Bên cạnh đó giúp cho, học sinh có kỹ năng về địa lý như: Quan sát, nhận xét, phân tích các hiện tượng tự nhiên, kinh tế, xã hội, kỹ năng sử dụng bản đồ..., biết sử dụng những kiến thức đ
Trang 1Phần thứ nhất NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1 Vị trí, tầm quan trọng của đề tài
Trên cơ sở căn cứ vào mục tiêu dạy học môn Địa lý nói chung và môn địa lý
7 nói riêng ở trường THCS góp phần làm cho học sinh có được những kiến thức phổ thông, cơ bản, cần thiết về Trái đất - Môi trường sống của con người, về những hoạt động của loài người trên bình diện quốc tế, quốc gia; bước đầu hình thành thế giới quan khoa học, tư tưởng, tình cảm đúng đắn và làm quen với việc vận dụng những kiến thức địa lý để ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên - xã hội xung quanh, phù hợp với yêu cầu của đất nước, xu thế của thời đại Bên cạnh đó giúp cho, học sinh có kỹ năng về địa lý như: Quan sát, nhận xét, phân tích các hiện tượng tự nhiên, kinh tế, xã hội, kỹ năng sử dụng bản đồ , biết sử dụng những kiến thức đã học để giải thích các hiện tượng địa lý thường gặp trong môi trường và vận dụng một số kiến thức, kỹ năng địa lý vào cuộc sống sản xuất Từ đó các em có tình yêu thiên nhiên và con người lao động, có niềm tin vào khoa học, có ý thức tìm hiểu khoa học về các hiện tượng, sự vật địa lý, để các em tham gia tích cực vào các hoạt động sử dụng hợp lý, bảo vệ, cải tạo môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình, cộng đồng, có tinh thần sẵn sàng tham gia xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước
Trong các nhiệm vụ của môn địa lý lớp 7 nhằm thực hiện và đáp ứng được mục tiêu môn học đặt ra thì nhiệm vụ rèn luyện kỹ năng cho học sinh là một nhiệm
vụ hết sức quan trọng, cụ thể là phải rèn luyện cho học sinh cách quan sát, nhận xét tranh ảnh, hình vẽ phân tích, số liệu để rút ra kiến thức địa lí Sử dụng tương đối thành thạo bản đồ để nhận biết và trình bày một số hiện tượng, sự vật địa lí trên các lãnh thổ tập liên hệ, giải thích một số hiện tượng, sự vật địa lí ở địa phương Trong các kỹ năng của bộ môn địa lí thì người giáo viên cần đặc biệt quan tâm hình thành và rèn luyện cho học sinh thì kỹ năng đọc bản đồ Từ đó học sinh có thể nêu
ra, trình bày, phân tích những mối quan hệ khăng khít, quan hệ nhân quả giữa các đối tượng địa lí trên bản đồ
Kỹ năng đọc bản đồ địa lý của học sinh từng bước được hình th nh quaành qua từng bài, từng chương và chương trình của từng cấp học, đồng thời ngày càng được rèn luyện, củng cố và bổ sung Vì vậy người giáo viên cần phải thường xuyên hình thành và rèn luyện kỹ năng này cho học sinh qua từng phần, từng bài học cụ thể
Căn cứ vào thực tế giảng dạy môn địa lí lớp 7 ở trường THCS Chiềng Xôm trong những năm học qua cho thấy trình độ nhận thức của các em chưa đồng đều, chất lượng bộ môn nhìn chung chưa cao, quá trình học của học sinh còn mang tính thụ động, "học vẹt", hiểu chưa sâu kiến thức bộ môn địa lý, đặc biệt kỹ năng đọc
Trang 2bản đồ còn yếu đã ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng bộ môn trong nhà trường.
Vì vậy, muốn đạt kết quả cao trong học tập, ngoài việc giúp các em chủ động lĩnh hội kiến thức cơ bản, các em phải biết đọc bản đồ một cách thành thạo thì mới giúp các em ham học và yêu thích bộ môn địa lí ở trường THCS nói chung và môn địa
lý lớp 7 nói riêng từ đó góp phần nâng cao được chất lượng giảng dạy của giáo viên
và chất lượng học tập của các em học sinh Với những vấn đề nêu trên, tôi mạnh
dạn đưa ra " Một số kinh nghiệm trong việc rèn luyện kỹ năng đọc bản đồ về môi trường đới ôn hoà - Môn địa lí lớp 7 - trường THCS Chiềng Xôm"
2 Mục đích nghiên cứu và những yêu cầu cần đạt
Đề tài đi sâu nghiên cứu, đưa ra một số kinh nghiệm nhằm hình thành và rèn luyện kỹ năng đọc bản đồ về môi trường đới ôn hoà nằm trong việc thực hiện nhiệm vụ hình thành kỹ năng đọc bản đồ địa lý cho học sinh lớp 7, trường THCS Chiềng Xôm, xác định các đối tượng địa lý trên bản đồ, xác định phương hướng trên bản đồ, mô tả các đối tượng địa lý trên bản đồ, phát hiện các đối tượng địa lý, phân tích, thấy rõ được mối quan hệ biện chứng, quan hệ nhân - quả giữa các đối tượng địa lý được thể hiện trên bản đồ
Khi các em có kỹ năng sử dụng bản đồ thì có thể tái tạo lại được hình ảnh các lãnh thổ, vùng lãnh thổ nghiên cứu với những đặc điểm cơ bản của chúng khi phân tích nội dung các bản đồ rồi đối chiếu, so sánh chúng với nhau, học sinh sẽ phát triển được tư duy lôgic, biết thiết lập được các mối quan hệ giữa các đối tượng địa lý, nhất là mối quan hệ nhân - quả giữa chúng
Để đạt được mục đích đề ra, người giáo viên phải thường xuyên nghiên cứu, tìm hiểu và nắm vững nội dung chương trình, xác định rõ các yêu cầu về hình thành, rèn luyện và quá trình phát triển các kỹ năng của bộ môn địa lý ở trường THCS, nội dung bộ môn ở từng khối, từng chương và mỗi bài học cụ thể, từ đó từng bước hình thành và rèn luyện cho các em các loại kỹ năng bộ môn ở các cấp
độ từ dễ đến khó Đối với việc hình thành và rèn luyện kỹ năng đọc bản đố, cần giúp cho các em từ việc vạc định được mục đích, yêu cầu của công việc sẽ thực hiện, căn cứ vào các chú giải để biết được các kí hiệu, ước hiệu chỉ các đối tượng địa lí cần tìm trên bản đồ đến tái hiện các biểu tượng địa lý dựa váo các ký hiệu, ước hiệu, căn cứ vào ký hiệu, ước hiệu để các định được vị trí các đối tượng địa lý cần tìm trên bản đồ, tổng hợp các đối tượng địa lí trong khu vực để tái tạo được biểu tượng chung về khu vực, trên cơ sở đó dựa vào các kiến thức địa lý đã được học, phân tích các mối quan hệ giữa các đối tượng địa lí biểu hiện trên bản đồ rồi rút ra kết luận mới Những kết luận này hoàn toàn chỉ có trong tư duy của học sinh
mà không được thể hiện trên bản đồ
3 Ý nghĩa và sự đóng góp của đề tài trong sự phát triển của sự nghiệp giáo dục
Trang 3Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đổi mới, thời kỳ mở cửa và hội nhập kinh
tế quốc tế Để đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước trong tình hình mới thì việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước đã được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm Trong công cuộc đổi mới này đòi hỏi phải
có những con người lao động tự chủ, năng động và sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề do thực tiễn đặt ra tự lo liệu được việc làm lập nghiệp và thăng tiến trong cuộc sống, qua đó góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
Để đáp ứng được yêu cầu giáo dục đặt ra, giáo dục trong các nhà trường THCS phải tập trung vào việc giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách, trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, trọng tâm theo yêu cầu của từng môn học, lớp học và cả cấp học, giáo dục học sinh trở thành con người phát triển toàn diện Góp phần quan trọng vào việc thực hiện các nhiệm vụ trên thì việc hình thành cho học sinh các kỹ năng của từng môn học là nhiệm vụ rất quan trọng trong đó có việc hình thành kỹ năng đọc bản đồ địa lý cho học sinh lớp 7
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Phương pháp chủ đạo: Phương pháp đặt vấn đề và giải quyết vấn đề.
2 Một số phương pháp bổ trợ:
- Phương pháp đàm thoại;
- Phương pháp hướng dẫn học sinh khai thác tri thức bản đồ;
- So sánh, phân tích;
- Thảo luận;
- Kiểm tra, đánh giá.
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống, quá trình hình thành và phát triển các kỹ năng của bộ môn địa lí ở trường THCS; vị trí, tầm quan trọng của việc hình thành và rèn luyện kỹ năng đọc bản đồ về môi trường đới ôn hoà - Môn địa lý lớp 7 ở trường THCS Chiềng Xôm
Đối tượng triển khai, thế nghiệm đối chứng là học sinh lớp 7A , đối tượng so sánh, đối chứng là học sinh lớp 7B - TrườngTHCS Chiềng Xôm
Phần thứ hai:
NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
I VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở lý luận
Trang 4Điều 27 - Luật Giáo dục nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI,
kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14/6/2005 đã ghi rõ: "Mục tiêu của giáo dục phổ thông
là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các
kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"
Để đạt được mục tiêu đó, trong dạy học ở trường THCS nói chung, môn địa
lý lớp 7 nói riêng, ngoài việc trang bị, cung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức khoa học, cơ bản, hiện đại thì việc hình thành kỹ năng, trong đó có kỹ năng đọc bản
đồ địa lý là một yêu cầu quan trọng không thể thiếu Bản đồ là phương tiện, công
cụ trực quan, một nguồn tri thức địa lý quan trọng, là cuốn sách giáo khoa thứ 2 Từ bản đồ địa lý có thể bồi dưỡng thế giới quan Duy vật biện chứng, bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu để học dinh suy nghĩ, phát triển tư duy địa lý và khai thác kiến thức đặc trưng, quan trọng của địa lý Khi có kỹ năng đọc bản đồ địa lý, các
em có thể tái tạo lại được hình ảnh, các lãnh thổ nghiên cứu với những đặc điểm cơ bản của chúng mà không phải nghiên cứu trực tiếp tại thực địa Rèn luyện kỹ năng đọc bản đồ không chỉ trong học tập, nghiên cứu mà còn trong cuộc sống, đặc biệt đối với lĩnh vực quân sự, trong nhiều ngành kinh tế khác nhau Khi phân tích bản
đồ địa lý rồi đối chiếu, so sánh chúng với nhau, học sinh sẽ phát triển tư duy lôgic, biết thiết lập các mối quan hệ giữa các đối tượng địa lý, nhất là các mối quan hệ nhân - quả giữa chúng
Các kỹ năng được xuất phát từ tri thức, tri thức bản đồ giúp các em giải mã được các ký hiệu trên bản đồ và biết xác lập các mối quan hệ giữa chúng, từ đó phát hiện ra các kiến thức địa lý mới tiềm ẩn trong bản đồ Tất nhiên ở đây chỉ có những tri thức bản đồ không cũng chưa đủ mà còn cần phải có những tri thức địa
lý Theo Ghêraximôp: Khi bản đồ là đối tượng học tập thì kiến thức, kỹ năng bản
đồ là mục đích, còn khi bản đồ trở thành nguồn tri thức thì kiến thức và kỹ năng bản đồ trở thành phương tiện của việc khai thác tri thức địa lý mới trên bản đồ.
Hình thành, rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ cho học sinh không được coi
là một môn học riêng trong kế hoạch dạy học ở trường phổ thông Do đó, phương thức dạy các kiến thức, hình thành và rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ cho học sinh cũng có nhiều điểm đặc biệt so với việc dạy kiến thức và kỹ năng ở các môn học khác Việc dạy những kiến thức tối thiểu ban đầu để hiểu bản đồ là những khái
niệm quan trọng nhất liên quan đến cơ sở toán học và ngôn ngữ bản đồ (hệ thống
kinh - vĩ tuyến, toạ độ địa lí, phương hướng, tỉ lệ bản đồ, đo, tính các khoảng cách thực địa ), những kiến thức bản đồ còn lại chủ yếu đều phải dại trong qua trình
giáo viên sử dụng bản đồ địa lý giáo khoa treo tường hoặc hướng dân học sinh sử dụng bản đồ trong sách giáo khoa, trong Át lát Việc rèn luyện kỹ năng dử dụng bản đồ cho học sinh chủ yếu còn được tiến hành qua hình thức các câu hỏi, bài thực hành trên lớp, tham quan địa lý và các bài tập làm ở nhà
Trang 5Rèn luyện kỹ năng bản đồ cho học sinh là:
- Dạy học sinh hiểu bản đồ: Kiến thức bản đồ, đặc trưng, tính chất, nội dung, chức năng của nó, mỗi ký hiệu quy ước trên bản đồ, cách sử dụng bản đồ và lợi ích của việc sử dụng bản đồ Việc dạy học sinh hiểu bản đồ không chỉ dừng lại ở đầu cấp học mà phải được tiến hành thường xuyên từ lớp dưới lên các lớp trên và liên tục được tổng hợp, khái quát hoá vào cuối mỗi giáo trình địa lý
- Dạy học sinh hiểu bản đồ gồm cả một số kỹ năng ban đầu: toạ độ địa lý, phương hướng, đo độ dốc, độ cao trên bản đồ theo quy trình sau:
+ Xác định được mục đích của việc làm
+ Xác định những kiến thức có liên quan
+ Cách tiến hành công việc
+ Kiểm tra kết quả khi thực hiện
Sau khi làm mẫu, giáo viên yêu cầu học sinh phải thực, nhắc lại trình tự công việc đã làm và ghi trình tự đó vào vở để về nhà làm một bài tập tương tự
- Dạy học sinh đọc và vận dụng bản đồ: Đọc bản đồ là thông qua những ký hiệu trên bản đồ mà phân tích và nhìn thấy những nét thực tế của khu vực bề mặt trái đất được biểu hiện trên bản đồ Đọc bản đồ là kỹ năng tương đối khó và phức tạp đối với học sinh Trong kỹ năng này, các em phải vận dụng đồng thời cả những kiến thức về bản đồ cũng như những kiến thức về địa lý Trên cơ sở hiểu biết những quy ước và tính khái quát của bản đồ, học sinh có thể tìm ra được những tri thức ẩn tàng trên bản đồ Đọc bản đồ các em phải nắm được các công việc sau:
+ Nhận biết được các kỹ hiệu và có biểu tượng rõ ràng về các sự vật, hiện tượng địa lý
+ Biết cách làm sáng tỏ tính chất của các đối tượng và hiện tượng riêng biệt được miêu tả và biểu hiện trên bản đồ
+ Có những biểu tượng không gian cần thiết về sự phân bố và sắp xếp tương
hỗ giữa các sự vật và hiện tượng địa lý
+ Biết so sánh, phận tích các đối tượng địa lý biểu hiện trên bản đồ nhằm mục đích có được một biểu tượng tổng quát các đối tượng hoặc hiện tượng có trong các lãnh thổ nói chung để tìm ra các mối quan hệ giữa chúng, tìm ra những đặc điểm và tính chất địa lý của lãnh thổ mà bản đồ biểu hiện không trực tiếp
Đọc bản đồ có 3 mức độ khác nhau:
Trang 6+ Mức sơ đẳng nhất, chỉ mới thể hiện được ở chỗ đọc được vị trí các đối tượng địa lý, có được biểu tượng về các đối tượng đó thông qua hệ thống các ước hiệu ghi trong bảng chú giải của bản đồ
+ Mức thứ hai cao hơn, đòi hỏi các em phải biết dựa vào những hiểu biết về bản đồ kết hợp với kiến thức địa lí để tìm ra những đặc điểm tương đối rõ ràng của những đối tượng địa lí biểu hiện trên bản đồ
+ Mức thứ ba, đòi hỏi khi đọc bản đồ, các em phải biết kết hợp những kiến thức bản đồ với kiến thức địa lí sâu hơn để so sánh, phân tích, tìm ra được các mối liên hệ giữa các đối tượng trên bản đồ và rút ra những kết luận địa lý ẩn thấy trên bản đồ
2 Cơ sở thực tiễn
Địa lí là môn khoa học nằm trong hệ thống các môn học ở trường THCS, để thực hiện và đạt được mục tiêu môn học đặt ra thì bên cạnh việc cung cấp các kiến thức cơ bản, trọng tâm thì việc hình thành cho học sinh các kỹ năng bộ môn, trong
đó có kỹ năng đọc bản đồ có vai trò rất quan trọng Tri thức bản đồ sẽ giúp cho học sinh giải mã các ký hiệu bản đồ và biết xác lập các mối quan hệ giữa chúng Từ đó phát hiện ra các kiến thức địa lý mới ẩn tàng trong bản đồ
Thực tế hiện nay, mặc dù các trường THCS đã được trang bị đầy đủ các đồ dùng, thiết bị dạy học cơ bản, cần thiết, trong đó có hệ thống bản đồ địa lí theo chương trình đổi mới giáo dục phổ thông, xong thực tế việc hình thành và rèn luyện
kỹ năng đọc bản đồ cho học sinh chưa được một bộ phận giáo viên giảng dạy bộ môn thực sự quan tâm hoặc quan tâm chưa đúng mức, có giáo viên còn chưa sử dụng và khai thác triệt để các bản đồ, biểu đồ khi soạn giảng, do đó dẫn đến hiện tượng học sinh không có hứng thú học tập bộ môn, lĩnh hội kiến thức thụ động, không biết sử dụng bản đồ, không xác định được các đối tượng địa lý trên bản đồ
và các mối quan hệ giữa chúng, không khai thác kiến thức địa lí trên bản đồ Đấy
là chưa nói đến ở một số trường THCS còn khó khăn, cơ sở vật chất thiếu thốn, thậm chí chưa có phòng thư viện, phòng để bản đồ hoặc có nhưng không đảm bảo yêu cầu, dẫn đến tình trạng bản đồ địa lí bị thất lạc hoặc rách nát do không được bản quản gây khó khăn cho giáo viên trong quá trình sử dụng Mặt khác, kiến thức, kỹ năng sử dụng bản đồ của một số giáo viên chưa thật sự đáp ứng được yêu cầu, tất cả những vấn đề đó cần sớm có giải pháp cụ thể để khắc phục, từng bước nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn của các nhà trường
Vì vậy, việc hình thành kỹ năng đọc bản đồ cho học sinh ở trường THCS nói chung và học sinh lớp 7 nói riêng cần được các nhà trường và cá nhân từng giáo viên giảng dạy địa lí đặc biệt quan tâm, góp phần thực hiện có hiệu quả chương trình đổi mới giáo dục phổ thông
Trang 7II THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
Từ tháng 9 năm 2006 đến tháng 2 năm 2008
III ĐIỀU TRA THỰC TẾ (Năm học 2007-2008)
1 Về học sinh:
Chất lượng khảo sát kỹ năng đọc bản đồ của học sinh đầu năm học 2006-2007:
Lớp HS TS Nữ DT
Học lực (Năm học 2006-2007) (Năm học 2006-2007) Hạnh kiểm
Chất lượng khảo sát kỹ năng đọc bản đồ của học sinh đầu năm học 2007-2008:
Điểm giỏi Điểm khá Điểm trung bình Điểm yếu
TS Tỷ lệ
Tỷ lệ
Tỷ lệ
Tỷ lệ (%)
1.1 Thuận lợi:
- Nhìn chung các em học sinh ngoan ngoãn, có ý thức học tập, tu dưỡng và rèn luyện
- Đa số phụ huynh học sinh đã có sự quan tâm, chăm lo và tạo điểu kiện cho việc học tập của con em mình
1.2 Khó khăn:
Đa số học sinh là người dân tộc ở nông thôn, hoàn cảnh, kinh tế gia đình còn nhiều khó khăn; nhận thức của các em còn nhiều hạn chế, việc lĩnh hội kiến thức, tri thức còn mang tính thụ động, phương pháp học tập của các em nhìn chung chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
2 Về Giáo viên:
Trang 8- Tổng số giáo viên địa lý của nhà trường: 04 đồng chí, trong đó:
+ Nữ: 04 đồng chí
+ Trình độ chuyên môn: Đại học: 02 đồng chí; Cao đẳng: 02 đồng chí
+ Giáo viên trực tiếp dạy môn địa lý: 04 đồng chí
3 Về trang thiết bị, đồ dùng, tài liệu phục vụ dạy học môn địa lý lớp 7:
- Trang thiết bị, đồ dùng dạy học bộ môn cơ bản đảm bảo đủ để phục vụ cho giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh
- Sách giáo khoa đủ để cho học sinh học tập
- Tài liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh còn thiếu, chưa đáp ứng được nhu cầu của giáo viên và học sinh trong việc tự học, tự bồi dưỡng
IV MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC RÈN LUYỆN ĐỌC BẢN ĐỒ ĐỊA LÝ CHO HỌC SINH LỚP 7 Ở TRƯỜNG THCS
Qua thực tế giáng dạy môn Địa lý ở trường THCS, tôi nhận thấy việc rèn luyện kỹ năng đọc bản đồ địa lý cho học sinh nói chung và đọc bản đồ địa lý lớp 7 nói riêng là rất cần thiết và rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Địa lý cũng như nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh
1 Kỹ năng đọc bản đồ chia ra theo các mức độ khác nhau
1.1 Hình thành các kỹ năng đơn giản khi đọc bản đồ địa lý: Đọc được vị
trí các đối tượng địa lí:
Để hình thành được kỹ năng này, người giáo viên cần hướng dẫn và yêu cầu học sinh:
- Xác định được mục đích, yêu cầu của công việc sẽ thực hiện (tìm vị trí đối
tượng địa lý).
- Đọc bảng chú giải để biết được các kí hiệu, ước hiệu chỉ các đối tượng địa
lí cần tìm trên bản đồ
- Tái hiện các biểu tượng địa lý dựa vào các ký hiệu, ước hiệu
- Căn cứ vào ký hiệu, ước hiệu để các định được vị trí các đối tượng địa lý cần tìm trên bản đồ
Khi học sinh đã hiểu và biết cách thực hiện yêu cầu trong câu hỏi của giáo viên đưa ra, cần ra một số bài tập với mức độ khó dần, yêu cầu học sinh thực hiện
để nắm chắc và từng bước thuần thục các kỹ năng đơn giản này
Ví dụ: Khi dạy bài môi trường đới ôn hoà, giáo viên đưa ra câu hỏi:
Trang 9? Qua quan sát H13.1 SGK, em hãy xác định vị trí Đới ôn hoà?
? Em hãy cho biết các ký hiệu mũi tên biểu hiện các yếu tổ gì trong lược đồ?
Để trả lời được câu hỏi này, học sinh phải đọc phần chú giải ở cuối lược đồ, xác định được ước hiệu của môi trường ôn đới hải dương và môi trường ôn đới lục địa, xác định được ý nghĩa của các mũi tên trên lược đồ Từ đó học sinh tái hiện các ước hiệu về Đới ôn hoà và xác định được môi trường đới ôn hoà, xác định được các mũi tên chỉ các đợt khí nóng, các đợt khí lạnh, hướng thổi của gió tây ôn đới và đường đi của các hải lưu nóng trên lược đồ
Giáo viên gọi 1-2 học sinh lên xác định môi trường Đới ôn hoà, các đợt khí nóng, các đợt khí lạnh, hướng thổi của gió tây ôn đới và đường đi của các hải lưu
nóng trên bản đồ (được treo trên bảng).
1.2 Hình thành kỹ năng đọc bản đồ địa lí ở mức độ cao hơn, đòi hỏi học sinh phải có những thao tác tư duy phức tạp hơn:
Học sinh dựa vào những hiểu biết đã có của bản thân về bản đồ, cách đọc
bản đồ (đã có các kỹ năng đơn giản), kết hợp với kiến thức địa lý đã được để tìm ra
những đặc điểm tương đối rõ ràng của những đối tượng địa lí trên bản đồ
Để hình thành được kỹ năng này, người giáo viên cần hướng dẫn và yêu cầu học sinh:
- Xác định được mục đích, yêu cầu của công việc sẽ thực hiện (tìm những
đặc điểm tương đối rõ ràng của các đối tượng địa lí trên bản đồ).
- Đọc bảng chú giải để biết được các kí hiệu, ước hiệu chỉ các đối tượng địa
lí cần tìm trên bản đồ
- Tái hiện các biểu tượng địa lý dựa váo các ký hiệu, ước hiệu
- Tìm tên và vị trí của đối tượng địa lý trên bản đồ
- Quan sát đối tượng địa lý trên bản đồ, nhận xét đặc điểm, tính chất của đối tượng theo yêu cầu đề ra
Đề học sinh nắm được và từng bước thuần thục kỹ năng đọc bản đồ địa lý ở mức độ này, yêu cầu:
- Học sinh phải nắm được, nắm chắc các kiến thức địa lý đã được học, đặc biệt là các kiến thức liên quan đến yêu cầu giáo viên đặt ra
- Xác định, hiểu được ý nghĩa của các kí hiệu, ước hiệu trên bản đồ; biết cách xác định vị trí của đối tượng địa lý trên bản đồ
Ví dụ: Khi dạy bài môi trường đới ôn hoà, giáo viên đưa ra câu hỏi:
Trang 10? Dòng biển nóng, gió tây, khối khí nóng, khối khí lạnh có ảnh hưởng tới thời tiết của Đới ôn hoà như thế nào?
Trên cơ sở kiến thức đã có của học sinh về vị trí của Đới ôn hoà, về dòng biển nóng, gió tây ôn đới, khối khí lạnh, biết ý nghĩa của các ước hiệu trên lược đồ, học sinh có thể chỉ ra được: Ở Đới ôn hoà, thời tiết có sự biến đổi thất thường, do:
- Vị trí trung gian giữa hải dương có khối không khí ẩm, ấm của dòng biển nóng chảy qua vào khu vực ven bờ và lục địa với khối khí khô lạnh lục địa;
- Vị trí trung gian giữa đới nóng và đới lạnh nên đới ôn hoà chịu tác động của khối khí nóng từ vĩ độ thấp tràn lên và khối khí lạnh từ vĩ độ cao tràn xuống từng đợt đột ngột
1.3 Hình thành kỹ năng đọc bản đồ địa lý ở mức độ cao, đòi hỏi học sinh phải có những thao tác tư duy phức tạp, lôgic:
Để hình thành được các kỹ năng này, đòi hỏi học sinh phải biết vận dụng, kết hợp chặt chẽ những kiến thức về bản đồ với kiến thức địa lý học và kiến thức thực
tế, kiến thức các môn khoa học khác để thực hiện các thao tác phân tích so sánh, rút
ra được các mối liên hệ giữa các đối tượng địa lí trên bản đồ và rút ra những kết luận địa lí một cách chính xác, khoa học Vì vậy, ngoài việc nắm được, thành thục
các kỹ năng đã nêu trên (mục 2) và nắm chắc kiến thức địa lý đã được học, đặc biệt
là các kiến thức liên quan đến đối tượng địa lý, người giáo viên cần giúp cho học sinh:
- Tổng hợp các đối tượng địa lí trong khu vực để tái tạo được biểu tượng chung về khu vực
- Dựa vào các kiến thức địa lý đã được học, phân tích các mối quan hệ giữa các đối tượng địa lí biểu hiện trên bản đồ rồi rút ra kết luận mới Những kết luận này hoàn toàn chỉ có trong tư duy của học sinh mà không được thể hiện trên bản
đồ
Trong quá trình học tập địa lý, việc hình thành kỹ năng này liên tiếp được củng cố, phát triển, hoàn thiện từ thấp đến cao, không phân tách riêng biệt
Ví dụ 1: Khi dạy bài: Hoạt động công nghiệp ở đới ôn hoà
? Qua quan sát hình 15.3 SGK, em có nhận xét gì về sự phân bố các trung tâm công nghiệp chính ở đới ôn hoà ?
? Qua tìm hiểu và bằng kiến thức thực tế của bản thân, em hãy xác định các vùng công nghiệp mới, các trung tâm quan trọng ở đới ôn hoà tập trung ở những quốc gia nào trên thế giới mà em biết, các trung tâm công nghiệp được hình thành như thế nào