sáng kiến kinh nghiệm trong làm văn miêu tả lớp 4

“Một số biện pháp rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4. Công nghệ tin học là một lĩnh vực đột phá có vai trò lớn trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội. Thúc đẩy mạnh mẽ quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước

BÁO CÁO

ÁP DỤNG SÁNG KIẾN NĂM HỌC 2018 - 2019

Họ và tên: Đào Thị Ngọc

Đơn vị: Trường tiểu học Lý Tự Trọng

Dạy lớp: 3

Số năm công tác:

Tên sáng kiến đã áp dụng năm học 2018-2019: “jỨng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lớp 3A1 - Trường Tiểu học Lý Tự Trọng

- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục

- Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 5/9/2018

- Mô tả bản chất sáng kiến:

+ Tình trạng của giải pháp đã biết:

Công nghệ tin học là một lĩnh vực đột phá có vai trò lớn trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội Thúc đẩy mạnh mẽ quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước Đối với lĩnh vực giáo dục đào tạo, công nghệ thông tin có tác dụng làm thay đổi mạnh mẽ phương pháp, phương thức dạy – học nhất là khi nền giáo dục của nước ta bước sang thế kỉ 21, thế kỉ của công nghệ thông tin

Để đạt được mục tiêu đó, trong những năm gần đây việc ứng dụng CNTT vào dạy – học đã và đang trở thành một xu thế phát triển mạnh mẽ ở các trường học, cấp học

Qua những năm đứng lớp, tôi luôn ý thức việc sử dụng đồ dùng dạy học trực quan (tranh, ảnh, sơ đồ, mô hình, vật mẫu,…) vào các tiết dạy tôi cảm thấy các em rất hứng thú học tập và tiếp thu bài nhanh hơn, đồng thời giáo viên đỡ mất thời gian trong việc giải thích, thuyết trình các hiện tượng hoặc đối tượng mà học sinh cần nghiên cứu Vì vậy, tiết học trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với những tiết dạy không có sử dụng đồ dùng dạy học trực quan

Ngày nay, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật đã xuất hiện nhiều phương tiện dạy học trực quan trong đó phương tiện nghe – nhìn chiếm một vị trí rất quan trọng Tôi đã tìm hiểu và ứng dụng thực tế, cuối cùng tôi đã chọn được một số phương tiện ứng dụng CNTT vào việc giảng dạy Cụ thể là sử dụng phần mềm đa phương tiện Microsoft Power Point; Violet; Lecture Maker trong công tác dạy – học

Vì vậy chúng ta cần phải thấy được những ưu điểm của việc ứng dụng CNTT vào dạy – học để phát huy được những điểm mạnh của nó…… Đây cũng chính là nền tảng để kích thích sự hứng thú học tập của các em,

từ đó các em sẽ chủ động và sáng tạo hơn trong học tập

Ở Tiểu học, văn miêu tả chiếm khá nhiều thời lượng trong các thể loại Tập làm văn (Ở lớp 4 văn miêu tả có 30 tiết, chiếm khoảng 50% thời lượng toàn bộ chương trình tập làm văn) Văn miêu tả được chia thành các kiểu bài khác nhau căn cứ vào đối tượng miêu tả Các kiểu bài miêu tả ở lớp 4 bao gồm: tả đồ vật, tả cây cối, tả con vật Tất cả đều là các chủ đề khá gần gũi nhưng khó so với các em vì khả năng trình bày, diễn đạt vấn đề thông qua nói và viết đối với nhiều em là rất khó khăn, lúng túng; các em rất e ngại, sợ phải trình bày, diễn giải một vấn đề nào đó mà thầy cô, bạn

bè yêu cầu Nhiều em rất sợ, rất ngán ngẩm khi nhắc đến Tập làm văn Bản thân các em cũng gặp nhiều khó khăn trong việc cảm nhận cái hay, cái đẹp trong các bài văn, bài thơ được học

Thực tế ở trường TH Lý Tự Trọng vẫn còn không ít giáo viên và học sinh chưa nhận thức được hết tầm quan trọng của việc quan sát, tìm ý, viết đoạn văn nên chất lượng giờ tập làm văn, lập dàn ý và giờ dạy tập làm văn viết đoạn văn miêu tả còn hạn chế Nhiều giáo viên vẫn chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn các em hoàn thành những nội dung yêu cầu của bài tập dựa vào gợi ý trong sách giao khoa và sách giáo viên Một số chưa thực sự quan tâm, phát huy hết năng lực của học sinh cũng như chú ý giúp cho các em biết rèn dũa câu văn, ý văn Còn học sinh, đa phần các em chỉ dừng lại ở mức độ trả lời, liệt kê các chi tiết, các bộ phận của sự vật theo gợi ý của thầy cô một cách máy móc, khuôn mẫu Mặt khác, với đa số học sinh lớp Bốn, vốn

từ ngữ của các em còn rất nghèo nàn, việc diễn đạt câu văn, ý văn còn nhiều hạn chế Nhất là khi làm các bài Tập làm văn miêu tả, các em chỉ dừng lại ở việc liệt kê các chi tiết, các bộ phận của sự vật một cách đơn giản dẫn đến câu văn hết sức khô khan Thậm chí, có những em khi miêu tả một sự vật thì không biết phải bắt đầu từ đâu, không biết phải tả những gì,

tả thế nào, …

Với mong muốn giúp các em biết diễn đạt trôi chảy, trình bày những câu văn, ý văn giàu hình ảnh, có cảm xúc, tôi đã mạnh dạn đặt vấn đề và thực hiện: “Rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4a2”

Những nhược điểm trên ảnh hưởng lớn đến công tác giảng dạy của giáo viên và việc Để khắc phục tình trạng trên và tổ chức tiết dạy-học tập làm văn miêu tả có chất lượng hơn, phù hợp với học sinh đang dạy Phương pháp và biện pháp rèn kĩ năng làm văn miêu tả ở lớp 4

+ Những nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm của giải pháp đã biết:

Giúp học sinh biết lập dàn ý cho bài văn cụ thể

Học sinh biết chọn lựa, chắt lọc hình ảnh miêu tả

Giúp các em biết chọn lựa, sử dụng từ ngữ giàu tính gợi tả, gợi cảm, nói-viết câu văn có dùng phép so sánh, nhân hóa phù hợp với đối tượng miêu tả

Giúp học sinh có kĩ năng biết diễn đạt câu văn (nói, viết) trọn ý, sắp xếp các ý, các câu văn lôgic; biết kiểm tra, rà soát lại bài viết về nội dung, cách diễn đạt

Giúp các em biết học tập từ ngữ, ý văn, hình ảnh hay khi làm văn Học sinh được phát triển khả năng giao tiếp thông qua nói-viết

* Giải pháp cụ thể:

1- Biết lập dàn ý cho bài văn cụ thể:

Dù đây là một yêu cầu rất thường xuyên nhưng trên thực tế lại có rất nhiều em không thể thực hiện được, có những em không biết lập dàn ý là

làm cái gì, để làm gì Bởi lẽ, ở những lớp dưới, các em không phải làm việc này, mà các em chỉ viết câu văn, đoạn văn bằng cách trả lời những câu hỏi cho sẵn hoặc dựa vào những gợi ý của thầy cô một cách đơn giản, ngắn gọn Trong khi lên lớp Bốn thì việc lập dàn ý cho một đề bài cụ thể (loại bài miêu tả) là yêu cầu bắt buộc các em phải biết thực hiện, tự thực hiện để dựa vào đó mà hoàn chỉnh đoạn văn, bài văn

Để giúp các em dễ dàng hơn trong việc tự lập dàn ý cho bài văn, khi dạy học các bài Cấu tạo của bài văn miêu tả (tả đồ vật, tả cây cối và tả loài vật), tôi chủ động giúp các em dựa vào nội dung phần Ghi nhớ trong sách giáo khoa, cùng xây dựng một dàn bài chung cho loại bài văn miêu tả đang học Dàn bài chung này tôi sẽ ghi cố định ở một bảng phụ để làm cơ sở cho học sinh xây dựng dàn ý riêng cho mỗi bài văn miêu tả sau này Dàn bài này cũng được sử dụng chung cho cả lớp trong các tiết tập làm văn có yêu cầu viết một đoạn văn hay hoàn chỉnh một bài văn

Ví dụ: Khi dạy bài Cấu tạo của bài văn miêu tả con vật (sách giáo khoa lớp Bốn, tập hai, trang 112), sau khi giúp học sinh rút được nội dung ghi nhớ như trong sách giáo khoa, tôi sẽ chủ động bám vào nội dung phần ghi nhớ, dùng câu hỏi gợi ý, dẫn dắt cho các em nêu để xây dựng dàn bài chung cho bài văn miêu tả con vật:

Mở bài: Giới thiệu con vật sẽ tả.

- Để giới thiệu con vật sẽ tả, em cần giới thiệu những gì? (Tên con vật,

nơi nó ở, lí do em thích nó,…)

Thân bài:

a) Tả hình dáng

- Mỗi con vật thường đều có những bộ phận nào? (đầu: Mắt, mũi, miệng (mõm, mỏ), tai, …; mình: thân, lưng, bụng, ngực,…; chi: móng vuốt, cựa,…; đuôi, cánh, ….),

b) Tả thói quen sinh hoạt và một vài hoạt động chính của con vật

- Thói quen sinh hoạt là những thói quen nào? (ăn, ngủ, đùa giỡn, …)

- Những hoạt động chính của con vật là gì? Ví dụ? (con mèo: bắt

chuột; con chó: giữ nhà, mừng chủ; …)

Kết luận: Nêu cảm nghĩ đối với con vật.

+ Cảm nghĩ của em đối với con vật có thể là gì? (yêu, thích, thấy thiếu vắng khi đi đâu về mà không trông thấy nó, …); Em làm gì để thể hiện tình cảm của em đối với nó? (chăm sóc, bảo vệ, …)

Hoặc, khi hướng dẫn học sinh làm bài tập 3 (Hãy viết một đoạn văn

có chứa câu mở đoạn như sau: Con mèo nhà em đã ra dáng một co6 gái dịu dàng, nết na.) của bài Luyện tập xây dựng đoạn văn miêu tả con vật

(sách lớp Bốn, tập hai, trang 130), tôi sử dụng Dàn bài chung cho bài văn

miêu tả con vật đã xây dựng, gợi ý cho các em có thể dựa vào nội dung Tả

hình dáng ở phần thân bài trong dàn bài để hoàn thành bài tập Như thế,

các em sẽ dễ dàng chọn lựa những bộ phận nổi bật của con gà trống để miêu tả như: cái đầu, cái mào, cái mỏ, cặp mắt, bộ lông, đôi cánh, đôi chân, chiếc cựa, cái đuôi, …

2- Biết chọn lựa, chắt lọc hình ảnh miêu tả:

Môn tập làm văn ở tiểu học có nhiệm vụ rất quan trọng là rèn kỹ năng nghe, nói, viết Nhưng học sinh còn lúng túng không biết lắng nghe gì? Nói gì? Viết gì? Vì vậy, dạy học cho học sinh biết quan sát tìm ý để hình thành thói quen chuẩn bị bài tốt là một yêu cầu quan trọng khi làm văn Muốn quan sát tốt, học sinh cần nắm được cách quan sát và những yêu cầu quan sát để làm văn Cùng một đối tượng (Ví dụ cùng một con mèo) nhưng mỗi

cá nhân lại có sự cảm nhận riêng (có em thích màu sắc bên ngoài, có em thích dáng vẻ oai vệ, dịu dàng, nũng nịu, có em lại thích tiếng kêu ngoao ngoao, …) Giáo viên phải tôn trọng ý kiến của các em, không phê phán vội vàng, chủ quan, phải giúp học sinh tự tin trong học tập Tuy nhiên, để miêu tả một đối tượng nào đó, giáo viên cần giúp các em biết quan sát đối tượng theo từng góc nhìn, từng thời điểm, biết cảm nhận và chọn “điểm nhấn” của đối tượng tạo ra nét riêng biệt trong bài văn của mình Do vậy,

để đảm bảo tính chân thực của bài miêu tả cần phải được bắt nguồn từ quan sát trực tiếp đối tượng miêu tả, kết hợp với kinh nghiệm sống, trí tưởng tượng của học sinh, phải thể hiện được tình cảm, cảm xúc thực của

các em trước đối tượng miêu tả Tính chân thực đòi hỏi phải có chi tiết thực, tả đúng bản chất của đối tượng miêu tả, thể hiện được những nét đẹp

đẽ, đúng đắn trong tư tưởng, tình cảm của người học sinh khi bộc lộ thái độ của các em với đối tượng miêu tả

Để thực hiện những yêu cầu trên, tôi thường thiết kế bài dạy giáo án trình chiếu Power Point hướng cho học sinh thực hiện thật tốt từng bước, kết hợp quan sát hình ảnh do giáo viên chuẩn bị:

+ Xác định cụ thể và chọn một đối tượng cần quan sát (đó là vật gì? hoặc con gì? hay cây gì?)

+ Quan sát sự vật bằng các giác quan như thị giác, thính giác, khứu giác và cả xúc giác Trước tiên là quan sát bao quát đối tượng và cảm nhận (nó đẹp, dễ thương, hoặc oai phong, hay dữ tợn, ), rồi quan sát từng bộ phận của đối tượng theo một trình tự nhất định (từ trên xuống dưới, từ trước ra sau, hoặc đầu, mình rối đến chi, …) Quan sát thật kĩ những bộ phận của sự vật mà em thích thú, ấn tượng Khi quan sát sự vật, các em cũng có thể trao đổi theo nhóm với nhau để tìm ra những đặc điểm của đối tượng một cách tốt nhất

+ Kết hợp quan sát là ghi chép (ghi chép những điều quan sát được) và liên tưởng (liên tưởng để so sánh, nhân hóa sự vật)

Chẳng hạn, để giúp học sinh làm tốt bài tập 3 (Hãy viết một đoạn văn

có chứa câu mở đoạn như sau: Cô mèo con nhà em đã ra dáng một cô gái dịu dàng nết na.) của bài Luyện tập xây dựng đoạn văn miêu tả con vật

(sách lớp Bốn, tập hai, trang 130), thì ở tiết học trước đó, tôi yêu cầu các em:

+ Chọn hoặc nhớ lại một con mèo mà em đã gặp

+ Quan sát (hoặc nhớ lại) và ghi lại các đặc điểm của từng bộ phận của nó Chú ý ghi thật chi tiết những bộ phận nổi bật của con gà đó

VD: hình ảnh minh họa cho bài học miêu tả con vật mà em yêu thích

( Giáo án trình chiếu Power Point)

* Nhìn tai chú mèo em liên tưởng đến những gì?

Hãy thi đặt câu với hình ảnh mà em liên tưởng đến

* Quan sát so sánh xem mắt mèo giống những gì? to hơn hay bé hơn những gì mà em được nhìn thấy trong cuộc sống?

Hãy thi đặt câu có hình ảnh so sánh hay nhân hóa về cặp mắt của mèo.

* Nhìn đuôi chú mèo em liên tưởng đến những gì? Hãy thi đặt câu với hình ảnh mà em liên tưởng đến

* Nhìn thân mình chú mèo em liên tưởng đến những gì?

Hãy thi đặt câu có hình ảnh nhân hóa, so sánh cho câu văn miêu tả thêm sinh động.

3- Biết chọn lựa, sử dụng từ ngữ giàu tính gợi tả, gợi cảm, nói-viết câu văn có dùng phép so sánh, nhân hóa phù hợp với đối tượng miêu tả:

Việc dùng từ ngữ giàu hình ảnh, gợi tả, gợi cảm, các biện pháp so sánh, nhân hóa khi viết văn sẽ giúp cho câu văn, bài văn trở nên sinh động hơn, mượt mà hơn, ý tứ hơn và thu hút người đọc, người nghe hơn

Như vậy, việc giúp các em biết tìm từ ngữ, ý văn hay, hình ảnh đẹp, phù hợp để miêu tả sự vật cụ thể là vừa giúp phát huy tốt năng lực của mỗi học sinh, vừa góp phần cung cấp ý văn, từ ngữ phù hợp cho những học sinh khác

+ Cùng với việc giới thiệu một số hình ảnh cụ thể cho học sinh quan sát, giáo viên có thể gợi ý cho mỗi học sinh tự chọn chi tiết cụ thể của đối tượng cần miêu tả, rồi tìm những từ ngữ, ý văn, câu văn, hình ảnh so sánh, nhân hóa mà mình cảm thấy phù hợp, hay có thể sử dụng để miêu tả chi tiết đó của đối tượng

+ Lớp nhận xét, bình và chọn những từ ngữ, ý văn hay, hình ảnh đẹp, phù hợp

+ Vận dụng chính những từ ngữ, câu văn, ý văn được lớp đánh giá cao theo ý thích của riêng mình đưa vào bài của mình, tạo ra nét riêng trong chính bài làm của mình

Xin được tiếp theo ví dụ ở trên, (với bài tập 3 của bài Luyện tập xây dựng đoạn văn miêu tả con vật): Trước tiên, tôi giới thiệu cho các em hình ảnh hoặc videoclip về một số con mèo cho các em chọn lựa và quan sát một con mà em thích Tiếp đó là cùng với việc sử dụng Dàn bài chung của

bài văn miêu tả con vật đã xây dựng (nội dung Tả hình dáng ở phần thân

bài), tôi sẽ lần lượt hướng cho các em nêu các bộ phận tiêu biểu của con mèo và những ý văn, câu văn, hình ảnh so sánh, nhân hóa mà mình cảm thấy hay, phù hợp, có thể sử dụng để miêu tả các bộ phận đó Lúc này các

em có thể kết hợp vừa quan sát trực tiếp hình ảnh giáo viên cung cấp, vừa dựa vào những điều mình đã ghi chép khi chuẩn bị ở nhà để thực hiện yêu cầu của thầy cô Với những từ ngữ, ý văn các em nêu được, tôi gợi ý cho lớp cùng nhận xét, bình và chọn những từ ngữ, ý văn hay, hình ảnh đẹp, phù hợp rồi ghi nhanh lên bảng làm cơ sở cho các em chọn lựa, vận dụng chính những từ ngữ, câu văn, ý văn được lớp đánh giá cao theo ý thích của riêng mình để thực hiện yêu cầu của bài tập

4- Biết diễn đạt câu văn (nói, viết) trọn ý, sắp xếp các ý, các câu văn lôgic; biết kiểm tra, rà soát lại bài viết về nội dung, cách diễn đạt:

4.1 Tập diễn đạt câu văn (nói, viết) trọn ý, sắp xếp các ý, các câu văn lôgic:

Các em sẽ biết tự diễn đạt câu văn trọn ý khi các em biết sắp xếp các

từ ngữ thành câu văn đúng ngữ nghĩa, biết sắp xếp các câu văn thành đoạn văn lôgic, đúng chủ đề Tuy nhiên, đây là việc làm rất khó, cần được tập luyện thường xuyên và khá mất thời gian, mà thời gian ở các tiết học Tập làm văn lại có hạn, vì vậy, bản thân tôi thường thực hiện không chỉ ở các tiết Tập làm văn mà ở cả các tiết học khác như Luyện từ và câu hay Chính

tả Với những bài tập có yêu cầu liên quan đến việc phải trình bày, sắp xếp các ý, câu văn lôgic, hoặc ở một số tiết Tập làm văn, tôi thường chủ động chuẩn bị các từ ngữ, câu văn theo chủ đề nhất định đủ dùng cho học sinh hoạt động theo dự kiến Cho các từ ngữ, yêu cầu học sinh dùng những từ ngữ đó sắp xếp lại thành những câu văn hoàn chỉnh (hoặc dùng những câu văn sắp xếp thành đoạn văn) theo chủ đề mà giáo viên yêu cầu Tiếp đó có thể tổ chức nhận xét, đánh giá, sửa chữa Cần đánh giá, nhận xét trên sự sáng tạo của học sinh, tôn trọng ý tưởng của học sinh, không nhất thiết phải đúng theo mẫu ấn định sẵn Tuy nhiên cũng cần phải điều chỉnh, sửa chữa nếu chưa phù hợp Ngoài ra, ngay cả khi các em trả lời câu hỏi của thầy cô, của bạn bè hoặc khi yêu cầu các em trình bày một vấn đề nào đó, tôi đặc biệt chú trọng đến cách trình bày, diễn đạt của các em (nhất là với những học sinh chưa đạt chuẩn kiến thức- kĩ năng) Khi thấy học trò trình bày vấn đề lủng củng, không rõ ràng hoặc sử dụng từ ngữ không phù hợp, tôi sẽ nhận xét khéo và gợi ý, tập cho các em và cả các bạn khác cùng cân nhắc, diễn đạt lại vấn đề sao cho trôi chảy, rõ ràng, đủ ý, và dễ hiểu

4.2.Tập kiểm tra, rà soát lại bài viết về nội dung, cách diễn đạt, cách trình bày:

Đối với học sinh lớp Bốn thì đây là việc làm rất khó khăn, ít em tự thực hiện được Việc tập cho các em biết tự kiểm tra, rà soát lại bài viết về

cả nội dung và cách diễn đạt, cách trình bày là rất cần thiết, nó không chỉ giúp các em nâng cao khả năng làm văn, nâng cao chất lượng câu văn, đoạn văn, bài văn của các em mà còn giúp cho các em rèn luyện kĩ năng