Ông Hà Trọng P có tài sản là một ngôi nhà với diện tích 100m2 trên địa bàn quận Thanh Xuân thành phố Hà Nội, 1 mảnh đất vườn 200m2 trên địa bàn quận Thủ Đức thành phố Hồ Chí Minh. Ông P lập di chúc để lại tài sản cho 2 con của mình, theo đó tài sản của ông P được chia đều cho 2 con. Hỏi:1.Nếu ông P công chứng di chúc thì phải công chứng tại Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh? Tại sao?2.Nếu ông P không công chứng thì có thể thực hiện chứng thực di chúc được hay không? Việc chứng thực sẽ được thực hiện như thế nào?3.Khi ông P qua đời, 2 con phát hiện ra còn 1 mảnh đất tại thành phố Hồ Chí Minh chưa được ông P định đoạt trong di chúc nên đã thỏa thuận phân chia mảnh đất này. Văn bản thỏa thuận được đề nghị công chứng tại một văn phòng công chứng ở Hà Nội, hỏi:3.1.Thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản được pháp luật hiện hành quy định như thế nào?3.2.Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội có thể công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của 2 con ông P hay không? Tại sao?
Trang 1MỤC LỤC
A TÌNH HUỐNG 1
B GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG 1
Câu 1: 1
Câu 2: 2
Câu 3: 4
C KẾT LUẬN 7
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 8
Trang 2A TÌNH HUỐNG
Ông Hà Trọng P có tài sản là một ngôi nhà với diện tích 100m2 trên địa bàn quận Thanh Xuân thành phố Hà Nội, 1 mảnh đất vườn 200m2 trên địa bàn quận Thủ Đức thành phố Hồ Chí Minh Ông P lập di chúc để lại tài sản cho 2 con của mình, theo đó tài sản của ông P được chia đều cho 2 con Hỏi:
1 Nếu ông P công chứng di chúc thì phải công chứng tại Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh? Tại sao?
2 Nếu ông P không công chứng thì có thể thực hiện chứng thực di chúc được hay không? Việc chứng thực sẽ được thực hiện như thế nào?
3 Khi ông P qua đời, 2 con phát hiện ra còn 1 mảnh đất tại thành phố Hồ Chí Minh chưa được ông P định đoạt trong di chúc nên đã thỏa thuận phân chia mảnh đất này Văn bản thỏa thuận được đề nghị công chứng tại một văn phòng công chứng ở Hà Nội, hỏi:
3.1.Thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản được pháp luật hiện hành quy định như thế nào?
3.2.Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội có thể công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của 2 con ông P hay không? Tại sao?
B GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG
Câu 1:
Nếu ông P công chứng di chúc thì phải công chứng tại Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh? Tại sao?
Ông P có thể công chức di chúc tại Hà Nội hoặc thành phố Hồ Chí Minh, hai địa điểm công chứng hoàn toàn bình đẳng với nhau vì:
Trang 3Theo Điều 56 Luật công chứng năm 2014, pháp luật chỉ đặt ra yêu cầu
về người yêu cầu công chứng di mà không đặt ra yêu cầu về tổ chức hành nghề công chứng nào được công chứng di chúc Theo đó người yêu cầu công chứng di chúc phải là người lập di chúc, người lập di chúc này không được
ủy quyền cho người khác yêu cầu công chứng di chúc mà mình lập ra Yêu cầu này đặt ra nhằm đảm bảo di chúc được lập ra theo đúng ý chí tự nguyện của người lập di chúc Như vậy người lập di chúc nếu lập trên cơ sở tự nguyện, theo đúng ý chí của mình thì cũng đã đảm bảo tính hợp pháp cho các tài sản đề cập trong di chúc
Mặt khác, theo điều 42 Luật công chứng năm 2014, quy định về phạm
vi công chứng hợp đồng, giao dịch về bất động sản: công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chỉ được công chứng hợp đồng, giao dịch về bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở, trừ những trường hợp công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản và văn bản ủy quyền liên quan đến việc thực hiện các quyền đối với bất động sản Như vậy công chứng di chúc thì không yêu cầu nhất thiết phải công chứng ở tổ chức hành nghề công chứng trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có bất động sản được đề cập trong di chúc
Trường hợp của ông P, ông P muốn công chứng di chúc để lại tài sản cho 2 người con của ông chứ không phải ông P muốn công chứng giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất của ông cho 2 tài sản của ông là bất động sản tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh Do đó, ông P có thể công chứng di chúc tại Hà Nội hoặc thành phố Hồ Chí Minh
Trang 4Câu 2:
Nếu ông P không công chứng thì có thể thực hiện chứng thực di chúc được hay không? Việc chứng thực sẽ được thực hiện như thế nào?
Ông P có thể thực hiện chứng thực di chúc được, vì theo điểm e khoản
2 Điều 5 Nghị định số 23/2015/NĐ-CP thì ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền chứng thực di chúc
Để thực hiện việc chứng thực di chúc, cần thực hiện như sau:
- Người yêu cầu chứng thực nộp trực tiếp một bộ hồ sơ yêu cầu chứng thực tại ủy ban nhân dân xã Bộ hồ sơ gồm:
+ Dự thảo di chúc
+ Bản sao giấy tờ tùy thân còn giá trị sử dụng của người yêu cầu chứng thực
+ Bản sao giấy chứng nhận quyền sở hữu, giấy chứng nhận quyền sử dụng tài sản
Theo quy định tại khoản 5 Điều 5 Nghị định số 23/2015/NĐ-CP thì việc chứng thực sẽ không phụ thuộc vào nơi cư trú của người yêu cầu chứng thực, như vậy người yêu cầu chứng thực có thể nộp hồ sơ yêu cầu chứng thực di chúc tại bất kỳ ủy ban nhân xã nào trên địa bàn cả nước
- Người thực hiện chứng thực kiểm tra giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu chứng thực, nếu đầy đủ, tại thời điểm người lập di chúc tự nguyện, minh mẫn
và nhận thức, làm chủ được hành vi của mình thì thực hiện chứng thực
- Người lập di chúc phải ký trước mặt người thực hiện chứng thực
- Trường hợp người yêu cầu chứng thực không ký được thì phải điểm chỉ; nếu người đó không đọc được, không nghe được, không ký, không điểm chỉ được thì phải có 2 người làm chứng Người làm chứng phải có đủ năng lực hành vi dân sự và không có quyền, không có nghĩa vụ liên quan đến di chúc
Trang 5- Người thực hiện chứng thực ghi lời chứng theo mẫu quy định; ký, ghi rõ họ tên, đóng dấu của cơ quan thực hiện chứng thực và ghi vào sổ chứng thực Đối với di chúc có từ hai trang trở lên thì từng trang phải được đánh số thứ tự, có chữ ký của người yêu cầu chứng thực và người thực hiện chứng thực; số lượng trang và lời chứng được ghi tại trang cuối của di chúc Trường hợp di chúc có từ hai trang trở lên thì phải đóng dấu giáp lai
- Trường hợp phải phiên dịch thì người phiên dịch có trách nhiệm phiên dịch đầy đủ, chính xác nội dung của di chúc, nội dung lời chứng cho người yêu cầu chứng thực và ký vào từng trang di chúc với tư cách là người phiên dịch
Trường hợp của ông P, ông sẽ trực tiếp nộp một bộ hồ sơ yêu cầu chứng thực di chúc tại bất kỳ ủy ban nhân xã cấp xã nào trên địa bàn nước Việt Nam Ông P sẽ ký trước mặt người thực hiện chứng thực và nộp lệ phí chứng thực cho cơ quan thực hiện chứng thực di chúc cho ông
Câu 3:
Khi ông P qua đời, 2 con phát hiện ra còn 1 mảnh đất tại thành phố
Hồ Chí Minh chưa được ông P định đoạt trong di chúc nên đã thỏa thuận phân chia mảnh đất này Văn bản thỏa thuận được đề nghị công chứng tại một văn phòng công chứng ở Hà Nội.
3.1 Thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản được
pháp luật hiện hành quy định như thế nào?
Công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản được quy định tại Điều 57 Luật công chứng năm 2014:
Thứ nhất, những người thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc mà trong di chúc không xác định rõ phần di sản được hưởng của từng người thì
có quyền yêu cầu công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản Trong
Trang 6văn bản thỏa thuận phân chia di sản, người được hưởng di sản có thể tặng cho toàn bộ hoặc 1 phần di sản mà mình được hưởng cho người thừa kế khác Quy định này nhằm đảm bảo khi phần di sản chưa được định đoạt hoặc định đoạt chưa rõ ràng cho ai thì những người thừa kế có quyền thỏa thuận phân chia theo thỏa thuận của họ, đây là cơ sở để cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ chuyển quyền sử dụng cho từng người như theo văn bản thỏa thuận
Thứ hai, trường hợp di sản là quyền sử dụng đất hoặc tài sản pháp luật quy định phải đăng ký quyền sở hữu thì trong hồ sơ yêu cầu công chứng phải
có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản đó Trường hợp thừa kế theo pháp luật, thì trong hồ sơ yêu cầu công chứng phải có giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản theo quy định của pháp luật về thừa kế Trường hợp thừa kế theo di chúc, trong hồ sơ yêu cầu công chứng phải có bản sao di chúc Quy định này nhằm đảm bảo tính hợp pháp của những di sản để lại cũng như mối quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản tránh trường hợp di sản để lại cho người không phải là người được hưởng
Thứ ba, công chứng viên phải kiểm tra để xác định người để lại di sản đúng là người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản và những người yêu cầu công chứng đúng là người được hưởng di sản; nếu thấy chưa rõ hoặc
có căn cứ cho rằng việc để lại di sản và hưởng di sản là không đúng pháp luật thì từ chối yêu cầu công chứng hoặc theo đề nghị của người yều cầu công chứng, công chứng viên tiến hành xác minh hoặc yêu cầu giám định
Tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản trước khi thực hiện việc công chứng Quy định này đặt ra để đảm bảo công chứng viên kiểm tra hồ sơ yêu cầu công chứng cẩn thận, tránh sai sót
Trang 7Thứ tư, văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã được công chứng là một trong các căn cứ để cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký việc chuyển quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản cho người được hưởng di sản
Như vậy thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản gồm:
- Phiếu yêu cầu công chứng
- Dự thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản
- Bản sao giấy tờ tùy thân
- Bản sao giấy tờ liên quan đến việc công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản
- Giấy tờ để chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản của người để lại
di sản (trường hợp di sản là quyền sử dụng đất hoặc tài sản mà pháp luật yêu cầu đăng ký quyền sở hữu)
- Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản theo quy định của pháp luật về thừa kế (trường hợp thừa kế theo pháp luật)
- Bản di chúc (trường hợp thừa kế theo di chúc)
3.2 Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội có thể công chứng văn
bản thỏa thuận phân chia di sản của 2 con ông P hay không? Tại sao?
Tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội có thể công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai cong ông P vì, theo Điều 57 Luật công chứng năm 2014 thì pháp luật chỉ đặt ra yêu cầu về giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hoặc quyền sở hữu tài sản và giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản với người nhận di sản nếu là thừa kế theo pháp luật hoặc bản sao di chúc nếu là thừa kế theo di chúc Như vậy, pháp luật không đặt ra yêu cầu văn phòng công chứng nào được quyền công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản
Trang 8Bởi lẽ đây là hình thức công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản không phải là công chứng về hợp đồng thế chấp bất động sản nên không đặt ra yêu cầu tổ chức hành nghề công chứng nào được phép công chứng, tổ chức nào không được phép công chứng Hơn nữa trong hồ sơ yêu cầu công chứng, người yêu cầu công chứng phải đáp ứng đủ các giấy tờ về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản cũng như những giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người hưởng di sản do đó những giấy tờ này đã
đủ để tổ chức hành nghề công chứng xác minh tính hợp pháp của các loại giấy tờ cũng như văn bản thỏa thuận phân chia di sản
Mặt khác bản chất của công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản là có được một văn bản có hiệu lực pháp lý để cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký việc chuyển quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản cho người được hưởng di sản Văn bản được công chứng này không phải là một văn bản nhằm bảo đảm cho hợp đồng thế chấp bất động sản, do đó pháp luật
đã không đặt ra yêu cầu về tổ chức hành nghề công chứng nào được thực hiện việc công chứng
Khi tổ chức hành nghề công chứng ở Hà Nội nhận được hồ sơ yêu cầu công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của hai con ông P thì tổ chức hành nghề công chứng này sẽ nhận và kiểm tra hồ sơ Nếu hồ sơ đáp ứng yêu cầu thì thực hiện thủ tục niêm yết việc thụ lý văn bản thỏa thuận phân chia di sản
Trang 9C KẾT LUẬN
Qua tình huống trên giúp ta có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề công chứng, chứng thực di chúc, công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế Thủ tục yêu cầu khi công chứng, chứng thực những loại giấy tờ này cũng như tổ chức hành nghề công chứng nào được quyền công chứng trong những trường hợp cụ thể
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Luật công chứng năm 2014
2. Nghị định só 23/2015/NĐ-CP