Xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập

Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy và học, phân môn Tập đọc là môn học rất cần phải tạo điều kiện cho học sinh tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo trong mọi hoạt động học tập

A PHẦN MỞ ĐẦU 1,1 Lý do chọn đề tài.

Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy và học, phân môn Tập đọc là môn học rất cần phải tạo điều kiện cho học sinh tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo trong mọi hoạt động học tập và rút kinh nghiệm và thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học một yếu tố vô cùng quan trọng được các cấp quản lý giáo dục quan tâm và đưa lên vị trí hàng đầu, trong sự nghiệp giáo dục Nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả dạy – học giáo dục tiểu học Để phù hợp với xu hướng phát triển của đất nước Để thực hiện tốt việc đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học

Trong Trường Tiểu học Tiếng Việt là môn học quan trọng, có nhiệm vụ hình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh, được thể hiện qua bốn dạng hoạt động: nghe – nói – đọc – viết Trong đó tập đọc là phân môn đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kỹ năng quan trọng Kỹ năng đọc

Với tầm quan trọng và thực tế trên, việc rèn kỹ năng đọc theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập trong quá trình giảng dạy phân môn Tập đọc là một nhân tố góp phần vào việc giáo dục học sinh (HS) là một việc làm thực tiễn, có ý nghĩa sâu sắc Trong kinh nghiệm này tôi xin đề xuất một số biện pháp rèn kỹ năng đọc cho học sinh thông qua việc “Xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập”

1.2 Điểm mới của sáng kiến:

Hiện nay chúng ta đang thực hiện Đổi mới phương pháp dạy học theo mô hình lớp học VNen Với mô hình này, yêu cầu học sinh phải có tính tự quản cao, vậy muốn xây dựng một lớp học mà học sinh có tính tự quản cao thì đòi hỏi người giáo viên phải có những giải pháp tối ưu để đưa chất lượng rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp của mình đọc tốt, không những thế mà còn chú trọng đến tính tích

cực, tự giác, năng lực học cho học sinh, đó chính là điểm mới trong sáng kiến của tôi

1.3 Phạm vi áp dụng đề tài, sáng kiến, giải pháp.

Nghiên cứu khảo sát thực trạng trẻ lớp 2 hiện nay nói chung, học sinh lớp 2B Trường Tiểu học Mỹ Thủy nói riêng Về kỹ năng đọc cũng như tính tích cực ,

tự giác, sáng tạo… của học sinh trong quá trình học tập

Xây dựng, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy – học phân môn tập đọc theo hướng lấy học sinh làm trung tâm

B PHẦN NỘI DUNG I.THỰC TRẠNG:

1 Sự hạn chế trong quá trình giảng dạy phân môn Tập đọc lớp 2 qua việc rèn kỹ năng đọc cho học sinh

Thực tế cho thấy đến nay phần lớn giáo viên trực tiếp giảng dạy trên lớp nói chung và giảng dạy phân môn Tập đọc nói riêng chỉ chú trọng về mặt hình thức là giảng dạy đầy đủ , không sót kiến thức, ổn định được in trong sách giáo khoa Mà chưa quan tâm đến vấn đề cốt lõi của phân môn Tập đọc là việc rèn kỹ

năng quan trọng cho học sinh : “Kỹ năng đọc” Hơn nữa giáo viên chưa thật sự

đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh nghĩa là mọi hoạt động dạy học diễn ra không nhằm phát huy tính tích cực của người học, mà tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy

Đành rằng để dạy theo PPTC thì giáo viên phải nổ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Rõ ràng, cách dạy chỉ đạo cách học nhưng ngược lại, thói quen học tập của trò có ảnh hưởng tới cách dạy của thầy Có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng được Cũng như có trường hợp, giáo viên

hăng hái áp dụng PPTC nhưng thất bại vì HS chưa thích ứng vẫn theo lối học tập thụ động

* Tóm lại : Từ thực trạng trên cho thấy quá trình dạy học như thế chưa phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh; không phát huy được khả năng tìm tòi, khám phá của các em, chưa khuyến khích, phát triển năng lực – năng khiếu sở trường của cá nhân học sinh Làm cho hiệu quả giáo dục không đạt chất lượng như mong muốn

2 Hiệu quả học tập và kỹ năng đọc của học sinh trong quá trình học phân môn tập đọc

Thực trạng không mấy lạc quan về kết quả đọc còn thấp của học sinh, cũng như sự thiếu tự giác và lơ là của các em hiện nay Các em thường mắc khá nhiều lỗi đọc Cụ thể là các lỗi cơ bản sau:

2.1 Lỗi phát âm lệch chuẩn chữ viết

Khi đọc HS thường phát âm không chính xác cả âm đầu lẫn phần vần và thanh điệu

Chẳng hạn : đọc phụ âm nh thành d (nhà cửa - dà cửa) đọc âm o thành

âm o (trong xanh – trông xanh) đọc vần ân thành vần anh (nhân dân - nhanh danh, ) đọc sai thanh hỏi - ngã (suy nghĩ - suy nghỉ, ) … nguyên nhân lỗi phát

âm lệch chuẩn này là do học sinh chịu ảnh hưởng tiêu cực từ thể âm của môi trường sinh sống

2.2 Lỗi đọc không đúng trọng âm:

Học sinh sử dụng cách đọc không có điểm nhấn hoặc nhấn giọng vào những tiếng không có trọng âm, khiến cho giọng đọc trở nên đều đều, buồn tẻ hoặc làm cho nội dung thông báo bị hiểu sai lệch Nguyên nhân của hiện tượng này, là do các em chưa xác định được các từ ngữ đảm nhiệm vai trò thông báo chính trong câu ; chưa biết phân biệt đâu là yếu tố trọng âm trong một từ Đây là một lỗi đọc, mà đa số học sinh thường mắc phải

2.3 Lỗi ngắt giọng không đúng chỗ

Ngắt giọng không chính xác ở các câu văn dài, có cấu tạo ngữ pháp phức tạp (ngắt giọng ngẫu hứng theo nhịp thở (còn gọi là ngắt giọng sinh lý) Khi đọc thơ, học sinh thường đọc theo áp lực của nhạc thơ, tách rời đọc với hiểu

2.4 Lỗi đọc không đúng ngữ điệu, không diễn cảm

Học sinh không thể hiện đúng các kiểu câu khi đọc do nhầm lẫn về hình thức diễn đạt

Chẳng hạn : Đọc các câu hỏi tu từ như: câu hỏi thông thường, đọc câu cảm như câu hỏi, đọc lên giọng máy móc ở các từ cuối câu hỏi Khiến cho một cuộc trò chuyện tâm tình được thể hiện như một cuộc cải vã Một số giáo viên, do cách hiểu chưa thật chính xác, khái niệm đọc diễn cảm Nên khi đọc mẫu đã cố gắng uốn gịong một cách cầu kỳ, khiến giọng đọc trở nên thiếu độ trung thực cần thiết Học sinh vì làm theo mẫu, nên cũng đọc thái quá như vậy

* Tóm lại : xuất phát từ thực trạng nêu trên , cho thấy hiệu quả giờ học phân môn tập đọc thông qua kỹ năng đọc của học sinh còn nhiều hạn chế, như thế chưa phát huy tính tích cực hoạt động học tập, sáng tạo mang tính sáng tạo, tự giác của học sinh Thể hiện qua kết quả khảo sát chất lượng đầu năm của lớp 2B như sau:

Tổng số học sinh : 30/13 nữ

Đọc tốt : 5 em tỉ lệ 16,7%

Đọc khá : 12 em tỉ lệ 40.0 %

Đọc TB : 10 em tỉ lệ 33,3%

Đọc yếu : 3 em tỉ lệ 10,0%

* Tỉ lệ trên TB : 90.0 %

* Tỉ lệ dưới TB : 10,0 %

 Chất lượng cho thấy học sinh đọc mức độ trung bình trở lên chưa cao; tỉ

lệ học sinh đọc yếu còn nhiều cũng như sự thiếu tự giác, và lơ là của các em hiện

nay Tất yếu dẫn tới câu hỏi : Chúng ta có thể làm gì để nâng cao khả năng đào tạo trình độ đọc cho HS? Đây không chỉ là vấn đề nghiên cứu lý thuyết thuần túy về đọc mà còn liên quan đến việc phát triển mục đích và phương pháp đào tạo, giáo dục việc đọc cho học sinh tiểu học hiện nay

Với thực trạng nêu trên, trong khuôn khổ bài viết này, tôi xin đề cập việc sửa lỗi đọc cho học sinh lớp 2 bằng một hoạt động bỗ trợ, đó là : sử dụng tổ hợp bài tập (BT) rèn kỹ năng đọc cho học sinh trong giờ tập đọc

II CÁC GIẢI PHÁP:

1 Vị trí , vai trò của giáo viên trong phương pháp dạy tập đọc theo hướng đổi mới

Đổi mới phương pháp dạy – học là vấn đề được đặt lên vị trí hàng đầu được các cấp quản lý giáo dục đặc biệt quan tâm Vì nó là một trong những nhân

tố quan trọng quyết định đến chất lượng và hiệu quả giáo dục Vì vậy mỗi giáo viên chúng ta trực tiếp giảng dạy cần xác định rõ chính xác, nắm vững về việc đổi mới sao cho phù hợp với tình hình, năng lực của học sinh Nghĩa là giáo viên không đóng vai trò truyền thụ kiến thức cho học sinh bằng các phương pháp như : thuyết trình giảng giải, song song đó là học sinh chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động Mà được vận dụng bằng các phương pháp sao cho giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn học sinh bằng các câu hỏi gợi ý, gợi mở – song song đó là học sinh tích cực tham gia hoạt động học tập một cách tích cực nhằm tiếp thu bài một cách chủ động và hiệu quả hơn Muốn làm được công việc trên thì bản thân giáo viên phải nổ lực nhiều so với phương pháp dạy học thụ động và phải kiên trì vận dụng phương pháp đổi mới nhằm tạo cho các em thích ứng dần với phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp đến cao Trong đổi mới phải có sự hợp

tác của thầy và trò, sự phối hợp giữa hoạt động dạy và hoạt động học thì mới thành công

Như vậy khi nhấn mạnh vai trò chủ thể nhận thức, cảm thụ của học sinh Phương pháp dạy học theo hướng đổi mới Giáo viên không chỉ đơn giản là truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động với phương pháp dạy học trên thì vai trò của giáo viên không những không bị hạ thấp mà còn được đề cao với tư cách là người gợi mở, hướng dẫn, cố vấn, trọng tài trong hoạt động học tập

của học sinh

2 Bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hoá hoạt động học tập

2.1 Bài tập luyện chính âm (còn gọi là bài tập (BT) luyện phát âm đúng)

Đây là loại BT dễ thực hiện nhưng ít xuất hiện trong SGK nên ít được giáo viên sử dụng Hình thức bT có thể là tìm (gạch dưới, đóng khung, liệt kê) những

từ ngữ khó đọc trong bài

Cách thực hiện : Để đổi mới cho phù hợp với tình hình năng lực thực tế học sinh của lớp, ta không nên chọn và ghi sẵn các từ ngữ khó cho học sinh luyện đọc Và sau khi cho học sinh thực hiện BT, GV không đọc mẫu, yêu cầu HS đọc

từ ngữ, câu có chứa tiếng HS hay mắc lỗi rồi GV mới chữa, hoặc GV đọc mẫu những từ ngữ, câu có chứa tiếng trong đó có âm vần HS hay đọc lẫn rồi yêu cầu học sinh đọc theo

* Bài tập minh họa

VD : Chọn trong đoạn 1 của bài “Sự tích cây vú sữa” (TV2, Tập 1 , Trang 96) những tiếng có thanh hỏi và thanh ngã rồi viết vào 2 dòng dưới đây

- Những tiếng có thanh hỏi:………

- Những tiếng có thanh ngã :………

* Giải đáp: (?) bỏ, ở, mỏi (~) nghĩ

VD 2 : Đọc thầm đoạn 2 của bài “Câu chuyện bó đũa” (TV2 – tập 1 tr112)

ghi lại những tiếng có phụ âm đầu nh vào chỗ trống

- nh………

*Giải đáp

+ nh: nhà

VD 3 : đọc thầm đoạn 2 của bài “Chuyện bốn mùa” (TV 2 – Tập 2 – Trang

5) và ghi lại những tiếng có chứa uân, ân rồi điền vào chỗ trống

dưới đây

+ uân:………

* Giải đáp

+ uân: xuân

Với dạng bài tập này sẽ giúp cho học sinh nhanh chóng hiểu và phát âm chính xác các tiếng / từ khó dễ lẫn mà nguyên nhân chính là do học sinh chịu ảnh hưởng tiêu cực từ thổ âm của môi trường mình sinh sống

2.2 Bài tập luyện đúng trọng tâm

Đây là kiểu bài tập giúp HS đọc rõ, nhấn giọng hay kéo dài, những từ chìa khóa của bài đọc

* Cách thực hiện : Khi đến phần hướng dẫn học sinh đọc đoạn Theo cách dạy thông thường, giáo viên ghi sẵn câu hoặc đoạn vào băng giấy hoặc bảng phụ Dùng các ký hiệu ( /; //) ngắt, nghỉ hoặc gạch chân các từ cần nhấn giọng … với cách hướng dẫn trên thì chưa phát huy được tính tự giác, chủ động của học sinh

Vì học sinh chỉ làm theo mẫu có sẵn Nó mang tính chất áp đặt, chưa khơi dậy được ở học sinh óc sáng tạo, cũng như sự đam mê hứng thú trong học tập

 Với hình thức luyện đọc trên tôi thay thế bằng cách xây dựng BT luyện đúng trọng âm

VD 1 : Ghi dấu  dưới tiếng cần nâng cao giọng và dấu bằng ( = ) dưới tiếng cần hạ thấp giọng khi đọc các câu sau :

Bạn là ai? Vì sao bạn khóc?

Tôi là cá sấu Tôi khóc vì chả ai chơi với tôi (quả tim khỉ, TV 2, tập 2, tr.51)

* Giải đáp

Bạn là ai?  vì sao bạ n khóc? 

Tôi là cá Sấu Tôi khóc vì chả ai chơi với tôi

VD 2 : Gạch dưới các từ cần nhấn giọng khi đọc 4 dòng thơ sau của bài

Mẹ (TV 2, tập 1 , Tr 101)

Lặng rồi / cả tiếng con ve / Con ve cũng mệt / vì hè nắng oi //

Những ngôi sao / thức ngoài kia / Chẳng bằng mẹ / đã thức vì chúng con//

* Giải đáp

Lặng rồi / cả tiếng con ve / Con ve cũng mệt / vì hè nắng oi //

Những ngôi sao / thức ngoài kia / Chẳng bằng mẹ / đã thức vì chúng con//

* Cách tiến hành

Khi hướng dẫn học sinh luyện đọc giáo viên không ghi sẵn mà yêu cầu học sinh nêu cách đọc của cá nhân Cuối cùng giáo viên kết luận cách đọc rồi hướng dẫn các em đọc theo yêu cầu

Qua đó hướng dẫn HS nâng dần lên khả năng biết đọc ngắt nghỉ trong câu văn, câu thơ,… cũng là căn cứ để xác định những chỗ cần luyện ngắt giọng trong bài

2.3 Bài tập luyện đọc ngắt giọng đúng chỗ

Khi dạy HS đọc văn bản, cần tạo điều kiện cho học sinh nắm được cơ chế ngắt giọng, đó là đảm bảo nghĩa của từ, cụm từ, đảm bảo cấu trúc ngữ pháp của câu Dạy đọc các bài văn xuôi, chỗ ngắt giọng phải trùng hợp với ranh giới ngữ đoạn Dạy đọc một bài thơ, chỗ ngắt nhịp phải tương ứng với chỗ kết thúc một tiết đoạn Đọc sai chỗ ngắt giọng phản ánh một cách hiểu sai nghĩa, hoặc ít ra là một cách đọc không để ý đến nghĩa Vì vậy, đọc đúng ngữ điệu nói chung, ngắt giọng đúng nói riêng vừa là mục đích của dạy đọc thành tiếng vừa là phương tiện giúp

HS chiếm lĩnh nội dung bài đọc Để làm được điều đó giáo viên cho học sinh thực hiện một số dạng bài tập sau:

Bài tập minh hoa

Bài tập 1: Khi dấu ngắt (/ , nghỉ //) hơi cần thiết để đọc diễn cảm đoạn thơ sau:

Ai yêu các nhi đồng

Bằng Bác Hồ Chí Minh

Tính các cháu ngoan ngoãn

Mặt các cháu xinh xinh

(Trích trong bài Thư Trung Thu, TV 2 , tập 2 , tr.10).

* Giải đáp: Ai yêu / các nhi đồng /

Bằng / Bác Hồ Chí Minh //

Tính các cháu / ngoan ngoãn /

Mặt các cháu / xinh xinh //

Bài tập 2 : Dùng gạch xiên ( / ) đánh dấu chỗ ngắt hỏi, gạch ( // )và gạch dưới các từ ngữ cần nhấn giọng khi đọc đoạn văn sau:

Xưa có chàng trai thấy một bọn trẻ định giết con rắn nước liền bỏ tiền ra mua, rồi thả rắn đi Không ngờ con rắn ấy là con của Long Vương Đền ơn chàng trai, Long Vương tặng chàng một viên ngọc quý (Tìm ngọc, TV 21, T1 tr 13*)

* Giải đáp

Xưa/ có chàng trai thấy một bọn trẻ định giết con rắn nước liền / bỏ tiền ra mua, / rồi thả rắn đi.// Không ngờ / con rắn ấy là con của Long Vương// Đền ơn chàng trai,/ Long Vương tặng chàng một viên ngọc quý //

* Tóm lại :

Để rèn tốt các kỹ năng đọc đã nêu Nhằm nâng cao hiệu quả đọc cho học sinh cần phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Giáo dục việc đọc ngay từ đầu phải hướng dẫn sự trãi nghiệm và tạo niềm vui cho học sinh

- Giáo dục việc đọc cho học sinh cần phải khách quan khoa học, nghĩa là phải chú trọng bản chất của hoạt động đọc và quá trình đọc

- Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác của thầy và trò,

sự phối hợp giữa hoạt động dạy và hoạt động học thì mới thành công

- Giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, phù hợp với từng đối tượng học sinh trong lớp mình phụ trách theo nguyên tắc từ thấp đến cao, từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp

III KẾT QUẢ

Qua một số phương pháp rèn kỹ năng đọc cho học sinh đã nêu ở trên , sau khi áp dụng với học sinh lớp 2B từ đầu năm học cho đến nay, đã thu được kết quả dạy học chủ yếu sau:

Phần lớn học sinh trong lớp có ý thức, tự giác hơn trong quá trình luyện đọc, cũng như quá trình học tập, các em trở nên yêu thích môn học, thích được làm việc tích cực tham gia các hoạt động học tập

Các em có một thói quen học tập nhất định là tích cực tham gia các hoạt động học tập ở hầu hết các môn học

Kết quả học tập của các em được nâng lên một cách rõ rệt, đặc biệt là kỹ năng đọc của các em được thể hiện cụ thể như sau: