CÁC NHÂN tố ẢNH HƯỞNG đến sự THÀNH CÔNG của hệ THỐNG THÔNG TIN kế TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP VIỆT NAM tt

Các nghiên cứu cho thấy: • Sự thành công của hệ thống thông tin kế toán tác động tích cực đến thành quả của doanh nghiệp • Sự đa dạng trong nghiên cứu về sự thành công của hệ thống t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN PHƯỚC BẢO ẤN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ THÀNH CÔNG CỦA

HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN

TRONG DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH: KẾ TOÁN MÃ SỐ: 9.34.03.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH- NĂM 2018

Công trình được hoàn thành tại:

Trường Đại học Kinh tế Tp.HCM

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS VÕ VĂN NHỊ

Vào hồi: giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bối cảnh tác động: Sự phát triển của công nghệ thông tin và các nền tảng của cách mạng công nghiệp 4.0 ảnh hưởng đến hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp

Các nghiên cứu cho thấy:

• Sự thành công của hệ thống thông tin kế toán tác động tích cực đến thành quả của doanh nghiệp

• Sự đa dạng trong nghiên cứu về sự thành công của hệ thống thông tin kế toán

• Vai trò quan trọng của cá nhân trong sự thành công của hệ thống thông tin kế toán

Như vậy, cần trả lời các câu hỏi: Như thế nào là hệ thống thông tin kế toán thành công? Ứng dụng sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp như thế nào? Hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp thành công mang lại lợi ích gì cho kế toán, cho người sử dụng thông tin kế toán hay cho chính bản thân doanh nghiệp? Việc nghiên cứu, tìm hiểu hệ thống thông tin kế toán thành công tác động như thế nào đến việc nghiên cứu, giảng dạy hệ thống thông tin kế toán?

2 Mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu được đặt ra của đề tài là: Nghiên cứu tác động đến

sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam

Mục tiêu chung: Xác định các nhân tố và đo lường ảnh hưởng của các

nhân tố tác động đến sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam

Mục tiêu cụ thể:

Mục tiêu nghiên cứu 1: Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành

công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam Mục tiêu nghiên cứu 1 là câu trả lời cho câu hỏi nghiên cứu: Nhân tố nào

tác động đến sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp Việt Nam?

Mục tiêu nghiên cứu 2: Xác định và đo lường các thành phần của hệ

thống thông tin kế toán thành công trong doanh nghiệp Việt Nam Mục

tiêu này được trả lời từ câu hỏi: Sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam bao gồm các thành phần nào và được xác định, đo lường như thế nào?

Mục tiêu nghiên cứu 3: Đo lường tác động của các nhân tố đến sự thành

công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam

Với mục tiêu này, câu hỏi nghiên cứu thứ 3 là: Sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam chịu ảnh hưởng như thế nào từ các nhân tố có liên quan?

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của Luận án là sự thành

công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam Khách thể nghiên cứu là người sử dụng hệ thống thông tin kế toán, cụ thể: nhân

viên kế toán trong các doanh nghiệp đang ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác kế toán Đơn vị phân tích là cá nhân, đối tượng khảo sát là

kế toán viên tại các doanh nghiệp; phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất; phạm vi khảo sát các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Phạm vi nghiên cứu: (1) Đề tài nghiên cứu hệ thống thông tin kế toán,

do đó tập trung khảo sát ở bộ phận kế toán trong doanh nghiệp; (2) Đề tài khảo sát đối với doanh nghiệp Việt Nam; (3) Đề tài chỉ khảo sát hệ thống thông tin kế toán trong môi trường ứng dụng công nghệ thông tin

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài dùng khung nghiên cứu thực chứng để thực hiện nghiên cứu, vận dụng phương pháp hỗn hợp bao gồm cả nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng

- Tổng kết các lý thuyết và các nghiên cứu có liên quan, kế thừa và đề xuất mô hình lý thuyết với 11 giả thuyết nghiên cứu

- Dữ liệu được thu thập sử dụng phương pháp phân tích PLS-SEM

để đánh giá, điều chỉnh mô hình và kiểm định mô hình với dữ liệu điều tra thực nghiệm

5 Kết quả nghiên cứu: Kết quả nghiên cứu cho thấy với dữ liệu thu

thập được, mô hình phù hợp, thang đo đảm bảo các giá trị, các giả thuyết đều được chấp nhận và mô hình có giá trị dự báo khá cao Sự thành công của AIS thể hiện thông qua chất lượng thông tin, chất

lượng hệ thống và ảnh hưởng cá nhân

Nhận thức và sử dụng hệ thống thông tin có vai trò rất quan trọng tác động đến sự thành công của AIS và tính chất người dùng, tính chất

dự án, sự hỗ trợ của nhà quản lý là các biến độc lập ảnh hưởng đến

sự thành công của AIS

6 Đóng góp mới của Luận án

Nghiên cứu của Luận án có những đóng góp về lý thuyết và thực tiễn như sau:

- Xây dựng mô hình nhân tố tác động đến sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp

- Đóng góp lý thuyết về đo lường và mô hình đo lường hệ thống thông tin kế toán thành công

- Đóng góp lý thuyết về vai trò nhận thức và hành vi của người sử dụng hệ thống thông tin kế toán trong sự thành công của hệ thống thông tin kế toán

- Làm rõ vai trò và mối quan hệ, mức độ tác động của các biến độc lập ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin, hệ thống thông tin kế toán

- Đóng góp về lý thuyết và cung cấp kết quả thực nghiệm nghiên cứu về sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp và các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp với đơn vị phân tích cá nhân

- Đóng góp lý thuyết trong việc kết hợp hai lý thuyết: lý thuyết hệ thống thông tin thành công theo mô hình DeLone và McLean (1992, 2003) và lý thuyết chấp nhận và sử dụng công nghệ theo

mô hình TAM của Davis (1989)

- Về đóng góp cho thực tiễn, một hệ thống thông tin kế toán thành công sẽ góp phần nâng cao hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp,

do đó, nghiên cứu này giúp các nhà quản lý có các quyết định quản trị phù hợp khi xây dựng hệ thống thông tin kế toán nhằm tăng cường công tác quản lý trong kế toán, góp phần tăng cường thành quả hoạt động doanh nghiệp

7 Kết cấu luận án

Ngoài phần mở đầu, Luận án được trình bày với cấu trúc như sau: Chương 1, trình bày tổng quan về luận án, Chương 2 tổng kết các lý thuyết và các nghiên cứu trước, Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu, Chương 4 trình bày kết quả nghiên cứu và thảo luận, Chương 5 kết luận về đề án nghiên cứu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

1.1 Giới thiệu

Chương này tổng hợp các hướng nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán và sự thành công của hệ thống thông tin cũng như hệ thống thông tin kế toán trên thế giới và ở Việt Nam, từ đó xác định khoản trống trong nghiên cứu

1.2 Nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán và sự thành công

của hệ thống thông tin

1.2.1 Hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp

Phần này giới thiệu và đánh giá về nghiên cứu về Hệ thống thông tin kế toán (AIS) trong doanh nghiệp, tiếp cận dựa trên dòng nghiên cứu theo thời gian nhằm làm rõ mối quan hệ giữa sự phát triển công nghệ thông tin và nghiên cứu AIS cũng như các tác động của một số thành phần của cách mạng công nghiệp 4.0 đến nghiên cứu AIS hiện nay

1.2.2 Sự thành công của Hệ thống thông tin

Lý thuyết về sự thành công bắt đầu một cách sơ khai gắn liền với việc sử dụng hệ thống Sự thành công của hệ thống thông tin gắn liền với tính hữu hiệu của hệ thống, khả năng hỗ trợ cho điều hành doanh nghiệp; và

sự hài lòng của người sử dụng, tuy nhiên, xu hướng nghiên cứu này dần được thay thế sau khi DeLone và McLean (1992) đề xuất mô hình thành công của hệ thống thông tin Tổng kết các nghiên cứu trước đây cho thấy có 5 xu hướng chính nghiên cứu về sự thành công của hệ thống thông tin:

(1) nghiên cứu sự thành công thông qua việc đo lường quản lý dự án thành công với các tiêu chí như thời gian, ngân sách, mục tiêu; (2) vận dụng một phần hoặc toàn bộ các thành phần của mô hình hệ thống thông tin thành công của DeLone và Mc Lean (1992, 2003) nhằm đánh giá và

đo lường sự thành công của hệ thống thông tin; (3) ứng dụng mô hình chấp nhận công nghệ TAM của Davis (1989) trong nghiên cứu triển khai ứng dụng hệ thống thông tin hoặc hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp ERP; (4) nghiên cứu tìm hiểu và đánh giá sự thành công của hệ thống thông tin thông qua việc đo lường sự hài lòng của người sử dụng; (5) kết hợp các quan điểm trên trong nghiên cứu sự thành công của hệ thống thông tin

1.3 Nghiên cứu về sự thành công của Hệ thống thông tin kế toán

tại Việt Nam

Đây là phần đánh giá nghiên cứu về sự thành công của AIS tại Việt Nam Tổng kết nghiên cứu cho thấy: Nội dung tập trung theo hướng nghiên cứu ứng dụng, một số nghiên cứu theo hướng hàn lâm về tác động đến sự thành công của hệ thống ERP, nghiên cứu sự hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp vừa và nhỏ, nghiên cứu chất lượng hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp vừa và nhỏ, nghiên cứu về sự thành công trong quá trình triển khai hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp ERP hoặc nghiên cứu một khía cạnh nhất định của hệ thống thông tin kế toán trong mối quan hệ với ứng dụng ERP Phần lớn các nghiên cứu này đều được thực hiện với đơn vị phân tích là doanh nghiệp hay tổ chức, điều đó cho thấy các nhà nghiên cứu quan tâm đến sự thành công của hệ thống thông tin kế toán ở góc độ tổ chức hơn là cá nhân người sử

dụng hệ thống thông tin kế toán

1.4 Khoảng trống nghiên cứu

Nghiên cứu về sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay và nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến

sự thành công của hệ thống thông tin đang tồn tại khoảng trống nghiên

cứu: thiếu nghiên cứu về sự thành công và các nhân tố ảnh hưởng đến

sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Chi tiết các khoảng trống nghiên cứu như sau: (1) Thiếu các nghiên cứu kiểm

định các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin, (2) thiếu các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của

hệ thống thông tin kế toán, (3) thiếu các nghiên cứu về tác động của sự thành công của quá trình thực hiện hệ thống thông tin kế toán đến sự thành công của quá trình vận hành hệ thống thông tin kế toán, (4) thiếu các nghiên cứu về sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp Việt Nam

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

2.1 Giới thiệu

Chương 2 tổng kết các lý thuyết về sự thành công của Hệ thống Thông tin, tổng kết và đánh giá các nghiên cứu đã có về sự thành công của hệ thống ERP, tổng kết các nghiên cứu về AIS Lý thuyết nền được vận dụng

mô hình Hệ thống thông tin thành công ISSM của DeLone và McLean (1992, 2003) và mô hình chấp nhận công nghệ TAM của Davis (1989)

2.2 Sự thành công của hệ thống thông tin và nhân tố ảnh hưởng

đến sự thành công của hệ thống thông tin

Phần này trình bày chi tiết các nội dung liên quan đến lý thuyết về sự thành công của hệ thống thông tin dựa trên mô hình ISSM của DeLone và McLean (1992, 2003)

2.2.1 Sự thành công của hệ thống thông tin

2.2.1.1 Định nghĩa sự thành công của hệ thống thông tin

Lý thuyết về hệ thống thông tin có nhiều định nghĩa cũng như đo lường

hệ thống thông tin thành công Các nhà nghiên cứu định nghĩa khác nhau

về sự thành công của hệ thống thông tin Sự thành công của hệ thống thông tin được nhận thức tuỳ thuộc nhiều góc độ khác nhau và theo nhiều mức độ khác nhau: mức độ hệ thống, mức độ cá nhân, mức độ tổ chức

Ở những mức độ này, đều ngụ ý rằng tất cả người dùng đều có kỹ năng công nghệ thông tin cơ bản, do đó, một định nghĩa về hệ thống thông tin thành công luôn được đặt trong giới hạn này Vì không có một định nghĩa nào về hệ thống thông tin thành công, nên các nhà nghiên cứu chuyển hoá thành các mô hình đo lường, đánh giá tác động của hệ thống thông tin thành công đến cá nhân hay tổ chức Như vậy, hệ thống thông tin thành công theo góc nhìn cá nhân – là hệ thống mang lại lợi ích cá nhân, mang lại sự hài lòng cho người sử dụng và là hệ thống có chất lượng, cung cấp thông tin đạt chất lượng

2.2.1.2 Mô hình sự thành công của hệ thống thông tin

Mô hình Hệ thống thông tin thành công của DeLone và McLean (2003) là mô hình được thừa nhận và ứng dụng rộng rải; các thành phần cấu trúc bao gồm: Chất lượng hệ thống; Chất lượng thông tin; Chất lượng dịch vụ; Ý định sử dụng và Sử dụng hệ thống; Sự hài lòng của người sử dụng; Tác động thuần Tuy nhiên bản thân mô hình gặp phải các vấn đề trong việc giải thích các mối quan hệ giữa các thành phần, và các nghiên cứu dựa trên mô hình này đưa ra các kết quả mâu thuẫn

2.2.2 Mô hình đo lường sự thành công của hệ thống thông tin

Gable, Sedera, và Chan (2003) cho rằng, bản thân sự thành công của hệ thống thông tin có thể là thành phần bậc cao, với các thành phần bậc thấp

là các cấu trúc thuộc mô hình thành công của DeLone và McLean, nên

đã xây dựng và kiểm định mô hình đo lường sự thành công của hệ thống doanh nghiệp là thành phần bậc 2 dạng kết quả với các thành phần bậc 1

bao gồm chất lượng thông tin, chất lượng hệ thống, ảnh hưởng cá nhân

và ảnh hưởng tổ chức

2.2.3 Nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin

Stacie Petter và cộng sự (2013) đề xuất các biến độc lập tác động đến sự thành công của hệ thống thông tin, trong đó, nhóm biến thuộc thành phần Công nghệ là biến phụ thuộc với các cấu trúc là các thành phần của mô hình hệ thống thông tin thành công, và các biến độc lập tác động đến sự thành công của Hệ thống thông tin bao gồm các thành phần Tác vụ, Con người (Tính chất người dùng và tính chất Xã hội) và Cấu trúc (Tính chất

dự án và Tính chất tổ chức)

2.2.3.1 Phân loại các thành phần tác động đến sự thành công của

Hệ thống thông tin

Các thành phần bao gồm 5 nhóm: Tính chất tác vụ; Tính chất người; Tính chất xã hội; Tính chất Dự án; Tính chất của tổ chức Mỗi nhóm

tính chất này bao gồm nhiều thành phần - nhiều khái niệm nghiên cứu, mỗi thành phần - khái niệm có thể tác động hoặc không tác động đến từng thành phần của mô hình hệ thống thông tin thành công

2.2.3.2 Biến độc lập tác động đến sự thành công của Hệ thống

thông tin

Tính chất tác vụ: tính chất của tác vụ ảnh hưởng từ yếu đến trung bình đến các thành phần của hệ thống thông tin thành công

Tính chất người dùng: Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tính chất

người dùng với các thành phần của hệ thống thông tin thành công cho thấy sự tác động từ vừa đến mạnh

Tính chất xã hội: Một vài nghiên cứu cho thấy có tác động của quy tắc

chủ quan ảnh hưởng đến Ý định sử dụng hệ thống; quy tắc chủ quan tác

động đến sự hài lòng của người dùng

Tính chất dự án: sự tham gia của người dùng, mối quan hệ với nhà phát

triển hệ thống, kiến thức chuyên nghiệp có ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin

Tính chất tổ chức: Tính chất tổ chức tác động đến dự án, tác vụ, con người và hệ thống thông tin của đơn vị

2.2.3.3 Các nhân tố tác động đến các thành phần của hệ thống

thông tin thành công

Phần này tổng hợp và đề xuất các yếu tố tác động đến các thành phần của

mô hình hệ thống thông tin thành công dựa trên các nghiên cứu trước

2.3 Mô hình chấp nhận công nghệ và sự thành công của hệ thống

thông tin

Chấp nhận và sử dụng công nghệ dựa trên mô hình TAM được xem là một góc nhìn khác về sự thành công của HTTT TAM và các biến thể được trình bày nhằm làm rõ hơn và bổ sung cho các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin

2.3.1 Tổng quan về mô hình TAM

Nghiên cứu về TAM của Davis dựa trên nghiên cứu của Fishbein và Ajzen (1975) và các nghiên cứu liên quan về Lý thuyết Hành động Hợp

lý (the Theory of Reasoned Action), động lực của người dùng có thể được

mô tả qua 3 nhân tố: Nhận thức về tính dễ sử dụng, nhận thức về tính hữu ích và thái độ đối với việc sử dụng TAM được tiếp tục nghiên cứu và mở rộng với 2 phiên bản nâng cấp: TAM2 và Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ; và TAM3 được đề xuất trong bối cảnh thương mại điện tử với việc bao gồm những tác động của sự tin tưởng và nhận thức về rủi ro hệ thống

2.3.2 Sự phát triển và các giới hạn của TAM

Trong nghiên cứu hệ thống thông tin, TAM, TAM2, TAM3 và các biến thể mở rộng được ứng dụng rộng rãi Các nghiên cứu này hướng đến việc

giải thích xu hướng ứng dụng công nghệ, giải thích nguyên nhân thành công của hệ thống thông tin, đánh giá tính hữu ích của thông tin, hay đánh giá tác động của công nghệ mới cũng như xu hướng công nghệ mới ảnh hưởng đến hệ thống thông tin

2.3.3 TAM và sự thành công của Hệ thống thông tin

Lý thuyết về sự thành công của hệ thống thông tin và lý thuyết về chấp nhận công nghệ có quan hệ mật thiết với nhau trong nghiên cứu và trong quá trình phát triển TAM lý giải hành vi trên góc độ cá nhân; mô hình

sự thành công của hệ thống thông tin được ứng dụng để đo lường và xác định một hệ thống thông tin thành công

2.4 Hệ thống thông tin kế toán và các nhân tố ảnh hưởng đến sự

thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp

2.4.1 Hệ thống thông tin kế toán

Quan điểm hệ thống thông tin kế toán được gắn liền với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong kế toán - do ảnh hưởng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý nói chung tại các tổ chức Như vậy,

hệ thống Kế toán là hệ thống thông tin Tuy nhiên, hệ thống thông tin kế toán vẫn có những đặc điểm riêng như nhận thức của người dùng về chất lượng thông tin, chất lượng hệ thống

2.4.2 Các thành phần của Hệ thống thông tin kế toán

Hệ thống thông tin kế toán là hệ thống thông tin, do đó, các thành phần

cơ bản của Hệ thống thông tin kế toán cũng sẽ bao gồm đầu vào, quá trình xử lý và đầu ra

2.4.3 Sự thành công của hệ thống thông tin kế toán trong doanh

nghiệp

Đối với sự thành công của hệ thống thông tin kế toán và các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin kế toán, các nghiên cứu