là hìnhthức bổ sung cơ sở lí luận trong việc quản lí xã hội về trẻ em và giúp ổn định tìnhhình xã hội, góp phần phát triển đất nước Giải quyết vấn đề trẻ em lang thang là việcbảo đảm quyền được chăm sóc giúp đỡ đặc biệt của trẻ Mặt khác còn góp phần ổnđịnh tình hình kinh tế xã hội đất nước, và nhằm bổ sung cơ sở lí luận trong việc quản

lí xã hội về trẻ em

- Nguyễn Hữu Quân (2013), “Hoạt động thực hiện chính sách trợ giúp xã hội

cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trong hệ thống an sinh xã hội tại Huyện Ngọc Hồi – Huyện Thanh Trì – Thành phố Hà Nội hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Công tác xã hội,

Đại học khoa học xã hội và nhân văn Luận văn đã rà soát, đánh giá các chính sáchtrợ giúp trẻ em và nghiên cứu thực trạng hoạt động thực hiện chính sách trợ giúp tậptrung vào 2 nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn: trẻ em nghèo và trẻ emkhuyết tật trên địa bàn huyện Ngọc Hồi, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

- Trong cuốn sách “Phát triển hệ thống an sinh xã hội ở Việt Nam đến năm2020” các tác giả đã tổng hợp các quan điểm về ASXH, nguyên tắc xây dựng hệthống ASXH, đề ra các mục tiêu phát triển ASXH đến năm 2020, trong đó đề ra mụctiêu phát triển trợ giúp xã hội đối với những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn,đối với trợ giúp xã hội thường xuyên: “Nâng cao hiệu quả công tác Chương trình xãhội, tiếp tục mở rộng đối tượng thụ hưởng, nâng dần mức trợ cấp thường xuyên phù

6

hợp với khả năng ngân sách nhà nước”, đối với cứu trợ đột xuất: “đảm bảo người dânkhi gặp rủi ro, thiên tai, bão lụt, bị chết người, mất tài sản được hỗ trợ kịp thời đểvượt qua khó khăn, khôi phục sản xuất, việc làm, đảm bảo thu nhập, ổn định cuộcsống” Và đề ra các định hướng trong phát triển chính sách.

- Trong giáo trình nhập môn An sinh xã hội của Nguyễn Hải Hữu chủ biên (2007), Xây dựng và hoàn thiện chính sách trợ giúp xã hội thường xuyên của tác giả

Nguyễn Ngọc Toản (2011), Nhóm tác giả Nguyễn Thị Lan Hương, Đặng Kim Chung,

Lưu Quang Tuấn, Nguyễn Thị Bích Ngọc, Đặng Thị Hà Thu (2013)Phát triển hệ thống

an sinh xã hội đến năm 2020, đã nêu những lý luận về an sinh xã hội; những chủ trương,

đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về chính sách an sinh xã hội nói chung vàchính sách bảo trợ xã hội nói riêng, phương pháp tiếp cận, hệ thống thực thi, điểm mạnh,điểm hạn chế của chính sách bảo trợ xã hội hiện hành và đề xuất, kiến nghị hoàn thiệnchính sách trợ giúp xã hội thường xuyên ở Việt Nam;

Bên cạnh đó còn có một số bài viết nghiên cứu trên tạp chí chuyên ngành như:

“Thành công và bất cập trong thực hiện chính sách bảo trợ xã hội thường xuyên

(2012)” của tác giả Nguyễn Đức Chiện; “Những bước tiến quan trọng trong công tác bảo trợ xã hội (2014)”, “Định hướng đổi mới chính sách bảo trợ xã hội trong thời gian tới (2015)” của Nguyễn Văn Hồi Nhìn chung các bài viết đã chỉ ra được

những thành quả nổi bật của công tác xã hội và chị ra được định hướng cho tương

lai Nhưng các tác phẩm chưa đi sâu hay lấy bảo trợ trẻ em làm đối tượng nghiên cứuchính

Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu trên, về phần lí luận chỉ mới đề cậpđến lý luận đến an sinh xã hội, trợ giúp thường xuyên tại cộng đồng, những địnhhướng giải quyết các vấn đề an sinh xã hội trong xu thế toàn cầu hóa, định hướng vềđiều chỉnh chính sách bảo trợ xã hội, chưa đề cập đến quá trình tổ chức thực hiệnchính sách bảo trợ xã hội, kết quả đánh giá việc thực hiện chính sách trợ giúp thườngxuyên chỉ mới thực hiện ở thời điểm năm 2010 trở về trước

Trực tiếp bàn về thực trạng đời sống và chính sách bảo trợ đối với trẻ em vùngdân tộc thiểu số tỉnh Quảng Bình, có thể kể đến những công trình sau:

- Thanh Hà (2017), Quảng Bình cải thiện, nâng cao điều kiện sống cho đồng

bào dân tộc thiểu số và miền núi, đã cho thấy một bức tranh sáng về đời sống của

người dân vùng cao, trong đó có người dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Bình Đáng chú

ý, bài viết đã chỉ ra được tính tích cực, chủ động của chính quyền địa phương trongviệc triển khai, thực hiện chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số

- Nguyễn Lương Cương (2018), Kết quả điều tra tình trạng tảo hôn và hôn

nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Thượng Trạch, một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Thông qua những số liệu điều tra đáng tin cậy, bài báo đã nêu lên thực trạng đángbuồn về tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết của đồng bào dân tộc thiểu sốở cácbản Cà Roòng I, Cà Roòng II, Bản Nịu, bản Ban, bản Khe Rung, bản Bụt, bản 51 vàbản Chăm Pu, xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình Từ đó, bài báo

đã đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục tình trạng trên trong thời gian tới

- Thanh Hoa (2018), Báo động tình trạng tảo hôn tại các xã vùng đồng bào

dân tộc thiểu số, một lần nữa, cùng với Nguyễn Lương Cương, đã cho thấy hiện

tượng xã hội nhức nhối của người dân tộc thiểu số mà nguyên nhân là sự trói buộccủa các hủ tục không dễ gì dứt bỏ

Chăm sóc và phát triển trẻ em chính là đầu tư và phát triển đất nước nóichung, địa phương nói riêng Hiện nay chính phủ, xã hội đều ý thức được tầm quantrọng của lớp trẻ với tương lai của đất nước Chính vì vậy đã và đang có rất nhiềuchương trình, chính sách chăm sóc và giáo dục trẻ

Trong thời gian qua, Nhà nước đã thể hiện sự quan tâm đến vấn đề bảo vệ trẻ

em bằng những văn bản quy phạm páp luật nhằm tạo hành lang pháp lý cho việctriển khai thực hiện của các cơ quan ban ngành trực thuộc, liên quan như: Luật Bảo

vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em (năm 2004); Chương trình ngăn ngừa và giải quyếttình trạng trẻ em lang thang, trẻ em bị xâm phạm tình dục và trẻ em phải lao độngnặng nhọc, trong điều kiện độc hại, nguy hiểm giai đoạn 2004-2010; Chương trìnhhành động quốc gia đấu tranh phòng, chống mại dâm giai đoạn 2006-2010; Chươngtrình Hành động quốc gia về phòng, chống buôn bán người; Chương trình quốc giabảo vệ trẻ em giai đoạn 2011 - 2015 và giai đoạn 2016-2020; Kế hoạch hành độngQuốc gia vì trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS giai đoạn 2014-2020; Chương trình

8

phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em giai đoạn 2016-2020.

“Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2011-2015” đã thể hiện

được những nỗ lực vượt bậc của các địa phương trong việc xây dựng hệ thống cungcấp dịch vụ chăm sóc trẻ em, đặc biệt theo báo cáo thì chương trình đã thành công

trong việc “kết nối dịch vụ bảo vệ trẻ em liên tục; việc triển khai thí điểm các hoạt

động cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em cũng được nhiều địa phương quan tâm” [3, tr.8].

UNICEF trong báo cáo “Tình hình trẻ em tại Việt Nam năm 2010” nhận định

rằng:“Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được những bước tiến quan trọng

trong việc thúc đẩy các hoạt động chăm sóc dựa vào cộng đồng cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Việt Nam đã đưa vào thực thi các chính sách quốc gia nhằm khuyến khích và hỗ trợ các gia đình” [75, tr.214].

Vào năm 2015, UNICEF thực hiện “Báo cáo tình hình trẻ em thế giới năm2015” tại Việt Nam Sau khi thực hiện chương trình với chủ đề “Hình dung mới vềtương lai: Đổi mới sáng tạo cho mọi trẻ em” Việt Nam đạt được một số tựu trongcông tác bảo đảm các quyền của trẻ em, nhất là việc nâng cao chất lượng sống củatrẻ Đồng thời, báo cáo cũng kêu gọi cộng đồng chung tay đưa ra những ý tưởng, giảipháp để xóa bỏ dứt điểm các vấn đề nổi bật mà trẻ em đang gặp phải Đồng thời, báocáo cũng kêu gọi cộng đồng chung tay đưa ra những ý tưởng, giải pháp để xóa bỏ dứt

điểm các vấn đề nổi bật mà trẻ em đang gặp phải.Báo cáo cũng kêu gọi cộng đồng

cùng chung tay đưa ra những ý tưởng mới, các giải pháp mới để đối phó với các vấn

đề nổi cộm mà trẻ em đang phải đối mặt

Ngày 22/4, tại Hà Nội, Ủy ban Dân tộc phối hợp với Tổ chức UNICEF tại

Việt Nam tổ chức Hội thảo: “Đề xuất giải pháp, chính sách hỗ trợ chăm sóc trẻ em

dân tộc thiểu số từ 0-5 tuổi” Ủy ban Dân tộc đã trình Chính phủ Nghị quyết:“ Đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực các DTTS giai đoạn 2016 - 2020 và định hướng đến năm 2030”, nhằm phát triển thể lực, trí lực, nâng cao ý thức xã hội và kỹ năng sống

cho trẻ em dân tộc thiểu số - nguồn nhân lực tương lai của vùng dân tộc thiểu số vàmiền núi Ủy ban Dân tộc nhận thức được tầm quan trọng của chất lượng chăm sóctrẻ em giai đoạn đầu đời từ 0-5 tuổi, đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng, không chỉ

phát triển thể lực mà còn phát triển trí tuệ, sự sáng tạo trong mỗi con người Vì vậy,Hội thảo lần này nhằm đánh giá toàn diện các chính sách về chăm sóc, bảo vệ trẻ emcũng như rà soát các chính sách đã thực hiện và đề xuất giải pháp chăm sóc, hỗ trợ

trẻ em trong thời gian tới [17] Tuy nhiên cho đến nay, chưa có một chính sách bảo

trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số dành riêng phù hợp với điều kiện dân cư, văn hóahay cơ sở, hạ tầng của từng địa phương

Năm 2014, Bộ Lao động – Thương binh và xã hội cho ra đời cuốn sách Cẩm

nang công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em; bình đẳng giới và phòng chống bạo lực gia đình dành cho cán bộ xã, phường, thị trấn”, nhằm hướng dẫn cho cán bộ

các cấp địa phương thực hiện chính sách bảo vệ, chăm sóc trẻ em Đây là một côngtrình có tính thiết thực cho các cán bộ chuyên trách Cuốn cẩm nang gồm 2 phần , 4chương đã đi sâu vòa công tác thực hiện chính sách bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻem; bình đẳng giới và chống bạo lực gia đình Đồng thời, cuốn cẩm nang cũng dànhhẳn 1 chương cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Tuy nhiên, cuốn sách chưa cóchương mục nào dành riêng cho trẻ dân tộc thiểu số là những trẻ em chịu nhiều thiệtthòi và có nguy cơ cao rơi vào hoàn cảnh đặc biệt

Trong khi đó tại Quảng Bình, ý thức được nguy cơ cao trẻ em dân tộc thiểu sốtrở thành trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Ủy ban nhân dân tỉnh mà trực tiếp là Ban dân

tộc đã thực hiện đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống

trong đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2025”(Đề án 498) trên địa bàn toàn

tỉnh Theo Minh Tiến thuộc Ban dân tộc của tỉnh Quảng Bình, “Toàn tỉnh có 68 cặp

tảo hôn trong số 308 cặp kết hôn tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm 26,30%, tăng 5,89% so với năm 2016 Một số xã có tỷ lệ tảo hôn cao như Thượng Hoá (Minh Hóa) chiếm 41,18%, Kim Thuỷ (Lệ Thủy) chiếm 77,42%” [50] Tuy

nhiên đây mới chỉ là một khía cạnh trong vấn đề bảo trợ trẻ em Trẻ em dân tộc thiểu

số Quảng Bình chưa có một chính sách, chương trình phát triển toàn diện

Vào năm 2017, “Sở Lao động – Thương binh và xã hội đã phối hợp với Tổ

chức Plan Quảng Bình tổ chức truyền thông về phòng ngừa trẻ em kết hôn sớm, kết hôn cận huyết thống tại địa bàn huyện Minh Hóa, Quảng Ninh và Lệ Thủy” [73],

chương trình chỉ gói gọn trong công tác truyền thông ở một số địa bàn trên toàn

10

tỉnh Và thực sự chưa mang lại hiệu quả chính sách lâu dài cho trẻ em vùng dân tộcthiểu số.

Như vậy, hiện nay trên địa bàn tỉnh Quảng Bình vẫn chưa có một chính sáchbảo trợ trẻ em một cách toàn diện và lấy bảo trợ trẻ em làm đối tượng nghiên cứuchính Có chăng chỉ là một vài lĩnh vực như tảo hôn mà trẻ em là những nạn nhânchính, còn các vấn đề về giáo dục, phát triển toàn diện cho trẻ thì hầu như chưa có

Nhằm đi sâu vào chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số ở địaphương Quảng Bình, tiếp nối cơ sở thì các đề tài đi trước và tổng hợp, hệ thốngchính sách của nhà nước đối với vấn đề bảo trợ trẻ em đặc biệt là trẻ vùng dân tộc

thiểu số Quảng Bình Đề tài “Chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Quảng Bình”hi vọng sẽ xóa dần khoảng cách chênh lệch về chất lượng sống của trẻ

em dân tộc thiểu số với trẻ em thành phố, góp phần giải quyết những vấn đề còn tồntại trong việc thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số và góp phần pháttriển đời sống người dân nơi đây, tạo tiền đề cho sự phát triển của địa phương trongtương lai

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng thực hiện chính sách bảo trợ trẻ

em đối với dân tộc thiểu số ở tỉnh Quảng Bình, đề xuất các biện pháp nhằm thực hiệnchính sách bảo trợ trẻ em vùng dân tộc thiểu số một cách hiệu quả nhất

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số

- Tìm hiểu, phân tích đánh giá về thực trạng quản lý nhà nước trong thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Bình

- Đưa ra một số chính sách, mô hình tổ chức nhằm tạo điều kiện để trẻ em dântộc thiểu số cũng được hưởng các quyền lợi một cách công bằng Đồng thời, đề xuất,kiến nghị, giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả trong việc đề ra và thực hiệnchính sách bảo trợ cho em đối với dân tộc thiểu số phù hợp với tình hình tỉnh QuảngBình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Thực hiện chính sách bảo trợ đối với trẻ em vùng

dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Quảng Bình

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về đối tượng: nghiên cứu một số khía cạnh của chính sách bảo trợtrẻ em vùng dân tộc thiểu số Quảng Bình Cụ thể là nội dung văn bản chính sáchpháp luật; nhân lực đề ra và thực hiện chính sách; đối tượng thừa hưởng chính sách;nghiệp vụ hành chính công trong chính sách bảo trợ cho em đối với dân tộc thiểu sốcủa tỉnh Quảng Bình.v.v

- Phạm vi về thời gian: Tổng hợp báo cáo và tình hình thực tiễn từ năm 2012 đến năm 2017, giải pháp thực hiện đến 2020

- Phạm vi về nội dung nghiên cứu: các hoạt động thuộc lĩnh vực hành chínhcông trong việc đưa ra và thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu sốdựa trên thực tiễn cơ sở trên bàn tỉnh Quảng Bình

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Trước hết, luận văn được hoàn thành dựa trên quan điểm triết học của chủnghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác Lenin để nhìn nhận,đánh giá đối tượng là chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số tại tỉnhQuảng Bình Khi tiếp cận vấn đề, tiến hành nghiên cứu tác giả không xem xét chínhsách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số là thành tố tồn tại độc lập, mà đặt trongđặc điểm dân tộc, bối cảnh của địa phương; dưới sự tác động của các mối quan hệgia đình, nhà trường, xã hội; mối quan hệ bổ trợ với các chính sách phát triển kinh tế,văn hóa xã hội

Đồng thời luận văn dựa trên tư tưởng của Hồ Chí Minh và những quan điểmcủa Đảng, pháp luật của Nhà nước về chính sách bảo trợ trẻ em, chính sách dân tộc,chính sách phát triển văn hoá trong bối cảnh phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bàodân tộc thiểu số

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài nghiên cứu này, tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên

12

cứu chính được sử dụng là phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp phỏng vấn sâu và phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia.

a) Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Tổng hợp, phân tích các số liệu từ các báo cáo cơ sở, ấn phẩm, tài liệu, luậnvăn có liên quan đến vấn đề Chính sách công trong lĩnh vực bảo vệ và chăm sóc trẻ

em, đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Quảng Bình để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

- Nghiên cứu các hồ sơ lưu trữ tại Ban dân tộc tỉnh Quảng Bình nhằm nghiêncứu các chính sách dành cho đồng bào thiểu số nói chung và trẻ em nói riêng mà tỉnh,huyện đã thực hiện nhằm nghiên cứu và đánh giá thực trạng chính sách bảo trợ trẻ emđối với dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Bình

b) Phương pháp thảo luận nhóm

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi tiến hành thảo luận nhóm lần lượt vớicác thành phần tham gia là: cán bộ chính sách huyện; trẻ em dân tộc thiểu số; các cặp

vợ chồng dân tộc thiểu số Trong buổi thảo luận về chính sách bảo trợ trẻ em đối vớidân tộc thiểu số tại tỉnh Quảng Bình, dựa vào thành phần tham gia mà tôi đưa rahướng thảo luận phù hợp để lấy được thông tin đa chiều, khách quan về: việc thựchiện chính sách bảo trợ; nhu cầu mà trẻ mong muốn và tác động của chính sách vớitrẻ; vai trò của phụ huynh, gia đình trong việc thực hiện chính sách Sau khi nhậnđược các ý kiến đa chiều, tôi tiến hành phân tích tổng hợp Phương pháp này giúpquá trình nghiên cứu diễn ra khách quan, có góc nhìn đa chiều và giúp nhìn nhận,đánh giá đối tượng một cách toàn diện

c) Phương pháp phỏng vấn sâu

Đồng bào dân tộc thiểu số phân bố chủ yếu ở các xã vùng cao của 5 huyện BốTrạch, Tuyên Hóa, Minh Hóa, Lệ Thủy, Quảng Ninh Dựa vào đặc điểm địa bàn, trongquá trình nghiên cứu tôi tiến hành phỏng vấn sâu cho 3 nhóm đối tượng: (1) Phỏng vấncán bộ quản lý cấp tỉnh, cấp huyện: về thực trạng, thuận lợi, khó khăn và đề xuất kiếnnghị về công tác quản lý, thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu sốtrên địa bàn tỉnh Quảng Bình; (2) Phỏng vấn cán bộ cơ sở về những khó khăn trrong quátrình thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh QuảngBình và đề xuất kiến nghị; (3) Phỏng vấn trẻ em và người đại

diện hộ gia đình về đánh giá hiệu quả chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu

số trên địa bàn tỉnh Quảng Bình

Mẫu phỏng vấn được phân bố cụ thể như sau: Phỏng vấn cán bộ quản lý (18người): cấp tỉnh 3 người; cấp huyện 15 người (3 người/ huyện) Phỏng vấn cán bộ cơ

sở (30 người):

 Huyện Minh Hóa 6 người: chia đều 3 xã Thượng Hóa, Hóa Sơn, Hóa Tiến

 Huyện Tuyên Hóa 6 người: chia đều 3 xã Lâm Hóa, Lê Hóa, Sơn Hóa

 Huyện Bố Trạch 6 người: chia đều 3 xã Thượng Trạch, Tân Trạch, Sơn Trạch

 Huyện Lệ Thủy 6 người: chia đều 3 xã Kim Thủy, Lâm Thủy, Ngân Thủy

 Huyện Quảng Ninh 6 người: chia đều 3 xã Trường Sơn, Trường Xuân

- Phỏng vấn trẻ em (30 trẻ) và người đại diện hộ gia đình (30người)

 Huyện Minh Hóa 12 người: chia đều 3 xã Thượng Hóa, Hóa Sơn, Hóa Tiến

 Huyện Tuyên Hóa 12 người: chia đều 3 xã Lâm Hóa, Lê Hóa, Sơn Hóa

 Huyện Bố Trạch 12 người: chia đều 3 xã Thượng Trạch, Tân Trạch, SơnTrạch

 Huyện Lệ Thủy 12 người: chia đều 3 xã Kim Thủy, Lâm Thủy, Ngân Thủy

 Huyện Quảng Ninh 12 người: chia đều 3 xã Trường Sơn, Trường

Xuân d) Phương pháp phỏng vấn chuyên gia

- Phỏng vấn ý kiến chuyên gia về ngành hành chính công để giải đáp nguyênnhân các vấn đề tồn tại trong việc đưa ra và thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Quảng Bình

- Phỏng vấn ý kiến chuyên gia luật về quyền lợi trẻ em cần được hưởng và phương thức thực hiện phù hợp với đối tượng trẻ vùng dân tộc thiểu số

- Phỏng vấn ý kiến chuyên gia dân tộc học để nắm rõ phong tục tập quán dântộc thiểu số trên địa bàn Quảng Bình để đưa ra các chính sách phù hợp vừa đảm bảoquyền trẻ em vừa không gây tác động tiêu cực đến truyền thống văn hóa của

người dân

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

14

Hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý nhà nước về chính sách bảo trợ trẻ emngười dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Quảng Bình; trên cơ sở đó phân tích, đánhgiá làm rõ hơn hệ thống quản lý nhà nước về hành chính công đối với vấn đề này đểhoàn thiện khuôn khổ luật pháp, chính sách, cơ chế, giải pháp nâng cao hiệu quảcông tác hành chính công từ cấp trung ương đến cấp cơ sở.

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu chỉ ra thực tiễn quản lý chính sách bảo trợ trẻ em đối vớidân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Quảng Bình, giúp nâng cao nhận thức của các nhàquản lý, cán bộ cơ sở trực tiếp làm việc tại địa bàn với trẻ em vùng dân tộc thiểu số

về vai trò của chính sách bảo trợ trẻ em

Tác giả hi vọng, những phát hiện mới của để tài nghiên cứu sẽ làm cơ sở khoahọc cho các nhà quản lý trong việc đề ra cơ chế chính sách phù hợp với và xây dựngcác chương trình chiến lược bảo vệ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Đồng thời, đây cũng là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà nghiên cứu,quản lý chính sách công xây dựng, bổ sung và hoàn thiện hệ thống chính sách về vấn

đề bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số Đây cũng là tài liệu mang tính thực tế cao cho sinhviển, nghiên cứu sinh ngành chính sách công tham khảo phục vụ cho việc học tập,nghiên cứu

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận và kiến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo,Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số;

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số ở Quảng Bình;

Chương 3: Mục tiêu, giải pháp nâng cao chất lượng thực hiện chính sách bảotrợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số ở Quảng Bình

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH BẢO TRỢ TRẺ EM

ĐỐI VỚI DÂN TỘC THIỂU SỐ1.1 Một số khái niệm công cụ

1.1.1 Khái niệm chính sách công

Theo tiến trình lịch sử, những quan tâm đầu tiên về chính sách công xuất hiệncùng với sự ra đời của nền dân chủ Hy Lạp, nhưng khoa học chính sách chỉ mới nổilên từ giữa thế kỷ XIX, lúc mà khoa học chính trị bắt đầu chuyển trọng tâm nghiêncứu từ triết học - chính trị sang nghiên cứu các thể chế, cơ cấu tổ chức nhà nước, thái

độ và hành vi ứng xử của các tổ chức và các cá nhân với nhau trong hoạt động kinh

tế, xã hội Nhiều nhà khoa học trong thời kỳ này đã đi sâu nghiên cứu về các chuẩnmực giá trị hoặc hành vi của chính phủ với mục đích lựa chọn nội dung, phương thứchoạt động nhằm thoả mãn các nhu cầu của đời sống nhân dân Những tư tưởng mớinày là nguyên nhân gây ra các cuộc tranh luận gay gắt về vai trò của nhà nước, vềquyền và nghĩa vụ của công dân và nhà nước Đồng thời, sau các cuộc chiến tranhthuộc địa, hàng loạt các nước bị tàn phá có nhu cầu cơ cấu lại nhà nước của mình,các thể chế quốc tế mới cũng được thiết lập đã dẫn đến sự ra đời của một cách tiếpcận mới về công bằng, bình đẳng, về việc tìm kiếm các giá trị và biện pháp phát triểnkinh tế - xã hội Bối cảnh đặc biệt này làm nảy sinh một số cách tiếp cận mới về khoahọc chính sách Một số cách tiếp cận tập trung vào các hành vi ứng xử ở cấp vi mô,vào khía cạnh tâm lý của quần chúng, của các cử tri và nhà lãnh đạo; một số khác lạitập trung vào những đặc điểm văn hoá, xã hội và một số lại tập trung vào bản chấtdân tộc và tính toàn cầu Chính các cách tiếp cận theo hướng đổi mới trên đây đãtạo ra cơ sở nền tảng cho sự ra đời của khoa học chính sách

Hiện nay, trên các phương tiện thông tin đại chúng hay các tài liệu công thì

“chính sách” được nhắc tới rất nhiều, đây là thuật ngữ được của ngành chính sáchcông Đây được xem là một trong những thuật ngữ khó, không dễ để có thể địnhnghĩa chính xác, đầy đủ các ý hay khía cạnh liên quan Năm 1972, Thomas Dye đã

định nghĩa một cách ngắn gọn về chính sách công như sau: “Chính sách công là bất

kỳ những gì nhà nước lựa chọn làm hoặc không làm” [78, tr.4] Đây là một định

nghĩa này khá súc tích, nhưng chưa có hiểu biết sâu sắc về chính sách công Địnhnghĩa chưa đưa ra được quy ước hệ thống những hoạt động được gọi là chính sáchnhằm phân biệt với các hoạt động cử nhà nước.Đây là một định nghĩa này khá súctích, nhưng chưa có hiểu biết sâu sắc về chính sách công Định nghĩa chưa đưa rađược quy ước hệ thống những hoạt động được gọi là chính sách nhằm phân biệt vớicác hoạt động cử nhà nước Tuy nhiên, định nghĩa này cũng đã chỉ ra những dấu hiệu

nhận biết nhất định về chính sách công Thứ nhất, chủ thể ban hành chính sách công

là nhà nước.Điều này có nghĩa là các quyết định của các doanh nhân, các tổ chức từthiện, các nhóm lợi ích, các cá nhân trong xã hội không phải là chính sách công Khinói về chính sách công thì phải hiểu rằng đó là các hành động của nhà nước Cho dùtrong thực tế, các hoạt động của các chủ thể phi nhà nước có thể hoặc chắc chắn ảnhhưởng đến những gì nhà nước làm, nhưng bản thân những quyết định hoặc các hoạtđộng của các chủ thể đó không tạo nên chính sách công Chính sách công là biệnpháp mà nhà nước thực hiện trên thực tế để tác động điều chỉnh hành vi của mọi đối

tượng nhằm đạt mục tiêu mong muốn Thứ hai, chính sách công bao gồm sự lựa

chọn cơ bản từ phía nhà nước theo hướng làm hoặc không làm gì Quyết định nàyđược cán bộ, công chức nhà nước và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành.Nói một cách đơn giản hơn, chính sách công là sự lựa chọn tối ưu của nhà nước đốivới một đường lối hành động Quan niệm về “không làm gì” có nghĩa là nhà nướcquyết định không tạo ra một chương trình mới, hoặc đơn giản chỉ là duy trì tình trạnghiện tại của một quá trình kinh tế - xã hội Mặc dù vậy, chúng ta phải coi đây là cácquyết định có tính toán

Đến năm 1978, William Jenkins đưa ra định nghĩa mới, theo ông chính sách

công “là một tập hợp các quyết định liên quan với nhau được ban hành bởi một

hoặc một nhóm các nhà hoạt động chính trị cùng hướng đến lựa chọn mục tiêu và các phương thức để đạt mục tiêu trong một tình huống xác định thuộc phạm vi thẩm quyền“ [78, tr.5] Theo đó, chính sách được hiểu là cả một quá trình thực hiện một

tập hợp các quyết định có liên quan với nhau Vì trên thực tế, hiếm khi nhà nước giảiquyết một vấn đề công bằng một quyết định đơn lẻ, mà hầu hết đều phải bao gồmhàng loạt các quyết định khác nhau Do đó, để hiểu một cách đầy đủ về chính sách

18

của nhà nước cần xem xét tất cả quyết định của các cá nhân, cơ quan nhà nước liênquan đến lĩnh vực công mà chính sách hướng tới thực hiện Hơn nữa, định nghĩachính sách công của W Jenkins cũng cho rằng, chính sách chính là hành vi địnhhướng mục tiêu của nhà nước Nhìn từ khía cạnh này, chính sách công được xem là

hệ thống quyết định do nhà nước đề ra nhằm xác định mục tiêu, đưa ra giải pháp đểđạt được mục tiêu đó Điều này cung cấp một số phương pháp đánh giá chính sáchcông về sự thích đáng của mục tiêu và mối quan hệ phù hợp giữa mục tiêu vàphương tiện thực hiện

James Anderson vào năm 1984 đã đưa ra định nghĩa về chính sách công một

cách khái quát hơn Ông định nghĩa như sau: “Chính sách công là đường lối hành

động có mục đích được ban hành bởi một hoặc một tập hợp các nhà hoạt động chính trị để giải quyết một vấn đề phát sinh hoặc vấn đề cần quan tâm” [78, tr.6] Định

nghĩa này bổ sung thêm hai thành tố cho các định nghĩa của W Jenkins và T.Dye

Thứ nhất, định nghĩa này đã chỉ ra rằng các quyết định chính sách thường được ban

hành bởi một tập thể các nhà hoạt động chính trị, thay vì một nhóm hoặc một nhàhoạt động duy nhất trong bộ máy nhà nước Thông thường các chính sách là kết quảkhông chỉ của nhiều quyết định của một chủ thể, mà còn là kết quả của nhiều quyếtđịnh được ban hành bởi các chủ thể ở những cấp và bộ phận khác nhau trong bộ máy

nhà nước Thứ hai, định nghĩa này cũng làm sáng tỏ mối liên hệ giữa hành động của

nhà nước và sự nhận thức, mối quan tâm của các chủ thể khác trong xã hội về sự tồntại một vấn đề phát sinh hoặc đòi hỏi phải được giải quyết

Đến năm 1990, B Guy Peters lại đưa ra định nghĩa mới: “Chính sách công là

toàn bộ các hoạt động của nhà nưóc có ảnh hưởng một cách trực tiếp hay gián tiếp đến cuộc sống của mọi người dân” [78, tr.6] Quan niệm này của B Guy Peters đã

bổ sung thêm tác động của chính sách công đến đời sống của mọi người dân haycộng đồng xã hội, đây được xem là một phần quan trọng của chính sách công Hiểumột cách đơn giản, chính sách công nhằm giải quyết những vấn đề công và quá trìnhthực hiện sẽ ảnh hưởng đến một vài cá nhân, tổ chức trong xã hội Điều này cũngđưa ra gợi ý về tiêu chuẩn đánh giá chính sách công là tác động có mang tính xã hộihay không

Trong cuốn Từ điển Bách khoa Việt Nam, chính sách được giải thích như sau:

“Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào

đó Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa ” [35, tr.475] Theo định nghĩa này,

ta có thể thấy mục đích của chính sách công là đưa ra định hướng, lộ trình cụ thể đểthúc đẩy xã hội phát triển Có thể nói, nhà nước sử dụng chính sách công như mộtcông cụ để thực hiện mục tiêu chính trị

Thông qua các định nghĩa, cách hiểu trên đây trên đây về chính sách công, có

thể đưa ra khái niệm về chính sách công như sau: Chính sách công là kết quả ý chí

chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn

đề công trong xã hội.

Khái niệm trên thể hiện rõ đặc trưng của chính sách công là do nhà nước chủđộng xây dựng để tác động trực tiếp lên các đối tượng quản lý Đồng thời, khái niệmcho thấy bản chất của chính sách công là công cụ định hướng cho hành vi của các cánhân, tổ chức nhằm phù hợp với định hướng của nhà nước trong việc giải quyếtnhững vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội Để đạt được mục tiêu đề ra, trước hếtchính sách phải tồn tại trong thực tế, nghĩa là chính sách phải thể hiện được vai tròđịnh hướng hành động theo những mục tiêu nhất định Điều kiện tồn tại của chínhsách công, bao gồm: những tác động tích cực của hệ thống thể chế do nhà nước thiếtlập; tinh thần nghiêm túc thực hiện của các chủ thể tham gia giải quyết vấn đề; chínhsách có hiệu lực trong một phạm vi không gian và thời gian nhất định Điều kiện bảođảm cho sự tồn tại được thể hiện bằng các nguồn lực con người, nguồn lực tài chính,môi trường chính trị, pháp lý, văn hóa xã hội và cả sự bảo đảm bằng nhà nước

1.1.2 Khái niệm chính sách bảo trợ trẻ em

Khái niệm “trẻ em” theo Điều 1 Công ước Liên hiệp Quốc về Quyền trẻ em được quy định: “Trong phạm vi Công ước này, trẻ em có nghĩa là bất kỳ người nào

dưới 18 tuổi, trừ trường hợp pháp luật có thể được áp dụng với trẻ em có quy định tuổi vị thành niên sớm hơn.” [52, tr.35].

20

Phù hợp với Công ước của Liên Hợp Quốc, theo quy định tại Luật bảo vệ,chăm sóc và giáo dục trẻ em được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam khóa XI, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 15 tháng 6 năm 2004 và có hiệu lực thi

hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2005 thì: “trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi”

[5, tr.7] Đồng thời, bộ luật cũng đưa ra các quyền cụ thể mà trẻ em được hưởng,

trong đó có các quyền cơ bản sau:

- Quyền sống: Trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, được bảo đảm tốt nhất các điều kiện sống và phát triển

- Quyền được khai sinh và có quốc tịch: Trẻ em có quyền được khai sinh, khai

tử, có họ, tên, có quốc tịch; được xác định cha, mẹ, dân tộc, giới tính theo quy địnhcủa pháp luật

- Quyền được chăm sóc sức khỏe: Trẻ em có quyền được chăm sóc tốt nhất về

sức khỏe, được ưu tiên tiếp cận, sử dụng dịch vụ phòng bệnh và khám bệnh, chữa bệnh

- Quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng: Trẻ em có quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng để phát triển toàn diện

- Quyền được giáo dục, học tập và phát triển năng khiếu: Trẻ em có quyềnđược giáo dục, học tập để phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của bảnthân.Trẻ em được bình đẳng về cơ hội học tập và giáo dục; được phát triển tài năng,năng khiếu, sáng tạo, phát minh

- Quyền vui chơi, giải trí: Trẻ em có quyền vui chơi, giải trí;được bình đẳng

về cơ hội tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao, du lịch phùhợp với độ tuổi

- Quyền giữ gìn, phát huy bản sắc: Trẻ em có quyền được tôn trọng đặc điểm

và giá trị riêng của bản thân phù hợp với độ tuổi và văn hóa dân tộc; được thừa nhậncác quan hệ gia đình.Trẻ em có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc, pháthuy truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc mình

- Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo: Trẻ em có quyền tự do tín ngưỡng, tôngiáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào và phải được bảo đảm an toàn, vì lợi íchtốt nhất của trẻ em

- Quyền về tài sản: Trẻ em có quyền sở hữu, thừa kế và các quyền khác đối

với tài sản theo quy định của pháp luật.

- Quyền bí mật đời sống riêng tư: Trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đờisống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.Trẻ emđược pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín, bí mật thư tín, điện thoại, điện tín

và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác; được bảo vệ và chống lại sự canthiệp trái pháp luật đối với thông tin riêng tư

- Quyền được sống chung với cha, mẹ: Trẻ em có quyền được sống chung vớicha, mẹ; được cả cha và mẹ bảo vệ, chăm sóc và giáo dục, trừ trường hợp cách lycha, mẹ theo quy định của pháp luật hoặc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.Khi phải cách

ly cha, mẹ, trẻ em được trợ giúp để duy trì mối liên hệ và tiếp xúc với cha, mẹ, giađình, trừ trường hợp không vì lợi ích tốt nhất của trẻ em

- Quyền được đoàn tụ, liên hệ và tiếp xúc với cha, mẹ: Trẻ em có quyền đượcbiết cha đẻ, mẹ đẻ, trừ trường hợp ảnh hưởng đến lợi ích tốt nhất của trẻ em; được duytrì mối liên hệ hoặc tiếp xúc với cả cha và mẹ khi trẻ em, cha, mẹ cư trú ở các quốc giakhác nhau hoặc khi bị giam giữ, trục xuất; được tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuấtcảnh, nhập cảnh để đoàn tụ với cha, mẹ; được bảo vệ không bị đưa ra nước ngoài trái

quy định của pháp luật; được cung cấp thông tin khi cha, mẹ bị mất tích

- Quyền được chăm sóc thay thế và nhận làm con nuôi: Trẻ em được chăm sócthay thế khi không còn cha mẹ; không được hoặc không thể sống cùng cha đẻ, mẹđẻ; bị ảnh hưởng bởi thiên tai, thảm họa, xung đột vũ trang vì sự an toàn và lợi íchtốt nhất của trẻ em Trẻ em được nhận làm con nuôi theo quy định của pháp luật vềnuôi con nuôi

- Quyền được bảo vệ để không bị xâm hại tình dục: Trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị xâm hại tình dục

- Quyền được bảo vệ để không bị bóc lột sức lao động: Trẻ em có quyền đượcbảo vệ dưới mọi hình thức để không bị bóc lột sức lao động; không phải lao độngtrước tuổi, quá thời gian hoặc làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo quyđịnh của pháp luật; không bị bố trí công việc hoặc nơi làm việc có ảnh hưởng xấuđến nhân cách và sự phát triển toàn diện của trẻ em

- Quyền được bảo vệ để không bị bạo lực, bỏ rơi, bỏ mặc: Trẻ em có quyền

22

được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị bạo lực, bỏ rơi, bỏ mặc làm tổn hại đến

sự phát triển toàn diện của trẻ em

- Quyền được bảo vệ để không bị mua bán, bắt cóc, đánh tráo, chiếm đoạt:Trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị mua bán, bắt cóc,đánh tráo, chiếm đoạt

- Quyền được bảo vệ khỏi chất ma túy: Trẻ em có quyền được bảo vệ khỏi mọi hình thức sử dụng, sản xuất, vận chuyển, mua, bán, tàng trữ trái phép chất ma túy

- Quyền được bảo vệ trong tố tụng và xử lý vi phạm hành chính: Trẻ em cóquyền được bảo vệ trong quá trình tố tụng và xử lý vi phạm hành chính; bảo đảmquyền được bào chữa và tự bào chữa, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; đượctrợ giúp pháp lý, được trình bày ý kiến, không bị tước quyền tự do trái pháp luật;không bị tra tấn, truy bức, nhục hình, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm thânthể, gây áp lực về tâm lý và các hình thức xâm hại khác

- Quyền được bảo vệ khi gặp thiên tai, thảm họa, ô nhiễm môi trường, xungđột vũ trang: Trẻ em có quyền được ưu tiên bảo vệ, trợ giúp dưới mọi hình thức đểthoát khỏi tác động của thiên tai, thảm họa, ô nhiễm môi trường, xung đột vũ trang

- Quyền được bảo đảm an sinh xã hội: Trẻ em là công dân Việt Nam được bảođảm an sinh xã hội theo quy định của pháp luật phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hộinơi trẻ em sinh sống và điều kiện của cha, mẹ hoặc người chăm sóc trẻ em

- Quyền được tiếp cận thông tin và tham gia hoạt động xã hội: Trẻ em có quyềnđược tiếp cận thông tin đầy đủ, kịp thời, phù hợp; có quyền tìm kiếm, thu nhận

các thông tin dưới mọi hình thức theo quy định của pháp luật và được tham gia hoạt động xã hội phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành, nhu cầu, năng lực của trẻ em

- Quyền được bày tỏ ý kiến và hội họp: Trẻ em có quyền được bày tỏ ý kiến,nguyện vọng về các vấn đề liên quan đến trẻ em; được tự do hội họp theo quy địnhcủa pháp luật phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và sự phát triển của trẻ em;được cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình, cá nhân lắng nghe, tiếp thu, phản hồi

ý kiến, nguyện vọng chính đáng

- Quyền của trẻ em khuyết tật:Trẻ em khuyết tật được hưởng đầy đủ cácquyền của trẻ em và quyền của người khuyết tật theo quy định của pháp luật; được

hỗ trợ, chăm sóc, giáo dục đặc biệt để phục hồi chức năng, phát triển khả năng tự lực

và hòa nhập xã hội

- Quyền của trẻ em không quốc tịch, trẻ em lánh nạn, tị nạn: Trẻ em khôngquốc tịch cư trú tại Việt Nam, trẻ em lánh nạn, tị nạn được bảo vệ và hỗ trợ nhânđạo, được tìm kiếm cha, mẹ, gia đình theo quy định của pháp luật Việt Nam và điềuước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên

Bổn phận của trẻ em đối với gia đình:

Kính trọng, lễ phép, hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; yêu thương, quan tâm, chia

sẻ tình cảm, nguyện vọng với cha mẹ và các thành viên trong gia đình, dòng họ

Học tập, rèn luyện, giữ gìn nề nếp gia đình, phụ giúp cha mẹ và các thànhviên trong gia đình những công việc phù hợp với độ tuổi, giới tính và sự phát triểncủa trẻ em

- Bổn phận của trẻ em đối với nhà trường, cơ sở trợ giúp xã hội và cơ sở giáo dục khác:

Tôn trọng giáo viên, cán bộ, nhân viên của nhà trường, cơ sở trợ giúp xã hội

và cơ sở giáo dục khác

Thương yêu, đoàn kết, chia sẻ khó khăn, tôn trọng, giúp đỡ bạn bè

Rèn luyện đạo đức, ý thức tự học, thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theochương trình, kế hoạch giáo dục của nhà trường, cơ sở giáo dục khác

Giữ gìn, bảo vệ tài sản và chấp hành đầy đủ nội quy, quy định của nhà trường,

cơ sở trợ giúp xã hội và cơ sở giáo dục khác

- Bổn phận của trẻ em đối với cộng đồng, xã hội:

Tôn trọng, lễ phép với người lớn tuổi; quan tâm, giúp đỡ người già, ngườikhuyết tật, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người gặp hoàn cảnh khó khăn phù hợp vớikhả năng, sức khỏe, độ tuổi của mình

Tôn trọng quyền, danh dự, nhân phẩm của người khác; chấp hành quy định về

an toàn giao thông và trật tự, an toàn xã hội; bảo vệ, giữ gìn, sử dụng tài sản, tàinguyên, bảo vệ môi trường phù hợp với khả năng và độ tuổi của trẻ em

Phát hiện, thông tin, thông báo, tố giác hành vi vi phạm pháp luật

- Bổn phận của trẻ em đối với quê hương, đất

nước: 24

Yêu quê hương, đất nước, yêu đồng bào, có ý thức xây dựng và bảo vệ Tổquốc; tôn trọng truyền thống lịch sử dân tộc; giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phongtục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của quê hương, đất nước.

Tuân thủ và chấp hành pháp luật; đoàn kết, hợp tác, giao lưu với bạn bè, trẻ

em quốc tế phù hợp với độ tuổi và từng giai đoạn phát triển của trẻ em

- Bổn phận của trẻ em với bản thân:

Có trách nhiệm với bản thân; không hủy hoại thân thể, danh dự, nhân phẩm,tài sản của bản thân

Sống trung thực, khiêm tốn; giữ gìn vệ sinh, rèn luyện thân thể

Chăm chỉ học tập, không tự ý bỏ học, không rời bỏ gia đình sống lang thang Không đánh bạc; không mua, bán, sử dụng rượu, bia, thuốc lá và chất gâynghiện, chất kích thích khác

Không sử dụng, trao đổi sản phẩm có nội dung kích động bạo lực, đồi trụy;không sử dụng đồ chơi hoặc chơi trò chơi có hại cho sự phát triển lành mạnh của bảnthân

Bảo vệ trẻ em là bảo đảm cho trẻ em được hưởng đầy đủ các quyền lợi, đồng

thời thực bổn phận ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm quyền, bổn phận của trẻ

em theo quy định của pháp luật

Thông qua những lý luận về “chính sách công” và “bảo vệ trẻ em” tác giả đưa

ra định nghĩa về chính sách bảo vệ trẻ em như sau: “Chính sách bảo vệ trẻ em là tập

hợp các quyết định có liên quan nhằm lựa chọn mục tiêu, giải pháp và công cụ chính sách để giải quyết vấn đề bảo vệ trẻ em theo mục tiêu tổng thể đã xác định”.

1.1.3 Khái niệm chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

"Dân tộc thiểu số" là khái niệm thuộc phạm trù "người thiểu số"- một trong

những nhóm người dễ bị tổn thương, được sử dụng rộng rãi trong các văn kiện pháp

lý quốc tế cũng như trong công tác nghiên cứu Một nhóm người cùng sinh sống trênmột quốc gia hoặc địa phương nhất định, có những đặc điểm đồng nhất về chủng tộc,tín ngưỡng, ngôn ngữ và truyền thống, có sự giúp đỡ lẫn nhau và có quan điểm thốngnhất trong việc bảo lưu những yếu tố truyền thống, duy trì tôn giáo, tín ngưỡng vàhướng dẫn, giáo dục trẻ em trong cộng đồng theo tinh thần và truyền thống của

chủng tộc họ được gọi là cộng đồng dân tộc thiểu số.

Khái niệm “dân tộc thiểu số” được dùng phổ biến trong các văn bản pháp luật, tàiliệu nghiên cứu, học tập và trong hoạt động hàng ngày Thuật ngữ này cũng được sửdụng chính thức trong các bản hiến pháp Nghị định 05/2011/NĐ-CP của Chính phủ về

công tác dân tộc đưa ra khái niệm dân tộc thiểu số như sau: “Dân tộc thiểu số là những

dân tộc có số dân ít hơn so với dân tộc đa số trên phạm vi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" Năm 2009, theo kết quả cuộc tổng điều tra dân số và nhà ở, có

54 dân tộc cùng sinh sống trên lãnh thổ nước Việt Nam Trong đó, có 53 dân tộc thiểu sốvới số dân 12,253 triệu người, chiếm 14,3% tổng số dân cả nước

Vậy thông qua các khái niệm về “chính sác bảo trợ trẻ em” và “dân tộc thiểu

số” có thể hiểu “chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số” là: tập hợp các

quyết định có liên quan nhằm lựa chọn mục tiêu, giải pháp và công cụ chính sách để giải quyết vấn đề bảo vệ trẻ em thuộc những dân tộc ít người theo mục tiêu tổng thể

đã xác định”.

Việc thực hiện chính sách bảo vệ trẻ em đối với dân tộc thiểu số là việc thựchiện hóa các quyết định chính trị về bảo vệ trẻ em cũng như phát triển vùng đồng bàodân tộc thiểu số và vùng núi Đây là khâu đặc biệt quan trọng trong chu trình chínhsách bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em dân tộc thiểu số, những đối tượng dễ bị tổnthương và rơi vào nhóm trẻ có hoàn cảnh đặc biệt

1.2 Thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

1.2.1 Nội dung chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Chính sách bảo trợ trẻ em luôn được nhà nước Việt Nam đặc biệt quan tâm, vì

“trẻ em chính là tương lai của đất nước” Việc đưa ra và thực hiện chính sách cầnphải phù hợp với từng đối tượng và địa bàn, môi trường xã hội mới mang lại hiệuquả cao Trong những năm gần đây, các chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số đã và đang đạt được những kết quả đáng khen gợi

Chính sách được nhà nước đưa ra nhằm đảm bảo các quyền lợi, bổn phận củatrẻ em vùng dân tộc thiểu số Những quyền lợi tưởng chừng cơ bản, khá đơn giản vớitrẻ em nhưng để đảm bảo được thực hiện đối với đồng bào dân tộc thiểu số lại là mộtvấn đề nan giải Vượt qua những khó khăn về địa hình, vị trí địa lý, cơ sở vật chất

26

hay văn hóa khác biệt, các cán bộ chuyên trách đã đưa ra và thực hiện chính sách bảotrợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số với các nội dung cơ bản sau.

Thứ nhất, đảm bảo nhu cầu thiết yếu cơ bản trong cuộc sống cho trẻ Đối với

đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng xa xôi, kinh tế nghèo nàn thì việc đủ ăn, đủ mặc là

cả một vấn đề lớn Có nhiều vùng, đồng bào không đủ lương thực hàng ngày, chính

vì vậy trẻ em thường phải chịu đói, chất lượng dinh dưỡng bữa ăn không đảm bảo.Nhà nước đưa ra các chính sách cụ thể để giúp người dân nói chung và trẻ em nóiriêng khắc phục vấn nạn trước mắt và đề ra chính sách nhằm đảm bảo lương thực lâudài cho trẻ, nhằm xóa nạn đói triệt để Các chính sách hỗ trợ gạo, muối cho học sinhcác trường dân tộc nội trú đang thực hiện mang lại hiệu quả cao, giúp giải quyết vấn

đề lương thực và khuyến khích trẻ em đến trường

Thứ hai, chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số tiến tới đảm bảo, tăng cường sức khỏe cho trẻ Trẻ em vùng núi thường sử dụng nguồn nước không đảm

bảo trong sinh hoạt hàng ngày, không được tiêm chủng đầy đủ theo chương trình tiêmchủng quốc gia hay bổ sung các vitamin hay dưỡng chất thiết yếu Chính vì vậy, trongnhững năm gần đây nhà nước đầu tư xây dựng các trạm y tế tại các thôn bản nhằm chămsóc sức khỏe cho trẻ một cách toàn diện, đồng bộ: giai đoạn thai kỳ, sơ sinh, trẻ nhỏ,thiếu niên Các chương trình tiêm chủng, khám chữa bệnh miễn phí đã giúp phần nàocải thiện được tình hình sức khỏe của trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Thứ ba, chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số nhằm giúp trẻ có một môi trường giáo dục tốt nhất Chính sách xây dựng các điểm trường mẫu giáo

khang trang, các điểm trường dân tộc nội trú với khu ở đảm bảo đã thúc đẩy ngườidân đưa trẻ đến trường Đặc biệt, đội ngũ giáo viên trẻ nhiệt huyết cùng các chínhsách hỗ trợ tài chính, ưu tiên cho trẻ em dân tộc thiểu số đã giúp nâng tỉ lệ học sinhđến trường, giảm tỉ lệ học sinh bỏ lớp

Thứ tư, chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số đang tiến tới xóa

bỏ các hủ tục, bảo vệ trẻ em khỏi nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết, cúng ma Đây

được xem là một trong những nhiệm vụ khó khăn, ảnh hưởng đến vấn đề văn hóa, tín

ngưỡng của đồng bào Tuy nhiên, vì tương lai của trẻ em vùng dân tộc thiểu số, nhànước đã đưa ra những chính sách phù hợp nhằm kêu gọi tinh thần tự giác của người

xã hội, an ninh tổ quốc vẫn được đặt lên hàng đầu Nhân lực tham gia chính sách bảotrợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số bên cạnh cán bộ chuyên trách, có thể có các nhàhảo tâm Tuy nhiên, họ phải được nhà nước cấp phép, không vi phạm pháp luật vàkhông lợi dụng trẻ em vùng dân tộc thiểu số vì lợi ích kinh tế Lợi ích của trẻ em vẫnluôn được chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số đặt lên hàng đầu.

Có thể thấy nội dung chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số khôngchỉ đảm bảo được các quyền lợi, bổn phận của trẻ mà còn tham gia cụ thể vào cácđối tượng thực hiện, liên quan đến chính sách Dù trong quá tình thực hiện còn gặpnhiều khó khăn và phải thay đổi phù hợp với môi trường, hoàn cảnh nhưng nhìnchung chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số đã và đang đạt được nhữnghiệu quả nhất định và hoàn thiện mình

1.2.2 Cách tiếp cận và phương pháp tổ chức thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

1.2.2.1 Cách tiếp cận thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Khi thực hiện chính sách chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số thìphương pháp tiếp cận truyền thống“từ trên xuống” được áp dụng khá phổ biến tại cácđịa phương (Biểu1.1: Mô hình cách tiếp cận bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số)

Cách tiếp cận này đảm bảo được tính thống nhất khi ban hành chính sáchxuống địa phương Đồng thời phương pháp này đảm bảo chính sách được triển khai

28

nhanh chóng, tránh được sự chồng chéo khi thi hành chính sách Bên cạnh đó,phương pháp này chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo của cấp cơ sở Trongmột số trường hợp, phướng pháp này sẽ đưa ra những chính sách thiếu phù hợp vớihoàn cảnh kinh tế, xã hội của địa phương thực hiện Ngược lại, phương pháp tiếp cận

“từ dưới lên” tuy khắc phục được những nhược điểm của phương pháp tiếp cận “từtrên xuống” nhưng vẫn gặp phải một số vấn đề bất cập Trong quá trình thực hiện,phương pháp tiếp cận “từ dưới lên”bộc lộ rõ chủ quan của những cán bộ chuyêntrách địa phương Ngoài ra, trong quá trình thực tiễn phương pháp này chưa vậnđộng được người dân tham gia vào việc cung cấp thông tin, thi hành chính sách

Vì vậy, để mang lại hiệu quả cao trong việc ban hành cũng như thực hiệnchính sách, đảm bảo phù hợp với hoàn cảnh địa phương, thực hiện mục tiêu hướngđến cộng đồng cần kết hợp cả hai phương pháp: phương pháp tiếp cận theo chiều dọc

và chiều ngang

Có thể thấy, Đảng Cộng Sản Việt Nam, Nhà nước và các tổ chức đoàn thể xãhội, chính trị chỉ đạo phương pháp tiếp cận đối với chính sách bảo vệ trẻ em thôngqua các chương trình, chiến lược, nghị quyết và chỉ thị về mặt chính trị Quốc Hộithực hiện vai trò giám sát tối cao các hoạt động của Nhà nước, trong đó có các ủyban làm việc liên quan đến trẻ em như Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, thanh thiếu niên

và nhi đồng, Ủy ban Các vấn đề xã hội, Ủy ban Kinh tế và Ủy ban Tài chính và Ngânsách Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội được giao trách nhiệm quản lý nhà nướcđối với các vấn đề về trẻ em, cùng với Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo đóng vai tròchủ chốt Chính quyền địa phương thực thi việc quản lý nhà nước về các vấn đề trẻem; xây dựng các kế hoạch hành động phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xãhội tại địa phương Đặc biệt, việc thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số còn cần có sự đóng góp của Ban dân tộc để bổ sung các kiến thức về đặctrưng văn hóa từng tộc người, giúp cho chính sách được thực hiện một cách suôn sẻ,đạt hiệu quả cao, tránh đụng chạm, ảnh hưởng đến truyền thống văn hóa các tộcngười

Trong những năm vừa qua, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng Hội Liên hiệpPhụ nữ Việt Nam và Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã thể hiện được vai trò của

mình khi xây dựng và tổ chức thực hiện phong trào “Toàn dân chăm sóc, giáo dục vàbảo vệ trẻ em” Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh là lực lượng đi đầu trongviệc thực hiện các hoạt động thanh thiếu niên và nhi đồng Đặc biệt, sự phối hợp giữanhà trường, gia đình và xã hội cần được chú trọng Gia đình có trách nhiệm nuôidưỡng, giáo dục, cùng với nhà trường giáo dục hình thành nhân cách và trang bị kiến

thức, kỹ năng cần thiết cho trẻ em phát triển toàn diện, xã hội cần chung tay bảo vệ

trẻ, tạo môi trường phát triển tốt nhất cho trẻ

Hiện nay, vai trò của các cơ quan truyền thông tuyên truyền quyền trẻ em,nâng cao nhận thức cộng đồng về các vấn đề trẻ em tới cộng đồng rất được chú trọng

và cần đầu tư hơn nữa

1.2.2.2 Xây dựng Kế hoạch triển khai thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Để đưa chính sách công nói chung và chính sách bảo trợ trẻ em đối với dântộc thiểu số nói riêng vào thực hiện, trước tiên cần phải xây dựng kế hoạch thực hiệnchính sách cụ thể, triển khai qua từng giai đoạn và các cấp cơ sở Đây được xem đầutiên trong việc tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ trẻ em dân tộc thiểu số Nó đóngvai trò quan trọng trong sự thành bại của chính sách

Hiệu quả thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số phụthuộc vào tính khả thi của bản kế hoạch thực hiện chính sách, bản kế hoạch càng chitiết, cụ thể càng mang lại tỉ lệ thành công cao

Bộ phận được giao nhiệm vụ cần phải đầu tư thời gian và công sức xây dựng

kế hoạch thực hiện chính sách bảo vệ trẻ em dân tộc thiểu số một cách hoàn thiện,dựa trên sự tư vấn của các bên liên quan trước khi đưa chính sách vào cuộc sống

Các cơ quan có nhiệm vụ triển khai chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số dù là Trung ương hay cấp cơ sở đều phải xây dựng kế hoạch cụ thể Thôngthường, kế hoạch triển khai thực hiện chính sách bảo vệ trẻ em sẽ có các nội dung cơbản sau: Kế hoạch tổ chức điều hành; Kế hoạch cung cấp nguyên liệu (nhiên liệu, vậtliệu, tài liệu); Kế hoạch thời gian; Kế hoạch kiểm tra, đôn đốc đưa chính sách bảo vệtrẻ em vào cuộc sống

30

Bên cạnh đó, bản kế hoạch thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số cần có thêm: nội quy, quy chế tổ chức điều hành thực hiện chính sách;nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan nhà nước và cán bộ công chức tham gia tổchức điều hành chính sách; biện pháp, giải pháp khen thưởng, kỷ luật đối với cánhân, tập thể thực hiện Cần lập kế hoạch thực hiện chính sách tốt để tránh điềuchỉnh, bổ sung trong quá trình thực hiện.

1.2.2.3 Phổ biến tuyên truyền thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Tiến hành phổ biến, tuyên truyền chính sách giúp các đối tượng thụ hưởngchính sách, gia đình, nhà trường và cộng đồng hiểu rõ về mục đích, yêu cầu củachính sách bảo vệ trẻ em Đồng thời, công tác tuyên truyền còn giúp các cơ quan banngành, các cán bộ công chức và các tổ chức xã hội có trách nhiệm thực thi chínhsách được ý thức tầm quan trọng, tính chất cũng như quy mô của chính sách đối vớitrẻ em nói chung và trẻ em dân tộc thiểu số nói riêng

Cần đưa ra kế hoạch tuyên truyền chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số với nhiều hoạt động khác nhau như: Tổ chức các chiến dịch truyền thôngbảo vệ trẻ em nhằm tạo mối quan tâm, thúc đẩy sự thay đổi nhận thức của toàn xãhội đối với công tác bảo vệ trẻ em dân tộc thiểu số; xây dựng các chương trình, sángtạo sản phẩm truyền thông về chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số chocác kênh truyên thông đại chúng như loa đài, ti vi hay treo biển truyền thông; tổ chức

tư vấn, trực tiếp tới từng đối tượng thông qua các cuộc thi, diễn đàn, hội nghị, sinhhoạt ngoại khóa ; thành lập các câu lạc bộ tại cộng đồng, trường học để trẻ có điềukiện tham gia tìm hiểu về bảo vệ trẻ em Việc bảo vệ trẻ em vùng dân tộc thiểu sốcần có sự tham gia góp sức của gia đình, nhà trường, xã hội và chính trẻ em

1.2.2.4 Phân công phối hợp thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Trong tổ chức và thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số thìphối hợp thực hiện chính sách có ý nghĩa quan trọng tác động đến hiệu quả thực hiệnchính sách Để tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ trẻ em dân tộc thiểu số hiệu quả cầntiến hành phối hợp một cách chặt chẽ, có sự phân công rõ ràng, hợp lý giữa các cơ

quan quản lý từ cấp Trung ương đến cấp địa phương và có sự hợp tác với các cơquan ban ngành liên quan.

Việc phân công nhiệm vụ chi tiết và trách nhiệm cụ thể với các cơ quan banngành liên quan sẽ tránh việc chồng chéo trong quá trình thực hiện Tiến hành phâncông công việc cụ thể, phối hợp nhuần nhuyễn giữa các ban ngành trong quá trìnhthực hiện chính sách sẽ phát huy được những nhân tố tích cực, giúp việc thực hiệnchính sách đạt hiệu quả cao Để khai thác tối đa nguồn nhân lực, thể hiện tính khoahọc và chuyên môn hóa, khi phân công nhiệm vụ cần dựa vào khả năng, trình độchuyên môn của từng cán bộ cũng như thế mạnh của tổ chức

Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chỉ rõ vai trò của ĐảngCộng sản Việt Nam trong điều 4: “là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội” Đảngđứng đầu, giương cao ngọn cơ lãnh đạo từ cấp Nhà nước tới cấp cơ sở, trong mọilĩnh vực xã hội, với toàn thể các tổ chức trong và ngoài nước cũng như các cá nhânthông qua nghị quyết và chỉ thị Đảng cũng luôn theo dõi, giám sát việc thực hiện củacác đối tượng qua các báo cáo tổng kết và thành quả thực tiễn Từ buổi đầu, công tácbảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em luôn nhận được sự quan tâm của Đảng Tháng

6/2000, chỉ thị 55/CT-TW về việc “Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng trong các

hoạt động chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em” đã được ban hành Đảng thể hiện

mong muốn cải thiện nhận thức của cộng đồng và kêu gọi hành động vì trẻ em diễn

ra trong toàn xã hội, tiên phong là các Chi bộ Đảng cấp cơ sở

Theo quy định của Hiến pháp, Quốc hội thực hiện chức năng giám sát tối caomọi hoạt động của Nhà nước Theo Luật tổ chức Quốc Hội sửa đổi năm 2007 có 5

Ủy ban sau có chức năng liên quan đến quyền trẻ em là: Ủy ban Văn hóa, giáo dục,Thanh thiếu niên và Nhi đồng; Ủy ban Các vấn đề xã hội; Ủy ban Kinh tế; Ủy banTài chính và Ngân sách; Ủy ban Pháp luật

Cơ quan hành chính cao nhất của Nhà nước là Chính phủ Việt Nam, đây là cơquan hành pháp cấp cao nhất làm việc cho Quốc Hội

Thủ tướng đứng đầu chính phủ, có thẩm quyền ban hành Nghị định, Quyếtđịnh, Pháp lệnh đối với cấp cở sở, có hiệu lực trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam Hỗ trợ

32

cho Thủ tướng là Bộ trưởng các ban ngành có quyền ban hành các Quyết định và Thông tư hướng dẫn thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật.

Các bộ ban ngành liên quan đến quyền trẻ em bao gồm: Bộ Lao động, Thươngbinh và Xã hội (Bộ LĐ-TB&XH), Bộ Y tế (Bộ YT); Bộ Giáo dục và Đào tạo (BộGD&ĐT), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VH-TT&DL), Bộ Công an (Bộ CA),

Bộ Tư pháp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Bộ NN&PTNT), Bộ Tàinguyên và Môi trường (Bộ TNMT), Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Bộ KH&ĐT), Bộ Tàichính (Bộ TC), Ủy ban Dân tộc (UBDT), ổng cục thống kê (TCTK)

Dựa vào quyền hạn, trách nhiệm mà Chính phủ giao phó, Ủy ban nhân dâncấp cơ sở tiến hành thực hiện quyền trẻ em theo các cấp

1.2.2.5 Duy trì thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Duy trì thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số là làm chochính sách được tồn tại và phát huy tác dụng trong môi trường thực tế Thực tiễn chothấy khi tiến hành thực hiện thường gặp phải một số khó khăn mà nhà hoạch địnhchính sách không lường hết được Nguyên nhân thường do sự thay đổi môi trường ápdụng so với thời điểm ban hành chính sách Vì vậy để tăng tỷ lệ thành công, các cơquan quản lý cấp trung ương về trẻ em cấp thường sử dụng công cụ quản lý tác độngtạo môi trường thuận lợi cho việc thực thi chính sách

Nhà nước có quyền yêu cấu các tổ chức, cá nhân và toàn xã hội có tráchnhiệm tham gia bảo vệ trẻ em, đây cũng là hình thức phát huy quyền làm chủ, thểhiện tính dân chủ xã hội Thực hiện yêu cầu, các chính sách của nhà nước chính làthể hiện quyền làm chủ, là trách nhiệm của mỗi các nhân, tạo tiền đề để chính bảnthân họ tham gia công tác xã hội, phổ biến chính sách trong toàn xã hội

1.2.2.6 Điều chỉnh chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Điều chỉnh chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số là một hoạt độngcần thiết diễn ra thường xuyên trong tiến trình tổ chức thực hiện chính sách bảo trợtrẻ em đối với dân tộc thiểu số nhằm mục đích phù hợp với yêu cầu quản lý và tìnhhình thực tế của đất nước Khác với quy định là cơ quan nào ban hành chính sách thìđược quyền điều chỉnh bổ sung chính sách, thực tế việc điều chỉnh cơ chế và biệnpháp chính sách diễn ra khá linh hoạt tạo điều kiện cho cơ quan quản lý nhà nước về

trẻ em từng địa phương có thể dựa trên tình hình kinh tế xã hội địa phương mình màchủ động điều chỉnh cơ chế chính sách cho phù hợp, tuy nhiên không được làm thayđổi mục tiêu cần đạt.

1.2.2.7 Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Để thực hiện tốt chính chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số cầntăng cường công tác kiểm tra thực hiện chính sách, đánh giá tiến độ và kết quả thựchiện chương trình, đề án như: Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn2012-2020; Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2011-2015

Kiểm tra việc chỉ đạo, hướng dẫn của các Bộ, ngành cơ quan cấpTrung ươngđối với việc thực hiện chính sách bảo vệ trẻ em của cơ quan ban ngành cấp cơ sở,đồng thời xem xét sự phối hợp của các ban, ngành tại địa phương trong quá trìnhthực hiện

Trong quá trình kiểm tra nếu phát hiện ra sai phạm sẽ , kiến quyết xử lýnghiêm nhằm đảm bảo chính sách bảo vệ trẻ em được thực hiện đúng theo mục tiêu,không phân biệt đối tượng vi phạm là cấp trung ương hay cơ sở, là người lãnh đạohay cán bộ chuyên trách, tất cả đều phải chịu trách nhiệm về việc làm của mình

1.2.2.8 Đánh giá tổng kết việc thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Cùng với việc xây dựng và triển khai thực hiện thì đánh giá chính sách là mộtkhâu không thể thiếu của quy trình chính sách Đánh giá chính sách công dựa vàocác tiêu chí cụ thể: sự phù hợp, tính hiệu quả, hiệu suất và tác động của chính sách

để cải thiện những điều bất cập trong quá tình thực hiện chính sách, xây dựng vàthực hiện chính sách trong tương lai Đánh giá chính sách công đã trờ thành thông lệ

để nhóm, tổ chức thực hiện các quyết định và hành động liên quan đến đánh giá quátrình, kết quả thực thi chính sách

Như vậy, đánh giá việc thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộcthiểu số là cách kiểm định mục tiêu chính sách đã được triển khai có hiệu quả haykhông nhờ vào cách đánh giá của các tổ chức nhà nước, tổ chức chính trị xã hộitrong và ngoài nước, các cơ quan bao chí và chính các đối tượng thụ hưởng trực tiếp

34

Đánh giá tổng kết trong tổ chức thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dântộc thiểu số còn là xem xét về chỉ đạo điều hành và chấp hành chính sách của các cánhân, cơ quan ban ngành có liên quan Đây cũng là lúc xem xét, đánh giá việc thựchiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số có nhận được sự hưởng ứng, ýthức chấp hành chính sách của các tổ chức, cá nhân, gia đình và nhà trường và toàn

xã hội

1.2.3 Trách nhiệm thực hiện của các chủ thể chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Chủ thể trong thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số đó

là các cơ quan nhà nước thuộc hệ thống lập pháp (Quốc hội, Hội đồng nhân dân), các

cơ quan thuộc hệ thống hành pháp (Chính phủ và UBND các cấp) và các cơ quanthuộc hệ thống tư pháp (Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân)

Trách nhiệm thực hiện của các chủ thể trên cụ thể như sau:

Theo Luật Tổ chức Quốc hội sửa đổi năm 2007 thì các cơ quan của Quốc hộigồm có Ủy Ban Thường vụ Quốc Hội, Hội đồng Dân tộc và 9 Ủy ban trong đó có 5

Ủy ban sau có các chức năng liên quan tới quyền trẻ em:

+ Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh thiếu niên và Nhi đồng: thẩm tra các dự

án luật về các vấn đề thuộc lĩnh vực trẻ em, chịu trách nhiệm giám sát việc thi hành luật của Chính phủ và việc thực hiện các chính sách của Chính phủ

+ Ủy ban Các vấn đề Xã hội: thẩm tra các dự luật về các lĩnh vực trẻ em như Luật Bình đẳng giới và Luật Phòng chống Bạo lực Gia đình

+ Ủy ban Kinh tế: xem xét và giám sát các Chương trình của Chính phủ, việc thực hiện các luật và các văn bản pháp quy trong lĩnh vực quản lý tiền tệ và kinh tế.+ Ủy ban Tài chính và Ngân sách: xem xét các dự toán, phân bổ ngân sách, giám sát và quyết toán Ngân sách Nhà nước

+ Ủy Ban Pháp luật: thẩm tra dự án luật liên quan đến bảo vệ quyền trẻ

Các cơ quan quan trọng thuộc hệ thống hành pháp liên quan cụ thể là:

+ Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (Bộ LĐ-TB&XH): có chức năng quản

lý nhà nước trong các lĩnh vực việc làm, dạy nghề, lao động, lương và trợ cấp, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động, bảo trợ xã hội, chăm sóc và bảo vệ trẻ em, bình đẳng

giới, ngăn chặn và đấu tranh với tệ nạn xã hội trên toàn quốc; Bộ cũng có tráchnhiệm quản lý nhà nước về các dịch vụ công thuộc lĩnh vực của Bộ Bộ LĐ-TB&XH

có vai trò trách nhiệm hàng đầu trong lĩnh vực bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam

+ Bộ Y tế (Bộ YT): quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế, y tế điều trị và dựphòng, và tất cả các dịch vụ công do Bộ quản lý Bộ Y tế chịu trách nhiệm cải thiệnchất lượng các dịch vụ y tế nhằm đảm bảo trẻ em được chăm sóc đầy đủ về mặt sứckhỏe từ khi mới sinh ra cho đến khi trở thành người lớn, và quan tâm đặc biệt tới trẻ

em có hoàn cảnh đặc biệt Theo Nghị định 188/2007/NĐ-CP ngày 27/12/2007, Bộ Y

tế đã được giao thêm nhiệm vụ quản lý về các vấn đề dân số và kế hoạch hóa giađình, vốn thuộc trách nhiệm của Ủy ban Dân số Gia đình và Trẻ em trước kia

+ Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD&ĐT): trách nhiệm hàng đầu của Bộ GD-ĐT

là xây dựng các chương trình và chính sách nhằm đảm bảo quyền được học tập của trẻ

em, thông qua các chính sách và phương pháp giáo dục nhằm hỗ trợ trẻ em bị thiệt thòi

để các em có thể hòa nhập với hệ thống giáo dục; và xác định rõ công tác cải cáchchương trình giáo dục, sách giáo khoa, chương trình học, đào tạo cho giáo viên

+ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VH-TT&DL): chịu trách nhiệm điềuphối quá trình xây dựng chính sách và chương trình nhằm ngăn chặn tình trạng bạolực trong gia đình; xây dựng và phát triển khái niệm “gia đình văn hóa”; tổ chức việcthu thập và lưu trữ thông tin liên quan tới gia đình, và đưa ra các hướng dẫn và xemxét những kinh nghiệm thực tế trong quá trình mở rộng các “gia đình văn hóa”; vàgiáo dục cộng đồng về phong cách sống và cách ứng xử trong gia đình truyền thốngcủa Việt Nam Các vấn đề liên quan tới gia đình vốn là trách nhiệm của Ủy ban Dân

số Gia đình và Trẻ em trước kia, nay do Bộ VH-TT&DL đảm nhận

+ Bộ Công an (Bộ CA): chịu trách nhiệm áp dụng các biện pháp ngăn chặncác hành vi vi phạm các quyền trẻ em, giáo dục và cải tạo thanh thiếu niên làm tráipháp luật

+ Bộ Tư pháp: quản lý nhà nước trong lĩnh vực soạn thảo và thực thi các vănbản pháp lý; kiểm tra các văn bản pháp lý; phố biến và giáo dục các văn bản pháp lý;cung cấp trợ giúp pháp lý cho trẻ em; quản lý hoạt động cho nhận con nuôi (trongnước và nước ngoài); định hướng nhận thức và giáo dục về pháp luật bảo vệ trẻ em

36

+ Bộ Kế hoạch Đầu tư (Bộ KH&ĐT): quản lý nhà nước trong lĩnh vực lập kếhoạch và đầu tư, bao gồm cả công tác cố vấn toàn diện cho các chiến lược, chươngtrình và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội Do đó, Bộ KH&ĐT chịu trách nhiệmđối với các kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội hàng năm và dài hạn; và huy độngcác nguồn lực trong nước và quốc tế phục vụ các hoạt động phát triển kinh tế – xãhội.

+ Bộ Tài chính (Bộ TC): hướng dẫn các Bộ ngành khác và các Ủy ban nhândân lập dự toán ngân sách hàng năm và dài hạn dành cho trẻ em, và đề xuất cácchính sách nhằm huy động nguồn lực tài chính để phục vụ các hoạt động vì quyền trẻem

+ Ủy ban Dân tộc (UBDT) tham mưu về các vấn đề dân tộc thiểu số, phối hợpvới các Bộ ngành và các cơ quan khác xây dựng và thực hiện các chính sách, chiếnlược, kế hoạch và chương trình hành động liên quan tới các vấn đề dân tộc thiểu số;

Ủy ban cũng là cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện chương trình mục tiêu quốc giadành cho các xã đặc biệt khó khăn ở các vùng dân tộc thiểu số, miền núi trong giaiđoạn 2006 – 2010 (chương trình 135 giai đoạn II)

+ Tổng cục Thống kê (TCTK): có chức năng thống kê quốc gia và quản lý hoạt động thống kê của các Bộ ngành

Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã chịu trách nhiệm phân bổnguồn tài chính, quản lý các cơ sở ban ngành cấp cơ sở tại địa phương Đơn vị thựchiện trực tiếp các chính sách về bảo vệ trẻ em chính là các sở ban ngành liên quan,

cơ quan chuyên trách tại địa phương

1.3 Đặc điểm và vai trò của chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

Chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số bên cạnh các đặc điểmchung của các chính sách bảo trợ trẻ em nói chung còn các đặc trưng riêng biệt:

Thứ nhất, đây là một trong những chính sách cần nhiều sự kết hợp của các bộ,

ban ngành trong quá trình thực hiện nhất

Thứ hai, chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số là chính sách có

nhiều bản chỉnh sửa theo đặc điểm văn hóa từng dân tộc và đặc điểm vùng miền

Cuối cùng, chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số còn khá mới mẻ

so với nhiều chính sách khác nên đang trong quá trình hình thành và hoàn thiện

Mặc dù gặp phải nhiều khó khăn trong việc đưa ra và thực hiện chính sáchbảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số nhưng nhà nước luôn xem đây là một trongnhững chính sách đóng vai trò quan trọng

Đối với trẻ em dân tộc thiểu số, đây chính là chính sách riêng biệt, thống nhất

từ trước đến nay đặt các em làm đối tượng chính, giúp các em có điều kiện phát triểntoàn diện

Đối với tộc người, chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số không

chỉ giúp họ giải quyết vấn đề chăm sóc trẻ em trong thời điểm hiện tại mà còn tạo ramột tương lai tươi sáng cho cá nhân các em và tộc người nói chung Góp phần đưachỉ số phát triển của tộc người tăng lên

Đối với địa phương, chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số là một

phần hỗ trợ ngân sách phát triển xã hội, là nền tảng cho phát triển kinh tế, xã hội lâudài Đồng thời, đây cũng là một trong những chính sách giúp địa phương xóa bỏ hủtục, phát triển văn hóa, tiến kịp xã hội đương thời

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số

- Yếu tố bên trong:

Hệ thống luật pháp, chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số ở nước

ta hiện nay được quy định cụ thể trong Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em vàtrong các bộ luật liên quan Chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số ở nước

ta được thể hiện dưới dạng Nghị định của Chính phủ, Quyết định của Thủ tướngchính phủ và các văn bản khác thuộc thẩm quyền của Bộ, ngành và Ủy ban nhân dâncác tỉnh, thành phố Mặc dù vậy, hệ thống chính sách bảo vệ trẻ em ở Việt Nam cònmỏng, có nhiều nội dung lại chưa quy định cụ thể, chi tiết; việc thực hiện gặp nhiềukhó khăn do thiếu những biện pháp bảo đảm, sự chênh lệch chính sách với điều kiệnthực tế

Nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng quyết định việc đưa ra và thực hiện

chính sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số có hiệu quả hay không Các cán bộ

38

chuyên trách trong việc đề ra chính sách cần vững về pháp luật, quyền trẻ em và đặcbiệt là văn hóa tộc người hay địa bàn thực hiện chính sách Đối với cán bộ thực hiệnchính sách cần sự kết hợp của nhiều bộ phận, nhiều khâu và đặc biệt là khả năng nắmbắt địa bàn, tình hình trẻ em dân tộc thiểu số Có thể nói cần nhân lực không chỉđông đảo về lương và đạt chuẩn về chất không chỉ giỏi về kiến thức chuyên môn vàcòn có kinh nghiệm thực tiễn.

- Yếu tố bên ngoài:

Môi trường xã hội là một yếu tố tác động mạnh mẽ đến việc thực hiện chính

sách bảo trợ trẻ em đối với dân tộc thiểu số Luôn luôn muốn dành những điều tốtnhất cho trẻ, chính quyền các cấp, gia đình, nhà trường và xã hội cần đảm bảodđápứng đầy đủ các nhu cầu chính đáng của trẻ, đảm bảo các quyền lợi thiết yếu và tạo ramột môi trường lành mạnh nơi trẻ có thể tự do phát huy hết năng lặc bản thân Môitrường xã hội còn được thể hiện trên các yếu tố thành phần đó là trật tự an toàn xãhội Nếu môi trường cộng đồng tộc người nói riêng và xã hội nơi các em sinh sốngphát triển tốt và toàn diện về mọi mặt thì trẻ em vùng dân tộc thiểu số cũng sẽ đượcbảo vệ, chăm sóc, giáo dục đầy đủ và phát triển tốt

Môi trường gia đình và cộng đồng có vai trò rất lớn đến sự phát triển của trẻ

em dân tộc thiểu số Xã hội hỗn loạn đồng nghĩa với việc môi trường phát triển củatrẻ bị tổn hại, tăng nguy cơ trẻ bị xâm hại, ngược đãi và tiềm ẩn khả năng trẻ trởthành những người phạm tội rất cao Nếu một gia đình không thuận hòa, bấp bênh vềkinh tế và một cộng đồng yếu kém là môi trường chứa nhiều nguy cơ rủi ro gây tổnhại cho trẻ em dân tộc thiểu số, những đối tượng dễ bị tổn thương

Bên cạnh gìn giữ một gia đình hạnh phúc, tạo môi trường êm ấm cho trẻ pháttriền thifgia đình cần nhận thức rõ về bảo vệ trẻ em, hiểu biết về chính sách về bảo

vệ trẻ em, để thực hiện đầy đủ quyền lợi mà trẻ cần được nhận.Văn hóa truyền thống

tộc người, đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến nội dung, quá trình thực hiện

chính sách.Một chính sách có kinh phí cao đến mấy, quy mô lớn đến bao nhiêu màvấp phải truyền thống của tộc người thì tính khả thi rất thấp Việc năm rõ văn hóatruyền thống tộc người sẽ giúp nhìn nhận được các vấn đề tồn tại trong việc chămsóc trẻ em của đồng bào dân tộc thiểu số, tìm được các giải pháp phù hợp nhằm

mang lại hiệu quả cao nhất.

40