sáng kiến dạy tích hợp bài lực ma sát 10

Sáng kiến dạy học tích hợp liên môn gồm các môn Toán, giáo dục bảo vệ môi trường, Sinh học, lịch sử, môn địa lí, môn hóa học, môn giáo dục công dân... để dạy bài Lực ma sát Vật lí 10 cơ bản. Các sản phẩm hoạt động của học sinh

I Tên cơ sở được yêu cầu công nhận sáng kiến

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NINH BÌNH

II TÁC GIẢ:

Họ và tên: Phạm Thị Tú Bình Năm sinh: 1983

Địa chỉ: Thị trấn Yên Thịnh – Yên Mô – Ninh Bình

Trình độ chuyên môn: Cử nhân Vật Lí

Chức vụ công tác: Giáo viên.

Nơi làm việc: Trường THPT Tạ Uyên

- Dạy học môn Vật lí 10 Cơ Bản

2.2 Nội dung mà sáng kiến giải quyết:

Nghiên cứu phương pháp dạy học tích hợp trong bộ môn vật lí nới chung vàtrong môn vật lí 10 nới riêng

Và cụ thể nghiên cứu phương pháp dạy học tích hợp vào bài “Lực ma sát” Vật

lí 10, tổ chức dạy học thực nghiệm đối với học sinh trường THPT Tạ Uyên, từ đó rútkinh nghiệm và đánh giá hiệu quả của việc tổ chức các hoạt động dạy học tích hợptrong môn Vật Lí Từ những kết quả đã nghiên cứu trong thực tiễn giảng dạy để đánhgiá khả năng vận dụng phương pháp vào trong chương trình dạy học vật lí THPT

2.3 Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 10 tháng 10 năm 2017 đến ngày

30 tháng 10 năm 2017

2.4 Đơn vị áp dụng sáng kiến:

Tên đơn vị: Trường THPT Tạ Uyên

Địa chỉ: Thị Trấn Yên Thịnh – Yên Mô- Ninh Bình

IV NỘI DUNG SÁNG KIẾN

1 SỰ CẦN THIẾT, MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC THỰC HIỆN SÁNG KIẾN

a Sự cần thiết thực hiện sáng kiến.

Vật lí là môn khoa học mà khi học tốt môn này sẽ giúp các em có tư duy tốthơn để học tập các môn khác, là cơ sở để các em có hứng thú trong học tập Môn Vật

Lý có vai trò rất quan trọng, là môn học nghiên cứu những hiện tượng xảy ra trongđời sống và có rất nhiều ứng dụng trong thực tế cuộc sống hằng ngày, giúp các emlàm quen với các kiến thức mới, góp phần vào việc nâng cao sự hiểu biết của họcsinh về các hiện tượng xảy ra trong tự nhiên và cung cấp những kiến thức cơ bản giúpcác em hiểu được bản chất của sự vật hiện tượng cách khoa học, linh hoạt và giảithích được một số hiện tượng trong cuộc sống

Qua việc giảng dạy môn Vật lí THPT nhiều năm, tôi nhận thấy việc kết hợpcác kiến thức của nhiều môn học “tích hợp” để giải quyết một vấn đề trong học tập

là rất cần thiết Điều đó đòi hỏi người giáo viên không chỉ hiểu rõ kiến thức chuyênmôn vật lí mà còn phải am hiểu các kiến thức của các môn học khác để có thể hỗ trợhọc sinh khi giải quyết các tình huống thực tiễn, giải quyết các vấn đề đặt ra tronghọc tập một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất.

Chương trình SGK vật lí hiện nay được biên soạn theo quan điểm mang nặng

về lí thuyết, chưa hướng đến tính thiết thực, chỉ tập trung vào kiến thức và kĩ năng cơbản, chưa coi trọng thực hành và vận dụng trọng thực tiễn Theo hướng xây dựngchương trình SGK mới của BGD đã khắc phục được điều đó và yêu cầu việc dạy họcphải tập chung vào nhiều phương diện, dạy học phải tích hợp nhiều mặt, nhiều nộidung giáo dục Quá trình dạy học là quá trình định hướng cho người học tự tìm hiểu,

tự học, tự tìm tòi phát hiện và chiếm lĩnh tri thức

Qua thử nghiệm dạy học tích kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nênsinh động hơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng thamgia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh Dạyhọc tích hợp liên môn cũng góp phần phát triển tư duy liên hệ, liên tưởng ở học sinh.Tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận tức là khi xem xét một vấn đềphải đặt chúng trong một hệ quy chiếu, từ đó mời có thể nhận thức vấn đề một cáchthấu đáo.Giúp học sinh hứng thú học tập, từ đó khắc sâu được kiến thức đã học vàDạy cho học sinh sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể Thay vì tham nhồi nhétcho học sinh nhiều kiến thức lí thuyết đủ loại, dạy học tích hợp chú trọng tập dượtcho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng học được vào các tình huống thực tế, cóích cho cuộc sống sau này làm công dân, làm người lao động, làm cha mẹ, có nănglực sống tự lập

Trên cơ sở bài dự thi “Dạy học theo chủ đề tích hợp bài Lực ma sát – Vật lí

10 cơ bản” đạt giải ba cấp tỉnh, tôi mạnh dạn thử nghiệm dự án “Dạy học theo chủ

đề tích hợp trong môn Vật lí 10 – cơ bản” và vận dụng vào bài “Lực ma sát” là đề

tài sáng kiến kinh nghiệm của mình Với nội dung của sáng kiến kinh nghiệm, tôimuốn chia sẻ kinh nghiệm dạy học tích hợp với đồng nghiệp, nhất là những đồngnghiệp cùng dạy môn Vật lí để giải quyết các vấn đề cụn thể Để giúp Giáo viên Vật

lí có thể áp dụng vào giảng dạy môn Vật Lí một cách sinh động, giúp cho học sinhthêm yêu thích môn Vật lí THPT

b Mục đích của việc thực hiện sáng kiến.

Do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan mà ảnh hưởng đến cách họcVật lí và thực hành Vật lí làm nảy sinh tư tưởng chán học môn Vật lí của học sinh

Để góp phần khác phục những hạn chế trên, trong phạm vi đề tài nghiên cứu này, tôikhông có tham vọng lớn mà chỉ mong thông qua tiết dạy có sử dụng các kiến thứctích hợp môn Toán, Lịch sử, KCN, Hóa Học, giúp học sinh lại có hứng thú với vônVật lí, và kết quả học tập của học sinh ngày càng cao

Nghiên cứu phương pháp dạy học tích hợp trong bộ môn vật lí nới chung vàtrong môn vật lí 10 nới riêng Và cụ thể nghiên cứu phương pháp dạy học tích hợpvào bài “Lực ma sát” Vật lí 10, tổ chức dạy học thực nghiệm đối với học sinh trườngTHPT Tạ Uyên, từ đó rút kinh nghiệm và đánh giá hiệu quả của việc tổ chức các hoạtđộng dạy học tích hợp trong môn Vật Lí Từ những kết quả đã nghiên cứu trong thựctiễn giảng dạy để đánh giá khả năng vận dụng phương pháp vào trong chương trìnhdạy học vật lí THPT

2 Phạm vi triển khai thực hiện

- Nội dung nghiên cứu: Các kiến thức, kĩ năng năng môn học và các môn học khác cần tích hợp trong bài “Lực má sát – Vật lí 10 cơ bản”.

- Đối tượng khảo sát: Dạy học tích hợp với lớp 10A (39HS) và lớp 10D (37

HS) trường THPT Tạ Uyên Lớp đối chứng: Lớp 10B (37HS)

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu phương pháp dạy học tích hợp trong môn

vật lí 10 Kiến thức các môn học tích hợp trong chương trình THPT, các nội dungtích hợp bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả… Phù hợp vóihọc sinh THPT Tạ Uyên

3 MÔ TẢ SÁNG KIẾN

3.1 MÔ TẢ GIẢI PHÁP CŨ THƯỜNG LÀM

3.1.1 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến.

3.1.1a Đối với giáo viên:

- Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên phảidạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã có sự am hiểu

về những kiến thức liên môn đó hay nói cách khác đội ngũ giáo viên chúng ta đã dạytích hợp liên môn từ lâu rồi nhưng chúng ta chưa đi sâu và chưa có khái niệm tên gọi

cụ thể mà thôi

- Với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên khôngcòn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạtđộng học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học; vì vậy, giáo viên các bộ môn liênquan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

- Trong những năm qua giáo viên cũng đã được trang bị thêm nhiều kiến thứcmới về phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực: như phương pháp bàn tay nặn bộthoặc kĩ thuật khăn trải bàn, dạy học theo dự án ……

- Môi trường " Trường học kết nối” rất thuận lợi để giáo viên đổi mới trongdạy tích hợp, liên môn

- Nhà trường đã đầu tư nhiều phương tiện dạy học có thể đáp ứng một phần đổimới phương pháp dạy học hiện nay: Trường đã trang bị mạng internet, Wifi trong nhàtrường, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh tìm hiểu và tham khảo cácthông tin tích hợp trong bài học

- Sự phát triển của CNTT, sự hiểu biết của đội ngũ giáo viên của nhà trường là

cơ hội để chúng ta triển khai tốt dạy học tích hợp, liên môn

3.1.1b Đối với học sinh:

Học sinh có hứng thú tìm hiểu kiến thức các bộ môn nhất là các bộ môn tựnhiên ngày càng nhiều hơn, sách giáo khoa được trình bày theo hướng tích cực nêncũng tạo điều kiện, cơ hội cũng như môi trường thuận lợi cho học sinh phát huy tưduy sáng tạo

Học tập và được trải nghiệm trong thực tiễn giúp học sinh say mê với môn học

và học tập đạt hiệu quả hơn

Ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát thực tế đối với học sinh 3 lớp

mà tôi dạy vật lí, kết quả như sau:

3.1.2.2 Chuẩn bị của giáo viên:

- Giáo án giảng dạy: giáo án Word và giáo án trình chiếu

- Đồ dùng dạy học: các dụng cụ thí nghiệm như lực kế, khúc gỗ, một số giatrọng… để làm thí nghiệm trong giờ dạy

- Một số bài tập vận dụng sau bài học

3.1.2.3 Chuẩn bị của học sinh:

- Sau bài học trước, học sinh được giáo viên yêu cầu về nhà ôn lại kiến thức vềlực ma sát đã học ở lớp 8 và đọc trước bài mới

- Học sinh đến lớp đã chuẩn bị: bài cũ, đọc trước bài mới, sách vở bút …

Học sinh: Dựa vào SGK nêu được câu trả lời

Giáo viên tiếp tục dẫn dắt để có biểu thức độ lớn lực ma sát trượt và hệ số masát.

Học sinh: Ghi nhận

Giáo viên lấy ví dụ về ứng dụng và ảnh hưởng của ma sát trượt trong thực tiễn.Học sinh: Ghi nhận

Sau đó giáo viên tiếp tục nói về đặc điểm của ma sát lăn và ma sát nghỉ

Học sinh: So sánh được 2 loại ma sát này

Sau đó giáo viên yêu cầu học sinh lấy ví dụ về sự sự có lợi của lực ma sát và sự

có hại của lực ma sát

Trên cơ sở hiểu biết của học sinh để lấy ví dụ, sau đó tự dẫn đến kết luận: Masát vừa có lợi, vừa có hại

Giáo viên nêu bài tập vận dụng

Học sinh vận dụng công thức để giải

3.1.2.6 Đánh giá về ưu, nhược điểm của giải pháp cũ:

3.1.2.6.1 Ưu điểm:

a Đối với giáo viên:

- Có cơ sở pháp lí, nội dung để bám sát khi giảng dạy bài học

- Thực hiện giảng dạy theo phương pháp cũ giáo viên luôn kiếm soát được thờigian, tiến độ chương trình và đảm bảo được nội dung giảng dạy đã được xây dựngtrong giáo án

- Giáo viên tiết kiệm được thời gian, công sức khi hướng dẫn học sinh học bài

vì nội dung dạy học là do giáo viên đã chuẩn bị sẵn

b Đối với học sinh:

- Trước mỗi bài học, học sinh chỉ cần đọc trước nội dung bài học SGK và thựchiện các yêu cầu của giáo viên giao trong tiết học trước

- Học sinh là người thụ động trong học tập, nhiệm vụ là lắng nghe bài giảngcủa giáo viên, ghi chép và học thuộc những nội dung ấy

3.1.2.6.2 Nhược điểm:

- Giáo viên không cần thường xuyên phải trau dồi kiến thức mới Nếu dạynhiều năm liên tục sẽ trở nên thuần thục kiến thức nhưng làm cho giáo viên ngàycàng ít năng động, sáng tạo

- Học sinh phải chịu áp lực với việc thụ động tiếp thu tri thức khoa học, chịu áplực ghi nhớ, học thuộc lớn

- Học sinh không chủ động và tích cực trong việc học tập Ít có năng lực thựctiễn và chưa được giải quyết các vấn đề thực tiễn

- Phương pháp dạy học truyền thống sẽ giúp đào tạo ra những công dân có trithức, am hiểu lí thuyết nhưng lại rất xa lạ với thực tiễn đời sống, năng lực làm việc bịhạn chế

3.2 MÔ TẢ GIẢI PHÁP MỚI SAU KHI CÓ SÁNG KIẾN

3.2.1.TÍNH MỚI

3.2.1.1 CƠ SỞ LÍ THUYẾT

3.2.1.1.A Lí thuyết về dạy học tích hợp

1 Các mục tiêu cơ bản của dạy học tích hợp – Có 5 mục tiêu

a Làm cho các quá trình học tập có ý nghĩa

Bằng cách đặt quá trình học tập vào các hoàn cảnh (tình huống) để học sinhnhận thấy ý nghĩa của các kiến thức, kĩ năng, năng lực cần lĩnh hội Điều đó có ýnghĩa to lớn tạo động lực học tập cho học sinh Trong quá trình học tập các kiến thức,

kĩ năng, năng lực đều được huy động và gắn với thực tế cuộc sống Nghĩa là: "Khôngcòn hai thế giới riêng biệt, thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống Trái lại người tatìm cách hòa nhập thế giới nhà trường vào thế giới cuộc sống" Do vậy, cần liên kếtcác môn học khác nhau trong nhà trường

b Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn

Phải lựa chọn các tri thức, kĩ năng cốt yếu xem là quan trọng đối với quá trìnhhọc tập của học sinh và dành thời gian, cũng như giải pháp hợp lí cho chúng

c Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống

Thể hiện cụ thể là:

- Nêu bật cách thức sử dụng kiến thức đã lĩnh hội

- Tạo các tình huống học tập để học sinh vận dụng kiến thức một cách sángtạo, tự lực để hình thành người lao động có năng lực, tự lập

Theo tư tưởng này, SPTH quan tâm không chỉ đánh giá những kiến thức màhọc sinh lĩnh hội được, mà chủ yếu "đánh giá học sinh có khả năng sử dụng kiến thứctrong các tình huống có ý nghĩa hay không Xavier Rogiers gọi khả năng như vậy củahọc sinh là năng lực hay còn gọi là mục tiêu tích hợp (MTTH)."

d Lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học

Ở đây lí thuyết SPTH hướng tới thiết lập mối quan hệ giữa các khái niệm khácnhau của cùng một môn học cũng như của các môn học khác nhau

Đây là tư tưởng sư phạm quan trọng: Đào tạo HS có năng lực đáp ứng đượcthách thức lớn của xã hội ngày nay là học sinh có được khả năng huy động có hiệuquả những kiến thức và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tìnhhuống xuất hiện, hoặc có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưatừng gặp

Tư tưởng sư phạm đó gắn liền với việc phát triển năng lực giải quyết vấn đềphát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong quá trình dạy học

e Hình thành và phát triển các năng lực, phẩm chất cơ bản cần thiết cho học sinh

Năng lực là sự tích hợp các kĩ năng tác động một cách tự nhiên lên các nộidung trong một loạt tình huống cho trước để giải quyết những vấn đề cho những tìnhhuống này đặt ra

Hay: Năng lực là tập hợp các kĩ năng (các hoạt động) tác động lên các nội

dung trong một tình huống có ý nghĩa đối với học sinh

- Năng lực thể chát

- Năng lực giao tiếp

- Năng lực hợp tác

- Năng lực hợp tác

- Năng lực CNTT và truyền thông

Dạy học tích hợp gắn với lao động, hướng nghiệp gắn với thực tiễn, là cơ hội

để học sinh phát triển được các năng lực, phẩm chất cơ bản, nhất là năng lực giảiquyết vấn đề và sáng tạo

2 Nguyên tắc dạy học tích hợp – Có 3 nguyên tắc

a Nguyên tắc thống nhất tích hợp và phân hóa

Về thuật ngữ, tích hợp được hiểu như là một quá trình mà kết quả là tạo ra mộtchỉnh thể duy nhất Phân hóa là quá trình ngược lại, là sự phân chia tổng thể thànhcác phần theo một dấu hiệu nào đó

Về mặt triết học, tích hợp và phân hóa là hai quá trình có qua hệ biện chứng,qui định lẫn nhau không thể tách rời, như cộng và trừ, âm và dương

Nguyên tắc thống nhất giữa tích hợp và phân hóa là một trong các nguyên tắcquan trọng của giáo dục học nói chung và DHTH nói riêng Nguyên tắc thống nhấttích hợp và phân hóa thể hiện cách thức tự tổ chức của quá trình giáo dục Nguyêntắc này đòi hỏi khi xây dựng các nội dung DHTH cần phân tích, xem xét các đặc thùriêng của các lĩnh vực riêng đóng góp vào nội dung DHTH đó, đồng thời nó cũng làm

rõ vai trò của các kiến thức của các môn học riêng trong mối quan hệ với nội dungDHTH

b Nguyên tắc người học làm trung tâm

Nguyên tắc người học làm trung tâm xác định vị trí của HS và của GV trong hệthống giáo dục tích hợp Theo nguyên tắc này, HS là chủ thể của quá trình giáo dục.Trong DHTH, HS luôn đứng trước các tình huống có vấn đề mà để giải quyết chúng,

HS phải huy động nhiều kiến thức và kĩ năng đã học được từ các môn học khác nhau

Để giải quyết các tình huống như vậy HS phải tích cực, chủ động GV trong hệ thốngDHTH đóng vai trò người tổ chức và cố vấn, HS phải là trung tâm của các hoạt độnghọc tập

c Nguyên tắc đặc trưng văn hóa của giáo dục tích hợp

Nguyên tắc đặc trưng văn hóa của giáo dục tích hợp chỉ rõ mối quan hệ củagiáo dục với môi trường văn hóa Nguyên tắc đặc trưng văn hóa của giáo dục tíchhợp đòi hỏi việc tổ chức quá trình giáo dục và dạy học phải tính đến đặc trưng vănhóa xã hội, bên ngoài và bên trong của người học Theo Adolph Diesterweg, văn hóabên ngoài, đó là các chuẩn mực đạo đức, sinh hoạt và nhu cầu của người học; văn hóabên trong, là đời sống tinh thần của con người và văn hóa xã hội là các quan hệ xã hội

và văn hóa dân tộc

3 Phương pháp dạy học tích hợp

- Phương pháp dạy học theo hướng tích hợp là lồng ghép nội dung tích hợp vàocác bài dạy, tùy theo từng môn học mà lồng ghép tích hợp ở các mức độ như liên hệ,lồng ghép bộ phận hay là toàn phần,( Phần nội dung bài học, phần bài tập hay là tổng

kết toàn bài ) Khi tích hợp giáo viên cần sử dụng ngôn từ kết nối sao cho lô gic vàhài hòa từ đó giáo dục và rèn kĩ năng sống, giá trị sống cho học sinh.

- Để nâng cao hiệu quả của môn học tích hợp, giáo viên có thể sử dụng một sốphương pháp để dạy học tích hợp như sau:

+ Dạy học theo dự án

+ Phương pháp trực quan

+ Phương pháp thực địa

+ Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề

+ Phương pháp khăn trải bàn

Trong các phương pháp trên, chúng ta thường sử dụng phương pháp thứ tư đólà: Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề Phương pháp dạy học đặt và giảiquyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó GV tạo ra những tình huống có vấn

đề, điều khiển HS phát hiện vấn đề, hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo đểgiải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt đượcnhững mục đích học tập khác Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học đặt và giảiquyết vấn là “tình huống gợi vấn đề” vì “Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống

có vấn đề”

3.1.1.B TIẾN TRÌNH DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG MÔN VẬT LÝ

1 Hoạt động của giáo viên khi dạy học tích hợp:

Các hoạt động của GV khi tổ chức quá trình dạy học tích hợp bao gồm:

Hoạt động 1: Nghiên cứu chương trình, SGK để xây dựng mục tiêu dạy học:

cần xác định các nội dung được coi là quan trọng Biến đổi các nội dung này thànhmục tiêu, từ đó hình thành các mức năng lực

Hoạt động 2: Xác định các nội dung tích hợp:

GV phải tìm hiểu kỹ nội dung quan trọng, từ đó xây dựng các tình huống họctập (tình huống tiềm ẩn có vấn đề); GV đưa HS vào tình huống tự giải quyết vấ đề,tương ứng với tiến trình xây dựng tri thức khoa học cần dạy

Hoạt động 3: Xác định các mục tiêu tích hợp và các năng lực cần hình thành.

Mục tiêu tích hợp là một năng lực, ít nhất phải có đặc trưng sau: năng lực nàytác động trong một tình huống tích hợp, nghĩa là một tình huống bao gồm thông tincốt yếu và thông tin nhiễu và việc vận dụng các kiến thức, kỹ năng đã lĩnh hội Thựcchất đây là xác định các tình huống có vấn đề ở đó HS cần giải quyết

Hoạt động 4: Xây dựng tiến trình dạy học (hay tiến trình dạy học): ở đây giáo

viên trước hết xây dựng logic khoa học hình thành kiến thức, trên cơ sở đó đưa ra cácmục tiêu tích hợp ở vị trí thích hợp (phù hợp với nội dung học tập) Chỉ sau khi có được

sơ đồ logic khoa học hình thành kiến thức, GV mới xây dựng tiến trình dạy học cụ thể

Hoạt động 5: Lựa chọn và vận dụng các phương pháp dạy học phù hợp - ở

đây, trứơc hết phải vận dụng các phương pháp dạy học tích cực đã nêu ở phần trên

2 Thiết kế phương án dạy học tích hợp:

Bước tiếp theo là GV tiến hành thiết kế phương án dạy học Thiết kế phương ándạy học tức là thiết kế phương án tổ chức, chỉ đạo hoạt động học tập của học sinh trongsuốt tiết học trong đó tính đến các nội dung tích hợp giáo dục

Dưới đây giới thiệu các hoạt động xác định cấu trúc nội dung và tiến trình xây

dựng kiến thức có tính đến các nhiệm vụ dạy học tích hợp Các hoạt động đó bao gồm:

- Xác định cấu trúc nội dung kiến thức

Phân tích nội dung kiến thức vật lí cần dạy bằng việc xác định các thành tố cơ bảncấu thành nội dung kiến thức vật lí , đồng thời xác định rõ thành tố nào có mối liên hệvới các nội dung tích hợp cần đưa vào Các thành tố nội dung có thể gồm các loại nộidung sau: các thuật ngữ, sự kiện, thuộc tính, mối liên hệ, quy luật, nguyên lí vật lí, kiếnthức về các phương pháp nhận thức của vật lí học hoặc của các nội dung giáo dục tíchhợp Cần phải làm rõ: tri thức cần dạy bao gồm những kết luận nào, quan hệ lôgic củacác kết luận đó như thế nào?

- Lập sơ đồ tiến trình xây dựng kiến thức trong dạy học tích hợp

Lập sơ đồ tiến trình xây dựng kiến thức đòi hỏi làm rõ các vấn đề sau:

+ Diễn đạt chính xác câu hỏi dẫn đến từng kết luận về kiến thức cần xây dựng;+ Diễn đạt chính xác kết luận đã đạt được của tiến trình xây dựng kiến thức;

+ Tiến trình hành động để xây dựng mỗi kết luận là như thế nào (Xác định trình

tự thực hiện các hành động đó)?

Khi phân tích cấu trúc nội dung và xây dựng một kiến thức cần sử dụng biểu đồ

để biểu đạt một cách trực quan

3.2.1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

3.2.1.2.a Đối với giáo viên:

- Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác

- Vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo chủ đề đơn môn nên khi dạy theochủ đề tích hợp, liên môn, các giáo viên sẽ vất vả hơn, phải xem xét, rà soát nội dungchương trình, sách giáo khoa (SGK) hiện hành để loại bỏ những thông tin cũ, lạc hậu,đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới, phù hợp Nội dung của phươngpháp dạy tích hợp, liên môn cũng yêu cầu GV cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy họctrong chương trình hiện hành theo định hướng phát triển năng lực học sinh nên khôngtránh khỏi làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi

- Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin, truyền thông) phục vụ cho việcdạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế, nhất là đối với trường THPT Tạ Uyên

Là trường mới thành lập được 10 năm, tiền thân là trường bán công Tạ Uyên, cơ sở

hạ tầng, trang thiết bị dạy học còn nhiều khó khăn Lực học của học sinh đa phần làtrung bình, ở xa trường, kinh tế của gia đình học sinh còn nhiều khó khăn (phần lớncác em đi học xa, gia đình thuần nông)

3.2.1.2b Đối với học sinh:

- Dạy học tích hợp là cả một quá trình từ tiểu học đến THPT nên giai đoạn đầunày, đặc biệt là thế hệ HS hiện tại đang quen với lối mòn cũ nên khi đổi mới học sinhthấy lạ lẫm và khó bắt kịp

- Do xu thế chọn ngành nghề theo thực tế xã hội nước ta hiện nay và việc quyđịnh các môn thi trong các kì thi tuyển sinh nên đa số các học sinh và phụ huynhtrường THPT Tạ Uyên đều dành ít thời gian cho các môn không thi Nhất là với xuthế hiện nay, đa phần các em học sinh đều cho rằng các môn tự nhiên trong đó cómôn Vật lí là môn học khó và ít chọn theo học

3.2.2 SỰ KHÁC BIỆT CỦA GIẢI PHÁP MỚI VÀ GIẢI PHÁP

Hoạt động Làm việc theo nhóm Làm việc các nhân

Phương pháp

giảng dạy

Các phương pháp dạy học tíchhợp kết hợp với các phương tiện

Kết nối kiến thức mới với cáckiến thức cũ đã học

Vai trò của

học sinh

Được lựa chọn, giải quyết tìnhhuống thực tiễn và là thành viêncủa nhóm

Theo hướng dẫn của giáo viên,ghi nhớ các kiến thức đã học vàlàm việc các nhân

3.2.3 MỘT SỐ NỘI DUNG TÍCH HỢP TRONG CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÍ 10 CB

3.2.3.1 Tích hợp Giáo dục môi trường qua dạy học vật lý

a Mục đích của GDMT là trang bị cho người học:

- Ý thức trách nhiệm sâu sắc với phát triển bền vững của trái đất;

- Khả năng cảm thụ, có đạo lý môi trường

- Hình thành nhân cách trên đạo lý môi trường

b Các mục tiêu cụ thể:

- Kiến thức: có hiểu biết cơ bản về môi trường và các vấn đề liên quan;

- Kỹ năng: xác định và giải quyết các vấn đề môi trường

- Thái độ : nhận thức giá trị, ý thức quan tâm, động cơ tham gia bảo vệ và cảithiện môi trường

c Các biện pháp cho GDMT (một số biện pháp cần quan tâm):

- Liên kết các môn học;

- Giáo dục ngoài trời và thực địa;

- Suy nghĩ có phê phán, học tập dựa trên nhu cầu tìm hiểu;

- Các trò chơi và sự mô phỏng;

- Một số cách thức tổ chức hoạt động GDMT qua dạy học bộ môn:

+ Phân tích vấn đề môi trường liên quan nội dung môn học;

+ Khai thác thực trạng môi trường làm nội dung GDMT;

+ Xây dựng bài tập môn học từ thực tế môi trường địa phương;

+ Sử dụng phương tiện dạy học hỗ trợ GDMT;

+Sử dụng tài liệu tham khảo (tranh, ảnh, sách, báo )

+ Thực hiện bài học tại thực địa

d Các nội dung tích hợp GDMT trong môn vật lí 10

- Rừng  chống xói mòn đất,

Dưới góc độ khoa học vật lý, có thể nêu lên các quá trình vật lý như: hiệntượng mao dẫn của đất, quá trình quang hợp, thế năng, động năng dòng chảy của

nước tạo ra sự bào mòn đất

- Các giải pháp bảo vệ rừng, phát triển rừng nhìn từ góc độ vật lý;

- Ô nhiễm nước: Vai trò của nước, các quá trình lý hóa khi nước bị ô nhiễm,

các biện pháp bảo vệ nước

- Suy thái và ô nhiễm đất

- Ô nhiễm không khí: khí quyển, tầng ôzôn, chất phóng xạ, hóa chất;

Ví dụ, trong bài Công cơ học: Giáo viên có thể dẫn dắt: Khi có lực tác dụng

vào vật nhưng vật không di chuyển thì không có công cơ học nhưng con người vàmáy móc vẫn tiêu tốn năng lượng Trong giao thông vận tải, các đường gồ ghề làmcác phương tiện di chuyển khó khăn, máy móc cần tiêu tốn nhiều năng lượng hơn.Tại các đô thị lớn, mật độ giao thông đông nên thường xảy ra tắc đường Khi tắcđường các phương tiện tham gia vẫn nổ máy tiêu tốn năng lượng vô ích đồng thời xả

ra môi trường nhiều chất khí độc hại Làm thế nào để hạn chế điều đó?

Học sinh có thể thảo luận nhóm và đưa ra một số giải pháp:

- Khi không tham gia giao thông thì nên tắt động cơ của các phương tiện

- Người dân hạn chế tham gia giao thông vào các giờ cao điểm

- Cơ quan có thẩm quyền: Cải thiện chất lượng đường giao thông và thực hiệncác giải pháp đồng bộ nhằm giảm ách tắc giao thông Công an giao thông cần thiết cómặt vào các giờ cao điểm để hướng dẫn người dân tham gia giao thông đảm bảo antoàn và giảm thiểu tắc đường

Hoặc trong Bài Động năng, giáo viên có thể dẫn dắt: Khi tham gia giao thông,phương tiện tham gia có vận tốc lớn (có động năng lớn) sẽ khiến cho việc xử lí sự cốgặp khó khăn, nếu xảy ra tai nạn sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng

Học sinh có thể thảo luận nhóm và đưa ra một số giải pháp:

- Khi tham gia giao thông cần đi đúng phần đường và đúng tốc độ quy định

- Chỉ tham gia giao thông bằng ô tô, xe máy khi đủ tuổi quy định và đã học luậtgiao thông

- Vận động người lớn không tham gia giao thông khi đã uống rượu, bia

3.2.3.2 Tích hợp chống Biến đổi khí hậu:

Một số nội dung tích hợp trong môn vật lí 10

thức Bài 13 Lực ma sát

I Lực ma sát trượt

II Lực ma sát lăn

III Lực ma sát nghỉ

- Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát đến sự

ô nhiễm môi trường Cách giảm thiểu sự ảnhhưởng đó

- Tìm hiểu ảnh hưởng của thời tiết đến lực

ma sát khi nó có ích từ đó tìm cách khắcphục

Tích hợp bộ phận

Tích hợp bộ phận

Bài 23 Động lượng.

Định luật bảo toàn động

- Tìm hiểu sự ảnh hưởng khí thải của động

cơ phản lực ảnh hưởng đến sự ô nhiễm môi

Liên hệ

II Công suất

Tìm hiểu sự ảnh hưởng của công suất haophí đến sự ô nhiễm môi trường, tạo tiếng ồntạo hiệu ứng nhà kính

Tìm hiểu các cách giảm công suất hao phí

Tìm hiểu về các nguồn năng lượng sạch

Liên hệ

Bài 27 Cơ năng

I Cơ năng của vật

chuyển động trong trọng

trường

Tìm hiểu ảnh hưởng của việc thay đổi vị tríhoặc tăng các hồ chứa nước tới môi trườngkhí hậu

Tìm hiểu sự biến đổi từ thế năng thành độngnăng trong các hiện tượng như lũ quét, lũ ống

và những ảnh hưởng của nó tới con người

Bài 32 Nội năng và sự

biến thiên nội năng

II Các cách làm thay đổi

Tìm hiểu mối liên quan giữa động cơ nhiệt

và vấn đề ô nhiễm môi trường

Tìm các phương án giảm thiểu khí thải máylạnh để giữ tầng ôzôn

Tìm hiểu sự ảnh hưởng của hiện tượng băngtan ở Bắc Cực tới khí hậu, tới con người

Liên hệ

Bài 37 Các hiện tượng

bề mặt của chất lỏng

III Hiện tượng mao dẫn

Tìm hiểu hiện tượng mao dẫn trong các rễcây từ đó tìm hiểu các lợi ích trong việctrồng cây để bảo vệ môi trường, ổn định khíhậu

Tích hợp bộ phậnLiên hệ

Bài 38 Sự chuyển thể

của các chất

I Sự nóng chảy

II Sự bay hơi

Giải thích về sự BĐKH và các hiện tượngnhư hạn hán, ngập lụt

Tìm hiểu thế nào là mưa axit và ảnh hưởngcủa mưa axit tới cây cối, công trình xâydựng và đời sống con người

Tích hợp bộ phận

3.2.3 3 Tích hợp các môn học khác vào vật lí 10

a Môn Toán

- Véc tơ, khái niệm véc tơ, tổng hợp 2 véc tơ, góc tạo bởi 2 vec tơ

- Tích vô hướng của 2 véc tơ, véc tơ đối

- Cách giải phương trình bậc 1, bậc 2, giải hệ phương trình

- Cấu tạo và hoạt động của hệ vận động của con người, động vật

- Cấu tạo của cây, cơ chế vận chuyển dinh dưỡng nuôi cây

- Thực phẩm và dinh dưỡng tốt cho cơ thể con người

c Môn Thể dục

- Kĩ thuật đẩy tạ, ném bóng đạt thành tích cao.

- Kĩ thuật xuất phát thấp, xuật phát cao

- Kĩ thuật chạy đạt kết quả cao nhất

- Học các môn tự chọn trong thể dục

d Môn Hóa học

- Các hóa chất có tính ma sát cao để dễ sinh nhiệt

- Phương trình trạng thái khí lí tưởng

e Môn Giáo dục công dân

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, ý thức sử dụng năng lượng, ý thức khitham gia giao thông

- Các quy định của pháp luật về môi trường và giao thông

f Môn Lịch sử

- Lịch sử Việt Nam: Cận đại và hiện đại

- Lịch sử thế giới

g Môn địa lí

- Các nhà máy sản xuất điện năng của Việt Nam

- Địa lí tự nhiên của Việt Nam

- Rừng và bảo vệ rừng

3.2.3.4 XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC TÍCH HỢP BÀI “LỰC MA SÁT”

3.2.3.4.1 Xây dựng mục tiêu bài học:

a Kiến thức:

+ Môn Vật lý

- Nêu được những đặc điểm của lực ma sát trượt, ma sát lăn, và ma sát nghỉ

- Viết được công thức xác định lực ma sát trượt, ma sát lăn, ma sát nghỉ cựcđại

- Nêu được nguyên nhân cơ bản của sự xuất hiện lực cản và và lực ma sát

- Vận dụng được các kiến thức về ma sát để đưa ra một số phương án làm tănghoặc giảm lực ma sát và giải thích các hiện tượng có liên quan đến lực ma sát, từ đó

biết cách thực hiện các hành động hiệu quả ở các tình huống có liên quan đến lực masát.

- Thấy được vai trò của lực ma sát, của lực cản trong các trường hợp thườnggặp của đời sống

+ Môn công nghệ

- Hệ thống phanh, giảm tốc của các phương tiện giao thông và các máy móc

- Công nghệ cắt, mài, gọt kim loại, hệ thống bôi trơn của xe máy, xe ô tô

+ Môn lịch sử:

- Cách tạọ ra lửa của người nguyên thủy

- Kéo pháo vào trận địa trong chiến dịch Điện Biên Phủ, người anh hùng Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn pháo.

+ Môn Sinh học:

Hoạt động của hệ vận động của con người Ảnh hưởng của ma sát đển hoạt động của các khớp chân, tay

+ Môn Hóa Học:

Giải thích được: Tại sao khi quẹt diêm thì que diêm bốc cháy ?

+ Môn Toán: Các phép tính, phép tổng hợp và phân tích các véc tơ, tổng của

hai vec tơ đối nhau.

+ Môn Tin học: Ứng dụng CNTT, phần mềm Word, Power Point trong soạn

giảng, trình duyệt web tìm thông tin,

+ Giáo dục bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng và hiệu quả, Chống biến đổi khí hậu, Giáo dục an toàn giao thông

- Báo cáo và thảo luận về các kết quả thí nghiệm và kết luận đưa ra

- Kĩ năng vận dụng kiến thức liên môn KCN, Sinh học, Toán học, Lịch sử, Hóa

học, Thể dục thể thao, giáo dục môi trường, giáo dục an toàn giao thông trong học tập và vận dụng vào đời sống để giải quyết các vấn đề thực tiễn và có năng lực sáng tạo, NCKH của học sinh.

- Phát triển năng lực:

+ Phát triển các năng lực sử dụng kiến thức: Nêu được điều kiện xuất hiện và đặc điểm của lực ma sát cũng như sự phụ thuộc của chúng vào vào các yếu tố bề mặt, áp lực Sử dụng được kiến thức để giải các bài toán liên quan đến lực ma sát, giải thích một số hiện tượng trong tự nhiên liên quan đến vai trò của lực ma sát… + Phát triển năng lực phương pháp của học sinh: Với mỗi vấn đề, học sinh cần

đề ra phương pháp giải quyết hợp lí và tối ưu nhất (lên kế hoạch thực hiện, giao nhiệm vụ, thực hiện nhiệm vụ và báo cáo kết quả).

+ Năng lực trao đổi thông tin: Thực hiện trao đổi, thảo luận với các thành viên trong nhóm, trong lớp để thực hiện nhiệm vụ, phân công công việc hợp lí để có hiệu

+ Năng lực chế tạo mô hình, sản phẩm ứng dụng.

+ Năng lực ứng dụng CNTT, sử dụng phương tiện mới.

+ Năng lực thuyết trình trước nhiều người.

c Thái độ:

- Yêu thích môn vật lí, có lòng yêu khoa học, tích cực tự giác trong học tập

- Có tinh thần hợp tác, tự tin đưa ra các ý kiến cá nhân khi thực hiện nhiệm vụ

ở lớp cũng như ở nhà

- Có thái độ khách quan, trung thực, có tác phong tỉ mỉ, cẩn thận, chính xáctrong các hoạt động

- Giáo dục ý thức tiết kiệm năng lượng trong thực tế

- Góp phần bước đầu giúp học sinh say sưa với KHCN, có liên hệ ứng dụng

rộng rãi kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống.

- Có ý thức sử dụng các nguồn năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, có ý thức phòng chống thiên tai, phòng chống hiện tượng nóng ấm toàn cầu, tích cực sử dụng nguồn năng lượng tái tạo – xanh – sạch, bảo vệ môi trường đang bị huỷ hoại hiện nay

- Chấp hành tốt pháp luật và cẩn trọng khi tham gia giao thông.

- Khơi dậy lòng yêu quê hương, đất nước, sẵn sàng chiến đấu dũng cảm, sáng tạo để bảo vệ Tổ quốc.

3.2.3.4.2 Chuẩn bị của giáo viên

- Tiết trước, giáo viên đã chia nhóm, chọn nhóm trưởng và giao nhiệm vụ chocác nhóm như sau:

Nhóm 1 Tìm hiểu về ma sát trượt

GV: Giao cho nhóm lực kế, khúc gỗ hình hộp chữ nhật, một số gia trọng Giáoviên chú ý cách hiệu chỉnh lực kế về số 0, gợi ý cách sử dụng các mặt tiếp xúc: Mặtbàn, mặt sàn bê tông, mặt đất, mặt sàn gạch hoa…

Hoàn thành phiếu học tập của nhóm

Nhóm 2 Xe đạp điện- Người bạn đồng hành

Giáo viên giao nhiệm vụ cho nhóm tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của hệ thốngphanh xe đạp, xe máy, hoàn thành phiếu học tập của nhóm

Nhóm 3 Ma sát với cơ thể con người

GV: Sử dụng kiến thức môn sinh học, tham khảo sách báo và mạng internet…

Nhóm 4 Ma sát với môi trường và khí hậu

Giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu về tác dụng cũng như tác hại của ma sáttrong đời sống, hoàn thành phiếu học tập của nhóm

Tìm hiểu về môi trường xung quanh nhà máy gạch Yên từ, Nhà máy gạch

Khánh Dương để hoàn thành phiếu học tập