Kĩ năng ôn tập trắc nghiệm môn địa lí lớp 12

Hiện nay, sách tham khảo trắc nghiệm khách quan trên thị trường cho thấy, hầu hếtcác sách đều viết các vấn đề theo chương trình học trung học phổ thông hoặc ônluyện tốt nghiệp đại học vớ

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN1.Tên sáng kiến : KĨ NĂNG ÔN TẬP TRẮC NGHIỆM MÔN ĐỊA LÍ LỚP 12.

Trình độ chuyên môn: Cử nhân sư phạm Địa Lí

Chức vụ công tác: Giáo Viên

MỤC LỤC

2.2.2.2 Các vấn đề cần chú ý trong quá trình ôn tập môn Địa lí lớp 12 6 2.3 Sử dụng các kĩ năng ôn tập môn Địa lí 12 vào các chủ đề cụ thể 10 2.3.1 Dấu hiệu nhận biết các mức độ trong đề thi 10, 11

2.3.2 Kĩ năng khai thác và sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam để làm các

câu hỏi trắc nghiệm

14

2.3.3.Cách nhận dạng các loại biểu đồ trong câu hỏi trắc nghiệm 16

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

Giáo dục việt Nam giữ một vị trí quan trọng, là đòn bẩy để phát triển kinh tế, xã hội.

Vì vậy việc mở rộng quy mô, loại hình đào tạo và nâng cao chất lượng giáo dục là

vô cùng quan trọng Chính vì thế mà nghị quyết lần thứ hai BCH TW khoá VIII vềphát triển giáo dục đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa sẽ là: “Coigiáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là nhân tố quyết định sự tăngtrưởng kinh tế và phát triển xã hội Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, đểnâng cao chất lượng giáo dục đào tạo phải quan tâm thường xuyên đến việc đổi mớinội dung và phương pháp giáo dục đào tạo” để phù hợp với yêu cầu của sự nghiệpphát triển và đổi mới của nền giáo dục hiện nay, là loại bỏ bệnh thành tích, tiêu cựctrong thi cử và không để học sinh ngồi nhầm lớp Trong hàng chục năm qua để có

“Chất lượng giáo dục thực chất” thì ngoài sự cải tiến đổi mới về sách giáo khoa,chương trình học thì điều căn bản là người giáo viên phải đổi mới phương phápgiảng dạy, kiểm tra đánh giá chất lượng học tập của học sinh Phương pháp học trắcnghiệm khách quan hiện nay đang có xu hướng phát triển mạnh mẽ Bởi vì các ưuđiểm mà nó mang lại là rất lớn như: Số lượng câu hỏi nhiều nên phương pháp trắcnghiệm khách quan có thể kiểm tra nhiều nội dung kiến thức bao trùm gần cảchương, nhờ vậy buộc học sinh phải học kĩ tất cả các nội dung kiến thức trongchương, tránh được tình trạng học tủ, học lệch của học sinh Thời gian làm bài từ 1cho đến 3 phút 1 câu hỏi, hạn chế được tình trạng quay cóp và sử dụng tài liệu; Làmbài trắc nghiệm khách quan học sinh chủ yếu sử dụng thời gian để đọc đề, suy nghĩ,không tốn thời gian viết ra bài làm như thi tự luận, do vậy có tác dụng rèn luyện kĩnăng nhanh nhẹn, phát triển tư duy cho học sinh

Hiện nay, sách tham khảo trắc nghiệm khách quan trên thị trường cho thấy, hầu hếtcác sách đều viết các vấn đề theo chương trình học trung học phổ thông hoặc ônluyện tốt nghiệp đại học với những kiến thức trọng tâm về lý thuyết và bài tập tínhtoán chứ chưa đề cập nhiều đến kĩ năng trong quá trình học và ôn tập

Là một giáo viên dạy bộ môn Địa lí trong trường THPT.Tôi luôn suy nghĩ trăn trởtrước các bài dạy của mình làm thế nào để học sinh có thể tiếp thu và lĩnh hội được

kiến thức cơ bản cũng như mở rộng và đặc biệt với năm học này là năm đầu tiên thitrung học phổ thông Quốc gia ở bài thi môn Địa lí sử dụng trắc nghiệm khách quan100% Từ những yêu cầu thực tiễn trên Mục tiêu của môn Địa lí hiện nay đặt nặngvào việc hình thành và rèn luyện cho học sinh các năng lực cần thiết Với đề tài

“KĨ NĂNG ÔN TẬP TRẮC NGHIỆM MÔN ĐỊA LÍ LỚP 12 ’’ nhằm một phần

thực hiện theo các mục tiêu trên

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP :

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến

- Trước đây, theo phương pháp dạy học truyền thống, hoạt động “dạy” là trung tâm,dạy học hướng đến nội dung, giáo viên giữ vai trò là người truyền thụ kiến thức, họctrò là người thụ động tiếp thu kiến thức theo sự giảng giải của giáo viên Tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của học sinh bị hạn chế rất nhiều

- Dạy học môn Địa lí những năm trước thường thiên về giải thích cho học sinh hiểukhái niệm, các giá trị và chuẩn mực, sau đó buộc các em phải chấp nhận Cụ thể là:đối với các bài học thuộc thì giáo viên yêu cầu học sinh trình bày khái niệm đã cósẵn trong sách giáo khoa, sau đó giáo viên lấy ví dụ minh họa rồi học sinh có thể dựavào đó lấy thêm ví dụ Trên cở sở tìm hiểu đó, học sinh áp dụng vào làm bài tập liênquan Còn đối với các bài học thực hành, thông thường trước đây giáo viên thườngdựa chủ yếu vào các qui định có sẵn trong sách giáo khoa để phổ biến cho học sinh.Tuy nhiên, bài học chỉ dừng lại ở mức hiểu những qui định trong một phạm vi nhấtđịnh chứ không có nhiều liên hệ thực tế

Trong các tiết dạy Địa lí ở trường THPT những năm qua chủ yếu theo phương pháp

tự luận nên đa phần giáo viên chỉ dạy cho học sinh những kiến thức trọng tâm và có

mở rộng nâng cao nhưng ít, nặng tính lí thuyết ở tất cả bài dạy, kiến thức liên hệthực tế còn chung chung, mang tính hình thức, sơ sài Phần bài tập chủ yếu là nhậnbiết, chưa tập trung phát triển năng lực của học sinh

Bên cạnh những thực trạng trên việc đổi mới phương pháp dạy học Địa lí diễn ravẫn còn chậm, chưa đáp ứng được mục tiêu giáo dục và sự say mê học Địa lí củahọc sinh.

Vì vậy để học sinh yêu và thích môn Địa lí nói chung và có kĩ năng ôn tập trắcnghiệm môn Địa lí lớp 12 nói riêng, cả trò lẫn thầy phải có những suy nghĩ, giảipháp đúng đắn để thực hiện thành công

2 Giải pháp khắc phục

Mặc dù cũng đã được làm quen với hình thức thi trắc nghiệm thông qua các kì thihọc kì hay các bài kiểm tra ở trường, tuy nhiên trước sự thay đổi của một kì thi quantrọng là thi tốt nghiệp trung học phổ thông Quốc gia năm 2017 có rất nhiều thay đổi

ở tất cả các bộ môn , đặc biệt là môn Địa Lí trong bài thi sử dụng 100% là trắcnghiệm Hình thức thi thay đổi bắt buộc cách học cũng như cách giải phải thay đổitheo sao cho phù hợp nhất, đừng quá lo lắng, hãy bình tĩnh với cách thi mới để sẵnsàng vượt vũ môn Thi trắc nghiệm có thể dễ ăn điểm ở một mức độ nào đó và tránhcho thí sinh không bị điểm liệt, nhưng điểm cao đến mức độ nào còn phụ thuộc rấtlớn vào sự chú ý đầu tư trong năm và kỹ năng làm bài Tính ưu việt của bài thi trắcnghiệm là sự khách quan, có thể đo lường và kiểm định chất lượng giáo dục bằngcon số cụ thể, không dựa vào cảm tính và mơ hồ Thông qua bài thi trắc nghiệm, cácchuyên gia có thể phân tích, đánh giá chất lượng bài thi, câu hỏi và kết quả

2.1 Thực trạng việc dạy và học môn Địa lí tại trường THPT

a Thuận lợi :

- Trong những năm gần đây, dạy và học Địa lí đang thu hút sự quan tâm chú ý của

toàn xã hội Trước sự quan tâm đấy chúng tôi những giáo viên dạy Địa lí trongtrường THPT đã có nhiều trăn trở là làm thế nào để bộ môn Địa lí ngày càng cónhiều học sinh thích và yêu quý học bộ môn này hơn Sử dụng kĩ năng ôn tập trắcnghiệm trong dạy học Địa lý sẽ làm cho quá trình học tập có ý nghĩa, học sinh có thểxác định rõ mục tiêu, phân biệt cái cốt yếu và cái ít quan trọng hơn, sử dụng kiếnthức trong tình huống, lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học, tránh những kiến

thức, kỹ năng trùng lặp và các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của họcsinh.Với hình thức thi trắc nghiệm, học sinh không phải thuộc lòng quá nhiều, chỉcần đọc sách, hiểu bài và biết kết nối các vấn đề, suy luận để lựa chọn đáp án là cóthể hoàn thiện bài thi Điều này không ảnh hưởng việc dạy và học trong nhà trường,

vì các em có thể tự học, tự ôn bằng việc đọc sách giáo khoa, không phải học thuộclòng Thậm chí, cách này còn tạo nên "làn gió mát" trong việc học tập chứ khônglàm xáo trộn việc dạy và học ở trường Nhiều năm dạy ở bậc phổ thông, tôi luôn yêucầu các em đọc sách và tự khai thác, xử lý sách giáo khoa để chinh phục và tìm tòitri thức Từ đây, các em biết vận dụng kiến thức để làm bài thi, dù đó là tự luận haytrắc nghiệm

b Khó khăn:

Tuy nhiên khi thực hiện dạy học theo trắc nghiệm khách quan cũng gặp phải nhữngkhó khăn như: Còn mới đối với nhà trường, với giáo viên, với phương diện quản lý,tâm lý học sinh và phụ huynh cũng như các nhà khoa học của bộ môn Nhiều em họcsinh xem môn Địa lý là môn phụ, học thuộc nhiều nên còn sao nhãng trong việc họctập Một số ít giáo viên chưa xác định rõ trọng tâm kiến thức, chưa có kinh nghiệm.Lượng kiến thức trong một bài dạy nhiều song thời gian cho mỗi tiết học thì ít, đờisống giáo viên còn thấp, học sinh ít hứng thú với các môn xã hội

Việc sử dụng các kĩ năng trong ôn tập trắc nghiệm môn Địa lí lớp 12 đã được

nhiều giáo viên sử dụng và hướng dẫn học sinh nhưng sử dụng kĩ năng như thế nàocho hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng bài học và khả năng tiếp thu bài của họcsinh thì không phải giáo viên nào cũng đã thực hiện thành công

Để góp phần nâng cao hiệu quả kĩ năng ôn tập môn Địa lí lớp 12 Tôi đã áp dụngmột số kĩ năng cơ bản trong quá trình dạy học của mình và bước đầu đã thu được các kết quả nhất định như : tạo hứng thú học tập cho học sinh , giúp học sinh nắm vững kiến thức , hào hứng trong quá trình tham gia xây dựng bài

2.2 Cách thức thực hiện sáng kiến

2.2.1 Điểm mới của kì thi THPT Quốc gia năm 2017.

Theo như phương án tổ chức kì thi trung học phổ thông Quốc Gia năm 2017 mà BộGD&ĐT đã công bố thì ngoài môn Ngữ Văn, tất cả các môn còn lại đều thi theohình thức trắc nghiệm Như vậy, môn Toán, môn Ngoại ngữ và bài thi Khoa học xãhội, Khoa học tự nhiên sẽ thi bài thi trắc nghiệm Điều này được xem là thay đổi lớnnhất và cũng gây lo lắng nhiều nhất cho thí sinh, đặc biệt đối với môn Địa lí khi màxưa nay vẫn quen với hình thức thi tự luận Đây cũng là lần đầu tiên địa lý cùng cácmôn lịch sử, giáo dục công dân được đưa vào kỳ thi trung học phổ thông Quốc giadưới dạng bài thi tổ hợp, với tên gọi bài thi khoa học xã hội qua hình thức trắcnghiệm, trong mỗi phòng thi có 24 học sinh với 24 mã đề khác nhau và các bài thi

sẽ được chấm bằng các phần mềm chuyên dụng

2.2.2 Kĩ năng ôn tập trắc nghiệm môn Địa lí lớp 12

2.2.2.1 Nội dung kiến thức môn Địa lí 12

- Trong đề thi THPT Quốc gia năm nay , nội dung thi trắc nghiệm của bộ môn Địa líđược chia ra làm các cấp độ khác nhau :

+ Địa lí tự nhiên : 7 Câu

+ Địa lí dân cư : 3 câu

+ Địa lí các ngành kinh tế : 10 câu

+ Địa lí các vùng kinh tế : 10 câu

+ Thực hành

 Đọc Atlat Địa lí Việt Nam : 5 câu

 Làm việc với biểu đồ đã cho : 2 câu.

 Làm việc với bảng số liệu : 3 câu

2.2.2.2 Các vấn đề cần chú ý trong quá trình ôn tập môn Địa lí lớp 12.

- Đọc kĩ sách giáo khoa

Thi trắc nghiệm, việc đầu tiên học sinh cần thay đổi là đọc kỹ sách giáo khoa Vìphần lớn kiến thức trong bài thi đều lấy từ sách giáo khoa, các em cần chủ động hơntrong việc khai thác và xử lý sách giáo khoa Bởi đây là tài liệu căn bản, nền tảng trithức của mọi đề thi và hình thức thi Để khai thác sách giáo khoa một cách hiệu quảtrước tiên hệ thống được kiến thức trong từng chủ đề, từng bài cụ thể Sau khi đã hệthống các bài, có thể đi vào chi tiết từng bài Mỗi bài cũng có thể hệ thống lại xem

có bao nhiêu nội dung chính, mỗi ý chính có bao nhiêu ý phụ dùng bút màu tô đậmnhững phần quan trọng hoặc gạch dưới những ý chính Làm theo nguyên tắc từ tổngthể đến chi tiết, từ khái quát đến cụ thể Có thể ghi mỗi bài ra từng tờ giấy riêng rồisau đó tập hợp lại, cũng là một cách để nhớ, mà không nhất thiết phải cầm cả cuốnsách giáo khoa để học, vừa không gây cảm giác nặng nề mà còn giúp hệ thống bàihọc

- Tránh “học tủ”

+ Học sinh cần chủ động thay đổi thói quen tư duy từ tự luận sang trắc nghiệm Đểđạt điểm địa lý cao trong thi trắc nghiệm không phải dựa vào mẹo hay thủ thuật phánđoán đáp án may rủi mà chính là tư duy Rèn luyện nhiều đề thi thử để thực hiện tốtcác kỹ năng như tính toán, sử dụng phương pháp loại trừ, vẽ biểu đồ… sẽ giúp thísinh tự tin giành kết quả cao trong kỳ thi trắc nghiệm

+ Học sinh cần chú ý một số vấn đề cơ bản sau trong quá trình học, ôn tập Cụ thể,chú ý nội dung giảm tải Theo công bố của Bộ Giáo dục và Đào tạo , kỳ thi trunghọc phổ thông 2016 - 2017, kiến thức chỉ giới hạn trong chương trình lớp 12 nênhọc sinh cần chú ý ôn tập đầy đủ các kiến thức, kỹ năng của từng chương, bài trongchương trình sách giáo khoa, không sa đà vào các kiến thức khó trên chuẩn Cũngcần chú ý các nội dung “giảm tải” mà Bộ công bố

+ Đề thi theo lối trắc nghiệm có khả năng bao quát chương trình hơn, phổ kiến thứckiểm tra rộng hơn so với thi tự luận, vì thế học “tủ” là điều cấm kỵ Học sinh khôngđược bỏ bất kỳ phần nào trong sách giáo khoa địa lý lớp 12, từ kênh chữ đến kênhhình, kể cả các bài đọc thêm, các bài thực hành.

- Ôn tập theo chủ đề

+ Cũng cần tránh ngộ nhận sai lầm rằng trắc nghiệm chỉ kiểm tra được khả năng nhớchi tiết mà không kiểm tra được các kỹ năng tư duy bậc cao Vì vậy, để chuẩn bị tốtcho kỳ thi trắc nghiệm học sinh phải biết học đúng cách, học bao quát để nắm chắctoàn bộ nội dung chuẩn kiến thức, kỹ năng chương trình chứ không phải là nhồi nhétvào đầu thật nhiều chi tiết rời rạc

+ Mục đích của việc ôn tập là hệ thống, củng cố, hoàn thiện kiến thức, kỹ năng nênhọc sinh cần ôn tập theo các chủ đề như tự nhiên Việt Nam , dân cư xã hội, cácngành kinh tế và các vùng kinh tế

+ Học sinh nên lập các biểu bảng tổng kết ngắn gọn để dễ ôn tập, nắm vững các nộidung cốt lõi cũng như các vấn đề cần giải quyết của mỗi chủ đề Cũng nên dành thờigian đọc đi đọc lại các nội dung tài liệu, đánh dấu các nội dung cơ bản, số liệu cầnchú ý sau đó thử trình bày, viết lại các vấn đề đó ra giấy rồi so sánh với tài liệu đểxem mình nhớ được những gì, cái gì chưa nhớ Đánh dấu lại phần chưa nhớ để ônlại

+ Nên trình bày các nội dung ôn tập dưới dạng bản đồ tư duy (mindmap) cô đọngnhưng chứa đựng đủ các kiến thức cốt lõi cần ôn tập Dán bản đồ tư duy ở chỗ dễquan sát nhất của góc học tập để người học có nhiều cơ hội “chụp ảnh” và lưu nótrong trí nhớ của mình

- Học cách sử dụng Atlat, biểu đồ

+ Trong quá trình học, ôn tập, học sinh cần luôn sử dụng Atlat bởi Atlat là “cuốnsách thứ 2 của địa lý”, cũng là tài liệu quan trọng học sinh được sử dụng trong phòngthi Việc sử dụng Atlat thường xuyên không chỉ giúp ghi nhớ khắc sâu kiến thức màcòn củng cố kỹ năng sử dụng Atlat huy động kiến thức làm bài thi đạt kết quả cao

Ngược lại, cũng cần tránh tư tưởng ỷ lại vào Atlat, bởi không rèn luyện kỹ năng khaithác Atlat thì sự lúng túng cộng với tâm lý căng thẳng trong cuộc thi sẽ làm cho họcsinh không khai thác được nhiều các nội dung trong Atlat.

+ Ngoài kiểm tra kỹ năng khai thác Atlat, đề thi cũng sẽ có phần trắc nghiệm kỹnăng phân tích bảng số liệu, vẽ biểu đồ nên học sinh cũng cần chú trọng vấn đề này

- Thay đổi một chút về cách học và xác định

+ Nếu như trước đây học sinh cần nắm thật chắc kiến thức và học cách trình bàytheo các bước cho đúng trình tự thì bây giờ yêu cầu thêm nữa đó là phải học kiếnthức rộng hơn Tùy mỗi môn sẽ có những đặc thù khác nhau, nhưng trên cơ sở phảinắm kiến thức và biết vận dụng

+ Ở bài thi trắc nghiệm thường sẽ là những bài yêu cầu nhanh và không quá rườm

rà, kiến thức rộng và bao quát hơn Nếu như bạn đang theo phương pháp "chậm vàchắc" thì bạn phải đổi ngay từ "chậm" thành "nhanh" Xác định nhanh chính là chìakhóa để học sinh có được điểm cao ở môn trắc nghiệm Với các bài thi nặng về líthuyết thì sẽ yêu cầu ghi nhớ nhiều hơn, học sinh nên chú trọng phần liên hệ vì đó là

xu hướng học cũng như ra đề của Bộ

- Phải tìm được từ "chìa khóa" trong câu hỏi

+ Từ chìa khóa hay còn gọi là "key" trong mỗi câu hỏi chính là mấu chốt để học sinhgiải quyết vấn đề

+ Mỗi khi đọc câu hỏi xong, điều đầu tiên là phải tìm được từ chìa khóa nằm ở đâu.Điều đó giúp học sinh định hướng được rằng câu hỏi liên quan đến vấn đề gì và đáp

án sẽ gắn liền với từ chìa khóa ấy Đó được xem là cách để các em giải quyết câuhỏi một cách nhanh nhất và tránh bị lạc đề hay nhầm dữ liệu đáp án

- Tự trả lời trước… đọc đáp án sau

+ Ở bài thi môn Địa lí nên áp dụng cách thức tự đưa ra câu trả lời trước khi đọc đáp

án ở đề thi khi mà các đáp án thường "na ná" nhau khiến học sinh dễ bị rối Sau khiđọc xong câu hỏi, học sinh nên tự trả lời rồi đọc tiếp phần đáp án xem có phương án

nào giống với câu trả lời mình đưa ra hay không Chớ vội đọc ngay đáp án vì nhưthế các em rất dễ bị phân tâm nếu như kiến thức của mình không thực sự chắc chắn.

- Dùng phương pháp loại trừ

+ Một khi các em không có cho mình một đáp án thực sự chính xác thì phươngpháp loại trừ cũng là một cách hữu hiệu giúp bạn tìm ra câu trả lời đúng Mỗi câuhỏi thường có 4 đáp án, các đáp án cũng thường không khác nhau nhiều lắm về nộidung, tuy nhiên vẫn có cơ sở để bạn dùng phương án loại trừ bằng "mẹo" của mìnhcộng thêm chút may mắn nữa Thay vì đì tìm đáp án đúng, các em hãy thử tìmphương án sai… đó cũng là một cách hay và loại trừ càng nhiều phương án càng tốt + Khi các em không còn đủ cơ sở để loại trừ nữa thì hãy dùng cách phỏng đoán,nhận thấy phương án nào khả thi hơn và đủ tin cậy hơn thì khoanh vào phiếu trảlời… đó là cách cuối cùng dành cho các em

- Phân bổ thời gian và nhớ không được bỏ trống đáp án

+ Việc đầu tiên là đọc qua một lượt tất cả các câu hỏi, xem những câu nào mình biếtrồi thì nên khoanh ngay đáp án vào phiếu trả lời (các em nhớ dùng bút chì để có thểsửa đáp án nếu cần thiết)

+ Sau khi làm hết những câu hỏi "trúng tủ" của mình thì chọn những câu hỏi đơngiản làm trước, vì bài thi trắc nghiệm các câu hỏi đều có thang điểm như nhau chứkhông giống như bài thi tự luận

+ Chính vì vậy câu hỏi khó hay dễ cũng đều có chung phổ điểm, nên các em hãylàm câu dễ trước để đảm bảo đạt tối đa số điểm Chú ý phân bổ thời gian để không

bỏ sót câu hỏi nào, nếu không biết đáp án thì hãy dùng phỏng đoán hay kể cả maymắn cũng được, điều bạn cần là không được để trống đáp án, đó cũng là một cơ hộidành cho các em

- "Trăm hay không bằng tay quen"

+ Trước mọi sự thay đổi, hay nói cách khác là một cách thức thi mới, thì điều tất yếu

là bạn buộc phải tập làm quen với nó Không ai tài giỏi gì để có thể thích ứng ngayvới cái mới, điều này cần thời gian để tích lũy kinh nghiệm, các bài thi cũng vậy,

thiết nghĩ ngay từ bây giờ các em nên giải nhiều đề thi trắc nghiệm hơn, tập dần vớicác câu hỏi trắc nghiệm như thế Các em sẽ tìm được những lỗi mà mình thườnggặp phải cũng như tìm được một phương pháp giải tối ưu cho bài trắc nghiệm

+ Thay vì lo lắng và suốt ngày than vãn về việc thay hình thức thi tự luận bằng trắcnghiệm, hãy chủ động bản thân mình để chuẩn bị thật tốt cho kì thi

- Học cho đúng cách

+ Trước hết, cần làm rõ một điều ngộ nhận tai hại và dai dẳng về hình thức trắcnghiệm, đó là hình thức này chỉ kiểm tra được khả năng nhớ chi tiết, mà không kiểmtra được các kỹ năng tư duy bậc cao hơn Điều này chỉ đúng với những câu trắcnghiệm tự tạo của những người không chuyên nghiệp Trong khi đó, như kết quả củacác kỳ thi vừa qua cho thấy, những đề thi trắc nghiệm của Việt Nam được viết khátốt và ngày càng tốt hơn lên, do việc tham khảo các đề thi trắc nghiệm của quốc tếhiện nay rất thuận lợi, dễ dàng

+ Vì vậy, để chuẩn bị tốt cho kỳ thi trắc nghiệm - thật ra cũng như bất cứ kỳ thi nàokhác thì trước hết, các em phải biết học cho đúng cách, chứ không chỉ nhồi nhét vàođầu thật nhiều chi tiết rời rạc (vì nghĩ rằng trắc nghiệm sẽ thiên về kiểm tra chi tiết).Khi tập trung quá nhiều vào chi tiết, các em sẽ chỉ sử dụng bộ nhớ ngắn hạn, và chắcchắn sẽ rơi vào tình trạng học bài sau quên bài trước Chính vì vậy, có một điềutưởng chừng nghịch lý, đó là kỳ thi càng đòi hỏi trí nhớ về chi tiết thì các em lạicàng cần phải luyện tư duy tổng quát cho thật nhạy bén, sắc sảo

- Tự kiểm tra sau mỗi bài học (mỗi chủ đề) bằng các bài trắc nghiệm đã được soạn

sẵn Các em có thể sử dụng các tài liệu do giáo viên môn học giới thiệu hoặc đượccung cấp trên thị trường; điều quan trọng là thực hiện đều đặn hằng ngày

- Thường xuyên trao đổi với bạn bè cùng lớp, các thầy cô; tham gia các câu lạc

bộ, các diễn đàn để hỏi thêm về các khái niệm chưa hiểu rõ, hoặc trao đổi các cáchgiải quyết khác nhau cho cùng một vấn đề

2.3 Sử dụng các kĩ năng ôn tập môn Địa lí 12 vào các chủ đề cụ thể

2.3.1 Dấu hiệu nhận biết các mức độ trong đề thi.

Trong đề thi trung học phổ thông Quốc gia năm nay ở đề thi các môn nói chung vàmôn Địa lí nói riêng đều có các cấp mức độ khác nhau , vậy để làm thế nào mà các

em có thể nhận biết được các mức độ đó trong đề thi thì tôi đã hướng dẫn các em cầnchú ý các dấu hiệu nhận biết ở các cấp độ như sau

a) Mức độ nhận biết

- Là nhớ lại các dữ liệu, thông tin đã có trước đây, có nghĩa là có thể nhận biết thôngtin, tái hiện, ghi nhớ lại,

- Các em có thể và chỉ cần nhớ hoặc nhận ra khi được đưa ra hoặc dựa trên thông tin

có tính đặc thù của một khái niệm, sự vật hiện tượng

- Có thể cụ thể hoá các yêu cầu như sau :

+ Nhận ra, nhớ lại các khái niệm, biểu tượng, sự vật, hiện tượng hay một thuật ngữđịa lí nào đó,

Câu 1 Các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa lần lượt thuộc các tỉnh, thành phố

nào sau đây?

A Quảng Nam-Đà Nẵng B Đà Nẵng-Khánh Hoà

C Khánh Hoà-Quảng Ngãi D Đà Nẵng-Quảng Ngãi

Câu 2 Căn cứ vào Atlats Địa lí Việt Nam, trong số 7 tỉnh biên giới trên đất liền

giáp với Trung Quốc không có tỉnh nào sau đây?(Atlat trang 4,5)

b) Mức độ thông hiểu

- Là khả năng hiểu được, giải thích và chứng minh được các sự vật và hiện tượng địa

lí

- Các em có khả năng diễn đạt được kiến thức đã học theo ý hiểu của mình, sử dụngđược kiến thức và kĩ năng trong tình huống quen thuộc

- Có thể cụ thể hoá mức độ thông hiểu bằng các yêu cầu :

+ Diễn tả bằng ngôn ngữ cá nhân về khái niệm, tính chất của sự vật hiện tượng.+ Biểu thị, minh hoạ, giải thích được ý nghĩa của các khái niệm, hiện tượng

+ Lựa chọn, sắp xếp lại những thông tin cần thiết để giải quyết một vấn đề nào đó.+ Sắp xếp lại các ý trả lời theo cấu trúc lôgic

- Các động từ tương ứng với cấp độ thông hiểu có thể được xác định là: phân tích,giải thích, chứng minh, mô tả, phân biệt,

- Ví dụ :

Câu 1 Vị trí địa lí nước ta thuận lợi cho

A phát triển nền nông nghiệp nhiệt đới

B phát triển nền nông nghiệp nhiệt đới và cận nhiệt

C phát triển nền nông nghiệp ôn đới

D sự phân hoá đa dạng sản phẩm nông nghiệp theo vùng miền

Phân tích:

Câu hỏi này nằm trong chuẩn: Phân tích được ảnh hưởng của vị trí địa lí, phạm vilãnh thổ đối với tự nhiên, kinh tế - xã hội và quốc phòng Các em phải hiểu rõ giớihạn bắc, nam về vị trí và lãnh thổ nước ta để suy luận ra đặc điểm khí hậu, rồi từ đó

sẽ loại được phương án B và C Nếu các em hiểu không rõ đặc điểm nền nôngnghiệp có thể sẽ chọn phương án D nền nông nghiệp nước ta có sự phân hoá sảnphẩm theo vùng miền, sự phân hóa về sản phẩm nông nghiệp theo vùng miền là dotác động của nhiều yếu tố: khí hậu, địa hình, đất đai, thị trường tiêu thụ, trình độ sảnxuất,

Câu 2 Việc mở rộng giao lưu kinh tế giữa nước ta với các nước trên thế giới là do

vị trí nằm

A tiếp giáp với vùng biển rộng lớn.

B trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa

C trên ngã tư đường hàng hải và hàng không quốc tế quan trọng

D liền kề cùng với nhiều nước có nét tương đồng về lịch sử văn hóa

- Có thể cụ thể bằng các yêu cầu sau đây:

+ So sánh các phương án giải quyết vấn đề;

+ Phát hiện lời giải có mâu thuẫn, sai lầm và chỉnh sửa được;

+ Giải quyết được những tình huống mới bằng việc vận dụng các khái niệm, biểutượng, đặc điểm đã biết,

+ Khái quát hoá, trừu tượng hoá từ tình huống quen thuộc, tình huống đơn lẻ sangtình huống mới, tình huống phức tạp hơn

- Ví dụ :

Câu 1 Nước ta nằm trong múi giờ thứ 7 vì

A Kinh độ 10209 T chạy qua nước ta

B Kinh độ 1050Đ chạy qua nước ta

C Kinh độ 1050T chạy qua nước ta

D Kinh độ 10209 Đ chạy qua nước ta

Phân tích:

- Vận dụng vấn đề đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn cuộc sống.

- Các động từ thường sử dụng ở cấp độ này là: phân tích, tổng hợp, đánh giá, nêu ýkiến cá nhân, so sánh, mối quan hệ

- Các hoạt động tương ứng ở vận dụng sáng tạo là: phân biệt, so sánh, chia nhỏ cácthành phần, thiết kế, rút ra kết luận, tạo ra sản phẩm mới

- Ví dụ :

Câu 1 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam hãy lựa chọn ý nào sau đây nói về tác động

của hình dạng lãnh đối với khí hậu nước ta?

A Khí hậu từ Bắc vào Nam của nước ta khá đồng nhất

B Khí hậu nước ta có sự phân hoá rõ rệt từ bắc vào nam

C Khí hậu có sự phân hoá rõ rệt từ đông sang tây

D Khí hậu có sự phân hoá theo độ cao địa hình

Phân tích:

Câu này thuộc chuẩn: Mối quan hệ giữa vị trí địa lí, lãnh thổ và các thành phần tựnhiên khác Câu này chỉ sử dụng 01 vấn đề duy nhất: tác động hình dáng lãnh thổđến khí hậu

Để chọn đúng phương án trả lời các em phải vận dụng kiến thức để phân tích lãnhthổ kéo dài và hẹp ngang có tác động đến khí hậu như thế nào?

Câu 2 : Ý nào sau đây nói về tác động của vị trí địa lí đến khí hậu nước ta?

A Vị trí địa lí quy định chế độ nhiệt độ với nền nhiệt cao quanh năm

B Vị trí tác động đến sự phân mùa của khí hậu với gió Tín phong và gió mùa

C Vị trí địa lí đã quy định khí hậu nước ta có tính chất nhiệt đới, ẩm, gió mùa

D Vị trí tác động đến chế độ mưa ở nước ta: mưa nhiều và mưa theo mùa.

Phân tích:

- Phương án A đúng, song chưa đủ Trả lời được tác động đến nhiệt độ

- Phương án B Không chính xác

- Phương án C là đúng và đầy đủ nhất

- Phương án D mới chỉ đề cập đến chế độ mưa

Đây là câu hỏi ở mức độ vận dụng cao vì để tìm được đáp án, các em phải vận dụngkiến thức trong nhiều chuẩn ở 2 nội dung: Vị trí địa lí và khí hậu nhiệt đới ẩm giómùa; tìm được mối liên hệ giữa vị trí địa lí với khí hậu

2.3.2 Kĩ năng khai thác và sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam để làm các câu hỏi trắc nghiệm

- Câu hỏi thực hành trong đề thi môn Địa lí năm nay chiếm tới ¼ điểm của toàn bài

( 10 câu ) và chủ yếu là ở các kĩ năng như khai thác Atlat, biểu đồ , bảng số liệu.Nên trong quá trình dạy học tôi cũng đã hướng dẫn và đưa ra một số đặc điểm cơbản để học sinh có thể nhận biết và nắm được kiến thức về Atlat và biểu đồ Để khaithác được hiệu quả kiến thức trong Atlat học sinh cần :

b Biết rõ câu hỏi để có thể dùng Atlat:

Tất cả các câu hỏi trắc nghiệm có yêu cầu trình bày về phân bố sản xuất hoặc yêucầu nói rõ ngành đó ở đâu, vì sao ở đó đều có thể dùng bản đồ của Atlat để trả lời.Các câu hỏi có yêu cầu trình bày tình hình phát triển sản xuất hoặc quá trình pháttriển của ngành này hay ngành khác, HS cũng có thể tìm thấy một vài số liệu ở cácbiểu đồ trong Atlat

c Biết khai thác biểu đồ có trong các bản đồ của Atlat:

Thông thường mỗi bản đồ ngành kinh tế đều có từ 1 đến 2 biểu đồ (cột, đường,tròn ) bên cạnh thể hiện sự tăng, giảm về giá trị tổng sản lượng, về diện tích (đốivới các ngành nông-lâm nghiệp) của các ngành kinh tế, các em cần biết cách khaithác các biểu đồ trong các bài có liên quan để đỡ phải nhớ nhiều số liệu trong phần

trắc nghiệm lý thuyết.

d Biết sử dụng đủ số bản đồ trong Atlat cho một câu hỏi trắc nghiệm địa lý

Trên cơ sở nội dung câu hỏi cần xem phải trả lời một vấn đề hay nhiều vấn đề, các

em có thể xác định những trang bản đồ trong Atlat cần thiết dựa vào phần mục lụccuối cuốn Atlat (trang 31)

- Những câu hỏi trắc nghiệm địa lý chỉ cần sử dụng một trang bản đồ của Atlat để

trả lời như:

“Hãy trình bày nguồn tài nguyên khoáng sản ở nước ta” Với câu hỏi này chỉ sửdụng bản đồ "Địa chất-khoáng sản” ở trang 8 là đủ “Hãy nhận xét tình hình phân bốdân cư nước ta?” Trong trường hợp này, chỉ cần dùng 1 bản đồ “Dân số” ở trang 15

là đủ

- Những câu hỏi trắc nghiệm cần dùng nhiều trang bản đồ trong Atlat để trả lời như:

• Những câu hỏi trắc nghiệm đánh giá tiềm năng (thế mạnh) của một ngành như:

Khi đánh giá tiềm năng của ngành công nghiệp năng lượng, các em không nhữngchỉ sử dụng bản đồ khoáng sản để thấy khả năng phát triển các ngành công nghiệpnày mà còn sử dụng bản đồ công nghiệp để thấy vai trò của ngành này với các ngànhcông nghiệp khác, sử dụng bản đồ sông ngòi để thấy tiềm năng phát triển thủy điện

• Những câu hỏi trắc nghiệm tiềm năng (thế mạnh) của 1 vùng kinh tế như:

Khi phân tích các thế mạnh của vùng Đồng bằng sông Hồng, các em cần dựa vàobản đồ vùng kinh tế Trung du miền núi Bắc bộ và vùng Đồng bằng sông Hồng trang

26 để xác định giới hạn của vùng, phân tích những khó khăn và thuận lợi về vị trívùng Đồng thời các em phải biết đối chiếu giữa bản đồ vùng kinh tế với các bản đồ