Quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở các trường trung học phổ thông thị xã quảng yên, tỉnh quảng ninh

Những khó khăn của nhà trường trong quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở các trường THPT thị xã QuảngYên, tỉnh Quảng Ninh .... Giả thuyết khoa học

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI THỊ NGỌC BÁCH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ

DI SẢN VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỊ

XÃ QUẢNG YÊN, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI THỊ NGỌC BÁCH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ

DI SẢN VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỊ

XÃ QUẢNG YÊN, TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ

TÍNH

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan:

Luận văn sử dụng những thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, các thông tin đãđược chọn lọc, phân tích, tổng hợp, xử lý và đưa vào luận văn đúng quy định

Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong luận văn là trungthực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứcông trình nào

Thái Nguyên, ngày 03 tháng 7 năm 2018

Tác giả

Bùi Thị Ngọc Bách

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu và quý thầy cô giáoKhoa Tâm lý Giáo dục, Phòng Đào tạo Trường Đại học Sư phạm - Đại học TháiNguyên cùng các nhà khoa học, các thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, góp ý, chỉbảo, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoànthành luận văn

Xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc tới cán bộ, giáo viên và học sinh của các trườngTHPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh đã nhiệt tình cộng tác, giúp đỡ để tôi hoànthành luận văn này

Đặc biệt tôi xin trân trọng và bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất tới PGS.TS Nguyễn Thị Tính - người đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn, động viên tôi trong suốt

thời gian nghiên cứu đề tài đến khi hoàn thành luận văn

Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài,song không thể tránh khỏi những thiếu sót trong luận văn, tôi kính mong nhận được ýkiến đóng của các thầy, cô giáo và các bạn đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 03 tháng 7 năm 2018

Tác giả

Bùi Thị Ngọc Bách

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.2 Một số khái niệm 10

1.2.1 Giá trị 10

1.2.2 Di sản văn hóa 10

1.2.3 Giá trị di sản văn hóa 12

1.2.4 Giáo dục giá trị di sản văn hóa 12

1.2.5 Quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương ở trường phổ thông 13

1.3 Một số vấn đề cơ bản về hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường trung học phổ thông 14

1.3.1 Mục tiêu và ý nghĩa giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường trung học phổ thông 14

1.3.2 Nội dung giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông 18

1.3.3 Nguyên tắc giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học

phổ thông 19

1.3.4 Phương pháp và hình thức giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông 20

1.4 Quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường THPT 24

1.4.1 Lập kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông 24

1.4.2 Tổ chức hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông 26

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường trung học phổ thông 27

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường trung học phổ thông 29

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh THPT 30

1.5.1 Các yếu tố khách quan 30

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 32

Kết luận chương 1 33

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THPT THỊ XÃ QUẢNG YÊN, TỈNH QUẢNG NINH .34

2.1 Tổ chức khảo sát 34

2.1.1 Khái quát tình hình kinh tế - xã hội và văn hóa, giáo dục THPT ở thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 34

2.1.2 Mục tiêu khảo sát 35

2.1.3 Khách thể và quy mô khảo sát 35

2.1.4 Nội dung khảo sát 36

2.1.5 Phương pháp khảo sát và cách xử lý số liệu 36 2.2 Thực trạng giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương ở các trường THPT

2.2.1 Thực trạng về nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về những giá

trị của di sản văn hóa địa phương và giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phươngcho học sinh 36

2.2.2 Thực trạng về nội dung giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 38

2.2.3 Thực trạng về con đường và hình thức giáo dục giá trị di sản văn hóa địa

phương cho học sinh 402.2.4 Thực trạng về phương pháp giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương

cho học sinh 432.2.5 Thực trạng về đánh giá kết quả giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương

cho học sinh 472.2.6 Những khó khăn của giáo viên gặp phải trong thực hiện giáo dục giá trị di

sản văn hóa địa phương cho học sinh 482.3 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương

cho học sinh ở các trường THPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 502.3.1 Thực trạng việc lập kế hoạch của Hiệu trưởng về giáo dục giá trị di sản văn

hóa địa phương cho học sinh ở các trường THPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 502.3.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn hóa địa

phương cho học sinh ở các trường THPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 52

2.3.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương

cho học sinh ở các trường THPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 552.3.4 Thực trạng việc kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch giáo dục giá

trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở các trường THPT thị xãQuảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 592.3.5 Những khó khăn của nhà trường trong quản lý hoạt động giáo dục giá trị

di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở các trường THPT thị xã QuảngYên, tỉnh Quảng Ninh 612.4 Đánh giá chung về quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa

phương ở các trường THPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 622.4.1 Ưu điểm 622.4.2 Hạn chế, nguyên nhân của hạn chế 62

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ DI

SẢN VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG

THPT THỊ XÃ QUẢNG YÊN, TỈNH QUẢNG NINH 65

3.1 Cơ sở đề xuất biện pháp 65

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính Đảng 65

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 65

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 66

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính địa phương 66

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, toàn diện 66

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 67

3.2.1 Nâng cao nhận thức về ý nghĩa của giáo dục di sản và quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho cán bộ quản lí, đội ngũ giáo viên

67 3.2.2 Xây dựng kế hoạch, chỉ đạo việc thực hiện nội dung giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 70

3.2.3 Tổ chức hoạt động trải nghiệm thực tế ở địa phương phù hợp với học sinh để giáo dục giá trị di sản văn hóa 73

3.2.4 Đa dạng về phương pháp và hình thức giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 77

3.2.5 Huy động các nguồn lực hỗ trợ cho hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 80

3.2.6 Bồi dưỡng cho giáo viên những năng lực giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương 83

3.2.7 Tăng cường kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh trong các trường THPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 86

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 88

3.4 Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 89

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 89

3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 89

3.4.3 Cách thức khảo nghiệm 89

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 90

Kết luận chương 3 93

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 94

1 Kết luận 94

2 Khuyến nghị 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98 PHỤ LỤC

GVCN Giáo viên chủ nhiệm

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về vai trò của giáo dục giá

trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh THPT 37Bảng 2.2 Các nội dung giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 39Bảng 2.3 Con đường giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 41Bảng 2.4 Hình thức giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 42Bảng 2.5 Phương pháp giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 44Bảng 2.6.a Bảng đánh giá việc lập kế hoạch của Hiệu trưởng về giáo dục giá trị

di sản văn hóa địa phương cho học sinh 50Bảng 2.6.b Thực trạng các loại kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học

sinh đã được xây dựng 51Bảng 2.7 Bảng đánh giá tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn

hóa địa phương cho học sinh 53Bảng 2.8 Đánh giá công tác chỉ đạo của nhà trường đối với hoạt động giáo dục

giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh 55Bảng 2.9 Bảng các biện pháp kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch

giáo dục giá trị văn hóa địa phương cho học sinh 59Bảng 3.1 Sự cần thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất nhằm nâng cao

hiệu quả công tác quản lý giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học

sinh THPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh (khối CBGV) 90

Bảng 3.2 Sự cần thiết, tính khả thi của các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả

công tác quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa ở trườngTHPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh (khối HS khối 10,11,12) 91

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quá trình dựng và giữ nước của dân tộc ta đã trải qua hàng nghìn năm lịch sử,suốt chiều dài nhiều hi sinh, gian khổ nhưng cũng hết sức vẻ vang và đầy tự hào ấy làthành quả của bao thế hệ cha ông đã vun đắp thành bề dày truyền thống của đất nướcViệt Nam Ngoài sự vững vàng của tầm vóc đất nước ngày càng lớn mạnh, truyềnthống ấy còn mang trong mình những giá trị bất hủ được coi là hành trang để bướcvào tương lai cho các thế hệ con cháu mai sau Tất cả được gói ghém trong các di sảnvăn hóa của dân tộc, của từng địa phương, ở đó ẩn chứa những giá trị được cô đúc lạibằng xương máu, bằng mồ hôi của sự hi sinh vì độc lập tự do cho dân tộc, sự tảo tầnlao động của bao người đi trước, đặt ra cho ngành giáo dục chúng ta một nhiệm vụquan trọng là làm thế nào cho giới trẻ hôm nay biết đến, thấu hiểu và phát huy nhữnggiá trị tốt đẹp đó để tiếp tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩacủa chúng ta đến ngày thắng lợi

Đất nước ta đang bước vào thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa vàhội nhập quốc tế với mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam cơ bản trở thành nước côngnghiệp theo hướng hiện đại Cùng với sự phát triển đó, nền kinh tế thị trường cũng cónhững tác động to lớn tới thế hệ trẻ, trong đó có cả những tác động tích cực và tiêucực Một trong những tác động tiêu cực ấy là làm cho giới trẻ sùng bái các trào lưubên ngoài, chạy theo cái mới một cách xô bồ, thiếu chọn lọc, chê bai những yếu tố văn

hóa truyền thống của địa phương, của dân tộc mình, không thấy hết được “Di sản văn

hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta” [14, tr.1] Nguy cơ “hòa tan” trong thời kỳ hội nhập không

phải là điều chỉ xảy ra trên sách vở, nó thực sự đe dọa khi giới trẻ quay lưng với vănhóa địa phương, văn hóa nước nhà Vấn đề đặt ra đối với các nhà trường là cầntăng cường giáo dục giá trị di sản văn hóa của đất nước, địa phương, qua đó giáo dụctruyền thống văn hóa dân tộc, địa phương cho học sinh Nội dung giáo dục cần hướngtới làm thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi của học sinh trong giữ gìn, phát huy cácgiá trị di sản văn hóa Để hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh đạthiệu quả, sự cần thiết phải có những biện pháp tổ chức, quản lý, chỉ đạo của Hiệutrưởng một cách thiết thực, hợp quy luật, phù hợp với điều kiện thực tế để thúc đẩyhoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh một cách hiệu quả

Quảng Ninh là tỉnh được đánh giá giống như một nước Việt Nam thu nhỏ, giàutruyền thống và có rất nhiều di sản văn hóa quý báu, chứa đựng giá trị giáo dục tolớn, mang ý nghĩa vô cùng cần thiết trong quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế từ côngnghiệp khai thác khoáng sản là chủ yếu sang phát triển “kinh tế xanh” với du lịch vàdịch vụ Nơi đây có nhiều di sản văn hóa mang tính quốc gia và di sản văn hóa địaphương cần đưa vào nội dung, chương trình giáo dục cho học sinh phổ thông Nếu cóchiến lược và nguồn lực lao động trẻ Quảng Ninh được trang bị vốn kiến thức thực tế

từ những di sản văn hóa của địa phương, chắc chắn các di sản văn hóa đó sẽ lànguyên liệu quan trọng để góp phần xây dựng Quảng Ninh thành tỉnh giàu mạnh, vănminh hơn

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở các trường trung học phổ thông thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh” làm đề tài luận văn.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về giáo dục và quản lý giáo dục giátrị văn hóa, giá trị di sản văn hóa ở địa phương đề xuất một số biện pháp quản lý hoạtđộng giáo dục giá trị di sản văn hóa ở địa phương góp phần làm tốt hơn việc bảo tồn

di sản văn hóa và phát huy các giá trị văn hóa địa phương trong hình thành, phát triểnnhân cách học sinh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động quản lý giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinhtrường trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa ở địa phươngcho học sinh các trường trung học phổ thông thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

4 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho họcsinh ở các trường trung học phổ thông thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh bước đầu

đã được tiếp cận song so với yêu cầu của tình hình mới thì các biện pháp quản lý cònnhiều hạn chế và hiệu quả đạt được chưa cao Nếu đề xuất và áp dụng các biện phápquản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương phù hợp với đặc điểmhoạt động giáo dục, hoạt động dạy học, đặc biệt là hoạt động học tập của học sinh,phù hợp với điều kiện thực tiễn, đối tượng cụ thể của nhà trường thì sẽ góp phần nâng

cao chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học ở các trường trung học phổ thông thị xãQuảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông trong giaiđoạn hiện nay.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu các cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sảnvăn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông;

5.2 Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục giá trị

di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở các trường trung học phổ thông thị xãQuảng Yên, tỉnh Quảng Ninh;

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóađịa phương cho học sinh ở các trường trung học phổ thông thị xã Quảng Yên, tỉnhQuảng Ninh

6 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Luận văn chỉ nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động giáo

dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở các trường trung học phổ thôngthị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

Về phạm vi không gian: Luận văn tập trung điều tra, khảo sát tại ba trường

trung học phổ thông ở thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh: trường trung học phổthông Bạch Đằng, Minh Hà và Đông Thành

Về thời gian nghiên cứu: từ tháng 7 năm 2017 đến tháng 04 năm 2018.

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa trong quá trìnhnghiên cứu hệ thống các công trình, tài liệu liên quan để xây dựng cơ sở lý luận củaquản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh trung họcphổ thông

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Xây dựng hệ thống câu hỏi điều tra với

mục đích chủ yếu là thu thập các số liệu nhằm xác định thực trạng các biện pháp quản

lý dạy học hiện có phân tích các nguyên nhân thành công và hạn chế của thực trạngnày Đồng thời biết được mong muốn của giáo viên và học sinh về hoạt động giáodục giá trị di sản văn hóa trong nhà trường thời gian tiếp theo ra sao

- Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành trao đổi trực tiếp với cán bộ quản lý,

giáo viên và học sinh xoay quanh việc học tập, nề nếp thi đua, các hoạt động phong

trào tập thể nhằm tìm hiểu kĩ hơn về thực trạng giáo dục, dạy học và quản lí giáo dục,dạy học những giá trị di sản văn hóa địa phương trong nhà trường, thấy được ưuđiểm, hạn chế của giáo dục giá trị di sản văn hóa, nguyên nhân của vấn đề.

- Phương pháp quan sát: Thu thập thông tin về khách thể, đối tượng nghiên

cứu qua việc quan sát các hoạt động của học sinh, hoạt động giảng dạy của giáo viên,hoạt động của cán bộ lãnh đạo, quản lý, của các tổ trưởng, nhóm trưởng chuyên môn,giáo viên chủ nhiệm, cán bộ Đoàn thanh niên trong việc quản lý các hoạt động giáodục giá trị di sản văn hóa cho học sinh

Ngoài ra luận văn còn sử dụng phương pháp chuyên gia, phương pháp tổng kếtkinh nghiệm, phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động để kiểm định kết quảnghiên cứu lý luận và thực tiễn của đề tài

7.3 Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học

Bằng một số thuật toán của toán học thống kê áp dụng trong nghiên cứu giáodục: tính tỉ lệ phần trăm, trung bình, xếp thứ hạng, các chỉ số định tính, định lượng.Phương pháp này được sử dụng với mục đích xử lí các kết quả điều tra phân tích kếtquả nghiên cứu, đồng thời để đánh giá mức độ tin cậy của phương pháp điều tra

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụlục, luận văn được cấu trúc thành ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa

địa phương cho học sinh

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa

phương cho học sinh ở các trường trung học phổ thông thị xã Quảng Yên, tỉnhQuảng Ninh

Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa

phương cho học sinh các trường trung học phổ thông thị xã Quảng Yên, tỉnh QuảngNinh trong giai đoạn hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Việc giáo dục di sản - đưa các loại hình di sản văn hóa vào giới thiệu, giảngdạy trong nhà trường là một trong những giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị

di sản văn hóa thường được các nhà quản lý văn hóa đề cập đến trong nhiều năm qua.Theo các chuyên gia, di sản văn hóa là tài sản vô giá, góp phần làm nên bản sắc riêngcủa từng địa phương, từng quốc gia, là chất liệu gắn kết cộng đồng, dân tộc, là cơ sở

để sáng tạo những giá trị tinh thần mới và giao lưu, hội nhập giữa cộng đồng dân tộc

và các quốc gia Trong di sản văn hóa bao gồm cả di sản văn hóa vật thể và di sản vănhóa phi vật thể, điều này có ý nghĩa to lớn trong hành trình phát triển của mỗi địaphương, dân tộc Trước nguy cơ một số di sản bị mai một, mất đi, có trường hợp bịbiến dạng, không giữ được các giá trị nguyên bản, đòi hỏi các nhà hoạt động giáodục, văn hóa phải tìm cách tháo gỡ

Ngày 17/10/2003, Đại hội đồng Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa củaLiên hiệp quốc đã thông qua Công ước về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể với khẳngđịnh vai trò tối quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể là yếu tố đưa nhân loại xíchlại gần nhau hơn và đảm bảo sự giao lưu và hiểu biết lẫn nhau giữa mọi người,

Năm 2013, Việt Nam được UNESCO chọn là một trong bốn quốc gia khu vựcchâu Á - Thái Bình Dương triển khai thí điểm việc xây dựng bài giảng minh họa sửdụng di sản văn hóa phi vật thể trong dạy học (cùng với Pakistan, Palau vàUzbekistan) Qua kinh nghiệm trong thực tế, các nhà giáo dục học khẳng định việccho con trẻ học tập giá trị của di sản sẽ giúp con trẻ có ý thức tốt hơn trong việc bảotồn, giữ gìn và phát huy giá trị các di sản này, và như thế các thế hệ tương lai sẽ nhậnthức được vai trò của mình trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong đó có bảotồn các giá trị của di sản văn hóa

Trên thế giới hiện nay giáo dục học sinh về giá trị của di sản văn hóa còn cómột quan điểm rất đáng chú ý, đó là: Hãy coi di sản không chỉ là văn hóa mà còn làkinh tế! Và thực tế đã có “kinh tế di sản” (Heritage Economy), một thực thể và môhình làm ăn sống động, giá trị lớn lao, một ngành kinh tế lớn đang trỗi dậy

Paris, London, Roma, Washington và nhiều thành phố từ Tây sang Đông từlâu rồi, và gần đây là Singapore, Hàn Quốc đã và đang thành công trong việc tôn vinh

những lâu đài, thành quách, phố cổ, nhà xưa Không những thế, họ còn làm ra tiền từnhững di sản kiến trúc, cảnh quan, lối sống đầy cá tính riêng trong lúc “thế giớiphẳng” tưởng chừng san phẳng các dị biệt.

Trong Công ước của Liên Hợp quốc về việc bảo vệ di sản văn hóa và tự nhiên

của thế giới năm 1972 thì “Mỗi một quốc gia tham gia Công ước này công nhận rằng

trách nhiệm bảo đảm của việc xác định, bảo vệ, bảo tồn, tôn tạo và truyền lại cho các thế hệ tương lai di sản văn hoá và tự nhiên nêu trong Điều1 (về di sản văn hóa) nằm trên lãnh thổ của mình, là trách nhiệm trước tiên của mình Quốc gia này phải nỗ lực hành động tối đa cho mục đích trên bằng những nguồn lực mà mình sẵn có và nếu có, thì bằng cả sự viện trợ và hợp tác quốc tế” [5, Điều 4] Công ước giúp các nước

thành viên gắn kết việc bảo vệ di sản với chiến lược quy hoạch, phát triển địaphương Bảo vệ bền vững không chỉ di sản thế giới mà còn bảo vệ những di sản vănhóa quốc gia

Việt Nam có bề dày lịch sử và truyền thống lâu đời với sự đóng góp, chung tayxây dựng của cộng đồng 54 dân tộc anh em Đặc điểm “đa dạng trong thống nhất”của nền văn hóa Việt Nam đã tích lũy, ghi nhận sự tồn tại phong phú, đa dạng nhưngcũng định hình rõ nét những đặc trưng nhất của văn hóa người Việt Nam Một trongnhững hình thức thể hiện giá trị văn hóa đó chính là sự hiện diện của các di sản vănhóa còn tồn tại đến ngày nay Đánh giá đúng vai trò, tác dụng của các di sản văn hóa

đó trong công cuộc xây dựng đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn

bản pháp lý nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa nước nhà Trong Đề cương văn

hóa Việt Nam năm 1943, Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: “Vǎn hoá mới Việt Nam là một thứ vǎn hoá có tính chất dân tộc về hình thức và tân dân chủ về nội dung” [6], từ đó định hướng xây dựng văn hóa Việt Nam mang tính dân tộc, khoa

học và đại chúng

Cách mạng tháng Tám thành công, ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọcTuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Giữa bộn bề côngviệc của đất nước trong những ngày đầu xây dựng chính quyền mới, vừa phải đối phóvới thù trong giặc ngoài, tìm cách chiến đấu với giặc đói, giặc dốt, chưa đầy 3 thángsau, ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 65/SL ấn định nhiệm

vụ cho Đông phương Bác cổ học viện nhiệm vụ bảo tồn tất cả các cổ tích trong toàncõi Việt Nam Điều đó cho thấy Đảng và Chính phủ đã sớm quan tâm tới việc gìn giữcác di sản văn hóa của nước nhà

Trong những năm tháng chiến tranh chống Pháp, trước âm mưu phá hoại điêncuồng của kẻ thù, chúng ta vẫn cố gắng hết sức để giữ gìn các di sản văn hóa Thấtbại trong Hội nghị Giơ-ne-vơ năm 1954, trước khi thực dân Pháp rút khỏi Hà Nội,chúng đã đặt mìn phá hủy nhiều công trình văn hóa của ta trong đó có ngôi chùa MộtCột được xây dựng ở thời nhà Lý Sau khi tiếp quản Hà Nội, chính quyền quyết địnhphục hồi ngôi chùa này Giáo sư Nguyễn Bá Lăng - người của Sở Bảo tồn Cổ tíchđược giao nhiệm vụ nghiên cứu họa đồ và điều khiển công trường Chùa Một Cột nhưchúng ta thấy hôm nay, được dựng lại vào năm 1955 Đó chỉ là một trong số rất nhiềucác công trình văn hóa chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh không chỉ thời chống Pháp mà

cả chống Mỹ sau này nữa Tuy nhiên bằng nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân, bằng sựtrân trọng giá trị của các di sản để lại từ bao đời, chúng ta vẫn hết sức cố gắng gìn giữ

và lưu truyền cho thế hệ sau

Ngày nay, di sản văn hóa đã thực sự khẳng định được vị trí, vai trò của mìnhtrong đời sống xã hội Công tác bảo vệ và phát huy di sản văn hóa đã có một truyềnthống lâu đời và nhận được sự quan tâm to lớn của Đảng và Nhà nước Cùng với thờigian và những thăng trầm của lịch sử đất nước, công tác bảo vệ và phát huy di sảnvăn hóa đã để lại nhiều dấu ấn và thành quả của mình Trong Hiến pháp 1992 nêu rõ

"Nhà nước và xã hội bảo tồn, phát triển các di sản văn hóa, dân tộc; chăm lo công tác bảo tồn, bảo tàng, tu bổ, tôn tạo, bảo vệ và phát huy tác dụng của các di tích lịch

sử, cách mạng, các di sản văn hóa, các công trình nghệ thuật, các danh lam, thắng cảnh Nghiêm cấm các hành động xâm phạm đến các di tích lịch sử, cách mạng, các công trình nghệ thuật và danh lam, thắng cảnh" [11, Điều 34] Tuy di sản văn hóa đã

được quan tâm, gìn giữ từ khi nước nhà giành được chính quyền năm 1945 nhưngchủ yếu tập trung vào các di sản vật thể Tiếp sau đó, Việt Nam đã bổ sung, sửa đổiLuật di sản văn hóa đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế vào

năm 2009 đã khẳng định: "Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di

sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Công hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" [14 Điều 1] Luật di sản văn hóa ra đời đã đánh dấu tính pháp lý thừa nhận

sự tồn tại của các di sản văn hóa, các quy định về việc bảo vệ và phát huy giá trị củacác di sản văn hóa trong nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, gópphần vào công cuộc xây dựng kinh tế, ổn định xã hội Khuyến khích các cá nhân, tậpthể, tổ chức trong và ngoài nước ủng hộ cho việc bảo vệ, phát huy các giá trị của disản văn hóa; quy định về quyền và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân đối với di sản

hóa; bảo vệ và phát huy giá trị của di sản phi vật thể và vật thể ở Việt Nam; Quản lýNhà nước về di sản văn hóa, trong đó có nêu rõ ba nguồn lực cơ bản trong bảo tồn vàphát huy giá trị di sản văn hóa là từ Ngân sách nhà nước; Các khoản thu từ hoạt động

sử dụng và phát huy giá trị di sản văn hóa; Tài trợ và đóng góp của tổ chức, cá nhântrong nước và nước ngoài Luật số 10/VBHN-VBQH ngày 23/7/2013 về Luật Di sản

văn hóa đã nhấn mạnh lý do ban hành là: “Di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý

giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữa nước của nhân dân ta; Để bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân, góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và đóng góp vào kho tàng di sản văn hóa thế giới; Để tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, nâng cao trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa” [14, tr.1].

Mới đây Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 109/2017/NĐ-CP quy định vềbảo vệ và quản lý Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới ở Việt Nam Nghị định nàythực sự là khung pháp lý quan trọng để bảo vệ, quản lý và phát huy giá trị các Di sảnthế giới của Việt Nam đã được UNESCO vinh danh Với Nghị định trên ở Việt Namđược ban hành không chỉ tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi để bảo vệ, quản lý disản thiên nhiên thế giới ở Việt Nam mà còn đáp ứng tiến trình hội nhập của chúng tavới quốc tế và UNESCO trong lĩnh vực bảo vệ, quản lý di sản thế giới

Như thế, có thể nói vấn đề về bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa đã vàđang được thế giới quan tâm, Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng Đã có nhiềucông trình nghiên cứu, các hội thảo xoay quanh vấn đề này

Phương hướng chung của sự nghiệp vǎn hóa nước ta là phát huy chủ nghĩa yêunước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc , ý thức độc lập tự chủ, tự cường xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, xây dựng và phát triển nền vǎn hóa Việt Namtiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thụ tinh hoa vǎn hóa nhân loại, làm cho vǎnhóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng giađình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt vàquan hệ con người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trícao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vìmục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, vǎn minh, tiến bước vững chắc lên

chủ nghĩa xã hội” Mục tiêu xây dựng nền văn hóa của ta là: “Tiên tiến là yêu nước

và tiến bộ mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội theo

chủ nghĩa Mác- Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm mục tiêu tất cả vì con người, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên Tiên tiến không chỉ về nội dung tư tưởng mà cả trong hình thức biểu hiện, trong các phương tiện chuyển tải nội dung.

Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn nǎm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân-gia đình-làng xã-Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống Bản sắc vǎn hóa dân tộc còn đậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo.

Bảo vệ bản sắc dân tộc phải gắn kết với mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những cái hay, cái tiến bộ trong vǎn hóa các dân tộc khác Giữ gìn bản sắc dân tộc phải đi liền với chống lạc hậu, lỗi thời trong phong tục, tập quán, lề thói cũ”

[25].

Trong bài viết “Một số vấn đề lý luận nghiên cứu hệ giá trị văn hóa truyền

thống trong đổi mới và hội nhập” của tác giả Ngô Đức Thịnh, sau khi phân tích kỹ hệ

giá trị văn hóa được thể hiện trên nhiều mặt của đời sống xã hội, qua nhiều thời kỳ,

trên nhiều góc nhìn, đã đưa ra quan điểm: “Chúng ta bảo tồn văn hoá truyền thống

hay các giá trị văn hoá truyền thống phải trên nguyên tắc phát triển, vì mục tiêu phát triển Nói cách khác, cái gì trong kho vốn giá trị truyền thống đóng vai trò động lực thức đẩy phát triển thì chúng ta bảo tồn, phát huy, còn cái nào cản trở, kìm hãm sự phát triển thì cần hạn chế và dần loại trừ Do vậy, nguyên tắc phát triển phải là nguyên tắc mang ý nghĩa chỉ đạo cho việc bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống”

[23] Tư tưởng của Giáo sư Trần Văn Giàu về giá trị tinh thần truyền thống Việt Nam thể hiện rõ: “Giá trị truyền thống là một sức mạnh không thể xem thường Huy động

các giá trị để làm cách mạng và kháng chiến hiện đại là huy động sức mạnh của hàng mấy mươi thế kỷ, là mấy mươi thế kỷ ông cha cổ vũ và trợ chiến cho con cháu hoàn thành sự nghiệp dân tộc” [8, tr.302] Hay như “Giá trị và sự chuyển đổi hệ giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam” của Trần Ngọc Thêm [22] Các tác giả đã đi sâu

phân tích hệ giá trị truyền thống của người Việt Nam, từ đó đề ra những giải pháp đểphát huy, vừa làm vững chắc thêm hệ giá trị truyền thống, vừa mong muốn làm chonhững giá trị đó có tác dụng nhất định tới việc phát triển đời sống vật chất và tinh

Ngoài ra còn có các nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnhđẩy mạnh CNH, HĐH đất nước; phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN và

chủ động hội nhập kinh tế quốc tế như: "Giá trị truyền thống trước thách thức của

toàn cầu hóa" (2002) của Nguyễn Trọng Chuẩn - Nguyễn Văn Huyên; "Kế thừa giá trị truyền thống văn hóa dân tộc trong xây dựng nền văn hóa nghệ thuật Việt Nam"

(1995) của Cù Huy Chử; "Sự biến đổi các giá trị văn hóa trong bối cảnh xây dựng nền

kinh tế thị trường ở Việt Nam" (2008) của Nguyễn Duy Bắc Các tác giả đã phân tích

sâu sắc các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, chỉ rõ các thời cơ, thách thức của nótrong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng nền kinh tế thị trườngđịnh hướng XHCN hiện nay

Các nghiên cứu về giáo dục giá trị văn hóa truyền thống dân tộc nhằm xây

dựng lối sống văn hóa cho thanh niên như: "Giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho

sinh viên Sư phạm" (2002) của tác giả Phạm Hồng Quang Gần đây có nhiều công

trình khoa học và đề tài nghiên cứu về các vấn đề bảo tồn các giá trị di sản văn hóa

dân tộc như đề tài của Trần Thị Minh Huế "Giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho

học sinh THPT khu vực Đông Bắc Việt Nam thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp"; các dự án đưa đàn tính, hát then, hát xoan vào trường học và nhiều công

trình nghiên cứu khác

Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về "Quản lý hoạt động giáo dục

giá trị di sản văn hoá địa phương cho học sinh các trường THPT thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh".

1.2 Một số khái niệm

1.2.1 Giá trị

Giá trị là những cái thuộc về sự vật, hiện tượng và những thuộc tính của chúng

mà có ý nghĩa tích cực đối với xã hội, một nhóm người và cá nhân, với tư cách làphương tiện thoả mãn những nhu cầu và lợi ích, đồng thời biểu thị niềm tin của conngười về những mục đích và phương thức ứng xử lý tưởng

1.2.2 Di sản văn hóa

Có thể hiểu văn hóa là toàn bộ những kinh nghiệm xã hội - lịch sử đã được đúckết lại và được truyền từ đời này, thế hệ này sang đời sau, thế hệ sau Việc lưuchuyển những giá trị văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc thường được tiến hành bằngcon đường giáo dục, tự giáo dục trong môi trường gia đình, nhà trường, xã hội vàhoạt động tích cực của bản thân mỗi người, để từ đó tạo nên hệ thống giá trị của mỗingười và là công cụ tâm lý để người đó sống, học tập, lao động, sáng tạo ra các giá trị

UNESCO đã nhìn nhận khái niệm "Văn hóa" theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp.Theo nghĩa rộng, văn hóa là một phức thể, tổng hợp các đặc trưng, diện mạo về tinhthần, vật chất khắc họa nên bản sắc của một cộng đồng, gia đình, làng xóm, vùngmiền, quốc gia, xã hội Văn hóa không chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương mà cả lốisống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những truyềnthống, tín ngưỡng Theo nghĩa hẹp, văn hóa là một tổng thể những hệ thống biểutượng, kí hiệu chi phối cách ứng xử và giao tiếp trong một cộng đồng khiến cho cộngđồng ấy có đặc thù riêng Văn hóa biểu hiện ra bằng hành động, thái độ sống của conngười trong các mối quan hệ xã hội theo chuẩn mực của cái chân, thiện, mỹ Do tínhlịch sử, văn hóa được duy trì bằng truyền thống.

Di sản là những giá trị vật thể và phi vật thể được để lại từ xa xưa và tồn tạicho đến ngày nay

Di sản văn hoá bao gồm di sản văn hoá phi vật thể và di sản văn hoá vật thể(bao gồm di sản văn hóa và di sản thiên nhiên), là sản phẩm tinh thần, vật chất có giátrị lịch sử, văn hoá, khoa học, được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác

Theo Công ước về việc bảo vệ di sản văn hóa và tự nhiên của thế giới đượcthông qua tại kỳ họp thứ 17 của Đại hội đồng UNESCO tại Paris ngày 16/11/1972 thì

di sản văn hóa bao gồm:

Các di tích: các công trình kiến trúc, điêu khắc hoặc hội hoạ hoành tráng, cácyếu tố hay kết cấu có tính chất khảo cổ, các văn bản, các hang động và các nhóm yếu

tố có giá trị quốc tế đặc biệt về phương diện lịch sử, nghệ thuật hay khoa học

Các quần thể: các nhóm công trình xây dựng đứng một mình hoặc quần tụ cógiá trị quốc tế đặc biệt về phương diện lịch sử, nghệ thuật hay khoa học, do kiến trúc,

sự thống nhất của chúng hoặc sự nhất thể hoá của chúng vào cảnh quan

Các thắng cảnh: các công trình của con người hoặc những công trình của conngười kết hợp với các công trình của tự nhiên, cũng như các khu vực, kể cả các di chỉkhảo cổ học, có giá trị quốc tế đặc biệt về phương diện lịch sử, thẩm mỹ, dân tộc họchoặc nhân chủng học

Theo Luật di sản Việt Nam năm 2009, di sản văn hóa Việt Nam bao gồm:

Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa

học, bao gồm di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vậtquốc gia

Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá

nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học,

thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế

hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thứckhác Ví dụ: tiếng nói, chữ viết của các dân tộc Việt Nam, các tác phẩm thành văn vàtruyền miệng, lối sống, nếp sống, lễ hội truyền thống, văn hóa ẩm thực, trang phụctruyền thống dân tộc (áo dài, áo bà ba, áo tứ thân…), nghề thủ công truyền thống(làng gốm Chu Đậu, tranh giấy dó Đông Hồ, dệt vải tơ tằm, dệt chiếu…)

Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị được kết tinh từ những giá trị vănhóa của cộng đồng 54 dân tộc anh em, được sáng tạo không ngừng trên tinh thần tiếpthu những tinh hoa văn hóa bên ngoài, kết hợp nhuần nhuyễn với chất bản địa hàngngàn năm để tạo nên bề dày văn hóa truyền thống đa dạng và thống nhất Đó là tàisản vô giá của dân tộc ta, giúp chúng ta có thêm sức mạnh đề kháng lại bất cứ cốgắng đồng hóa nào từ phong kiến phương Bắc, từ các nước thực dân cũ, mới Nhữnggiá trị đó có vai trò tích cực trong công cuộc dựng và giữ nước của nhân dân ta, đangtiếp tục được kế thừa và được bảo tồn, phát huy bằng những chủ trương, chính sáchpháp luật của Nhà nước, sự đồng thuận của người dân và chung tay của toàn xã hội

1.2.3 Giá trị di sản văn hóa

Giá trị di sản văn hoá là yếu tố cốt lõi của văn hóa, được sáng tạo và kết tinhtrong quá trình lịch sử của dân tộc và nhân loại Giá trị di sản văn hóa là một hệ thốngcác giá trị có ý nghĩa khách quan được quy định bởi thực tiễn lịch sử, bởi tính thôngtin rộng rãi

Các giá trị di sản văn hoá đều biểu hiện các lợi ích của các lực lượng xã hộitiên tiến và đều chứa đựng những điều tốt đẹp (chân, thiện, mỹ) và luôn tạo ra cácđịnh hướng làm phát huy cái đúng, cái tốt, cái đẹp của con người

1.2.4 Giáo dục giá trị di sản văn hóa

Giáo dục giá trị di sản văn hóa là một quá trình xã hội được tổ chức có mụcđích, có kế hoạch Trong đó, dưới vai trò chủ đạo của nhà giáo dục, đối tượng giáodục tích cực, chủ động tiếp nhận, bổ sung và hoàn thiện hệ thống giá trị văn hóatruyền thống, tinh hoa của dân tộc và nhân loại

Giáo dục giá trị văn hóa cho học sinh trung học phổ thông là nhà giáo dục xây dựng nội dung, sử dụng phương pháp, biện pháp giáo dục phù hợp để nâng cao nhận thức; hình thành thái độ, tình cảm tích cực; hình thành và phát triển hành vi và thói quen phù hợp với giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp cho học sinh, giúp học sinh có nhận thức, thái độ và hành vi đúng đắn với các di sản văn hóa của địa phương và dân tộc.

Giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh được hiểu là trang bịcho học sinh cách ứng xử phù hợp đối với các di sản văn hóa tại địa phương, tôn

trọng và gìn giữ các di sản của địa phương, quốc gia, biết ơn tổ tiên, cha mẹ, yêu quêhướng, đất nước, biết thương yêu đồng loại, kính trên, nhường dưới, tôn sư trọng đạo,gắn bó với nơi chôn nhau cắt rốn, nơi nuôi dưỡng đến trưởng thành, biết kế thừa, pháthuy các giá trị văn hóa bản địa trong thực tại và tương lai.

Bản thân học sinh bậc trung học phổ thông đã định hình tương đối rõ về phẩmchất năng lực, xu hướng nhân cách, vì vậy giáo dục giá trị di sản văn hóa nói chung

và giá trị di sản văn hóa của địa phương nói riêng sẽ có ý nghĩa vô cùng quan trọnggóp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách, định hướng nghề nghiệp tốt hơn cho các

em Giáo dục giá trị di sản văn hóa là trách nhiệm của toàn xã hội, của cả hệ thốngchính trị, trước hết là của các gia đình, nhà trường chứ không phải chỉ là nhiệm vụriêng của ngành giáo dục

1.2.5 Quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương ở trường phổ thông

1.2.5.1 Hoạt động giáo dục di sản văn hóa ở trường phổ thông

Hoạt động giáo dục di sản văn hóa là một bộ phận của quá trình giáo dục trongnhà trường phổ thông, được tổ chức có mục đích, có kế hoạch, trong đó dưới vai tròchủ đạo, định hướng của nhà giáo dục, học sinh chủ động nhận thức được về di sản,các giá trị của di sản Từ đó hình thành và phát triển các kỹ năng, hành vi và thóiquen ứng xử phù hợp với các di sản, có thái độ, tình cảm tích cực trong việc giữ gìn,phát huy các giá trị của di sản

Việc giáo dục di sản văn hóa cho học sinh trong các nhà trường không thể thựchiện một cách độc lập mà thường được tích hợp, lồng ghép trong các bộ môn vănhóa: Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Giáo dục quốc phòng-an ninh, Ngữ văn,hoặc các hoạt động liên môn, trải nghiệm, tham quan, ngoại khóa tại nơi có di sản với

sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình và các địa phương

1.2.5.2 Quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương

Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có ý thức,có mục đích, có kếhoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của

hệ thống nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thốnggiáo dục, đảm bảo cho sự phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũngnhư chất lượng

Quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương trong nhà trường phổ thông là hệ thống các hoạt động có mục đích của chủ thể quản lý (người Hiệu trưởng) tác động tới đội ngũ giáo viên, nhân viên, học sinh và các lực lượng liên quan nhằm thực hiện có hiệu quả các hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh để đạt được mục tiêu bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống thông qua các di sản văn hóa của địa phương cho học sinh trong nhà trường.

Để làm tốt được việc quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địaphương trong nhà trường phổ thông cần phải thực hiện nghiêm túc các khâu lập kếhoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra các hoạt động giáo dục truyền thống, giáo dục giátrị di sản cho phù hợp với tâm lý, tình cảm đối tượng học sinh bậc THPT với nhiềubiện pháp, hình thức phong phú, linh hoạt dần hình thành thói quen, tính tự giác trongtìm hiểu, trân trọng các di sản và giá trị di sản.

Trong thực tế triển khai, chủ thể quản lý ngoài Hiệu trưởng còn có thể là PhóHiệu trưởng, Bí thư đoàn thanh niên, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn… khiđược giao nhiệm vụ tổ chức hoạt động

1.3 Một số vấn đề cơ bản về hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường trung học phổ thông

1.3.1 Mục tiêu và ý nghĩa giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh

ở trường trung học phổ thông

1.3.1.1 Mục tiêu của giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường trung học phổ thông

Giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường THPT nhằmgiúp học sinh nhận thức được đầy đủ các giá trị của di sản văn hóa nói chung và củađịa phương nói riêng, từ đó vun đắp, bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu quê hương, đấtnước, biết trân trọng giá trị truyền thống, ứng xử phù hợp với di sản và biết bảo tồn,phát huy các giá trị của di sản trong đời sống văn hóa cộng đồng và tích cực tham giacác hoạt động giữ gìn, phát huy các giá trị di sản văn hóa của địa phương

Trong quá trình xây dựng đất nước hiện nay, chủ trương hòa nhập chứ không

“hòa tan” với các nước trên thế giới được nhiều người đồng thuận, mà hơn ai hết thế

hệ trẻ phải là lực lượng thấm nhuần và thực thi ngay trong hiện tại cũng như tươnglai Khi đã hiểu và được bồi dưỡng lòng tự hào, tự tôn dân tộc, quốc gia thì thế hệ trẻ

sẽ tự giác trong thực hiện quyền và trách nhiệm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa.Thay vì sùng bái, đề cao văn hóa ngoại lai bằng việc tiếp thu và thẩm thấu sâu sắc giátrị bản địa, từ đó tạo ra sức đề kháng văn hóa bền vững của thế hệ trẻ, sẽ có ý nghĩa tolớn để tạo lập nguồn nội lực mạnh mẽ giúp xây dựng và bảo vệ đất nước trong tìnhhình mới

Mục tiêu cụ thể:

Về nhận thức các di sản và giá trị của các di sản văn hóa: Giúp học sinh biết

cơ bản các di sản văn hóa tại địa phương tỉnh Quảng Ninh bao gồm cả di sản vật thể

và di sản phi vật thể; Hiểu được nội dung giá trị của các di sản văn hóa nói chung và

di sản văn hóa địa phương nói riêng; Nâng cao ý thức của học sinh trong bảo tồn,phát huy các giá trị của di sản văn hóa địa phương, vận dụng những hiểu biết đó trongviệc giữ gìn bản sắc truyền thống, giải quyết công ăn việc làm của một bộ phận thanhniên và góp phần xây dựng kinh tế địa phương ngày càng phát triển hơn

Về thái độ đối với di sản và hoạt động giáo dục di sản: Giáo dục học sinh trântrọng, tự hào những giá trị di sản văn hóa địa phương; có ý thức bảo vệ, giữ gìn vàphát huy những giá trị tốt đẹp của di sản; có ý thức tích cực trong tiếp nhận, chọn lọcnhững tinh hóa văn hóa bên ngoài, làm giàu có thêm văn hóa của quê hương, đấtnước Bên cạnh đó học sinh còn biết nỗ lực học tập, rèn luyện, tự bồi dưỡng lòng yêuquê hương, đất nước, xây dựng nếp sống lành mạnh, văn minh và tinh thần vì lợi íchchung của cộng đồng

Về hành vi, thói quen ứng xử với di sản và công tác giáo dục giá trị của di sảnvăn hóa: Giáo dục học sinh có hành vi, thói quen trong giữ gìn di sản và phát huy giátrị di sản văn hóa địa phương; Hình thành và phát triển các kỹ năng cần thiết như:quan sát thực địa, quan sát các công trình kiến trúc, văn hóa; Giữ gìn vệ sinh, môitrường sống và tại các di sản; lao động có kỹ thuật và sáng tạo; Qua đó sẽ nắm bắtđược nhu cầu, tâm sinh lý của học sinh để có phương pháp dạy học phù hợp, đáp ứngyêu cầu của sự nghiệp đổi mới căn bản và toàn diện ở nhà trường phổ thông cũng nhưyêu cầu phát triển toàn diện học sinh

Khi thực hiện quá trình giáo dục di sản, tất cả các mục tiêu trên đều phải đượctriển khai, thực hiện đồng bộ, thống nhất mới đem lại hiệu quả tích cực

1.3.1.2 Ý nghĩa của giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh

i Giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương góp phần làm tốt hơn quá trình hình thành và phát triển nhân cách, hành vi, thói quen cho học sinh

Giáo dục di sản văn hóa địa phương cho học sinh sẽ giúp học sinh hiểu đượcgiá trị to lớn của các di sản văn hóa, đó không chỉ là các công trình kiến trúc để đời,

là những câu hát, điệu múa lắng sâu trong thôn xóm mà còn là tiềm thức của cư dân

về một truyền thống mà ở đó được hun đúc, nuôi dưỡng, gắn kết bằng những giá trịvăn hóa sâu sắc, bền vững, lâu dài Thông qua các giá trị di sản văn hóa giáo dục lòng

tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước cho học sinh

Truyền thống là hành trang, tri thức là sức mạnh hay chính là sự gắn kết giữayếu tố tiên tiến, hiện đại và bản sắc văn hóa dân tộc, đòi hỏi các nhà trường, các cơ sởgiáo dục bên cạnh việc trang bị tri thức khoa học còn cần giáo dục đạo đức, ý thức từ

đó hình thành thói quen, hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội nữa Một

trong các biện pháp hữu hiệu chính là thông qua giáo dục giá trị di sản văn hóa địaphương cho học sinh ngay từ trong nhà trường phổ thông, nhất là với bậc THPT khi

mà đối tượng học sinh đã bước vào giai đoạn nhận thức độc lập, trưởng thành Đâycũng là mục tiêu của giáo dục toàn diện đối với người học hiện nay

Những hiểu biết về di sản văn hóa sẽ làm dày thêm vốn kiến thức của học sinh

và đặc biệt giúp các em phát triển về trí tuệ Khi cho học sinh tiếp cận với di sản đúngmục đích, với phương pháp dạy học phù hợp và sự hướng dẫn chi tiết mang tính địnhhướng, kích thích tư duy, giáo viên sẽ giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, khảnăng xử lý thông tin, khả năng phân tích, tổng hợp và so sánh, qua đó phát triển trítuệ của các em

Di sản văn hóa chính là một trong những phương tiện dạy học đa dạng sốngđộng nhất Ẩn chứa trong di sản là những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, nên nó cókhả năng tác động mạnh tới tình cảm, đạo đức, tới việc hình thành nhân cách của họcsinh Khai thác được những giá trị ẩn chứa trong các di sản và chuyển giao cho họcsinh để các em cũng nhận thức được những giá trị đó thì giáo viên sẽ giúp học sinhnhận thức thế giới xung quanh, đồng thời giúp các em có cơ sở giải thích một cáchkhoa học các sự vật, hiện tượng liên quan đến di sản

ii Giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh là cách làm tăng tính hiệu quả để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của địa phương

Nhờ giáo dục mà những giá trị của di sản tiếp tục được lưu giữ, truyền bá lạicho các thế hệ tiếp nối sau đó Thông qua các hoạt động giáo dục giá trị di sản vănhóa bảo tồn những giá trị đó trong mỗi học sinh

iii Giáo dục giá trị di sản văn hóa sẽ góp phần tạo dựng nguồn nhân lực, đẩy mạnh quá trình phát triển kinh tế địa phương trong tình hình mới

Giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh bậc THPT là góp phầnxây dựng nguồn nhân lực có ý thức bảo tồn và phát huy, có hiểu biết và vận dụng sựhiểu biết các di sản văn hóa trên địa bàn để đẩy mạnh ngành du lịch, dịch vụ phát triểntheo đúng định hướng và chủ trương của tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới Làm tốtđiều này cũng là góp phần giải quyết việc phân luồng, định hướng nghề nghiệp họcsinh sau học THPT thiết thực hơn, giảm thiểu lực lượng lao động trẻ thất nghiệp dochọn sai nghề và không đúng với nhu cầu của thị trường lao động tại địa phương

iv Làm tốt công tác giáo dục di sản văn hóa cho học sinh cũng là thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, của ngành Giáo dục

Luật số 28/2001/QH10 ngày 29/6/2001 quy định: “Các cơ quan văn hóa,

thông tin đại chúng có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến rộng rãi ở trong nước và

các giá trị di sản văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trong nhân dân” [14, Điều 11].

Công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh hội nhập toàn cầuhiện nay đòi hỏi quyết tâm của mỗi quốc gia, dân tộc phải khẳng định được giá trị củamình để vượt qua thách thức không bị “hòa tan” về văn hóa Làm tốt giáo dục di sảnvăn hóa cho học sinh sẽ khiến các giá trị di sản trường tồn, phát triển, tạo chỗ đứngriêng cho văn hóa Việt Nam trước các quốc gia trên thế giới

Để việc sử dụng di sản văn hóa trong trường học mang lại kết quả tích cực,

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển cho rằng: Trường phổ thông vừa có

trách nhiệm giáo dục nâng cao nhận thức cho học sinh về di sản văn hóa, vừa có trách nhiệm sử dụng di sản văn hóa để dạy học Việc làm này sẽ nâng cao nhận thức

và trách nhiệm của học sinh đối với di sản văn hóa Để dạy học thông qua di sản hiệu quả cần lấy học sinh và hoạt động học làm trung tâm, tận dụng khai thác nguồn học liệu tại chỗ là những di sản văn hóa gần gũi, chung quanh môi trường sống, dễ hiểu với học sinh và sử dụng những kinh nghiệm và tri thức của người địa phương Vì vậy, chương trình được xây dựng cần có sự linh hoạt và phải phù hợp với văn hóa địa phương, dân tộc; phù hợp với mọi điều kiện của nhà trường ở nông thôn, đô thị, miền núi, ven biển, hải đảo và mọi đối tượng học sinh [10].

Thực hiện phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tíchcực” từ năm 2008 của ngành giáo dục cũng là một cách làm tốt nội dung giáo dục disản qua nội dung: Học sinh tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tíchlịch sử, văn hóa, cách mạng ở địa phương Mỗi trường đều nhận chăm sóc một di tíchlịch sử, văn hóa hoặc di tích cách mạng ở địa phương, góp phần làm cho di tích ngàymột sạch đẹp hơn, hấp dẫn hơn; tuyên truyền, giới thiệu các công trình, di tích của địaphương với bạn bè; phối hợp với chính quyền, đoàn thể, nhân dân địa phương pháthuy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa và cách mạng cho cuộc sống của cộng đồng ởđịa phương và khách du lịch

Trong Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL ngày 16/01/2013 của liên

Bộ Giáo dục và đào tạo và Bộ Văn hóa-Thể thao và du lịch về mục đích“Sử dụng di

sản trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên” đã nêu rõ:

“Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm giáo dục

thường xuyên nhằm hình thành và nâng cao ý thức tôn trọng, giữ gìn, phát huy những giá trị của di sản văn hóa; rèn luyện tính chủ động, tích cực, sáng tạo trong đổi mới

phương pháp học tập và rèn luyện; góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu, tài năng của học sinh” [13].

Di sản văn hóa là tài sản, của cải quý báu kết tinh sự sáng tạo lâu dài của dântộc do lịch sử để lại, bao gồm các di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể

Di sản văn hóa còn là cơ sở để liên kết cộng đồng, là nền tảng để sáng tạo các giá trịvăn hóa mới, là tiền đề để mở rộng giao lưu văn hóa với các dân tộc khác trên thếgiới Di sản văn hóa không chỉ nhằm thoả mãn nhu cầu tinh thần của nhân dân, gópphần khẳng định niềm tự hào dân tộc, mà còn là nguồn lực để phát triển kinh tế - xãhội Giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng qua hệ thống di sản văn hóa có ýnghĩa đặc biệt quan trọng đối với thế hệ trẻ hiện nay Vì vậy, đầu tư cho việc bảo tồn,tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa, nâng cao trách nhiệm của nhân dân đối với việcbảo vệ và phát huy vai trò của di sản văn hóa dân tộc là công việc vừa cơ bản, vừacấp bách, cần phải được tiến hành nghiêm túc, kiên trì và thận trọng

1.3.2 Nội dung giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông

1.3.2.1 Giáo dục nhận nhức về di sản văn hóa địa phương

Giúp học sinh nắm được một số về di sản văn hóa của địa phương bao gồmvăn hóa vật thể và phi vật thể trên cơ sở tìm hiểu Luật Di sản văn hóa Việt Nam, nộidung thứ năm của phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”,thông qua môn Lịch sử, Địa lý và các tài liệu mạng internet, sách, báo khác Qua đóhọc sinh sẽ hiểu trách nhiệm, vai trò của mình trong việc bảo vệ, phát huy giá trị các

di sản văn hóa địa phương, truyền thống văn hóa của địa phương

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển: Nhà trường phổ thông vừa có

trách nhiệm giáo dục nâng cao nhận thức cho học sinh về di sản văn hoá, vừa có trách nhiệm sử dụng di sản văn hoá để dạy học Việc sử dụng di sản văn hoá để dạy học sẽ mang lại những kết quả tích cực vừa có giá trị ở phương pháp giáo dục kiến thức phổ thông theo quy định của chương trình, vừa nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học sinh đối với di sản văn hoá [10].

1.3.2.2 Giáo dục thái độ đối với các di sản văn hóa địa phương

Giáo dục học sinh thái độ tôn trọng các di sản văn hóa, tôn trọng giá trị của disản về mặt kiến trúc, thẩm mỹ, nội dung, về truyền thống yêu nước, tinh thần tự lực,

tự cường của cộng đồng dân cư trong bảo vệ độc lập, bảo vệ cuộc sống yên bình, ýchí thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu Giáo dục học sinh truyền thống hiếu học, nâng caohiểu biết về tri thức, kỹ năng sống, thẩm mỹ và thể lực Có ý thức tập thể, ý thức vì

cộng đồng, đoàn kết, tương trợ Rèn luyện để có lối sống lành mạnh, nếp sống vănminh, tính thật thà, ngay thẳng Có ý thức bảo vệ môi trường văn hóa, môi trườngsinh thái Lao động chăm chỉ, sáng tạo Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

1.3.2.3 Giáo dục kỹ năng, hành vi tích cực trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa địa phương

Giáo dục cho học sinh các kỹ năng cơ bản để nhận biết, học tập tại các di sảnnhư: quan sát, lắng nghe để chắt lọc và ghi chép thu thập thông tin, xử lý thông tin,trao đổi thông tin, từ đó nhận thức được sự tồn tại của di sản văn hóa, tiếp thu đượcgiá trị của di sản và ý nghĩa của những giá trị đó đối với cộng đồng dân cư

Giáo dục kỹ năng vận dụng kiến thức thu nhận được từ thực địa, từ việc trảinghiệm tới các di sản để kiểm chứng lại các kiến thức trong sách vở, liên môn học từsách vở đến thực tế, biết vận dụng những điều đã được học vào giải thích các hiệntượng, sự vật có trong di sản văn hóa

Giáo dục học sinh các hành vi văn hóa, thiết thực trong giữ gìn các di sản, bảotồn giá trị của di sản Biết tuyên truyền tới bạn bè, gia đình và cộng đồng về ý nghĩacủa di sản văn hóa, kêu gọi cộng đồng chung tay bảo vệ di sản, phát huy giá trị di sảntrong đời sống

1.3.3 Nguyên tắc giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông

Đảm bảo tính mục tiêu của chương trình giáo dục trong nhà trường phổ thông

và mục tiêu giáo dục di sản văn hóa theo quy định của ngành Giáo dục Giáo dục disản nhằm làm cho học sinh hiểu biết về di sản và các giá trị di sản văn hóa, từ đó cóthái độ ứng xử đúng đắn và hành vi thiết thực để bảo tồn và phát huy giá trị của di sảnvăn hóa

Đảm bảo sự kết hợp giữa nhà trường với chính quyền địa phương, các đoànthể trong giáo dục di sản văn hóa tại địa phương cho học sinh, nhất là khi dạy học disản hay tổ chức trải nghiệm tại thực địa Việc kết hợp sẽ tạo sự thống nhất, đồngthuận, ủng hộ từ các lực lượng xã hội đối với kế hoạch dạy học di sản của nhà trường

Đảm bảo đúng kế hoạch dạy học của nhà trường, đúng chương trình, nội dunghoạt động giáo dục, đúng khung thời gian năm học quy định, phù hợp nguồn tài chínhđược cấp hoặc huy động được khi triển khai hoạt động dạy học di sản, giáo dục giá trị

di sản cho học sinh

Đảm bảo tính thiết thực, hiệu quả của hoạt động giáo dục di sản văn hóa địaphương cho học sinh Phải chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu lựa chọn di sản để dạy có thể

tại thực địa hoặc trên hình ảnh tại lớp học, lập kế hoạch triển khai, tổ chức thực hiện đến đánh giá hoạt động giáo dục sau khi thực hiện.

Đảm bảo sự thống nhất giữa hoạt động giáo dục của giáo viên với hoạt động tựgiáo dục của học sinh Trong quá trình giáo dục di sản văn hóa, giáo viên phải đóngvai trò chủ đạo, định hướng và tổ chức các hoạt động giáo dục cho học sinh Học sinhphải tự giác, tích cực và chủ động tham gia vào các hoạt động giáo dục đó, tiếp nhậntri thức mang lại từ các di sản văn hóa và tự định hình ý thức, hành vi trong và saukhi tham gia vào hoạt động giáo dục di sản

1.3.4 Phương pháp và hình thức giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông

1.3.4.1 Phương pháp giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường THPT

i Phương pháp trực quan

Giáo viên sử dụng những phương tiện trực quan như: tranh, ảnh, tư liệu, mẫuvật nhân tạo, mẫu vật thật được chụp trong Bảo tàng để giới thiệu, trình bày với họcsinh, giúp học sinh nhận biết được thông qua quan sát, theo dõi và ghi nhớ Từ đó cócảm nhận, biết phân tích để làm sáng rõ vấn đề, được khích lệ và có thái độ tích cựctrong việc bảo vệ các di sản và bảo tồn giá trị của di sản

ii Phương pháp trải nghiệm, thực địa

Giáo viên lập kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm thực tế cho học sinh tạiđịa phương có di sản hoặc Bảo tàng- nơi lưu giữ các hiện vật của di sản Phương pháptrải nghiệm là phương pháp dạy học được khuyến khích thực hiện vì tính thực tiễncao, có tác dụng tốt đối với quá trình nhận thức của học sinh, các em được tiếp cậntrực tiếp với di sản sẽ có cái nhìn chân thực, sâu sắc hơn Tuy nhiên vấn đề kinh phí,việc đảm bảo an toàn cho hoạt động trải nghiệm lại rất cần có sự ủng hộ của gia đình,các lực lượng xã hội, vì thế nhà trường phải có kế hoạch cụ thể và kết hợp chặt chẽvới gia đình học sinh cũng như với chính quyền, đoàn thể địa phương

iii Phương pháp làm việc theo nhóm, theo chủ đề

Giáo viên chia nhóm, giao chủ đề cụ thể cho từng nhóm và những yêu cầu cầnlàm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, thời gian để hoàn thành Có thể tìm hiểu về

di sản vật thể: đình, chùa, đền, miếu tại các làng quê ở phía nam sông Chanh; các disản phi vật thể: điệu hát giao duyên của làng La, tục giã bánh dày của làng Cốc… ởthị xã Quảng Yên Giáo viên phải là người theo dõi sát sao việc thực hiện nhiệm vụcủa từng cá nhân trong các nhóm, tiến trình thực hiện nhiệm vụ để đôn đốc, động

viên các em hoàn thành báo cáo theo đúng kế hoạch, có đánh giá kết quả đạt được của từng nhóm và vai trò của từng cá nhân trong nhóm một cách công bằng.

iv Phương pháp giao việc

Là phân công công việc cho từng cá nhân, mỗi học sinh phải tự mình thực hiệnmột nhiệm vụ cụ thể, tự giác, chủ động trong tìm hiểu một di sản văn hóa địa phương.Phương pháp này sẽ giúp học sinh rèn luyện kỹ năng độc lập, quyết đoán trong làmviệc, tự chịu trách nhiệm với kết quả công việc của mình

v Phương pháp thuyết trình, đàm thoại

Giáo viên thuyết trình trực tiếp về di sản, đàm thoại với học sinh về ý nghĩacủa di sản đó và nhiệm vụ, cách làm của học sinh trong việc bảo tồn, phát huy giá trị

di sản trong hiện tại, tương lai Việc đàm thoại có thể diễn ra giữa giáo viên với họcsinh hoặc giữa học sinh với học sinh Nếu có điều kiện có thể mời nhân chứng hoặccác cán bộ phụ trách quản lý di sản văn hóa trên địa bàn cùng tham gia buổi thuyếttrình, đàm thoại với học sinh Đàm thoại chỉ mang lại hiệu quả khi học sinh mạnhdạn, thẳng thắn trong trao đổi, hỏi- đáp và giáo viên là người biết khéo léo dẫn dắt nộidung để học sinh tự tin phát biểu chính kiến của mình

vi Phương pháp sinh hoạt theo chủ đề

Giáo viên nêu chủ đề cụ thể cho học sinh cùng tìm hiểu, như “Yên Tử- nơi lưugiữ phát tích của Thiền phái Trúc Lâm”; “Đình Trà Cổ- cột mốc biên giới địa đầu Tổquốc”; “Bạch Đằng- ba lần ghi chiến công oanh liệt”… Mỗi chủ đề đòi hỏi học sinhphải nghiêm túc trong việc tìm hiểu bằng sưu tầm tư liệu, hình ảnh, các đánh giá, ghinhận của các nhà khoa học, lịch sử, văn hóa của địa phương hoặc cấp quốc gia đốivới các di sản đó Phương pháp này giúp học sinh có cái nhìn tổng thể về di sản vàthu hút đông đảo học sinh tham gia, đòi hỏi học sinh phải có năng lực tổ chức hoạtđộng, đánh giá giá trị di sản, từ đó đề xuất các giải pháp ứng xử hợp lý với di sản, biếttrân trọng di sản và có hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội

vii Phương pháp trò chơi

Tổ chức chơi trò chơi bằng nhiều cách như: giải ô chữ, điền từ, đoán di sảnthông qua xem hình ảnh, cho biết thông tin mô tả đoán di sản, hoặc cùng tìm hiểu vềmột lễ hội, địa danh, phong tục nào đó Phương pháp này nhẹ nhàng và thường manglại không khí lớp học sôi nổi, vui vẻ cho học sinh

viii Phương pháp rèn luyện, luyện tập

Giáo viên tổ chức các hoạt động tạo điều kiện cho học sinh được tự thểnghiệm ý thức, tình cảm của bản thân về các di sản văn hóa qua các tình huống cụ

thể, đa dạng của cuộc sống Qua đó ôn luyện, củng cố các hành vi, thái độ, ý thức củahọc sinh trở nên bền vững, có kế hoạch hành động, tạo thành thói quen trong việc ứng

xử với các di sản văn hóa địa phương, biến thành hành động cụ thể, thành nhu cầu tựthân trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị của di sản

1.3.4.2 Hình thức giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh

i Dạy học trên lớp theo hướng tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục di sản văn hóa vào môn học phù hợp

Trong nhà trường THPT có nhiều môn học chiếm ưu thế để có thể thực hiệnviệc giáo dục di sản cho học sinh bằng cách dạy lồng ghép các đơn vị kiến thức phùhợp hoặc xây dựng các chủ đề dạy học liên môn như: Lịch sử, Ngữ văn, Giáo dụccông dân, Địa lý, Ngoại ngữ, Giáo dục Quốc phòng-an ninh

Với mục tiêu giáo dục di sản văn hóa địa phương để học sinh nhận biết các disản văn hóa trên địa bàn, hiểu được giá trị của di sản từ đó tự giác và chủ động trong

ý thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong xây dựng và phát triển văn hóa, kinh tếđịa phương một cách hiệu quả hơn, giáo viên phải tìm và soạn được các bài dạy cólồng ghép được vấn đề giáo dục di sản hoặc xây dựng các chủ đề dạy học cụ thể,trong đó lồng ghép các nội dung có liên quan đến di sản văn hóa địa phương Cónhững bài dạy giáo viên hoàn toàn có thể áp dụng kỹ thuật dạy học mới vào như: tổchức phòng tranh, đóng vai nhân vật để tái hiện nhân vật lịch sử gắn với địa danh,

di sản văn hóa

Như vậy ngoài mục tiêu cung cấp kiến thức môn học, giáo viên vẫn thực hiệnđược mục tiêu giáo dục giá trị di sản trong dạy học Tuy nhiên thời lượng lồng ghépphải được tính đến, không quá nhiều làm ảnh hưởng đến nội dung chính của mônhọc Việc lồng ghép nội dung giáo dục giá trị di sản văn hóa phải được triển khaiđồng bộ trong các môn học chứ không phải là nhiệm vụ của chỉ riêng môn học nào

Lồng ghép giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương trong môn Lịch sử sẽcho học sinh thấy lịch sử địa phương, con người ở địa phương là một bộ phận trongdòng chảy lịch sử dân tộc, trong quốc gia-dân tộc Việt Nam Sự tồn tại của các di sảnvăn hóa chính là những bằng chứng sống động cho quá trình lịch sử đã trôi qua, tuythời gian đã xa nhưng giá trị của di sản khiến cho giới trẻ vẫn cảm nhận được sứcsống trường tồn của nó

Lồng ghép giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương trong bộ môn Ngữ văn,Giáo dục công dân, Ngoại ngữ sẽ cho thấy giá trị nhân văn của các di sản văn hóathực sự là giá trị cốt lõi, tiềm tàng của các thế hệ đi trước để lại cho đời sau, đó là

truyền thống yêu nước, tình yêu thương con người, cách ứng xử hài hòa giữa con người với con người, giữa con người với thế giới tự nhiên và xã hội.

Lồng ghép giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương trong bộ môn Địa lý sẽgiúp học sinh định hình được vị trí tọa lạc của các di sản văn hóa, thấy được sự kếtnối và sự lan tỏa rộng rãi của giá trị di sản tới đời sống cộng đồng dân cư

Lồng ghép giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương trong bộ môn Giáo dụcquốc phòng-an ninh sẽ thấy giá trị của các di sản trong việc tạo nên sức mạnh truyềnqua bao đời, là nguồn nội lực to lớn giúp chúng ta xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngàycàng lớn mạnh và đứng vững vàng trước bao thách thức, khó khăn của thời cuộc

Việc dạy lồng ghép, dạy chủ đề tích hợp liên môn nhằm thực hiện giáo dục giátrị di sản văn hóa cho học sinh trường THPT là điều hoàn toàn làm được

ii Tổ chức tham quan, trải nghiệm tại nơi có di sản văn hóa

Học tại nơi có di sản văn hóa: còn được gọi là học tại thực địa, là hình thứcdạy học khiến học sinh rất yêu thích Thay vì kiểu học khuôn mẫu trong lớp học cứngnhắc, ưu điểm của hình thức này là học sinh được di chuyển tới nơi có di sản, vừađược tham quan, vừa được học tập trong môi trường thoáng đãng, tự do hơn Họcsinh được trao đổi với giáo viên thoải mái vì không quá lệ thuộc vào thời gian củamột tiết học bình thường chỉ có 45 phút Nội dung của bài học được thực tế chứngminh luôn, các giác quan của học sinh được huy động tham gia vào việc học nên họcsinh sẽ ghi nhớ, nắm bắt nội dung bài học tốt hơn Học sinh cũng có thể tiến hành thuthập thông tin tại nơi có di sản thông qua cách thức phỏng vấn, ghi âm, chụp ảnh,quay phim để lưu giữ

Thời gian dành cho bài học tại di sản có thể sử dụng buổi trái ca học hoặc tiếthọc tự chọn, tiết học địa phương trong chương trình

Tổ chức tham quan, trải nghiệm tại di sản văn hóa: Đây là hình thức dạy học disản văn hóa hiện nay đang được nhiều nhà trường tổ chức, thực hiện và được cha mẹhọc sinh rất ủng hộ cả về chủ trương lẫn kinh phí vì giá trị mà hoạt động trải nghiệmmang lại Học sinh sẽ vừa được tham quan di sản, vừa được tự mình trải nghiệm thực

tế nên hào hứng và hiệu quả sau mỗi chuyến trải nghiệm rất rõ

iii Tổ chức các hoạt động ngoại khóa tại nhà trường

Ngoài các tiết học, môn học chính khóa trên lớp, giáo viên có thể xây dựng cácchủ đề ngoại khóa cho học sinh với nhiều cách thể hiện như: thảo luận, diễn đàn, nóichuyện chuyên đề, tổ chức triển lãm các tư liệu, tài liệu sưu tầm, viết báo tường, thi

kể chuyện về di sản… Cũng có thể đưa ra chủ đề và giao cho các nhóm học sinh thực

hiện dưới hình thức sân khấu hóa Thường thì các buổi ngoại khóa như vậy cũng thuhút học sinh tham gia đông và mang lại hiệu ứng rất tốt.

Thời gian tổ chức có thể vào buổi học trái ca hoặc các tiết học Ngoài giờ lênlớp, các tiết sinh hoạt Hướng nghiệp với các chủ đề thuận lợi cho lồng ghép giáo dục

di sản văn hóa địa phương

iv Dạy học di sản thông qua các phương tiện truyền thông, đa phương tiện

Học sinh hoàn toàn có thể tự mình học thông qua các phương tiện truyềnthông, đa phương tiện trong thời nay, kể cả học về giá trị các di sản văn hóa địaphương dưới vai trò định hướng của giáo viên Giáo viên là người hướng dẫn họcsinh cách khai thác thông tin, tra cứu thông tin và nắm bắt, phân tích các thông tin thuthập được để rút ra những bài học, những điều cần lưu giữ về di sản văn hóa

v Tổ chức các hoạt động lao động tại các di sản văn hóa

Tổ chức lao động tập thể cho học sinh tại các di tích lịch sử, di tích văn hóa mànhà trường đã cam kết nhận chăm sóc, hoặc phối hợp với đoàn thanh niên các xã,phường lân cận cùng lao động dọn dẹp vệ sinh tại di tích tạo thói quen cho học sinh

về ý thức giữ gìn di sản, tôn trọng môi trường công cộng

vi Thông qua dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc, của địa phương

Như dịp kỷ niệm ngày Quốc khánh, ngày Quốc tế lao động, ngày Nhà giáoViệt Nam, ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và ngày Quốc phòng toàndân, ngày Công nhân vùng mỏ, ngày tắm tượng ở Đền Trần, ngày hội Miếu TiênCông, ngày khai hội Yên Tử, khai hội Đền Cửa Ông…

vii Tổ chức hoạt động tập thể vào các tiết chào cờ đầu tuần, sinh hoạt lớp cuối tuần, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, tham gia các lễ hội tại địa phương

Cho học sinh được tham gia các hoạt động văn hóa truyền thống, tìm hiểu các

lễ hội tại địa phương, các nghề thủ công, các món ăn của các dân tộc, các trò chơi dângian, các nhạc cụ dân tộc, các làn điệu dân ca… giúp các em dần hình thành và pháttriển kỹ năng tự tìm hiểu, phát hiện các giá trị văn hóa truyền thống, sáng tạo trongcác hoạt động tập thể

1.4 Quản lý hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường THPT

1.4.1 Lập kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông

Trong nhà trường, Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm cao nhất trước Nhànước, trước nhân dân và cấp trên trực tiếp về mọi hoạt động của nhà trường Với nộidung giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh, mức độ hiệu quả đến

Vào đầu mỗi năm học, Hiệu trưởng nhà trường phải xây dựng kế hoạch giáodục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh thông qua các con đường: tổ chứchoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; lao động chăm sóc, vệ sinh khu di sản văn hóa;tham quan, dã ngoại, trải nghiệm tại khu di sản văn hóa; tìm hiểu di sản văn hóa địaphương.

Kế hoạch dạy học di sản được Sở GD&ĐT phê duyệt để thực hiện Hiệutrưởng phải là người tạo động lực cho giáo viên, học sinh thực hiện kế hoạch và làngười phối hợp chặt chẽ với các lực lượng trong và ngoài nhà trường để tổ chức hiệuquả hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh

* Các căn cứ xây dựng kế hoạch:

Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL ngày 16/01/2013 của liên Bộ Giáodục và đào tạo và Bộ Văn hóa-Thể thao và du lịch về “Sử dụng di sản trong dạy học ởtrường phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên” nhằm góp phần giáo dục toàndiện học sinh, gìn giữ và phát huy giá trị của di sản văn hóa dân tộc, địa phương

Chương trình, sách giáo khoa của các môn học cho phép sử dụng di sản trongdạy học

Điều kiện thực tế của nhà trường về đội ngũ giáo viên, về cơ sở vật chất, vềkinh phí tạo thuận lợi để giáo dục di sản

Điều kiện thực tế tại địa phương, có nhiều di sản có thể khai thác phục vụ chogiảng dạy, khoảng cách địa lý gần, dễ di chuyển đi - về khi học thực địa hoặc tổ chứctham quan, trải nghiệm

* Nội dung kế hoạch:

Mục đích, yêu cầu khi thực hiện giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương chohọc sinh: Mục tiêu về giáo dục tri thức, giáo dục kỹ năng và giáo dục thái độ cho họcsinh qua hoạt động giáo dục hay hoạt động dạy học

Nội dung giảng dạy, giáo dục: Lựa chọn các nội dung giáo dục, đơn vị kiếnthức cụ thể cần giáo dục, giảng dạy, môn học, lớp học được lựa chọn giảng dạy Cácnội dung giáo dục có thể được tích hợp theo chủ đề giáo dục

Phương pháp, hình thức tiến hành dạy học, giáo dục: chọn phương pháp, hìnhthức tối ưu nhất, đảm bảo chuyển tải được nội dung, phù hợp với điều kiện thực tế vànguồn kinh phí cho phép

Điều kiện thực hiện: Phương tiện, kinh phí, sự phối hợp của các lực lượng liênquan (tổ, nhóm chuyên môn phụ trách trực tiếp, gia đình học sinh, chính quyền địaphương, đơn vị quản lý di tích…)

Các nguồn lực cần huy động tham gia: Nguồn nhân lực (cán bộ phụ trách disản văn hóa, chính quyền địa phương, giáo viên, chuyên gia lịch sử ), nguồn tàichính, cơ sở vật chất (băng hình, phim, video ) phục vụ cho dạy học, giáo dục giá trị

di sản văn hóa

Đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch, rút kinh nghiệm

* Triển khai kế hoạch:

Thời gian thực hiện: ghi cụ thể vào khi nào

Địa điểm: xác định cụ thể tại đâu, trong giờ học hay hoạt động ngoại khóa tạiđịa phương nơi có di sản văn hóa

Cách thức thực hiện: Hình thức tiến hành, phương tiện di chuyển, phương tiệndạy học…

Tổ chức thực hiện: Giao cụ thể cho tổ, nhóm chuyên môn hay cá nhân nào phụtrách, các lực lượng có liên quan Yêu cầu cụ thể cần làm

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn, hướng dẫn giáo viên xác định mục tiêu,sản phẩm cần đạt được của các kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phươngcho học sinh và thể hiện cách thức đánh giá sản phẩm, kết quả đạt được trong kếhoạch hoạt động

1.4.2 Tổ chức hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh ở trường trung học phổ thông

Hiệu trưởng thành lập Ban chỉ đạo giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phươngcho học sinh gồm Hiệu trưởng làm Trưởng ban, các thành viên khác tham gia là cácgiáo viên Lịch sử, giáo viên chủ nhiệm lớp, Bí thư Đoàn thanh niên vv Trong đónêu rõ nhiệm vụ của Ban chỉ đạo là phải xây dựng cơ chế phối hợp các lực lượng giáodục trong và ngoài nhà trường, trách nhiệm huy động nguồn lực để thực hiện mụctiêu đề ra của Ban

Hiệu trưởng chỉ đạo xác định các nội dung giáo dục giá trị di sản văn hóa địaphương cho học sinh cần tập trung vào các nội dung sau đây:

Giáo dục về di tích lịch sử, văn hóa

Giáo dục tập quán, phong tục của cư dân

Giáo dục về các lễ hội truyền thống

Giáo dục về các nghề thủ công truyền thống

Nhiệm vụ của Ban chỉ đạo là xác định rõ các môn học được lựa chọn để thựchiện hoạt động giáo dục giá trị di sản địa phương cho học sinh: Ngữ văn, Lịch sử, Địa

lý, Giáo dục công dân, hoạt động hướng nghiệp, ngoài giờ lên lớp…; môn học chính khóa hay hoạt động ngoại khóa, ngoài giờ.

Tổ chức chăm sóc các công trình di sản tại địa phương, phối hợp với Đoànthanh niên trên địa bàn tổ chức lao động thường kỳ tại các di tích Lựa chọn các hìnhthức dạy học di sản phù hợp nhất với điều kiện cho phép của nhà trường

Bố trí nguồn trong ngân sách hoặc kêu gọi các lực lượng cha mẹ học sinh, tàitrợ, ủng hộ của các lực lượng khác dành cho hoạt động giáo dục di sản

Hiệu trưởng tổ chức bồi dưỡng giáo viên và các lực lượng giáo dục về giáodục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh THPT bao gồm nội dung giáo dục,nguyên tắc giáo dục, cách thức và con đường tổ chức thực hiện và những kỹ năng huyđộng nguồn lực để giáo dục học sinh

Bồi dưỡng cho giáo viên có phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá đối vớihọc sinh khi tham gia các hoạt động giáo dục di sản văn hóa, khuyến khích học sinhtích cực, mạnh dạn tham gia trong việc tìm hiểu, khai thác tốt giá trị của các di sảnvăn hóa địa phương

Có cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện hoạt động giáo dụcgiá trị di sản văn hóa cho học sinh

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường trung học phổ thông

Hiệu trưởng chỉ đạo việc xây dựng kế hoạch cụ thể từ các tổ, nhóm chuyênmôn- những môn học chủ đạo chiếm ưu thế dạy học di sản cho học sinh- trong đó nêu

rõ mục tiêu cần đạt của các tiết dạy, buổi dạy di sản cho học sinh; số lượng tiết dạy,buổi dạy là bao nhiêu; số tiết dạy trên lớp, số tiết dạy trên thực địa, số tiết thực hiệntham quan, trải nghiệm, ngoại khóa; nội dung cơ bản trong hoạt động là gì; hình thứcdạy được lựa chọn như thế nào; phương pháp sử dụng để giáo dục giá trị di sản địaphương; phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn phối hợp với nhaucùng với cha mẹ học sinh xác định các chủ đề giáo dục giá trị di sản văn hóa địaphương cho học sinh, xây dựng các nội dung giáo dục và lựa chọn cách thức tổ chứchoạt động hiệu quả, thiết thực đối với học sinh sao cho mang lại niềm vui, niềm tựhào về truyền thống dân tộc đồng thời giáo dục được ý thức trách nhiệm cho học sinhtrong việc giữ gìn các giá trị bản sắc văn hóa dân tộc ở địa phương

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn và giáo viên thực hiện đa dạng hóa cáchình thức giáo dục giá trị di sản văn hóa cho học sinh thông qua các con đường: Dạy

học giá trị di sản văn hóa; sinh hoạt tập thể với chủ đề giá trị di sản văn hóa; thamquan dã ngoại di sản văn hóa; lao động chăm sóc di sản văn hóa tại địa phương; thitìm hiểu về di sản văn hóa vùng miền vv

Chỉ đạo đội ngũ giáo viên tham gia các hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng vềnăng lực giáo dục giá trị di sản văn hóa trong nhà trường Chỉ khi vững vàng trongnghiệp vụ, chuyên môn, am hiểu các di sản trên địa bàn, giáo viên mới định hìnhchính xác nội dung giá trị di sản cần truyền tải tới học sinh thông qua các hoạt độnggiáo dục Nếu cần thiết có thể mời các cơ quan, ban, ngành có liên quan trực tiếp đếnquản lý các di sản đến tập huấn, hỗ trợ cho giáo viên

Chỉ đạo tăng cường các hoạt động giáo dục di sản văn hóa thông qua dạy họcliên môn, dạy học tích hợp Các tổ, nhóm chuyên môn có thể cùng thảo luận để thốngnhất các chủ đề giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương gắn với các bài học cụ thểtrong chương trình môn học Cũng có thể phối hợp các lực lượng để triển khai hoạtđộng ngoại khóa nhân tổ chức kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước, của địa phươngnhư mời nhân chứng lịch sử tới nói chuyện, các nghệ nhân của các làng nghề, nghệnhân nắm giữ giá trị các di sản phi vật thể tới biểu diễn, giao lưu

Chỉ đạo tổ chức thực nghiệm các chuyên đề về giáo dục giá trị di sản văn hóacho học sinh trong nhà trường THPT Qua tiết dạy, buổi dạy thực nghiệm đó, tổ,nhóm chuyên môn nghiêm túc đánh giá, rút ra những kinh nghiệm quý báu để nhânrộng cách làm hay, hình thức tổ chức và sử dụng các nguồn lực hỗ trợ phù hợp vớiyêu cầu của chuyên đề

Chỉ đạo việc huy động các nguồn lực hỗ trợ: con người, cơ sở vật chất, thôngtin, tài chính giúp cho việc triển khai kế hoạch giáo dục giá trị di sản văn hóa đạtđược kết quả cao Trong quá trình chuẩn bị và triển khai hoạt động cần hết sức chú ýtranh thủ sự giúp đỡ của các lực lượng ngoài nhà trường, như khâu tiền trạm đối với

tổ chức trải nghiệm, dạy ngoài thực địa, nếu được giúp đỡ sẽ giảm bớt công đi lại củagiáo viên; về tài chính, do ngân sách các nhà trường rất hạn hẹp, nếu được hỗ trợ sẽgiảm bớt khó khăn trong chi phí phương tiện đi lại, thuê hướng dẫn viên, chuẩn bị tàiliệu, tìm kiếm thông tin; miễn phí các hoạt động giáo dục liên quan đến sử dụng disản văn hóa

Chỉ đạo việc phối hợp giữa nhà trường, giữa các tổ, nhóm chuyên môn với các

cơ quan liên quan như Sở, Phòng văn hóa và thông tin tuyên truyền, Ban quản lý các

di tích, Phòng chính trị, tư tưởng của Sở GD&ĐT, các Câu lạc bộ văn nghệ của làng,

xã, Hội Cựu chiến binh, Hội người cao tuổi ở địa phương… để nhận được sự giúp đỡ,

hỗ trợ của họ trong tổ chức hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa Đồng thời tạođiều kiện cho các cơ quan đó giới thiệu, tuyên truyền về bảo tồn, phát huy giá trị các

di sản cho học sinh trong nhà trường

Chỉ đạo giáo dục giá trị di sản văn hóa thông qua tổ chức các hoạt động củaĐoàn thanh niên trong nhà trường như các cuộc tìm hiểu về di sản nhân các ngày lễlớn của đất nước, của địa phương; đi tìm địa chỉ đỏ; tham gia các hoạt động lễ hội,hoạt động văn hóa, văn nghệ

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương cho học sinh ở trường trung học phổ thông

Trong và sau khi triển khai thực hiện hoạt động giáo dục giá trị di sản văn hóađịa phương, Hiệu trưởng phải tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng, hiệu quả tiếnhành ở từng khâu trong kế hoạch và cuối cùng là kết quả chung của hoạt động Việckiểm tra cũng cần có kế hoạch cụ thể, rõ ràng như nêu mục đích kiểm tra, thời giankiểm tra, nội dung kiểm tra, yêu cầu cần đạt của hoạt động giáo dục

Việc kiểm tra, đánh giá sẽ là một kênh thông tin để giáo viên đánh giá kết quảrèn luyện ý thức, thái độ và hành vi của học sinh và nắm bắt được nguyện vọng củahọc sinh trong các hoạt động kế tiếp Từ đó Hiệu trưởng, tổ chuyên môn kịp thời cónhững điều chỉnh về mọi mặt cho phù hợp hơn ở các kỳ tổ chức sau

Kiểm tra, đánh giá kết quả của giáo dục giá trị di sản văn hóa địa phương chohọc sinh có những tiêu chí riêng, khác với cách đánh giá học sinh tham gia trong cáctiết học bình thường của chính khóa Cách thức kiểm tra, đánh giá cũng cần đổi mới,không chỉ giáo viên đánh giá học sinh một chiều mà có thể huy động, hướng dẫn đểhọc sinh đánh giá, nhận xét chính học sinh, tập thể đánh giá cá nhân, cá nhân đónggóp cho tập thể, cá nhân tự đánh giá Cách đánh giá cũng hết sức đa dạng, có thể làhọc sinh viết bài thu hoạch, có thể bằng các hình ảnh, câu hỏi trắc nghiệm, các sảnphẩm thực tế khác

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục di sản với học sinh cầnđược thực hiện khách quan, công khai, có thang điểm rõ ràng cho phần hiểu biết disản, thái độ ứng xử của học sinh sau buổi học di sản, định hướng trách nhiệm, hànhđộng của học sinh Để làm tốt điều đó đòi hỏi giáo viên trong suốt quá trình tổ chứchoạt động giáo dục giá trị di sản phải quan sát cẩn thận từng học sinh trong suốt quátrình học tập Đối với các hoạt động học tập ngoài trời, trải nghiệm, dã ngoại, học tại