Hoạt động bảo vệ môi trường của giáo hội phật giáo việt nam tỉnh bình phước hiện nay

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAMHỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THU LƯỢNG HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM TỈNH BÌNH PHƯỚC HIỆN NAY Ngành : T

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THU LƯỢNG

HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM TỈNH

BÌNH PHƯỚC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÔN GIÁO HỌC

TP Hồ Chí Minh, 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THU LƯỢNG

HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM TỈNH

BÌNH PHƯỚC HIỆN NAY

Ngành : Tôn giáo học

Mã số : 8.22.90.09

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN THỊ QUẾ HƯƠNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Hoạt động bảo vệ môi trường của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước hiện nay” là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân

tôi dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Quế Hương Các tài liệu được sử dụngtrong luận văn này là trung thực, đảm bảo có nguồn gốc và xuất xứ rõ ràng, có độchính xác, được trích dẫn đầy đủ theo qui định

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm với lời cam đoan này

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng 8 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Lượng

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành cuốn Luận văn Thạc Sĩ chuyên ngành Tôn giáo học tại Học việnKhoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, không chỉ là thành quảquá trình học tập, nghiên cứu và sự nỗ lực của bản thân, mà tôi còn nhận được rấtnhiều sự giúp đỡ từ trường học, Thầy, Cô giáo, Thầy Tổ, chư Huynh Đệ, Phật tử và giađình

Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn đến Học viện Khoa học xã hội đã tạođiều kiện thuận lợi về mọi mặt để tôi học tập và nghiên cứu tại đây Cảm ơn Thầy côgiáo, những giảng viên Học viện đã tận tâm giảng dạy cho tôi trong suốt thời gian tôihọc ở Học viện

Con xin thành kính tri ân đến TT.TS Thích Đồng Bổn và TS Nguyễn QuốcTuấn đã tạo mọi điều kiện và luôn giúp đỡ, để học viên có thể học tập tại Học viện vànghiên cứu luận văn này

Tôi xin gửi lời cám ơn chân thành và sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Quế Hương, cô

đã tận tâm chỉ bảo, dẫn dắt, khích lệ, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho tôi và làngười giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Con xin gửi lời tri ân sâu sắc đến Thầy Tổ, Chư huynh đệ, bạn bè, quý Phật tử vàgia đình đã động viên, khích lệ, trợ duyên cho tôi trong suốt thời gian tôi học tập vàthực hiện luận văn

Tôi thật sự biết ơn đến những chùa, những cơ quan và những gia đình đã giúp đỡcho tôi, để tôi hoàn thành những bài phỏng vấn trong luận văn

Dù đã cố gắng rất nhiều, xong không thể tránh khỏi thiếu xót và hạn chế nhấtđịnh Rất mong nhận được những ý kiến xây dựng, đóng góp của quý thầy giáo, côgiáo, các nhà khoa học để luận văn được hoàn chỉnh hơn

Trân trọng tri ân !

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2018

Học viên

Nguyễn Thị Thu Lượng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TÌNH HÌNH CHUNG VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 13

1.1 Vài nét về địa – tôn giáo của tỉnh Bình Phước hiện nay 13

1.2 Một số khái niệm sử dụng trong luận văn 23

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA GHPGVN TẠI BÌNH PHƯỚC HIỆN NAY 26

2.1 Quan điểm về bảo vệ môi trường tự nhiên 26

2.2 Một số hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước hiện nay 34

2.3 Một số vấn đề đặt ra 54

Chương 3 VAI TRÒ CỦA GHPGVN TỈNH BÌNH PHƯỚC TRONG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ 60

3.1 Vai trò của GHPGVN tỉnh Bình Phước trong bảo vệ môi trường tự nhiên hiện nay 60

3.2 Một số khuyến nghị 66

KẾT LUẬN 72

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

PHỤ LỤC 84

CHỮ VIẾT TẮT

Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Giáo hội Phật giáo Việt Nam Tỉnh Bình

Phước

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Môi trường tự nhiên

Bảo vệ môi trường tự nhiên

Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm nguồn nước

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Môi trường tự nhiên có một ý nghĩa to lớn và vô cùng quan trọng đối vớicon người Con người không thể tồn tại khi tách khỏi môi trường tự nhiên Tất cảnhững gì con người có được đều lấy từ môi trường tự nhiên và là điều kiện sinhtồn, phát triển của xã hội loài người Hiện nay môi trường đang là vấn đề quantâm của nhân loại Các giới nghiên cứu về môi trường, các cơ quan chức năngbảo vệ môi trường đang ra lời cảnh báo và kêu gọi mọi người cần phải bảo vệmôi trường tự nhiên Những năm gần đây, Việt Nam nói riêng, thế giới nóichung đã và đang lo lắng về môi trường tự nhiên bị tàn phá do con người, ảnhhưởng tới cuộc sống của nhân loại Việt Nam cũng là điểm nóng trong vấn đềnày, dường như không ngày nào, báo chí không phản ánh đây đó môi trườngsống bị ô nhiễm, môi trường tự nhiên bị tàn phá và Bình Phước cũng không nằmngoài hệ lụy nói trên

Bình Phước là một tỉnh thuộc vùng Đông Nam bộ Việt Nam Đây cũng làtỉnh có diện tích lớn ở miền Nam (6.872 km2) Tổng diện tích đất lâm nghiệpcủa tỉnh Bình Phước chiếm 51,3% tổng diện tích đất toàn tỉnh Bình Phước làtỉnh nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là cửa ngõ đồng thời là cầunối của vùng kinh tế với Tây Nguyên và Campuchia [105] Rừng của tỉnh BìnhPhước đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái củavùng Đông Nam bộ, có tác dụng tham gia điều hoà dòng chảy của các con sông

Là một tỉnh lỵ, với diện tích đất nông nghiệp rộng, đất đỏ bazan và có diện tíchđất rừng lớn nên Bình Phước là một trong những tỉnh dễ dàng phát huy thế mạnh

về nền kinh tế nông nghiệp: Cao Su, Tiêu, Điều và cây Ăn trái như: Sầu Riêng,Chôm Chôm, v.v

Có thể nói, sau khi thành lập tỉnh (năm 1997) Bình Phước từng bước pháttriển nhiều măt: kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, v.v trong đó có sự gópmặt của các tôn giáo ở Bình Phước trong đó có Phật giáo vào phát triển xã hội

Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước thành lập vào tháng12/1997 Trong quá trình thành lập và phát triển, Giáo hội Phật giáo tỉnh BìnhPhước tham gia vào các hoạt động văn hóa – xã hội, nhất là hoạt động bảo vệmôi trường tự nhiên, bằng cách kết hợp với chính quyền tuyên truyền công tácbảo vệ môi trường Có thể nhắc đến Hội nghị tập huấn tuyên truyền về vấn đềbiến đổi khí hậu và thu gom xử lý rác thải (23/6/2017) cho tín đồ Phật giáo tỉnhBình Phước tại chùa Thanh Long (huyện Đồng Phú), v.v…

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Bình Phước, xuất hiện ngày càng nhiều cáchiện tượng phá hoại môi trường, ngập lụt, cạn kiệt nguồn tài nguyên do phá rừngbừa bãi và còn tồn tại nhiều do các tộc người thiểu số di cư đến Ý thức ngườidân còn kém, cuộc sống khổ cực nên phá vườn cây ăn trái và phá rừng để trồngcao su, xả rác bừa bãi, v.v Do đó, việc bảo vệ môi trường ở tỉnh Bình Phướcđang gặp nhiều khó khăn, cần có sự chung tay giúp sức của các ban ngành liênquan trong việc bảo vệ môi trường tự nhiên, tạo cảnh quan môi trường sống xanh

- sạch - đẹp cho người dân trong tỉnh

Đặc biệt, Bình Phước là tỉnh có diện tích rộng, rừng chiếm phần nhiều vànhiều dân tộc sinh sống, có nhiều khu sinh thái, nhiều con sông, thác nước làđiểm du lịch lý tưởng, hấp dẫn cần được khai thác, đẩy mạnh tiềm năng vốn cócủa tỉnh nhà để Bình Phước ngày một phát triển từ văn hóa du lịch, du lịch sinhthái, du lịch tâm linh… cho đến vườn cây ăn trái, đồng thời hạn chế thiên tai, cạnkiệt nguồn tài nguyên và ô nhiễm môi trường ở Bình Phước hiện nay Vậy việcbảo vệ môi trường tự nhiên của tỉnh Bình Phước hiện nay đã được triển khai rasao? hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnhBình Phước diễn ra như thế nào? Vai trò của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnhBình Phước trong hoạt động đó thể hiện như thế nào? Sự ảnh hưởng của hoạtđộng này đến cộng đồng trong bảo vệ môi trường đến đâu? Đó là những câu hỏicần được trả lời trong luận văn này

Với những lí do trên, em chọn đề tài Hoạt động bảo vệ môi trường tự

nhiên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước hiện nay làm đề tài

luận văn Thạc sĩ, chuyên ngành Tôn giáo học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về hoạt động bảo vệ môi trường nói chung của Giáo hội Phậtgiáo Việt Nam nói riêng cũng đã có nhiều công trình đề cập đến, tuy nhiên bảo

vệ môi trường tự nhiên tại một tỉnh, thành thì chưa có công trình nào doGHPGVN của tỉnh đề cập đến vấn đề này, đây cũng là vấn đề còn bỏ ngỏ nên tàiliệu cũng chưa có nhiều, do đó, trong luận văn này, chúng tôi tạm thời phân loạinhững tài liệu đã thu thập trong nước cho đến thời điểm hiện tạ thành các phầnsau:

2.1 Nghiên cứu về bảo vệ môi trường của giới ngoài GHPGVN

Trước hết cần nhắc đến tác giả Hoàng Ngọc Kỷ với cuốn An ninh môi

trường hiểm họa và biện pháp phòng chống, Nxb Công An Nhân Dân.

Tp.HCM, xuất bản vào năm (2014) Trong cuốn sách này ông đã nói trọng tâmđến sự phá hủy môi trường không ai khác mà chính là con người “Do quá trìnhmưu sinh và do chưa hiểu biết đầy đủ nguồn gốc phát sinh, con người đã tự gây

ra hảm họa hay tự mình dấn thân vào chỗ nguy hiểm mà không biết” (tr 15) vàcách để phòng chống những hiểm họa đó Cuốn sách đã được dịch sanh tiếngAnh Cuốn sách có giá trị bởi những lập luận nhạy bén, logic và tầm hiểu biết vềthiên văn khi ông nói đến sự biến hóa của Thiên thạch trên trái đất Có thể nói,cuốn sách cho ta biết thêm những hiểm họa mà con người gặp phải và cách đểphòng chống Cuốn sách như là lời kêu gọi con người rằng hiểm họa đang đếngần, chúng ta hãy ý thức bảo vệ môi trường bằng những hành động thiết thực

Trong cuốn Sinh thái môi trường ứng dụng của Lê Huy Bá và Lâm Minh

Triết, Nxb Đại Học Quốc Gia, vào năm 2015 có đề cập đến môi trường hiện nay

do con người tác động vào hệ sinh thái như: nguồn nước bị ô nhiễm dầu khí dokinh doanh, người dân trồng cây bỏ nhiều phân hóa học, do đó môi trường đang

đứng trước thách thức và hiểm họa Đồng thời hai tác giả cũng đưa ra một vàiứng dụng thực tiễn để giải quyết vấn đề môi trường sinh thái.

Phạm Quỳnh Hoa và Dương Minh Hào (dịch), (2016) với tác phẩm Sống

hòa hợp với môi trường, do Nxb Giáo dục đã nhắc nhở lứa tuổi học sinh nhận

thức môi trường quan trọng đối với chúng ta như thế nào, cho nên chúng ta cầnphải mỗi người một hành động cụ thể để bảo vệ môi trường

Ngoài ra còn có các báo cáo, các bài viết nghiên cứu đăng trên tạp chí Môi

trường cũng đề cập đến vấn đề BVMTTN Cụ thể trong Báo cáo hiện trạng môi

trường của tỉnh Bình Phước do sở tài nguyên và môi trường tỉnh Bình Phước

(giai đoạn 2011-2015) ban hành vào tháng 5/2015 Báo cáo này không những nóiđến vấn đề môi trường hiện nay và biện pháp khắc phục mà còn nói đến tìnhhình môi trường trước đó và những vấn đề môi trường đã giải quyết được cũngnhư những vấn đề bất cập hạn chế

Đặt biệt trong Tạp chí Môi trường cho chúng ta thấy hiện thực sống động

hơn về MT, BVMT, nhất là việc con người chưa ý thức cao trong vấn đề bảo vệmôi trường, dẫn đến những điều đáng tiếc xảy ra như hiện nay Tạp chí cập nhậtnhững thông tin hàng ngày xung quanh vấn đề môi trường và việc BVMTTN

Điển hình một số bài như: Hoa Vũ (2018), Tiềm năng phát triển du lịch tâm

linh-sinh thái của khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, Tạp chí Môi Trường, số

2, trang 49 Nói đến nhiều Di tích, khu du lịch đã bị tàn phế theo thời gian vàchiến tranh Và có những lời kêu gọi người dân giữ gìn và bảo tồn những khu

vực đó Hay tác giả Mai Hương (2018) có bài Nâng cao hiệu quả công tác thanh

tra, kiểm tra về Tài nguyên và Môi Trường, tạp chí môi trường, số 1,trang 6 Bộ

TN-MT kêu gọi các doanh nghiệp, tổ chức cá nhân hãy đồng hành với Bộ/ ngànhđịa phương trong BVMT thiên nhiên, bảo tồn tài nguyên nước Hồng Nhung

(2018), có bài “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” Xuân Mậu Tuất 2018, Tạp

chí Môi Trường, số 2, trang 4, nói đến sự kiện ngày 21/2/2018 Chủ tịch nướckêu gọi nhân dân cả nước hăng hái tham gia trồng cây, gây rừng nâng cao

ý thức bảo vệ rừng, và có nhiều biện pháp cụ thể, để bảo vệ rừng, cũng như, đưa

ra những khuyến nghị để các xí nghiệp, nhà đầu tư hạn chế tối đa ONMT, v.v…

Có thể nói các tác phẩm nói trên đề cập đến vấn đề môi trường, bảo vệmôi trường trên phạm vi toàn cầu, tầm vĩ mô, chưa có đề cập đến một trườnghợp cụ thể của tỉnh nào về bảo vệ môi trường tự nhiên

2.2 Nghiên cứu về bảo vệ môi trường của giới trong GHPGVN

Trong hoạt động của Giáo hội hay đời sống tăng già thì việc bảo vệ môitrường, tôn trọng sự sống của muôn loài là nền tảng, là giá trị được lưu truyềntrong các bộ kinh, luật Trong Đại tạng kinh Việt Nam Năm bộ Nikaya ĐứcPhật nhắc đến vấn đề môi trường nhưng nằm rải rác ở các phần, kinh Chính yếungay bản thân của Đức Phật hàng ngày Ngài tu tập, hành thiền hay thuyết pháp ởtrong rừng núi, một phần vì nó thanh tịnh nhưng một phần cho các loài hữu tìnhnghe vì cỏ cây muôn thú đều có Phật tính và quan trọng là sống gần gũi với thiênnhiên, hoàn mình với thiên nhiên

Trong những bộ kinh như: Pháp Hoa, Pháp cú, Hoa nghiêm, Địa Tạng,Nhân Quả, Ngài đều dùng Pháp Ẩn dụ mà nói đến việc bảo vệ môi trường như:kinh Pháp Hoa “Ta là Phật đã thành, các ngươi là Phật sẽ thành” ý nói tất cảchúng sanh đều có Phật tánh Như trong kinh Pháp Cú Ngài lấy thiên nhiên làmđiểm tựa để tu tập

“ Như đất, không sân

hận Như trụ đá, kiên trì

Như hồ, không bùn nhơ

Vị ấy không luân hồi”.[45, tr 50]

Hay trong kinh Địa Tạng Ngài dạy nghiệp nhân quả cho chúng sanh hiểu

mà diệt trừ ngay trong hiện tại Phẩm thứ tư Ngài đã chỉ rõ điều đó

Như vậy, đạo Phật tán dương một nếp sống hài hòa với thiên nhiên hài hòa với loài người, tán thán lòng từ bi, khích lệ thương người thương vật, đề cao

hạnh thiểu dục tri túc, sống lành mạnh và giản dị, với mục đích xây dựng mộtmôi trường xanh và sạch Đây là cơ sở để thiết lập nền hòa bình cho nhân loại.

Cuốn Đạo Phật và môi trường được tác giả Thích Nhuận Đạt sưu tầm và

chuyển ngữ từ những tiếng như: Anh, Hoa và Nhật sang ngôn ngữ Việt Nam doNxb Tổng Hợp Tp HCM, (2010) Trong cuốn sách này, tác giả đã sưu tầmnhững bài rất hay và ý nghĩa, phù hợp đối với vấn đề môi trường hiện nay Cuốnsách không những nói đến môi trường của toàn cầu mà còn nói đến sự liên hệgiữa con người đối với môi trường Áp dụng giáo lý duyên khởi của đạo Phật đốivới sự hiện hữu của môi trường Sự phát triển hay suy thoái của môi trường đềuliên quan đến con người và chính con người đã góp phần không nhỏ đến sự thayđổi đó Phật giáo nhận định thế giới là Duyên Khởi Sự tồn tại và hủy diệt củathế giới là do sự hình thành và tan rã của các điều kiện Đó gọi là: “có nhân códuyên thế giới tập thành, có nhân có duyên thế giới hủy diệt Nghĩa là: cái này cónên cái kia có, cái này sinh nên cái kia sinh, cái này không nên cái kia không, cáinày diệt nên cái kia diệt” [23, tr 30] Cuốn sách không những dành cho tín đồPhật giáo mà cho cả mọi người Bởi nội dung cuốn sách đòi hỏi sự nhận thức caocủa con người đối với môi trường Đồng thời đã chỉ ra một vài hành động cụ thể

đề bảo vệ môi trường Hoạt động đó đòi hỏi con người tự giác, tự nhận thức đểhành động

Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam cho ra đời cuốn sách Phật giáo vùng

Mê Công - Ý thức môi trường và toàn cầu hóa, năm 2015, cuốn sách đã cho

người đọc biết được tầm quan trọng của nguồn nước và con sông đối với ngườimiền Tây như thế nào? Đặt ra nhiều vấn đề ô nhiễm cũng như biến đối khí hậuhiện nay thì giáo hội Phật giáo Việt Nam nói chung phải làm thế nào? Trongcuốn sách đã chỉ ra những hoạt động cụ thể như: muốn thanh lọc nguồn nướctrước tiên phải thanh lọc thân tâm Hay giảm cường độ tiêu thụ vật chất sử dụngtài nguyên hiệu quả và không chất thải Từ những nhận thức thiết thực đến hànhđộng cụ thể Đó là những gì mà giáo lý Phật giáo truyền tải Cuốn sách bàn đến

những hoạt động bảo vệ môi trường sống xung quanh chúng ta Đây là một trongnhững cuốn sách hữu ích và sát với chủ đề mà chúng tôi nghiên cứu.

Với sự chuyển ngữ của Chân Hội Nghiêm về Hướng đi của đạo Bụt cho

hòa bình và sinh môi, (2017), của Tác giả Thích Nhất Hạnh, do Nxb Lao Động,

Hà Nội in ấn đã đưa ra những giới luật, những bản kinh để làm minh chứng chomối quan hệ giữa con người với môi sinh Đồng thời cũng là lời nhắc nhở,khuyên nhủ chúng ta sống có chánh niệm để trang trải tình thương đến muônloài, trên tinh thần đó thiết lập những giá trị đạo đức làm căn bản cho hạnh phúccon người

Có thể nói, các tác phẩm của giới Phật giáo viết về hoạt động bảo vệ môitrường không nhiều Đa phần là những bài viết ngắn trong sách báo, tạp chí haynhững bài tham luận trong các cuộc hội nghị, hội thảo, đại hội của Phật giáo vềvấn đề môi trường Thường những bài này tác giả nói đến môi trường hiện nay, ônhiễm không khí, nguồn nước, phá hoại rừng hay động thực vật, đặt biệt là biếnđổi khí hậu Đây cũng là cái khó của học viên trong quá tình thực hiện đề tài

Gần đây nhất là Đại hội Phật giáo toàn quốc lần VIII (nhiệm kỳ

2017-2022) có hai tham luận trình bày trong Đại hội về môi trường là Công tác trồng

Rừng của Liên tông Tịnh độ Non bồng của Thích Thiện Huy và Biến đổi khí hậu

và suy thoái môi trường tự nhiên ở đồng bằng Sông Cửu Long hiện nay của

Dương Hoàng Lộc Hai tác giả đã cho chúng ta nhìn nhận được hiện trạng củamôi trường tự nhiên hiện nay, sự biến đổi khí hậu chính là nạn phá rừng Chúng

ta mỗi người một hành động để bảo vệ môi trường Người con của Phật thì phảibiết lấy tâm từ để ứng xử với muôn loài, bảo vệ môi trường chính là bảo vệ cuộcsống của chúng ta

GHPGVN tỉnh Bình Phước là một giáo hội còn non yếu về nhiều mặt hoạtđộng cũng như tổ chức giáo hội Những tài liệu về Bình Phước nói chung và bảo

vệ MTTN của GHPGVN tỉnh Bình Phước nói riêng còn rất hạn chế Tuy nhiênnhững năm gần đây Bình Phước đang từng bước chuyển mình Nhiều tài nguyên

được phát hiện được bảo vệ Người dân nói chung, tộc người thiểu số như SócBompo nói riêng đang dần chuyển biến về ý thức trong môi trường sống Có thể

kể đến nhiều hoạt động nhằm bảo vệ môi trường của Ủy ban Mặt trận Tổ quốctỉnh và Sở Tài nguyên và Môi trường phát động hằng năm Bên cạnh đó, nhiềubài báo không những nêu ra thực trạng của môi trường Bình Phước hiện nay màcòn kêu gọi nhân dân giữ gìn và bảo vệ môi trường đặt biệt là rừng Hiện nay,Giáo hội Phật giáo Bình Phước luôn chủ trưởng áp dụng giáo lý Phật đà trongviệc bảo về môi trường Trong những bài thuyết pháp, giảng sư đều đề cập đếnvấn đề bảo vệ môi trường, như hạn chế đốt vàng mã, đốt nhang giữ gìn vệ sinhchung, trồng cây xanh trong nhà Tạo một môi trường sinh thái lành mạnh chocuộc sống ở mọi nơi

Từ những trình bày nêu trên, có thể thấy vấn đề bảo vệ môi trường tựnhiên ở Bình Phước chưa được nghiên cứu một cách hệ thống, liền mạch về thựctrạng hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên cũng như vai trò của GHPGVN tỉnhBình Phước trong các hoạt động bảo vệ môi trường, đây là nhiệm vụ căn bản củaluận văn cần phải giải quyết, để từ đó đưa ra những giải pháp cho vấn đề này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Từ việc đánh giá thực trạng hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên củaGiáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước để nêu bật vai trò của Giáo hộiPhật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước trong bảo vệ môi trường tự nhiên hiện nay.Trên cơ sở đó, đưa ra những khuyến nghị nhằm góp phần xây dựng cảnh quanmôi trường sống trong lành, phát triển kinh tế xanh-sạch-đẹp tại Bình Phướctrong hiện tại và tương lai

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tập hợp, những quan điểm bảo vệ môi trường tự nhiên của Đảng và Nhànước cũng như của Giáo hội Phật giáo Việt Nam nói chung, GHPGVN tỉnh BìnhPhước nói riêng về bảo vệ MTTN

- Phân tích thực trạng các hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên của Giáohội Phật giáo tỉnh Bình Phước, chỉ ra những điểm tích cực để phát huy và nhữngđiểm hạn chế cần rút kinh nghiệm Nêu vai trò của Giáo hội Phật giáo Việt Namtỉnh Bình Phước trong bảo vệ môi trường tự nhiên hiện nay.

-Từ những vấn đề cần giải quyết trong hiện tại luận văn đưa ra những quan

điểm, giải pháp và đóng góp ý kiến cho GHPGVN cũng như chính quyền địaphương trong việc gìn giữ, bảo vệ môi trường tự nhiên tốt hơn, góp phần nângcao nhận thức của người dân về vấn đề môi trường và BVMT xanh-sạch-đẹp

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Các hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên của Giáo hội Phật giáo ViệtNam tại Bình Phước

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Đề tài khảo sát các hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên của một số chùa thuộc tỉnh Bình Phước Cụ thể: chùa Từ Quang, H Lộc

Ninh (chùa ngay thị trấn, trước cổng chùa là chợ, sau lưng chùa là Xí nghiệp chế

biến mũ cao su) chùa Quan Âm, H Lộc Ninh, (là nơi có hai đạo tràng tu tập: Thanh Thiếu niên và các Cụ già lớn tuổi) chùa Thanh An, H Bù Đăng, (là nơi có đồng bào thiểu số sinh sống), chùa Thanh Tường, H Bù Đốp (nơi tiếp giáp biên giới Campuchia), Chùa Sóc Lớn, H Lộc Ninh (nơi di tích lịch sử và là nơi tu tập của PG Nguyên Thủy) và một số gia đình tín đồ Phật tử cũng như người dân nói

chung.

- Pham vi nội dung nghiên cứu: Do khuôn khổ của một Luận văn nên nội

dung nghiên cứu tập trung về các vấn đề MTTN tại Bình Phước có tác động, ảnhhưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt của người dân như: rừng, nguồn nước,khai thác khoáng sản

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lí luận

- Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa - Lê Nin, tư tưởng HồChí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về tôn giáo và công táctôn giáo.

- Luận văn sử dụng cách tiếp cận thực thể tôn giáo (là tổng thể niềm tintôn giáo, thực hành tôn giáo của cá nhân và cộng đồng tôn giáo), đây là cách tiếpcận để chúng ta nhìn tôn giáo một cách toàn diện trong tổng thể các quan hệ xãhội Với cách tiếp cận này có thể thấy rõ niềm tin cũng như thực hành của tín đồPhật giáo trong các hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên như thế nào? Tức làxem xét từ việc nhận thức của Tăng Ni, Phật tử hay người dân về vấn đề MTTN,ONMT được giảng giải trong các buổi thuyết pháp có lồng nghép vấn đề MT, từ

đó sẽ cho thấy kết quả của việc BVMT thông qua các hoạt động BVMTTN củaTăng Ni, Phật tử trong tỉnh Do đó, tác giả luận văn đã đi khảo sát tại 04 cơ sởPhật giáo (đã nêu cụ thể trong phần phạm vi nghiên cứu) về các hoạt động tuyêntruyền, giáo dục về bảo vệ môi trường, tác giả tiến hành phỏng vấn 18 cuộc với

các Tăng, Ni, Phật tử (có theo các tiêu chí: giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp, dân

tộc,… khác nhau, ) tại một số chùa trong tỉnh Bình Phước về nhận thức cũng như

hành động trong bảo vệ môi trường tự nhiên hiện nay

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp phân tích tổng hợp: Tập hợp những quan điểm bảo vệ môi

trường tự nhiên của Phật giáo, mối tương quan giữa Phật giáo với môi trường.Những phân tích này sẽ giúp ích cho chương 1 giải quyết các vấn đề đã đề ra

- Phương pháp tham dự, quan sát, phỏng vấn sâu để có được những

chứng cứ xác thực, khoa học và có tính thực tiễn cho đề tài luận văn Với tư liệunày sẽ giúp cho việc giải quyết các vấn đề đặt ra trong chương 2 về lí do tại saocác tín đồ Phật giáo lại có những hoạt động bảo vệ môi trường? Những căn cứnào để họ tin và thực hành theo?

Qua quan sát, tham dự cũng như phỏng vấn sâu các chư Tăng, Ni và Phật

tử cùng người dân về vấn đề BVMTTN ở một số chùa trong địa bàn tỉnh Bình

Phước cho thấy chư Tăng Ni (là người thọ Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni trở lên) rất amtường giáo lý Phật Đà và hiểu thế nào là BVMTTN là bảo vệ sự sống của conngười Bởi giữa con người với tự nhiên có sự liên kết hữu cơ Đối với giới tại giathì việc BVMTTN là bảo vệ sự sống của chúng ta Nhưng với sự nhận thức cònhạn chế, có người nghe nhưng vẫn chưa hiểu (chủ yếu là dân tộc thiểu số vàthiếu nhi dưới 13tuổi) Tuổi từ 13-17 tuy có hiểu nhưng chưa sâu, vẫn còn mập

mờ, còn lại đa số những người ở độ tuổi 18 tuổi trở lên đến 60 trở lại thì nhậnthức đúng đắn về vấn đề BVMTTN Qua khảo sát thực tế cho thấy tín đồ Phậtgiáo tỉnh Bình Phước có khoảng 65% là người hiểu và nhận thức được vấn đềBVMT cũng như BVMT là bảo vệ chính chúng ta Cho nên việc từ nhận thức đểđưa đến hành động việc làm đối với dân Bình Phước là mối lo ngại đối với cáccấp lãnh đạo tỉnh cũng như với GHPGVN tỉnh Bình Phước hiện nay

- Phương pháp So sánh Với phương pháp này, luận văn sẽ sử dụng trong

chương 2 để trả lời cho câu hỏi: Những tín đồ Phật giáo Bình Phước hoạt động bảo

về môi trường có gì khác so với người dân thực hiện hoạt động bảo vệ môi trườngnhư: trồng cây công nghiệp lâu năm, trồng cây ăn trái hay trồng hoa màu v.v vàviệc áp dụng các hoạt động bảo vệ môi trường của Phật giáo có mang lại hiệu quảthiết thực hơn những người không thực hiện những hoạt động bảo vệ môi trườngcủa Phật giáo không? Ý thức của tín đồ Phật giáo và người dân có gì khác?

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Đề tài sẽ cung cấp những kiến thức cơ bản, những quan điểm của PhậtGiáo, của GHPGVN trong việc bảo vệ môi trường cũng như các hoạt động bảo

vệ môi trường tự nhiên

- Đưa ra những ứng dụng, quan điểm bảo vệ môi trường tự nhiên của Phậtgiáo vào các hoạt động tái tạo môi trường tự nhiên và tạo ra môi trường sinh tháicủa tín đồ Phật giáo, góp phần làm cho tỉnh Bình Phước ngày một phát triển hơn

về đời sống kinh tế, cũng như xã hội Qua đó, góp phần hạn chế thiên tai, bão lũ,

ô nhiễm môi trường nhằm tạo cuộc sống bình yên, hạnh phúc cho con người trong đời sống hiện nay và cả mai sau.

- Từ việc thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên của một sốchùa trong tỉnh Bình Phước, có thể nhân rộng mô hình trong toàn tỉnh và một sốtỉnh lân cận góp phần xây dựng môi trường sống ngày một sạch, đẹp hơn, cónhiều khu vườn cây ăn trái không độc hại, vườn rau sạch được nhiều người biếtđến từ đó làm gia tăng kinh tế cho người dân địa phương

- Nâng cao nhận thức của người dân cũng như Tăng Ni, Phật tử về môitrường cũng như việc thể hiện mối quan hệ tương hỗ giữa môi trường tự nhiênvới con người trong đời sống sinh hoạt

- Kết quả nghiên cứu sẽ là nguồn tài liệu khoa học hữu ích, thiết thực chonhững ai muốn khảo cứu về quan điểm của Phật giáo, GHPGVN về môi trường

và hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên của Việt Nam và tỉnh Bình Phước

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chương với 7 tiết, cụ thể:

Chương 1: Tình hình chung về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên của

GHPGVN tại Bình Phước hiện nay Chương 3: Vai trò của GHPGVN tỉnh Bình Phước trong bảo vệ môi trường và một số khuyến nghị.

Chương 1 TÌNH HÌNH CHUNG VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Vài nét về địa – tôn giáo của tỉnh Bình Phước hiện nay

1.1.1 Về vị trí địa lý, xã hội và môi trường tự nhiên của Bình Phước hiện nay

1.1.1.1 Về vị trí địa lý và xã hội

Bình Phước là một tỉnh miền núi nằm về phía Tây của vùng Đông Nam

Bộ, vùng chuyển tiếp từ cao nguyên Nam Trung bộ xuống đồng bằng Tây Nam

bộ Phía Đông giáp tỉnh Lâm Đồng và Đồng Nai Phía Tây giáp tỉnh Tây Ninh vàCampuchia Phía Nam giáp tỉnh Bình Dương Phía Bắc giáp tỉnh Đắk Nông vàCampuchia Có thể thấy, “Bình Phước được xem là bản lề chiến lược, tiếp giápgiữa trung du và đồng bằng, là tỉnh có đường biên giới với Campuchia dài 270

km nên có vị trí chiến lược rất quan trọng đối với an ninh quốc gia Trong đó 3tỉnh biên giới gồm Tbong Khmum, Kratie, Mundulkiri, là cửa ngõ đồng thời làcầu nối của vùng với Tây Nguyên và Campuchia”[105]

Hiện nay, Bình Phước có 07 huyện (Bù Gia Mập, Đồng Phú, Hớn Quản,

Bù Đăng, Lộc Ninh, Bù Đốp, Chơn Thành) và 3 thị xã (Đồng Xoài, Phước Long,Bình Long) với 5 thị trấn, 13 phường và 103 xã Theo thống kê của Bình Phướctính đến tháng 12/2014, dân số toàn tỉnh là 937.962 người và mật độ trung bình

là 136 người/km2 [59, tr 15-16]

Bình Phước có địa hình tương đối cao, là nơi bắt nguồn của nhiều sông,suối, có mạng lưới sông suối khá dày đặc 0,7 - 0,8 km/km2, lớn nhất là sông Bé,sông Đồng Nai và sông Sài Gòn Nhìn chung địa hình Bình Phước tương đốibằng phẳng nhưng độ cao và độ dốc biến động lớn, phân bố không đều, phongphú về địa mạo, một số nơi địa hình bị chia cắt, gồm dạng địa hình đồng bằng vàbán đồng bằng, trung du, đồi bát úp, núi thấp, cao nguyên thấp, phần lớn diệntích tỉnh Bình Phước là đồi đất đỏ bazan nối tiếp nhau, có địa hình tương đốithoải lượng sóng nhẹ với đỉnh bằng, độ cao trung bình chung của tỉnh khôngvượt quá 200 m [105]

Như vậy, có thể thấy Bình Phước có địa hình rất đa dạng và phức tạp, vừa

có địa hình đồi núi thấp lại vừa có địa hình trung du xen lẫn với đồng bằng nhỏhẹp và bàu trũng Địa hình có xu hướng thoải dần từ Đông, Đông Bắc về phíaTây, Tây Nam, bề mặt địa hình bị phân cắt mạnh bởi hệ thống sông, rạch, suốikhá dày dạng cành cây nên cũng rất dễ bị lũ lụt, xạt lở nếu MTTN không đượcbảo vệ

Trong giai đoạn 2011-2015, tỷ lệ % dân số khu vực thành thị tăng dầnhàng năm, trong khi dân số khu vực nông thôn giảm, dân số đô thị tỉnh BìnhPhước tuy có gia tăng nhưng tăng lên không đáng kể so với dân số nông thôn dođời sống của người dân nông thôn ngày càng được cải thiện, tốc độ đô thị hoá,công nghiệp hoá chậm nên lượng dân di cư từ nông thôn vào đô thị là khôngđáng kể Nguyên nhân của quá trình chuyển dịch là do những năm gần đây, BìnhPhước đang trong quá trình đô thị hoá, các nhà máy, khu công nghiệp (KCN)hình thành và đi vào hoạt động như KCN Bắc Đồng Phú, KCN Minh Hưng -Hàn Quốc, KCN Tân Thành, KCN Chơn Thành I, II, ngoài ra còn do khu vựcthành thị có điều kiện sống cao, sinh hoạt và giao thông thuận tiện nên đã thu hútđược nhiều lao động khu vực nông thôn và lao động ngoài tỉnh

Bình Phước là địa bàn trung chuyển giữa Nam Tây Nguyên và miền ĐôngNam Bộ, có cửa khẩu thông thương với Campuchia nên Bình Phước có rất nhiều

cơ hội để phát triển thương mại, du lịch và xuất khẩu So với các vùng khác trên

cả nước, Bình Phước được xem là một vùng đất trẻ Nơi đây chỉ thực sự được coi

là “thức tỉnh” kể từ khi thực dân Pháp đánh chiếm lục tỉnh Nam Kỳ (trong đó cóvùng đất Bình Phước), thiết lập ách cai trị, xây dựng đồn điền cao su, thực hiệncông cuộc khai thác thuộc địa

Cùng với cả nước, Bình Phước đang trong tiến trình xây dựng và pháttriển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi mới xứng tầm với khu vực và quốc tế Cơcấu kinh tế của tỉnh từng bước được chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa,hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, sự

chuyển dịch vẫn còn chậm và chưa thật vững chắc Từ khi Bình Phước gia nhậpvùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy tốc độ pháttriển kinh tế của tỉnh Với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa vànhất là đứng trước những đòi hỏi của quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng nhưhiện nay, đòi hỏi cơ cấu kinh tế phải được chuyển dịch nhanh và hiệu quả hơntrong thời gian tới.

Đặc biệt, con người nơi đây rất hiếu khách và nhân hậu Tất cả những nét

đó tạo nên một Bình Phước vừa thơ mộng vừa cổ kính lại đa dạng về bản sắc vănhóa Nhiều di chỉ khảo cổ đã được phát hiện và nghiên cứu có niên đại cách đây2.000 năm như: đàn đá, thành đất cổ, các công cụ bằng đá, gốm thuộc nền vănminh thời kì tiền sử Bên cạnh đó, tỉnh còn có nhiều di tích lịch sử của trungương gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc như: Phú Riềng vớiphong trào đấu tranh của công nhân cao su Phú Riềng trong kháng chiến chốngPháp; Nhà tù Bà Rá vùng rừng thiêng nước độc mà thực dân Pháp giam cầmnhững chiến sỹ cách mạng yêu nước Việt Nam Ngoài những di tích in đậm dấu

ấn lịch sử đó, Bình Phước còn là nơi có nhiều cảnh quan tự nhiên đang dấu mìnhtrong các khu rừng bạt ngàn như thác Mơ, Hồ Sóc Xiêm, Núi Bà Rá, khu di tíchsuối Lam, rừng nguyên sinh Bù Gia Mập, vườn quốc gia Cát Tiên Khu du lịchthác số 4, Khu du lịch suối Lam, kho xăng Lộc Quang, và có rất nhiều lễ hội vănhóa

Bình Phước cũng là nơi định cư và sinh sống của nhiều dân tộc khác nhau,trong đó dân tộc ít người chiếm 17,9%, đa số là người Khmer, và Xtiêng, một số

ít người Hoa, Nùng, Tày, vì vậy, Bình Phước có nhiều nét văn hóa của ngườiXtiêng Ngoài ra, còn có nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc như Liên hoan vănhóa các dân tộc thiểu số vào tháng 12 hàng năm, lễ hội cầu mưa của ngườiXtiêng, lễ bỏ mả, lễ hội đánh bạc bầu cua, đánh liêng tố xả láng ở điểm 2, lễmừng lúa mới của người Khmer[104]

Trải qua gần 20 năm xây dựng kể từ ngày tái lập tỉnh, từ xuất phát điểmrất thấp về kinh tế, Bình Phước ngày nay đang từng ngày đổi mới; cơ sở hạ tầngngày càng hoàn thiện với hệ thống giao thông thông suốt, kinh tế nông nghiệpphát triển nhanh chóng, hình thành những khu công nghiệp; văn hóa - giáo dụcphát triển vượt bậc, cộng đồng các dân tộc đoàn kết cùng phát triển tạo nênmột diện mạo xã hội mới Tuy nhiên, là một tỉnh có nền kinh tế chủ yếu là nôngnghiệp và là nơi tập trung nhiều dân tộc thiểu số có trình độ dân trí, kỹ thuật sảnxuất còn thấp, nên mặc dù có nguồn tài nguyên thiên nhiên khá phong phú, BìnhPhước vẫn đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình phát triển

xã hội bền vững

1.1.1.2 Về môi trường tự nhiên

Bình Phước là một tỉnh có môi trường tự nhiên khá đặt biệt, vừa là đồinúi, vừa là đồng bằng, nên thuận lợi cả về chăn nuôi và trồng trọt Theo thống kêcho biết: “Phần lớn đất đai của tỉnh thuộc loại đất tốt, đất có chất lượng trungbình trở lên chiếm 74,43% diện tích tự nhiên, trong đó đất có chất lượng caochiếm 60,69% diện tích tự nhiên” [105]

Tỉnh Bình Phước có vị trí là thượng nguồn của khu vực Đông Nam Bộ, có

hệ thống sông suối, kênh rạch lớn và là nơi duy trì nguồn nước, nhưng khả năngcung cấp nước tưới cho nông nghiệp rất hạn chế Trên địa bàn tỉnh Bình Phước

có 04 sông lớn: sông Bé, sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và sông Măng

Rừng của tỉnh Bình Phước đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc bảo

vệ môi trường sinh thái của vùng Đông Nam Bộ, có tác dụng tham gia điều hoàdòng chảy của các con sông Hiện nay, rừng nguyên sinh ở Huyện Bù Gia Mập

có khoảng 21.376 ha, ở Tà Thiết, huyện Lộc Ninh thì, khu bảo vệ và phát triểnrừng tự nhiên 545 ha [105] Qua các thời kỳ, rừng Bình Phước theo tài liệu cổ vàĐịa chí Bình Phước, vùng đất Đồng Nai xưa (bao gồm cả Bình Dương và BìnhPhước ngày nay) là một vùng hoang vu, phần lớn đất đai được bao phủ bởi rừngrậm với những cây cổ thụ to lớn với nhiều loại thú dữ, khí hậu ẩm thấp

Trong 10 năm trở lại đây, diện tích rừng tự nhiên của tỉnh suy giảm đáng

kể nhưng các kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy, diện tích rừng tự nhiên BìnhPhước vẫn thuộc loại lớn tại khu vực Đông Nam bộ [103] Tỉnh đã tập trung pháttriển rừng một cách bền vững, đảm bảo lợi ích hài hòa giữa phát triển rừng vớimôi trường sinh thái, sự phát triển của nền kinh tế và đời sống của nhân dântrước mắt và lâu dài với mục tiêu bảo vệ và phát triển 03 loại rừng: rừng đặcdụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất Bảo vệ tốt diện tích rừng hiện có, trồngmới và khoanh nuôi tái sinh, quản lý và khai thác có tái tạo diện tích rừng trồng,chính là đang BVMT tự nhiên tại Bình Phước hiện nay

Hoạt động canh tác nông nghiệp với việc chuyển đổi mục đích sử dụngđất không phù hợp, tình hình chặt phá rừng, đặt biệt là các dân tộc ít người ởBình Phước vẫn còn giữ phương thức canh tác du canh du cư, chặt cây đốn rừnglàm rẫy Tác hại của phương thức này là hủy hoại môi trường của nó, biến đấtrừng thành đất trống đồi trọc, hoang hóa, xói mòn làm suy thoái đất đai và môitrường xói mòn đất là một trong những nguyên nhân gây trượt lỡ đất, lũ bùn

đá, bồi lấp dòng chảy làm giảm khả năng thoát lũ, gây ô nhiễm nguồn nước trênđịa bàn tỉnh

Có thể thấy rõ, vị trí địa lý tỉnh Bình Phước thuộc vùng chuyển tiếp từ TâyNguyên xuống đồng bằng và thuộc sườn tây Nam của dãy Trường Sơn, có điềukiện địa hình, địa mạo và thủy văn đa dạng Về mặt sinh thái thuộc vùng sinhthái Nam Trường sơn và vùng sinh thái rừng khô trung tâm Đông Dương, do đóthảm thực vật có các đặc trưng cơ bản của hệ sinh thái rừng ẩm nhiệt đới giómùa, có lượng mưa lớn và phân mùa rõ rệt, ánh sáng dồi dào, độ ẩm không khícao và chế độ thủy văn khá thuận lợi Phần lớn diện tích đất thuộc nhóm đất đỏvàng trên nền đá bazan, giàu dinh dưỡng, thích hợp cho nhiều loại động thực vậtsinh sôi và phát triển, hỗ trợ cho sự hình thành và phát triển nhiều hệ sinh tháiđặc sắc cũng như số lượng loài thực vật, động vật hết sức phong phú và đa dạng

Như vậy, có thể thấy môi trường tự nhiên ở Bình Phước rất phong phú và

đa dạng Rừng, sông ngòi và khoáng sản… có tiềm năng phát triển kinh tế cao.Song song đó, môi trường tự nhiên của tỉnh bị tàn phá nghiêm trọng, đặt biệt làrừng Những năm gần đây, tuy nhà nước cũng như các cấp lãnh đạo tỉnh đã có kếhoạch bảo vệ tài nguyên thiên nhiên rất nghiêm ngặt, nhưng vẫn không thể ngănchặn được lòng tham cũng như nhu cầu cuộc sống của con người dẫn đến gây táchại không nhỏ đến môi trường, nhất là đối với những người chưa có ý thứcBVMT

1.1.2 Lược sử Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước

Năm 1997, Sông Bé được tách làm hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước

Vì thế, hệ thống của Giáo hội cũng phải tách làm hai Những ngày đầu Ban trị sựGHPGVN lâm thời tỉnh Bình Phước được ra đời do Cố Thượng tọa Thích HuệQuang làm trưởng ban lâm thời Sau đó, Toàn thể Tăng, Ni tỉnh Bình Phước đãcung thỉnh Hòa thượng Thích Nhuận Thanh (lúc đó còn là Thượng tọa ThíchNhuận Thanh) đang giữ chức vụ: Trưởng ban kiểm soát Phật giáo tỉnh Sông Bé,chánh đại diện Phật giáo huyện Tân Uyên lên làm Trưởng ban trị sự GHPGVNtỉnh Bình Phước Tại Đại hội Phật giáo tỉnh Bình Phước lần thứ I, đã suy cử HòaThượng Thích Nhuận Thanh làm Trưởng ban trị sự GHPGVN tỉnh Bình Phước,với 16 vị tham gia trong Ban trị sự Phật giáo tỉnh lần thứ I Kể từ đó, Giáo hộiPhật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước được thành lập, đại diện cho Tăng Ni, Phật

tử Tỉnh Phước để thực hiện các hoạt động Phật sự theo hướng đi lên của tỉnhnhà, đến nay đã tròn 20 năm, trải qua 04 nhiệm kỳ

1.1.2.1 GHPGVN tỉnh Bình Phước từ khi thành lập cho đến năm 2004

Đại hội Phật giáo tỉnh lần thứ I ngày 23/12/1997 (nhằm ngày 24 tháng 11năm Đinh Sửu), nhiệm kỳ đầu là thời kỳ xây dựng, Ban trị sự GHPGVN tỉnhBình Phước có 16 thành viên Từ nhiệm kỳ II đến nhiệm kỳ III là thời kỳ củng

cố và phát triển GHPGVN tỉnh Bình Phước

Nhiệm kì đầu do mới tách tỉnh nên gặp nhiều khó khăn trong việc phânchia các ban Nhân lực thiếu, cơ sở vật chất cũng còn khó khăn Mỗi vị kiêm từ

02 đến 03 chức vụ Trong việc phân công nhân sự vào các khâu chuyên môn,một số vị còn bị hạn chế về trình độ nghiệp vụ, chưa phục vụ hết tâm huyết củamình Do đó, việc phát huy cũng như giải quyết các hoạt động gặp nhiều khókhăn [95, tr 13] Trụ sở vẫn đặt tại chùa Thanh Long, lúc này chưa có ban thôngtin truyền thông, còn ban Văn hóa chỉ là góp sức tổ chức các sự kiện, các buổi lễ.Vấn đề BVMT vẫn chưa có cơ hội vận động và tuyên truyền một cách mạnh mẽ.Nhưng Tăng Ni lúc này đã một lòng thương tưởng chúng sanh, luôn hướng chocon người nếp sống tích cực, không hại mình hại người, và thường xuyên tổchức các buổi lễ Quy Y cho những ai theo đạo Phật Hướng dẫn Phật tử phátnguyện ăn chay, tránh sát sanh hại vật

Đến nhiệm kì thứ hai tức là từ năm (2001-2006) trước và sau khi QuốcHội ban hành Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo (2004) Các chùa trong tỉnh dần đivào ổn định và phát triển Nhiều ngôi chùa được thành lập và GHPGVN tỉnh suy

cử đầy đủ các ban như: Tăng sự, Giáo dục Tăng Ni, Hướng dẫn Phật tử, Hoằngpháp, Nghi lễ, Văn hóa, Kinh tế Tài chánh, Từ thiện xã hội, Kiểm soát Trong đó

có ban Hoằng Pháp, ban Hướng dẫn Phật tử và ban Văn hóa có trách nhiệmtruyền tải những giáo lí Phật Đà đến cho các tín đồ Vấn đề môi trường đã đượccác ban nhiều lần nhắc đến Như trong các bài giảng những vị tu sĩ nhiều lầnnhắc đến vấn đề sát sanh, thương chúng sanh như thương chính bản thân mình.Đồng thời hướng cho Phật tử lai tạo những giống cây trồng có nhiều lợi ích chokinh tế cũng như môi trường sống Bản thân các Tăng Ni đã tự mình tu tập cũngnhư áp dụng giáo lí qua các việc làm thiết thực Vẫn thực hiện đúng luật Bảo vệmôi trường mà Quốc hội nước ta ban hành Giữ vững những giáo lí cũng nhưgiới luật mà mỗi tu sĩ thọ nhận Mỗi một ngôi chùa đều có những khuôn viênkhác nhau và tất cả các chùa đều trồng cây xanh vườn rau, vệ sinh sạch sẽ, đặc

biệt luôn dùng vừa đủ điện, nước và thực phẩm Không dùng quá dư thừa và phíphạm các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Như vậy, từ lúc thành lập tỉnh đến năm 2004, Bình Phước bắt đầu từngbước phát triển về đời sống kinh tế, cũng như đời sống tâm linh Diện mạo củacác ngôi chùa ngày một phát triển, từ xây dựng, cảnh quan đến sinh thái để đápứng nhu cầu tâm linh của một bộ phận quần chúng, đồng thời cũng góp phần tạocảnh quan xanh mát cho người dân mỗi khi đến chùa luôn có được tâm thái anvui, lợi lạc

1.1.2.2 Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước từ năm 2004 đến nay

Từ năm 2004 đến nay, Tỉnh hội Phật giáo tỉnh Bình Phước hoạt động đãtrải qua thêm 3 nhiệm kỳ nữa, trong đó từ nhiệm kỳ II đến nhiệm kỳ III là thời

kỳ củng cố và phát triển Lúc này toàn tỉnh đã có 260 Tăng ni, nên việc suy cửcác ban tương đối dễ dàng Với nhiệm kỳ IV, GHPGVN tỉnh Bình Phước quyếttâm hoàn thành mọi trọng trách được Giáo hội, Chính quyền, Tăng, Ni và Phật tửtrong tỉnh giao phó Thực hiện Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo (2004) Có thểthấy tình hình sinh hoạt Phật giáo từng bước đi vào ổn định, nề nếp Các vấn đềliên quan đến Phật giáo phức tạp trên địa bàn đều được Ban Trị sự Phật giáo tỉnhtích cực phối hợp với các cấp chính quyền giải quyết

Phát huy tinh thần phụng đạo yêu nước, thiết thân cùng xã hội, hiện hữutrong lòng dân tộc, quyết tâm giữ vững tinh thần độc lập dân tộc, phụng sựchúng sinh là cúng dường Chư Phật, đồng thời, để phát huy vai trò thành viêntrong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện hữu hiệu phương châm hoạt độngcủa Giáo hội "Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội”, các thành viên của Bantrị sự Phật giáo trong tỉnh, Tăng Ni và Phật tử trong tỉnh đã tích cực hưởng ứng

và tham gia các phong trào ích nước lợi dân, phúc lợi xã hội, bảo vệ môi sinh,môi trường sinh thái, ứng phó biến đổi khí hậu, xây dựng nếp sống văn hóa trênđịa bàn khu dân cư, tham gia tích cực vào phong trào quốc phòng toàn dân, bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam thân yêu Tham gia góp ý dự thảo xây dựng các dự án luật,

trong đó đặc biệt là dự án Luật tín ngưỡng, tôn giáo; Tham dự Hội nghị quántriệt nội dung Nghị quyết các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc; Tham gia phối hợp với

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh trong việc bảo vệ môi trường, ứng phóbiến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai; Liên kết với Ủy ban an toàn giao thôngtỉnh trong việc vận động Tăng Ni, Phật tử thực hiện nếp sống văn hóa giaothông, phát huy truyền thống văn hóa dân tộc, văn hóa Phật giáo trong các lễ hộitôn giáo tại địa phương

Những hoạt động đáng chú ý của Phật giáo Bình Phước trong những nămqua phải kể đến là: Ban Trị sự Phật giáo tỉnh phối hợp với Ban Hướng dẫn Phật

tử Trung ương xin tổ chức lễ Quy y cho Đồng bào thiểu số 3.000 người tại huyện

Bù Đăng và các vùng lân cận, kết hợp công tác từ thiện tặng quà, khám, chữabệnh, phát thuốc miễn phí cho đồng bào nghèo tại địa phương với tổng số tiềnkhoảng 2,1 tỷ đồng; xin tổ chức hội trại Thanh niên Phật giáo năm 2011 chokhoảng 350 trại sinh là Thanh niên có tín ngưỡng Phật giáo trong tỉnh [26, tr 8]

Sáng ngày 06/02/2018, Đại hội Đại biểu Phật giáo tỉnh Bình Phước lầnthứ V, nhiệm kỳ (2017-2022) đã diễn tại Trung tâm Văn hoá tỉnh (P.Tân Phú,Tp.Đồng Xoài) Có thể nói đây là cơ hội cũng là nguồn cảm hứng để toàn thểTăng Ni và Phật tử tỉnh Bình Phước

Trải qua 20 năm, nhiệm kỳ IV là nhiệm kỳ kế thừa, ổn định và kiện toàn

và đổi mới tổ chức Hiện nay tổ chức Ban trị sự GHPGVN tỉnh Bình Phước có

số lượng 41 ủy viên, Trong đó có 18 vị là ủy viên thường trực, 23 vị là ủy viênBan trị sự Hệ thống tổ chức Giáo hội tỉnh gồm 11 Ban, ngành hoạt động chuyênngành như Tăng sự, Giáo dục Tăng Ni, Hướng dẫn Phật tử, Hoằng pháp, Nghi lễ,Văn hóa, Kinh tế Tài chánh, Từ thiện xã hội, Pháp chế, Kiểm soát, Thông tinTruyền thông Hệ thống tổ chức Giáo hội tỉnh thống nhất từ Tỉnh đến các huyện,thị Thành tựu nổi bật sau 20 năm về công tác tổ chức Giáo hội tỉnh là Ban trị sựtrong năm 2016 đã kiện toàn và thành lập được đầy đủ Ban Trị sự GHPGVN cấphuyện, thị tại 11 huyện, thị trên địa bàn toàn tỉnh, nhiệm kỳ 2016-2021

Phật sự nổi bật của Ban Tăng sự tỉnh trong 20 năm qua là tổ chức, quản lýtốt công tác Tăng Ni, tự viện Hướng dẫn thống kê Tăng Ni tự viện, thực hiệnviệc cấp giấy chứng nhận Tăng Ni, An cư kết hạ, thuyên chuyển vùng tu học vàsinh hoạt Phật sự, bổ nhiệm trụ trì các chùa trên cả tỉnh Đặc biệt, Tỉnh BìnhPhước là tỉnh mới tái lập, nên việc tiếp nhận các tu sĩ từ các nơi về là việc cầnthiết Trong 20 năm qua, con số này mỗi năm đều thay đổi Từ ngày đầu tái lậptỉnh có khoảng 50 vị Tăng-Ni, sau 20 năm, đến nay đã có trên 330 vị về tu tập,hành đạo tại tỉnh Có 130 ngôi chùa và tự viện, trong đó: Tự viện Bắc tông: 115chùa, Tự viện Nam Tông: 7 chùa [26, tr 20-22].

Hoạt động bảo vệ môi trường của Giáo hội Phật giáo tỉnh Bình Phướctrong 20 năm qua tuy không trực tiếp cụ thể nhưng qua một vài hành động chúng

ta có thể nhận thấy thực chất là bảo vệ môi trường Các đạo tràng Phật giáo tổchức thuyết pháp truyên truyền ý thức người dân về việc không xả rác bừa bãinơi công cộng, xài điện, nước tiết kiệm (sống thiểu dục-tri túc), tránh làm nghềsát sinh hay nuôi súc vật, không mua bán hay sản xuất những thực phẩm có hạicho mình và người v.v… mỗi thời thuyết pháp đều nhắc đi nhắc lại vấn đề này

Với trách nhiệm và bổn phận của công dân đất nước, Giáo hội Phật giáoViệt Nam tỉnh đã vận động Tăng Ni, Phật tử tham gia tích cực công tác bầu cửĐại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp, đồng thời Ban Trị sự Giáo hộiPhật giáo tỉnh và các huyện, thị đã giới thiệu Tăng Ni, Phật tử ứng cử tham giaĐại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp qua các kỳ Trong khối đại đoàn kết toàndân tộc, các đại diện thành viên của Giáo hội từ tỉnh đến cơ sở đều tham gia Ủyban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp

Nhìn chung, Tăng Ni và Phật tử trong tỉnh luôn giữ vững lập trường, pháthuy truyền thống đoàn kết, hòa hợp, độc lập dân tộc, theo hướng đi lên của thờiđại, góp phần xây dựng tỉnh Bình Phước văn minh, tiến bộ, giàu mạnh

1.2 Một số khái niệm sử dụng trong luận văn

+ Môi trường theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cần

thiết cho sự sinh sống, sản xuất của con người, như tài nguyên thiên nhiên,không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội.Trong Điều 3, LuậtBảo vệ môi trường năm 2014, khái niệm môi trường được định nghĩa như sau:

“Môi trường là hệ thống các yếu tô vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đốivới sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật” Còn theo tác giả HoàngĐức Nhuận trong cuốn Một số phương pháp tiếp cận giáo dục môi trường Nxb.Giáo dục Hà Nội, “Môi trường bao gồm tất cả những gì bao quanh sinh vật, tất

cả các yếu tố vô sinh và hữu sinh có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sựsống, phát triển và sinh sản của sinh vật” [55, Tr 6]

Môi trường tự nhiên bao gồm tất cả những vật thể sống và không sốngxuất hiện một cách tự nhiên trên trái đất hoặc một vùng trên trái đất và có sựtương tác qua lại của tất cả các vật thể sống Môi trường tự nhiên là tất cả vạn vậtphát sinh và tồn tại một cách tự nhiên như: đất, nước, không khí, khoáng sản

+ Hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên: Bảo vệ môi trường là nhữnghoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp, cải thiện môi trường, đảmbảo cân bằng sinh thái, ngăn chặn, khắc phục các hậu quả xấu do con người vàthiên nhiên gây ra cho môi trường, khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tàinguyên thiên nhiên Trong Điều 3, Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 địnhnghĩa: Hoạt động BVMT là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác độngxấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái,cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiênnhằm giữ môi trường trong lành Như vậy, hoạt động bảo vệ môi trường tự nhiên

là những hành động cụ thể được mỗi người thể hiện một cách khác nhau nhưngcùng mục đích bảo vệ môi trường tự nhiên ngày một xanh sạch đẹp hơn

+Phật giáo (chữ Hán: 佛教): là một tôn giáo bao gồm một loạt các truyềnthống, tín ngưỡng và phương pháp tu tập dựa trên lời dạy của một nhân vật lịch

sử là Tất-đạt-đa Cồ-đàm (悉達多瞿曇) Tất-đạt-đa Cồ-đàm thường được gọi làPhật hay Bụt Có nhiều cách định nghĩa Phật giáo? Nhưng định nghĩa cách nàochúng ta cũng nên nhớ câu: “Tất cả vì Phật pháp, tất cả vì chúng sinh!” Nhữnglời dạy của đức Phật cách đây đã trên 2500 năm, nhưng đến ngày nay và hiện tạibây giờ, bước qua thế kỷ 21 vẫn còn hiệu lực thực dụng.

+ Giáo hội Phật giáo Việt Nam là Giáo hội Phật giáo duy nhất được

Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công nhận và là thànhviên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thànhlập sau Đại hội Phật giáo toàn quốc lần thứ Nhất tổ chức tại tùng lâm Quán Sứ,

Hà Nội vào ngày 7 tháng 11 năm 1981 nhằm thống nhất tất cả sinh hoạt Phậtgiáo của tăng ni, phật tử Việt Nam

+ Giáo lý: là lý thuyết, lý lẽ của một đạo, một tôn giáo Là trình bày chân

lý niềm tin một cách đơn giản, cụ thể, sống động, giúp người học hiểu và sống

có niềm tin Giáo lý của Đức Phật có thể tóm tắt như sau : Sống đời đạo đức.Nhận thức rõ ràng về mọi ý nghĩ và hành động

+ Duyên khởi: tiếng Pali là “Paticcsamuppàda” Dịch là tùy thuộc phát

sinh, nương theo các duyên mà sinh Thuyết Duyên khởi cũng được gọi là Nhânduyên sinh (zh 因縁生), và vì bao gồm 12 thành phần nên cũng có tên khác làThập nhị nhân duyên là một trong những giáo lý quan trọng nhất của đạo Phật.Thuyết này chỉ rõ là mọi hiện tượng tâm lý và vật lý tạo nên đời sống đều nằmtrong một mối liên hệ với nhau, chúng là nguyên nhân của một yếu tố này và làkết quả của một yếu tố khác, làm thành một vòng với mười hai yếu tố Các yếu

tố này làm loài hữu tình cứ mãi vướng mắc trong Luân hồi

+ Nhân quả: "Nhân" là nguyên nhân, "Quả" là kết quả Nhân là cái mầm.

Quả là cái hạt, cái trái do mầm ấy phát sinh Nhân là năng lực phát động, Quả là

sự hình thành của năng lực phát động ấy Nhân và Quả là hai trạng thái tiếp nốinhau mà có Nếu không có Nhân thì không có Quả và ngươc lại

Tiểu kết chương 1

Có thể thấy, Bình Phước là một tỉnh lị, giáp biên giới nên cũng có nhiềuthuận lợi và khó khăn về đời sống kinh tế, văn hóa, du lịch, v.v tuy nhiên rấtgiàu tài nguyên và đất đai màu mỡ Vì là khu vực biên giới nên khó quản lí, bảo

vệ rừng một cách chặt chẽ, đồng thời do nhiều dân cư sinh sống nên các tệ nạncũng như ô nhiễm môi trường là điều không thể tránh khỏi Song song với sựhình thành tỉnh Bình Phước là Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước rađời dựa trên điều kiện cũng như nhu cầu tâm linh của người dân mà hình thành

Từ khi thành lập cho đến nay trải qua 4 nhiệm kì Giáo Hội Phật giáo Việt Namtỉnh Bình Phước đã không ngừng phát triển tâm linh của người dân, nhằm hạnchế những mặc tiêu cực của đời sống xã hội Đặt biệt, từ khi có Pháp lệnh tínngưỡng, tôn giáo, Giáo hội dựa vào những điều lệ của nhà nước mà thực thi,đồng thời khuyến khích tín đồ thực hiện đúng nghĩa vụ của một người dân Nạnphá rừng, săn bắt thú ngày một giảm thiểu Vấn đề ô nhiễm nguồn nước, khôngkhí đang ngày càng cải thiện Trên tinh thần đó, việc cần phải giữ gìn và bảo vệnguồn tài nguyên thiên nhiên, BVMTTN để mang lại môi trường sống trong lànhcho người dân trên địa bàn tỉnh hiện nay là một điều tất yếu mà mỗi người phảithực hiện

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN CỦA GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM TẠI BÌNH PHƯỚC HIỆN NAY 2.1 Quan điểm về bảo vệ môi trường tự nhiên

2.1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về bảo vệ môi trường tự nhiên

Bắt đầu từ những năm 1960, những dấu hiệu cho thấy sự phát triển ngàycàng tăng của nạn suy thoái môi trường ngày một rõ ràng hơn, con người đã bắtđầu ý thức được về những ảnh hưởng có hại của mình đối với môi trường sống

Từ đó những nhà tri thức trên toàn thế giới quyết định tổ chức Hội nghị của LiênHợp quốc về con người và môi trường tại thủ đô Stockholm của Thụy Điển từ 5

- 6/6/1972 là kết quả của những nhận thức mới này, là hành động đầu tiên đánhdấu sự nỗ lực chung của toàn thể nhân loại nhằm giải quyết các vấn đề về môitrường Do đó, ngày 5/6 hằng năm được lấy là ngày Môi Trường Thế giới

(World Environment Day - viết tắt: WED), giao cho Chương trình Môi trường(UNEP) của Liên Hiệp Quốc có trụ sở tại Nairobi, Kenya (Thụy Điển) cũng lànước đầu tiên tổ chức kỷ niệm sự kiện này Hiện nay, đã có hơn 100 nước trênthế giới tham gia Mỗi năm, Liên Hợp Quốc chọn một thành phố làm nơi tổ chức

lễ kỷ niệm Ngày Môi trường Thế giới Trong ngày này, nhân dân trên toàn thếgiới sẽ nhận được một thông điệp chính thức của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc,trong đó có nêu lên các vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường chung trên toàn

thế giới Ngày Môi trường Thế giới “chính là sự kiện của người dân” với các

hoạt động đa dạng, phong phú, như tuần hành, diễu hành bằng xe đạp, các buổihoà nhạc xanh, các cuộc thi tại trường học, trồng cây, chiến dịch tái chế chất thi

và làm sạch môi trường

Từ năm 1982, Việt Nam cũng đã hưởng ứng các hoạt động kỷ niệm NgàyMôi trường Thế giới trong phạm vi cả nước Hàng năm, Bộ Tài nguyên&Môitrường thường phối hợp với các cơ quan liên quan phát động và tổ chức sôi nổi

ngày lễ này ở tất cả các tỉnh thành trên cả nước với các hoạt động như tổ chứccác chiến dịch làm sạch đẹp môi trường sống, môi trường làm việc và cũngchọn ra một địa phương đại diện làm nơi tổ chức các hoạt động trọng tâm cho cảnước có sự tham gia của mọi tầng lớp dân chúng như các quan chức Chính phủ,đại diện của các cơ quan, tổ chức quốc tế và các Đại sứ quán ở Việt Nam, họcsinh, sinh viên và các tổ chức xã hội quần chúng.

Trên tinh thần đó Đảng và nhà nước cũng đã đưa ra những quan điểm vềvấn đề BVMT Các kỳ Đại hội trước đã có những phương hướng về môi trường

và tại Đại hội XII của Đảng (01-2016), đề ra phương hướng và quan điểm củaĐảng về môi trường: “BVMT là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại;

là nhân tố bảo đảm sức khỏe và chất lượng cuộc sống của nhân dân; góp phầnquan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị, an ninh quốc gia

và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta” và “Đầu tư cho BVMT là đầu

tư cho phát triển bền vững”[113]

Bên cạnh đó, tại Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: “Quản lý nhà nước về tài

nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu nhiều mặt còn hạn chế;pháp luật, chính sách thiếu đồng bộ; thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạmchưa nghiêm”[112] Tình trạng ô nhiễm môi trường chậm được cải thiện, ở nhiềunơi còn nghiêm trọng, nhất là tại một số làng nghề, lưu vực sông, trong khi đóviệc xử lý vi phạm môi trường chưa nghiêm Ý thức bảo vệ môi trường của một

bộ phận người dân và doanh nghiệp chưa cao Nhiều hệ sinh thái tự nhiên, nhất

là hệ sinh thái rừng, đất ngập nước, thảm thực vật biển giảm cả về diện tích vàchất lượng Công tác bảo vệ rừng còn bất cập, tình trạng chặt phá và cháy rừngcòn xảy ra Nhiều loài sinh vật, nguồn gen quý đứng trước nguy cơ tuyệt chủngcao Việc khắc phục hậu quả về ô nhiễm môi trường do chiến tranh để lại cònnhiều khó khăn việc sử dụng năng lượng tái tạo (điện sinh khối, điện gió, điệnmặt trời, ) còn ít, đây là hạn chế, yếu kém cần nhanh chóng được khắc phục[112]

Tính đến nay, Nhà nước đã ba lần ban hành Luật Bảo vệ môi trường vàonăm 1993, 2005 và 2014 cùng với một số Nghị định về xử phạt vi phạm tronglĩnh vực bảo vệ môi trường như Nghị định 179/2013/NĐ-CP, Nghị định18/2015/NĐ-CP

Năm 1993 Nhà nước ban hành Luật Bảo vệ môi trường có 7 chương và 55điều Căn cứ vào Điều 29 và Điều 84 của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủnghĩa Việt Nam năm 1992 về môi trường Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế xã hội,những tác động mới đối với môi trường, những nhận thức mới về môi trường đãđặt ra những yêu cầu mới về tổ chức và hoạt động bảo vệ môi trường Vì những

lý do đó mà sau 12 năm, Luật bảo vệ môi trường 2005 ra đời Mặc dù Luật Bảo

vệ môi trường 2005 được xây dựng hoàn thiện đến mức có thể, song cũng khôngnằm ngoài quy luật chung của sự phát triển và vì thế đã bộc lộ những khiếmkhuyết nhất định, cần thiết phải chỉnh sửa, bổ sung

Xuất phát từ yêu cầu nêu trên, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tổ chứcđánh giá hiệu quả của Luật Bảo vệ môi trường 2005, chỉ ra những thành công vàchưa thành công, những bài học kinh nghiệm được rút ra từ thực tiễn phong phú.Trên cơ sở đó, chúng ta mới có thể bổ sung, chỉnh sửa những nội dung cần thiếttrong Luật bảo vệ môi trường sửa đổi Do đó, luật Bảo vệ môi trường năm 2014(được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày23/6/2014) đang hiện hành với 20 chương và 170 điều tương đối phù hợp với xãhội hiện nay, (tăng 05 chương và 34 điều); Có sự thay đổi thứ tự ưu tiên và bổsung chương mới; Có 116/135 điều mới hoặc được thay đổi, bổ sung (85,9%), bỏ

04 điều; Chương 1 Những quy định chung: mở rộng phạm vi không gian ápdụng; Mở rộng khái niệm môi trường; Bổ sung nguyên tắc coi BVMT là lĩnh vựcđược ưu tiên; Làm rõ hơn một số nội dung bị nghiêm cấm; Bổ sung quy định vềtrách nhiệm cung cấp thông tin môi trường; trách nhiệm báo cáo hàng năm vềcông tác BVMT của các cấp chính quyền; nội dung BVMT trong các báo cáotình hình thực hiện kế hoạch kinh tế-xã hội hàng năm từ cấp tỉnh, huyện, xã

Có thể nói, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn tuân thủ những quy địnhquốc tế về vấn đề môi trường và nhận thức rất rõ tầm quan trọng của việc bảo vệmôi trường trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Để gắng kết giữađạo và đời, nhằm phục vụ cho đất nước ngày một tốt đẹp hơn Trên tinh thần đótrong Pháp lệnh tín ngưỡng tôn giáo năm 2004 Ủy Ban Thường Vụ Quốc Hộinêu rõ tại điều 14, 15 và 29 về vấn đề bảo vệ môi trường cho các tôn giáo hiểu

và nắm rõ luật để tuyên truyền cũng như phát động phong trào bảo vệ môitrường, nhằm khắc phục hậu quả tác hại đến môi trường Cụ thể:

“Điều 14 Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo phải bảo đảm an toàn, tiết kiệm,phù hợp với truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc, giữ gìn, bảo vệ môitrường

Điều 15 Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo bị đình chỉ nếu thuộc một trongcác trường hợp sau: Xâm phạm an ninh quốc gia, ảnh hưởng nghiêm trọngđến trật tự công cộng hoặc môi trường…” [41, tr 25-41]

Tương tự, trong luật tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 tại điều 10 và 13 vẫn

đề cập đến vấn đề bảo vệ môi trường như:

“ Điều 10 Nguyên tắc tổ chức hoạt động tín ngưỡng

… Việc tổ chức hoạt động tín ngưỡng, lễ hội tín ngưỡng phải bảo đảm anninh, trật tự, an toàn xã hội, tiết kiệm, bảo vệ môi trường

Điều 13 Tổ chức lễ hội tín ngưỡng định kỳ

… Văn bản thông báo nêu rõ tên lễ hội tín ngưỡng, nội dung, quy mô,thời gian, địa điểm tổ chức, dự kiến thành viên ban tổ chức và các điềukiện cần thiết để bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường trong

lễ hội.” [63, tr 15-18]

Môi trường hiện nay là vấn nạn chung cho toàn nhân loại, không một quốc

gia nào hay một đất nước nào mà không nhắc đến Mỗi quốc gia đều có cách hayquy luật riêng để bản vệ đất nước mình cho tốt Việt Nam cũng không nằm ngoàimục đích đó, đã có bộ Luật riêng biệt cho vấn đề Bảo vệ môi trường Từ dân

thường cho đến trí thức, từ thành thị cho đến nông thôn và từ dân thường chođến những người theo tôn giáo đều áp dụng luật BVMT, bên cạnh đó trong LuậtTín ngưỡng, tôn giáo cũng đưa một vài điều về vấn đề BVMT, tạo hành langpháp lý để các tôn giáo thực hiện được tốt hơn, chặt chẽ hơn Trên tinh thần nhấnmạnh cho tín đồ tôn giáo hiểu sâu hơn về tầm quan trọng của việc BVMT Bởimỗi một tôn giáo là một cộng đồng xã hội nên việc tuyên truyền hay phát độngcác phong trào sẽ có nhiều hiệu quả tích cực mà nhà nước mong muốn.

Có thể thấy, từ khi thành lập tỉnh đến nay, các cơ quan ban ngành phốihợp với nhân dân địa phương thực hiện những quy định cũng như luật về vấn đềBVMT Tuy nhiên vẫn chưa giải quyết hết những tác hại mà con người gây rađối với môi trường Do đó, các ban ngành nhất là Sở Tài nguyên & Môi trườngtỉnh đã đưa ra những chính sách nhằm khác phục tình trạng phá hoại môi trườngnhư năm 2015 Sở đưa ra những chính sách liên quan đến động lực “ Đẩy mạnhcông tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về BVMT đến từng địa bàn,dân cư, cán bộ, nhà máy xí nghiệp ’’ và chính sách liên quan đến hiện trạng ônhiễm môi trường như “Tăng cường công tác quản lí các dự án đầu tư, xây dựngtheo đúng quy hoạch , thực hiện xã hội hóa công tác thu gom, xử lí chất thải ”[ 69, tr 149-150] Hiện nay tỉnh Bình Phước ngày một khắc phục tình trạng pháhoại môi trường, đồng thời dựa vào Luật BVMT của Nhà nước mà có nhữngbiện pháp, chính sách tương đối phù hợp để BVMTTN một cách tốt nhất

2.1.2 Quan điểm của Phật Giáo về bảo vệ môi trường tự nhiên

Phật giáo là một tôn giáo có ý thức bảo vệ môi trường một cách sâu sắc,không chỉ coi trọng bảo vệ tâm hồn bên trong, mà đồng thời cũng chú ý sự cânbằng sinh thái bên ngoài Bảo vệ môi trường tâm hồn, cần phải bắt đầu dựa vàocon người tịnh hoá tam độc tham, sân, si của bản thân; cân bằng sinh thái, thìphụ thuộc vào sự chung sức của mọi người để duy trì Trong Bồ – tát Thiểm Tử

kinh nói, Bồ – tát Thiểm Tử “bước chân xuống đất thường sợ đất đau” (lữ địa

thường khủng địa thống), chính là ý thức từ bi trân quý môi trường tự nhiên

Tư tưởng bảo vệ môi trường của Phật giáo bắt nguồn từ sự giác ngộ về

“duyên khởi” của Đức Phật Thích ca Mâu ni, cho rằng vạn vật trên thế gian nàyđều được xây dựng trong mối quan hệ tồn tại phụ thuộc lẫn nhau Đức Phật đãnhận thức được và chỉ rõ nguyên lý vận hành của vũ trụ vạn vật qua cái nhìn củaDuyên khởi: “Cái này có thì cái kia có, cái này không thì cái kia không, cái này

sinh thì cái kia sinh, cái này diệt thì cái kia diệt”[46, tr 65] Đây là chân lý về sự

tồn vong của vũ trụ vạn vật Con người và muôn loài trong thế giới này tồn tạihay diệt vong đều có quan hệ hữu cơ, gắn bó mật thiết với nhau, tất cả đều trongmối tương quan trùng trùng duyên khởi Không chỉ nhận thức rõ ràng về mốitương quan giữa con người và thế giới như vậy, mà đức Phật cùng chúng đệ tửluôn luôn thực hiện việc bảo vệ môi trường trong quá trình tu tập, hành đạo trên

cả hai phương diện môi trường tự nhiên và môi trường xã hội

Trong kinh Di Giáo, bài 2 Đức Phật dạy chúng đệ tử 11 việc không nênlàm trong đó có: “Không được đốt chặc cây cỏ, đào xới đất đai” [57, tr 328] Đâychính là tâm thương yêu và tôn trọng sự sống của muôn loài Chính vì lẽ đó màtrên cơ sở triết lý Duyên khởi, Vô thường, Vô ngã, Nghiệp báo và Nhân quả,Phật giáo đã xây dựng nên những chuẩn mực đạo đức như từ bi, bất sát, tạonghiệp thiện… rất có ý nghĩa trong ứng xử “thiện” với thế giới tự nhiên, với môitrường Các chuẩn mực tu học và thực hành của Phật giáo đối với môi trường tựnhiên rất gần với các chuẩn mực đạo đức môi trường và đáp ứng yêu cầu xâydựng ý thức tự giác về bảo vệ môi trường của đạo đức môi trường hiện nay

Chính từ, bi, hỷ, xả là bốn sức mạnh kết nối sự yêu thương, sự thông cảmgiữa người với thiên nhiên, hướng đến xây dựng một môi trường tốt đẹp chohành tinh của chúng ta Lý thuyết Duyên khởi, cho rằng sự sống là sự hỗ tươnggiữa các loài Đức Phật dạy lòng từ có được những lợi ích như sau: “ngủ được anlạc, dậy được an lạc, không có ác mộng, được người khác ái mộ được loài phinhân yêu kính, được loài trời gia hộ” [11, tr.11]

Hay trong Đại tạng kinh, Trung bộ II, Đức Phật thực hiện 5 pháp khiếncho chúng đệ tử phải tôn trọng và nương vào để tu tập Năm pháp ấy là: “Ăn ít,Biết đủ loại y; Biết đủ món ăn (khất thực); Biết đủ với bất cứ sàng tọa, Sống viễn

ly Cũng có nghĩa là Đức Phật dạy chúng đệ tử pháp thiểu dục và tri túc, đểkhông hại mình mà còn lợi ích cho chúng sanh”[11, tr 33-34]

Lối ăn chay, không sát sinh trong truyền thống Phật giáo không chỉ nhưhành động tu dưỡng để kiểm soát Tham, Sân, Si (xét theo mức độ: Thân, Khẩu,Ý) của bản thân trong quá trình đạt tới giải thóat, giác ngộ, mà còn được quy

thành “tính thiện” tự giác, từ bi, vị tha của các Phật tử Tinh thần ăn chay, “bất

sát” của Phật giáo rất gần tới ý thức về đạo đức môi trường hiện đại khi chuẩn

hóa lối sống ứng xử thân thiện với môi trường thành giá trị đạo đức của conngười giác ngộ Trong thời kỳ mùa mưa an cư kiết hạ, đức Phật khuyên các TỷKheo không nên đi ra ngoài vì sợ dẫm đạp trên cỏ cây hoặc các loài côn trùngnẩy nở rất nhiều trên đất và trong không khí ẩm ướt Ngài xác nhận không sátsanh là bố thí không sợ hãi, bố thí không hận thù, bố thí không làm hại: “VịThánh đệ tử từ bỏ sát sanh, đem không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh”[12, tr.229] Ngài tuyên bố rất rõ, Ngài không chấp nhận vì Ngài hay vì đệ tử can Ngài

mà giết hại các chúng sanh để cúng dường đồ ăn Ngài khuyên các đệ tử tại giakhông nên làm nghề buôn bán hay buôn bán thịt Tinh thần tôn trọng sự sống đốivới mọi loài trở thành nếp sống mà ngày Phât tử Việt Nam có truyền thốngphóng sinh thả chim, thả cá…, phóng đăng, ăn chay, thọ bát quan trai là nhữnghình ảnh tuyệt đẹp cần lòng từ bi ấy, đức Phật dạy các đệ tử xuất gia và tại giacần phải hành trì bốn vô lượng tâm: Tu tập lòng từ để đối trị lòng sân, tu tập lòng

bi để không hại người hại vật, tu tập lòng hỷ để trừ diệt lòng ganh ghét và tu tậphạnh xả để đoạn diệt hận thù

Trong Tăng nhất A hàm kinh quyển 10, Đức Phật cũng nói rằng: “Vườntrái cây cho sự mát mẻ, nhịp cầu giúp nhân dân; gần đường làm nhà xí, nhân dânđược nghỉ ngơi” (Viên quả thí thanh lương, kiều lương độ nhân dân, cận đạo tác

thanh xí, nhân dân đắc hưu tức) [72, tr 227] Trồng hoa, trồng cây ăn quả, đểtịnh hoá làm sạch không khí, bảo vệ nguồn nước, lợi người ích vật, ích mình lợingười, tất nhiên có thể tăng thêm công đức.

Do con người với lòng tham lam và ích kỉ, trục lợi với chiêu bài “chinh

phục” tự nhiên tạo thành khủng hoảng sinh thái, thực tế càng cho thấy ý nghĩa hệ

thống sinh thái cộng sinh giữa con người và giới tự nhiên là không thể tách rời.Bản thân của thế giới là một kết cấu cộng hưởng sinh tồn, mà Phật giáo chỉ rõ đó

là sự tập hợp của 4 yếu tố đất nước gió lửa, nói rộng hơn là sự cấu thành của 5thủ uẩn giả hợp, biểu hiện qua sự sinh tồn của từng giai đoạn con người, hoàncảnh, môi trường Cho nên, con người và giới tự nhiên là cộng tồn, tương táccộng sinh lẫn nhau, không có tự nhiên thì con người không thể tồn tại và ngượclại nếu con người không tồn tại thì giới tự nhiên cũng không có ý nghĩa

Cuối cùng là lý Nhân Quả Mỗi một việc mà ta làm đều có

Nhân-Duyên-Quả hay gọi là Nhân-Nhân-Duyên-Quả Trong Đạo Phật thường có câu: “Bồ Tát sợ Nhân,

Chúng Sanh sợ Quả” Nhưng dù đứng ở nền tảng giáo lý nào và giải pháp đưa ra

là gì, thì cái nhìn chung của Phật giáo về môi trường thiên nhiên là cái nhìn “bấtnhị”, xem con người với môi trường thiên nhiên bao gồm rừng núi, sông biển,khí trời cho đến các loại động thực vật khác nhau là không hề tất rời nhau; tất cả

hỗ tương và đan xen trong một vòng quay nhân quả phổ quát

Như vậy, việc bảo vệ môi trường nhằm khắc phục dục vọng và lòng thamcủa con người trong Đạo Phật là hoàn toàn có cơ sở Qua những trích dẫn trênĐức Phật đã đề cập rất nhiều đến vấn đề bảo vệ môi trường thông qua kinh-luật-luận Ở đây chúng tôi chỉ đưa ra một vài điểm trọng yếu như: Lý Duyên Khởi, 2giới, trong 5 giới cơ bản của một người đệ tử Đức Phật là không Sát Sanh vàkhông Trộm Cắp cuối cùng là Nhân Quả Ba vấn đề này Đức Phật nhắc đi nhắclại rất nhiều trong những lần thuyết pháp Khi Ngài thành Phật bài pháp đầu tiên

mà Người thuyết là Duyên Khởi: Vạn vật đều có sanh và có diệt, có nhu cầu tồntại và phát triển chỉ là tánh giác (sự hiểu biết) nhiều và ít mà thôi, cho nên mọi

loài cần phải tôn trọng và bảo vệ lẫn nhau Kế đến là hai giới không Sát Sanh vàKhông Trộm Cắp Con người muốn tồn tại và không muốn ai lấy của mình, sáthại mình thì muôn loài khác cũng thế Cho nên qua hai giới này Đức Phật chỉcho con người biết thế nào là Thiểu Dục (không tham) và thế nào là Tri Túc(biếtđủ) Nhờ không tham và biết đủ, con người mới khắc phục lòng tham và dụcvọng của mình để không hại người hại vật Đồng thời, biết bảo vệ lấy mình cũngnhư bảo vệ muôn loài Đây cũng là một cách bảo vệ môi trường một cách thiếtthực mà con người cần phải thực hiện.

Trên tinh thần đó, GHPGVN tỉnh Bình Phước đã noi theo những lời dạycủa Đức Phật để tuyên truyền, giáo dục đến các Tăng, Ni, Phật tử thực hiện theogiáo lý nhà Phật trong cuộc sống hằng ngày, nhất là trong việc bảo vệ môi trường

thu được những thành tựu đáng kể trong tái tạo môi trường tự nhiên, xây dựng

môi trường sinh thái và xây dựng nếp sống văn hóa mới, tuy nhiên cũng không

tránh khỏi một số bất cập chưa được giải quyết

2.2.1 Những thành tựu về hoạt động bảo vệ môi trường của GHPGVN tỉnh Bình Phước hiện nay

2.2.1.1 Tái tạo môi trường tự nhiên.