Một số phương pháp giúp học sinh cảm nhận được cái hay cái đẹp của dân ca Việt Nam

Trong thực tế công việc dạy học của giáo viên, học tập của học sinh nông thôn ở rất ít có điều kiện tiếp nhận tri thức về âm nhạc nhất là những bài hát dân ca đậm đà bản sắc dân tộc Chủ

Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD trường:

Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD PGD- ĐT:

MỤC LỤC

Trang Nhận xét đánh giá của hội đồng KHGD 1

Mục lục 2

Mở đầu 3

I Lí do chọn đề tài 4

1 Đặt vấn đề 4

2 Mục đích đề tài 6

3 Lịch sử đề tài 7

4 Phạm vi đề tài 7

II Nội dung công việc đã làm 7

1 Thực trạng đề tài 7

2 Nội dung cần giải quyết 8

3 Biện pháp giải quyết 9

4 Kết quả chuyển biến của dối tượng 15

III Kết luận 16

1 Tóm lược giải pháp 16

2 Phạm vi đối tượng áp dụng 17

3 Kiến nghị với các cấp về điều kiện thực hiện 17

Tài liệu tham khảo 18

MỞ ĐẦU

Đảng và nhà nước đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức, phương pháp đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt là giáo dục phổ thông Thực hiện chính sách đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước đề ra trong những năm gần đây ngành GD& ĐT đã đạt được những thành tựu to lớn.

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung và mục tiêu tầm quan trọng của môn Âm nhạc nói riêng Giáo dục phổ thông nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện về đức- trí- thể- mĩ (theo nghị quyết TW II của Đảng về mục tiêu giáo dục), không những nâng cao hiểu biết về kiến thức văn hóa mà còn phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc và những năng khiếu khác.

Xuất phát từ đặc trưng bộ môn thuộc phạm trù nghệ thuật đòi hỏi sự hứng thú cao và xuất phát từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp là phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh Như vậy học sinh mới có điều kiện khắc phục khó khăn lỉnh hội kiến thức mới.

Xuất phát từ tầm quan trọng của việc giáo dục thị hiếu âm nhạc cho HS để các

em biết yêu thích âm nhạc lành mạnh, giàu tính nhân văn, đậm đà bản sắc dân tộc Giáo dục thị hiếu âm nhạc tốt sẽ góp phần làm trong sáng tình cảm đạo đức và làm phong phú đời sống tinh thần của các em trong hiện tại và tương lai.

Trong thực tế công việc dạy học của giáo viên, học tập của học sinh nông thôn ở rất ít có điều kiện tiếp nhận tri thức về âm nhạc nhất là những bài hát dân ca đậm đà bản sắc dân tộc

Chủ trương của Đảng, Nhà nước trong việc bảo tồn, giáo dục các giá trị văn hóa trong đó

có dân ca

Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc luôn được Đảng và Nhà nước taquan tâm, coi trọng: Tháng 11 năm 1987, Bộ Chính trị ra Nghị quyết 05 về Văn hóa - Văn nghệtrong cơ chế thị trường trong đó có nội dung về xây dựng và phát triển “Nền văn hóa Việt Nam

tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đến Đại hội X, Đảng xác định tiếp tục phát triển sâu rộng, nângcao chất lượng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; gắn kết chặt chẽ hơn vớiphát triển kinh tế xã hội; làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực đời sống xã hội; xây dựng

và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam; bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộctrong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế; bồi dưỡng các giá trị vănhóa trong thanh niên, sinh viên, học sinh, đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạođức và bản lĩnh văn hóa Việt Nam

Ngày 22/7/2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có Chỉ thị số 40/2008/CT-BGDĐT và Kế hoạch số

307/KH-BGDĐT về việc phát động và triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực", trong đó có nôi dung đưa dân ca vào trường học Bộ Giáo dục đã có

hướng dẫn chỉ đạo cụ thể như: Đưa các nội dung giáo dục văn hoá truyền thống vào nhà trườngthông qua trò chơi dân gian, dân ca… Tổ chức các hoạt động vui chơi, giải trí tích cực, các hoạtđộng văn hoá, thể thao, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, ngoại khoá phù hợp với điều kiện

cụ thể của nhà trường và địa phương

Trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, nhiều giá trị văn hoá đang có nguy cơ bị mặt trái của cơchế thị trường làm mai một, thì việc giáo dục cho mọi người nói chung và cho học sinh nói riêngbiết phát huy và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc không chỉ là vấn đề của riêng Ngành Giáo dục

và Đào tạo mà còn là vấn đề của toàn xã hội Trong đó, việc chú trọng bồi dưỡng, giáo dục chothế hệ trẻ biết yêu các làn điệu dân ca, biết chơi các trò chơi dân gian là hết sức cần thiết

1.3 Ý nghĩa của việc đưa dân ca vào trường học

Như đã nói ở trên, việc đưa các làn điệu dân ca vào giảng dạy và các hoạt động giáo dục trongnhà trường không những có tác dụng to lớn đối với việc bảo tồn và lưu giữ các giá trị tinh thần tolớn mà ông cha để lại mà còn mang lại cho các em sự thích thú khi được tìm hiểu về đời sốngtinh thần, những nét văn hóa đặc sắc của quê hương mình, dân tộc mình

Lúc sinh thời, Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã dành cho những khúc hát dân ca quê hương mộttình yêu lớn: Những câu hò, ví, dặm quê hương đã theo chân Bác từ thửa ấu thơ cho đến suốtquá trình bôn ba tìm đường cứu nước, để đến lúc lâm chung Người cũng chỉ muốn được nghemột câu hò Huế, một câu ví dặm quê nhà hay một khúc quan họ thôi để mang cả hình ảnh quêhương xứ sở, hình ảnh miền Nam yêu thương vào cuộc trường sinh Cả cuộc đời Người sống chonhân dân, cho dân tộc, không gợn chút riêng tư, hành trang mà Người mang theo về "thế giớingười hiền" chỉ là ước nguyện bình dị : Mang theo âm hưởng câu hát dân ca vào cõi bất tử.Người đã để lại cho chúng ta bài học sâu sắc, thấm thía rằng: Muốn yêu Tổ quốc mình, càng yêutha thiết những câu hát dân ca Bởi khúc dân ca là linh hồn, là nơi nắng đọng tình yêu, tinh hoa,bản sắc văn hoá dân tộc Nó là nguồn sữa tinh thần bồi đắp và nuôi dưỡng tâm hồn con người.Trước lúc đi xa Người muốn thế hệ sau hãy yêu những câu hát dân ca, hãy trân trọng và giữ gìnnền văn hoá của dân tộc

Đưa âm nhạc dân gian vào học đường là một trong những biện pháp cơ bản và quan trọng đểtruyền bá và giáo dục một cách gián tiếp cũng như trực tiếp lòng yêu mến, tự hào với những disản âm nhạc dân gian nói riêng, văn hoá dân gian nói chung Giáo sư Trần Văn Khê – Một trongnhững cây đại thụ về nghiên cứu Âm nhạc dân gian nước nhà đã phát biểu trong một Hội thảo về

đưa dân ca vào trường học như sau: “ Nhà nước nên đưa dân ca vào trường học, cần làm cho học sinh Việt Nam hiểu dân ca nước ta là gì? Và dân ca nước ta hay như thế nào?”

Việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đậm đà bản sắc của dân tộc trong đó biện pháp đưa dân

ca vào giảng dạy cho lớp trẻ trong nhà trường lại càng có ý nghĩa hết sức quan trọng trong bốicảnh các thế lực thù địch, các phần tử phản động đã, đang và tiếp tục dùng mọi âm mưu, thủ đoạn

để đưa các loại văn hóa bạo lực, đồi trụy để truyền bá lối sống thực dụng, làm cho giới trẻ ViệtNam sống không có lý tưởng, ích kỷ và trụy lạc, làm cho họ lãng quên nền văn hóa với những giátrị nhân văn sâu sắc, những giá trị Chân – Thiện – Mỹ tốt đẹp mà ông cha ta đã dày công xây đắpnên

Đưa dân ca vào các hoạt động trong nhà trường như giảng dạy nội khóa trong chương trình Âmnhạc hay hoạt động ngoài giờ lên lớp, các hoạt động văn nghệ, câu lạc bộ … sẽ làm các em họcsinh bớt đi những căng thẳng, mệt mỏi sau những giờ học tập văn hóa trên lớp, giúp cho các emthêm yêu thích và tích cực tham gia các hoạt động văn nghệ trong nhà trường.

1 Đặt vấn đề

Đất nước Việt Nam với hơn bốn ngàn năm lịch sử đã hình thành nên một nền văn hóa đậm đà

bản sắc dân tộc Trong đó: Âm nhạc dân gian nói chung, dân ca nói riêng là tinh hoa văn hóa đặc

sắc, là linh hồn của dân tộc Một nhà văn hoá đã ví dân ca “… Như dòng sông mênh mông tình đất, tình người, chắt lọc từ mạch nguồn cuộc sống, chảy qua nhiều thời đại, phản ánh tâm tư tình cảm, ước mơ khát vọng của con người trên mảnh đất quê hương của mình…”.Trải qua bao biến

cố thăng trầm của lịch sử, dân ca vẫn có sức sống bền chặt trong lòng mỗi người dân Việt Nam,

là nhịp cầu thời gian để ta trở về với cội nguồn của ông cha, dân tộc

Sau hơn 20 năm đổi mới, bộ mặt đất nước ta có nhiều thay đổi đáng kể Kinh tế phát triển kéotheo sự phát triển của văn hoá, xã hội… bên cạnh những giá trị tích cực do nền kinh tế thị trườngmang lại thì những hạn chế tiêu cực vẫn tồn tại và len lỏi mọi ngóc nghách của đời sống Tìnhtrạng xuống cấp về mặt đạo đức ở một số bộ phận thanh, thiếu niên đang là vấn đề bức xúc củatoàn xã hội, bên cạnh đó hầu hết con trẻ hiện nay gần như quên hẳn các trò chơi dân gian, các lànđiệu dân ca vốn rất phong phú và đa dạng mà ông cha ta đã để lại trong đó hiện tượng lớp trẻđang có xu hướng lãng quên các trò chơi dân gian, các làn điệu dân ca, bởi lẽ, các em được tiếpxúc nhiều với luồng văn hóa ngoại lai, nhất là luồng văn hóa Phương Tây Thực tế cho thấy, đaphần lớp trẻ ngày nay thích nghe và thích hát những bài hát trẻ trung, sôi động, nhạc ngoại hơn là thưởng thức những làn điệu dân ca, thậm chí không mấy mặn mà với các bài hát dân ca, vàcòn có quan niệm rằng: nghe dân ca là không sành điệu, lỗi thời…

Điều đó đặt ra một yêu cầu cấp thiết là đưa dân ca đến gần với thanh, thiếu niên trong đó biệnpháp hữu hiệu và phổ biến nhất là đưa dân ca trở thành một trong những nội dung giáo dục trongnhà trường Điều đó sẽ giúp cho lớp trẻ hôm nay nhận ra được những giá trị tinh thần vô cùng tolớn kết tinh trong các làn điệu dân ca, từ chổ hiểu được các giá trị, các em biết trân trọng, yêu quýcác giá trị những làn điệu dân ca này và có ý thức, trách nhiệm giữ gìn và bảo tồn những di sảntinh thần to lớn đó

Nhận thức được tầm quan trọng, vai trò, ý nghĩa của dân ca trong việc giáo dục thế hệ trẻ, thựchiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chỉ đạo về việc đưa cáclàn điệu dân ca, trò chơi dân gian vào trường học và coi đó là một trong năm tiêu chí xây dựng

“Trường học thân thiện, học sinh tích cực” Hưởng ứng phong trào ý nghĩa này, cả nước đã và

đang tích cực thực hiện các biện pháp khác nhau để đưa dân ca vào giảng dạy trong nhà trườngvới những tín hiệu đáng mừng Tuy nhiên để đưa dân ca vào trường học vẫn chưa có tình đồng bộ

và thống nhất, vẫn còn tồn tại thực tế là đưa dân ca của các vùng miền khác để giảng dạy cho họcsinh trong khi đó dân ca của chính quê hương mình thì lại chưa được quan tam đúng, chú ý…Dân ca nghệ Tĩnh là một trong số dân ca chưa được chú ý quan tâm như thế Một số nơi cũng đẫtiến hành các biện pháp đưa một số làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh vào tập hát cho học sinh nhưng chỉ

tập hát thôi cho các em mà không cho các em được tìm hiểu nguồn gốc, hiểu được cái hay, cáiđẹp và chất trí tuệ trong dân ca Xứ Nghệ thì khó mà đi vào lòng của trẻ thơ.

Mặt khác, hiện nay vẫn còn thiếu những tài liệu phục vụ và hỗ trợ cho việc đưa dân ca Nghệ Tĩnhvào trường học Các trường học mà chủ yếu là đội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn Âm nhạcđang lúng túng trong việc tìm kiếm nội dung để giảng dạy cho học sinh

Xuất phát từ ý nghĩa, vai trò của dân ca nói chung, dân ca Nghệ Tĩnh nói riêng với việc giáo dụccho thế hệ trẻ cũng như thực tế các biện pháp đưa dân ca Nghệ Tĩnh vào trong nhà trường đangcòn thiếu và chưa hiêu quả Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Âm nhạc, tôi luôn trăn trở, tìmtòi các giải pháp cùng với nhà trường để thực hiện có hiệu quả việc đưa dân ca vào các hoạt độnggiáo dục học sinh Qua kiểm nghiệm hiệu quả thực tế, tôi mạnh dạn chia sẻ kinh nghiệm của

mình là:“ Sáng kiến kinh nghiệm dạy dân ca Nghệ Tĩnh trong trường Trung học cơ sở”

Âm nhạc là nghệ thuật của âm thanh Âm nhạc xuất hiện từ rất lâu đời, gắn bó mật thiết với con người suốt từ nhỏ tới lớn, cho tới khi qua đời Âm nhạc như một phương tiện

để làm cho đời sống tinh thần phong phú, góp phần cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống Âm nhạc đem đến cho con người những khoái cảm thẩm mĩ, làm cho người ta thoải mái, thích thú, tâm hồn và tình cảm được nâng cao, trí tuệ được mở rộng, con người trở nên tốt đẹp, cao thượng và hướng thiện, khả năng truyền bá của âm nhạc hết sức rộng lớn.

Vì thế âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của con người.

Trong những năm qua, từ khi đất nước ta bước sang thế kỉ XXI Sự nghiệp giáo dục đào tạo âm nhạc có điều kiện phát triển những bước cao hơn Cho đến ngày nay việc đưa âm nhạc vào học đường đã được chú trọng vì những lợi ích thiết thực của nó trong việc giáo dục học sinh thành những con người toàn diện.

Bởi vậy việc dạy học âm nhạc ở trường THCS nói chung và việc dạy phân môn học hát nói riêng mặc dù không nhằm đào tạo các em thành những con người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hóa âm nhạc làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc, hình thành ở học sinh một tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc

lành mạnh, tư duy sắc sảo, lòng khát khao sáng tạo giàu tình cảm, hoạt bát nhanh nhẹn và sống vui tươi Âm nhạc phát triển tối đa những tố chất sinh lí, những phẩm chất tâm lí của lứa tuổi học sinh, tạo điều kiện để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất, làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò.

Qua đó phát triển bồi dưỡng mầm non nghệ thuật cho tương lai đất nước Âm nhạc là một môn học nghệ thuật cho tương lai đất nước, là một môn học còn rất mới mẻ không giống như những môn học khác, môn học mang tính nghệ thuật cao, học sinh học theo phương châm học vui- vui học Vì thế tạo cho các em say mê hứng thú học tập là rất cần thiết.

Dạy âm nhạc trong trường phổ thông là dùng một phương tiện nghệ thuật để tác động vào tâm hồn HS, góp phần vào việc giáo dục toàn diện, hài hoà nhân cách Âm nhạc là một bộ môn quan trọng để góp phần giáo dục thẩm mĩ Muốn đạt được điều này thì người giáo viên phải hướng dẫn, giảng dạy, tổ chức cho các em hoạt động học tập tốt cả ba phân môn trong chương trình âm nhạc ở trường THCS, đó là: học hát, nhạc lí- tập đọc nhạc và

Học sinh Trung học cơ sở có tầm cử giọng được mở rộng hơn học sinh tiểu học, âm thanh sáng, trong trẻo, khả năng nghe nhạc được phát triển tốt vì đã biết phân biệt được cao độ và trường độ Thể chất phát triển mạnh đồng thời tính hiếu động, thích khám phá, học hỏi phát triển theo Song, còn nhiều hạn chế: nôn nóng, tính tập trung chưa cao, khả năng quan sát, so sánh, suy nghĩ, phân tích còn kém, là lứa tuổi dễ bị cám dỗ, có những sở thích nhất thời, đua với mốt này mốt nọ, thích những gì sôi động, mạnh mẽ và lãng mạn chứ không hề quan tâm một chút gì đến những bản nhạc dân ca chân chất, ngọt ngào

b Lý do chủ quan

Từ thực tế, trong giờ học môn âm nhạc đa số giáo viên rất ngán ngẫm khi dạy những bài hát dân ca vì học sinh luyến, láy không được và không thích hát thể loại nhạc này.

Trước thực trạng đó, bản thân tôi cũng như các bạn bè đồng nghiệp có nhiều băn khoăn, trăn trở làm thế nào để giờ học dân ca thu hút sự chú ý của HS, tránh được sự nhàm chán cho các em.

Để có được giờ dạy hát dân ca theo mong muốn của mình việc đầu tiên là bản thân tôi cũng như các đồng nghiệp lựa chọn các phương pháp phù hợp với tiết học, và phải tính đến khả năng của bản thân, điều kiện của nhà trường, sau đó là việc làm như thế nào để phối hợp một cách hợp lý, các phương pháp và các trang thiết bị đó cho phù hợp với từng tiết dạy.

Đó cũng là lý do tôi chọn đề tài “ Một số phương pháp giúp học sinh cảm

nhận được cái hay cái đẹp của dân ca Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu.

2 Mục đích đề tài

Môn âm nhạc ở trường THCS không nhằm mục đích đào tạo các em thành ca sĩ, nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà chủ yếu thông qua môn học nhằm tác động vào thế giới tinh thần của các em, giúp các em có sự phát triển hài hòa, toàn diện về nhân cách.

Để nâng cao chất lượng giờ học hát dân ca, giúp HS có những hiểu biết về nghệ thuật âm nhạc, tác dụng của âm nhạc đối với đời sống xã hội, sự phát triển của âm nhạc,

sự phong phú của các lĩnh vực sáng tác, biểu diễn âm nhạc, các tác giả tác phẩm âm nhạc nổi tiếng thế giới, trong nước, các lĩnh vực âm nhạc dân gian

Nhằm mở rộng kiến thức của HS về bộ môn âm nhạc Bồi dưỡng cho các em về thị hiếu thẩm mĩ và nâng cao năng lực cảm thụ âm nhạc Từ đó xác định trách nhiệm công dân trong việc xây dựng một nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó có văn hóa âm nhạc.

3 Lịch sử đề tài

Xuất phát từ thực tế một số học sinh còn xem môn học này là môn phụ, các em chỉ quan tâm đến môn học mà các em định hướng nghề nghiệp tương lai sau này Nhận thấy được vấn đề này nên có rất nhiều giáo viên âm nhạc đã đi sâu nghiên cứu về các phương pháp đổi mới dạy học âm nhạc theo hướng tích cực, cụ thể như cô Phạm Thị Thu Hà- Giáo viên trường THCS Cao Bá Quát, huyện Bỉm Sơn, Thanh Hoá; cô Nguyễn Thị Kim Ngân- Giáo viên trường THCS Hậu Nghĩa, Đức Hoà, Long An Tuy nhiên, các giáo viên này chỉ đi sâu nghiên cứu phương pháp để dạy tốt phân môn âm nhạc thường thức nhưng chưa quan tâm đến phân môn học hát mà cụ thể là làm sao để giúp các em cảm nhận được cái hay, cái đẹp của các bài hát dân ca đậm đà bản sắc dân tộc

4 Phạm vi đề tài

- Một số phương pháp giúp giáo viên dạy tốt đồng thời học sinh có thể hát chính xác và thích thú hơn khi học các bài hát dân ca trong chương trình sách giáo khoa

ở trường THCS.

- Giáo viên có thể thực hiện trong các tiết dạy âm nhạc, hoạt động ngoài giờ, hoạt động ngoại khóa và trong các chương trình văn nghệ do trường và ngành tổ chức.

II NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM

Sau khi đã xây dựng chương trình cũng như trình chuyên môn duyệt nội dung tôi đã tiến hànhcho học sinh tìm hiểu và dạy các bài hát dân ca trong chương trình trên cho học sinh theo quytrình dạy học hát như sau:

Bước 1: Giới thiệu bài hát: Trong phần giới thiệu bài hát này, một yêu cầu bắt buộc là người dạy

phải giới thiệu và giải thích được cho học sinh về làn điệu và xuất xứ của làn điệu mà các emđang học Ví dụ: Ví phường vải là lối hát của hội Phường vải, ví trèo non là lối hát của nhữngngười đi núi lấy củi … để các em có được những hiểu biết về thể loại và xuất xứ của nó trong laođộng và sinh hoạt văn hóa của người dân xứ Nghệ

Tiếp theo đó là giới thiệu về bài hát: Giáo viên dùng lời để giới thiệu vài nét ngắn gọn về bài hát,nội dung, xuất xứ hay là tác giả soạn lời cho làn điệu mà các em đang học…

Cũng có thể giới thiệu bài hát dân ca Nghệ Tĩnh bằng cách phương tiện trực quan như xem tranhảnh, xem băng hình diễn tả nội dung của làn điệu dân ca

Bước 2: Nghe hát mẫu:

Giáo viên có thể thực hiện với các hình thức như sau:

+ Giáo viên trình bày bài hát, làn điệu dân ca: Nếu làm được điều này thì chắc chắn sẽ gây được

ấn tượng mạnh với các em về làn điệu, bài hát mà các em sắp được học

+ Dùng băng đĩa nhạc sưu tầm được để cho học sinh nghe làn điệu, bài hát

sẽ học

Bước 4: Tìm hiểu bài hát, giải thích từ khó:

Trước khi học hát giáo viên giới thiệu về cao độ, trường độ trong bài Những

chổ luyến láy, giải thích các từ khó

Bước 3: Khởi động giọng:

Trước khi học hát dân ca Nghệ Tĩnh chúng ta nên cho học sinh khởi động giọng bằng cách đọcthang âm Mi – La – Đô của dân ca Nghệ Tĩnh để các em biết được sơ lược về âm hưởng của bàidân ca, đôi khi có thể cho các em luyện tập hơi thở với các nguyên âm a,u,ô … vì dân ca Nghệ Tĩnh đặc biệt là các làn điệu ví rất cần nhiều hơi để hát các câu dài

Bước 5 Dạy hát:

Với nhiều đối tượng khác nhau có thể hát đúng cao độ, trường độ đã khó, để các em biếtthể hiện tình cảm và các một số chỗ luyến, ngân dài … lại càng khó hơn Điều này yêu cầu ngườidạy cho các em phải là người hát được dân ca Nghệ Tĩnh, có những kỹ năng ca hát nhất định

Khi tập hát từng câu, người dạy nên hạn chế dùng đàn mà cần phải hát mẫu nhiều hơn để giúphọc sinh hát đúng những chỗ khó, tiếng luyến láy, ngân nghỉ, cũng như thể hiện sắc thái đặc trưngcủa bài dân ca

Để dạy hát dân ca Nghệ Tĩnh cho học sinh chúng ta nên tiến hành theo các bước như sau:

- Phân chia bài hát ra thành từng câu ngắn để các em có đủ hơi và không mệt khi tập Sau khi hátmẫu xong kết hợp với phần đệm đàn giáo viên cho các em nhắc lại câu hát Dạy hát từng câu nốitiếp nhau sau đó ghép lại từng đoạn và cả bài

- Ở một số câu hát cần sự luyến, ngân … thì dành nhiều thời gian tập luyện hơn Sau khi giáoviên hát mẫu xong, có thể cho một số em hát tốt hát lại, nếu có chỗ chưa đúng thì sửa luôn để cảlớp cùng nghe và nhận biết

- Khi dạy hát, để nghe các em hát như thế nào và sửa sai giáo viên không hát cùng với học sinh.Lúc các em tái hiện lại câu hát thì tôi đệm đàn và lắng nghe để sửa sai và nhắc nhở các em

- Nếu dạy hát để học sinh hát thuộc và đúng làn điệu, bài hát dân ca thì chưa đủ Trong quá trìnhtập giáo viên cần luôn nhắc nhở các em thể hiện sắc thái, tình cảm của bài hát, làn điệu dân ca.

Bước 6 Luyện tập, củng cố, kiểm tra:

Sau khi đã học bài hát tôi cho các em củng cố, ôn luyện làn điệu, bài hát vừa được học điều nàykhông chỉ giúp cho học sinh nhanh thuộc bài, hát chính xác mà còn nâng cao kỹ năng thể hiệntình cảm, sắc thái của bài Phần củng cố, luyện tập được lặp đi lặp lại nhiều càng giúp học sinhcảm thụ, hiểu được cái hay của bài hát, làn điệu dân ca mà các em đang hát

Nội dung 3: CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC KHÁC

I Thành lập câu lạc bộ “Hát làn điệu dân ca”:

Trên cơ sở tham mưu của tổ bộ môn Âm nhạc, nơi tôi công tác đã cho thành lập các câu lạc bộtheo sở trường năng khiếu, trong đó có câu lạc bộ “Hát làn điệu dân ca”

1 Mục đích:

- Giúp học sinh có thêm những hiểu biết về nguồn gốc, làn điệu, xuất xứ cũng như trong đời sốnghằng ngày của ông cha ngày xưa

- Rèn luyện kỹ năng hát, biểu diễn và tham gia hoạt động văn nghệ trong nhà trường

- Từ đó góp phần hình thành tình cảm yêu mến, quý trọng với vốn dân ca của dân tộc và tráchnhiệm gìn giữ, phát huy ở các em

2 Công tác tổ chức:

+ Tham mưu với nhà trường xây dựng ban chủ nhiệm câu lạc bộ trong đó giáo viên âm nhạc

đóng vai trò chủ chốt

+ Xây dựng kế hoạch hoạt động thường kỳ của câu lạc bộ

+ Xây dựng nội quy của câu lạc bộ

+ Tuyển chọn các thành viên cho câu lạc bộ: bằng cách các lớp giới thiệu, đề xuất các bạn cónăng khiếu, yêu thích dân ca tham gia với số lượng: từ 30 đến 50 người

+ Chuẩn bị địa điểm, nhạc cụ, tài liệu … dùng cho các buổi sinh hoạt

3 Hình thức sinh hoạt:

- Thông qua các buổi sinh hoạt tập hát

- Nghe kể chuyện về dân ca

- Tổ chức trò chơi Âm nhạc

- Xem biểu diễn qua băng đĩa nhạc

- Các thành viên của Câu lạc bộ sau khi đã biết các làn điệu, bài hát quen thuộc có thể truyền đạt,tập lại cho các bạn khác hay cho các em trong trường qua các buổi sinh hoạt, tập văn nghệ…

- Luyện tập biểu diễn

- Tập viết lời mới cho làn điệu: Dựa vào giai điệu của các làn điệu trên, các thành viên trong câulạc bộ có thể tìm tòi và viết lời mới với chủ đề về mái trường, quê hương, bè bạn

4 Thời gian sinh hoạt: Sinh hoạt mỗi tuần một lần vào buổi chiều trong tuần.

II Mời nghệ nhân, nghệ sỹ nói chuyện, giao lưu về dân ca Nghệ Tĩnh

- Nghe nghệ sỹ, nghệ nhân nói chuyện về dân ca Nghệ Tĩnh

- Biểu diễn của nghệ sỹ, nghệ nhân và học sinh

- Nghệ sỹ, nghệ nhân trả lời câu hỏi và giao lưu cùng với học sinh

- Tổ chức các câu đố vui, trò chơi Âm nhạc …

3 Để tổ chức thành công buổi giao lưu nói chuyên này cần lên kế hoạch cụ thể, rõ ràng:

- Thời gian:

- Địa điểm:

- Thành phần:

- Khách mời

- Chuẩn bị về cơ sở vật chất, loa máy, các tiết mục biểu diễn, trang trí … đặc biệt quan trọng nhất

là chuẩn bị về khách mời: Nghệ sỹ hay nghệ nhân về dân ca Nghệ Tĩnh - Người sẽ nói chuyện vàgiao lưu cùng học sinh

4 Tiến trình thực hiện: Có thể thực hiện chương trình giao lưu như sau:

Bước 1: Ổn định tổ chức

Bước 2: Văn nghệ 1 đến 2 tiết mục dân ca Nghệ Tĩnh do học sinh và giáo viên trình bày.

Bước 3: Khai mạc, giới thiệu đại biểu, khách mời.

Bước 4: Giao lưu nói chuyện giữa nghệ nhân, nghệ sỹ và học sinh.

Bước 5: Tổ chức trò chơi, câu đố về dân ca Nghệ Tĩnh.

Bước 6: Biểu diễn nghệ nhân, nghệ sỹ và học sinh.

Bước 7: Kết thúc Giáo viên có thể dặn dò học sinh về nhà viết bài cảm nghĩ sau khi được nghe

nói chuyện, được xem biểu diễn của nghệ nhân, nghệ sỹ trong buổi giao lưu

IV Tổ chức hội thi hát dân ca.

Thực hiện công văn hướng dẫn cũng như chỉ đạo tổ chức hội thi tiếng hát Tuổi hồng cho họcsinh, trường nơi tôi công tác đã tổ chức hội thi tiếng hát Tuổi hồng cho học sinh toàn trường Mỗichi đội dự thi hai tiết mục, một tiết mục bắt buộc phải hát dân ca, một tiết mục tự chon Hội thi đãmang lại nhiều kết quả tốt đẹp Đặc biệt năm học 2009-2010 trường tham gia hội thi Tiếng hátTuổi hồng do huyện tổ chức, trường đạt hai tiết mục giải A trong đó một tiết mục dân ca tự biên

Đạt giải nhất hội thi Tiếng hát Tuổi hồng.

1 Mục đích, ý nghĩa:

- Hưởng ứng phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực của Bộ giáo dục đàotạo phát động

- Tạo không khí vui vẻ, sôi nổi trong nhà trường

- Giúp học sinh biết được nhiều làn điệu dân ca trong đó có dân ca Nghệ Tĩnh thông qua biểudiễn và xem biểu diễn trong hội thi

- Thông qua hội thi có thể phát hiện các mầm non năng khiếu về dân ca để có kế hoạch bồi dưỡngtập luyện và tham gia biểu diễn Hội thi cấp huyện,cấp Tỉnh

2 Hình thức tổ chức: Sân khấu hóa

3 Thể loại dân ca: Mỗi lớp chọn 2 tiết mục dân ca của các vùng miền trong cả nước trong đó lớp

8,9 phải có một bài, làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh để dự thi

4 Chuẩn bị:

- Làm thể lệ hội thi

- Thành lập ban tổ chức, ban giám khảo

- Chuẩn bị các điều kiện về cơ sở vất chất như: Sân khấu, âm thanh, nhạc cụ…

5 Đối tượng tham gia: Các lớp cử đại diện là những em có năng khiếu tham gia.

C KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

1 Hứng thú của học sinh khi tìm hiểu và học hát dân ca Nghệ Tĩnh

Hứng thú của học sinh chiếm vị trí quan trọng trong việc tìm hiểu và học hát của học sinh trunghọc Đây là chỉ số quan trong để đánh giá tính tíchcực nhận thức của các em Tôi đã tiến hành lấy

ý kiến của các em và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Mức độ hứng thú của học sinh đối với việc tìm hiểu và học hát dân ca Nghệ Tĩnh

- Được tìm hiểu và biết thêm nhiều điều bổ ích về đời sống lao động và tinh thần của người dân

xứ Nghệ

- Được nghe những làn điệu dân ca khi thì thiết tha, sâu lắng, khi thì vui vẻ, sôi nổi nhưng khôngkém phần hóm hỉnh và giàu chất trí tuệ của người dân xứ Nghệ

- Các em được học hát và có thể tập hát lại cho nhiều người trong đó có các em nhỏ ở lớp dưới …

- Sau khi học hát, các em đã tự tin tham gia các hoạt động văn nghệ của nhà trường, được đạidiện cho lớp mình tham gia hội thi Tiếng hát dân ca toàn trường…

2 Kết quả học sinh biết hát các làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh(Về mặt số lượng làn điệu)

Sau khi đã áp dụng các giải pháp trên, tôi đã thu lại được kết quả như sau:

Bảng 3: Mức độ biết hát các làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh

không thể thiếu dân ca Nghệ Tĩnh với các tiết mục như: “Hát nói mục đồng”, Xẩm thương:

“Thập ân phụ mẫu”, Giận thương: “Hà Tĩnh yêu thương” do các thầy cô và các em trong câu

lạc bộ “Em yêu làn điệu dân ca” của nhà trường trình bày luôn được sự đón nhận nhiệt tình của

giáo viên, phụ huynh và học sinh toàn trường

1 Thực trạng đề tài