Hướng dẫn học sinh lớp 12 THPT( ban cơ bản) kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn lịch sử

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều công văn hướng dẫn các địaphương, cơ sở giáo dục triển khai các nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằmnâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn trong t

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

1 Lý do chọn đề tài

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, đặc biệt là Nghị quyếtTrung ương số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoátrong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhậpquốc tế, giáo dục phổ thông trong phạm vi cả nước đang thực hiện đổi mớiđồng bộ các yếu tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, thiết

bị và đánh giá chất lượng giáo dục

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều công văn hướng dẫn các địaphương, cơ sở giáo dục triển khai các nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằmnâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn trong trường trung học, tập trungvào thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh, giúp cho cán bộ quản lý, giáo viên bướcđầu chủ động lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học trongmỗi môn học và các chuyên đề tích hợp, liên môn phù hợp với việc tổ chứchoạt động học tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh; sử dụng các phươngpháp và kĩ thuật dạy học tích cực để xây dựng tiến trình dạy học theo chuyên

đề nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh

Năm học 2016 - 2017, giáo dục nước nhà có nhiều đổi mới quan trọng,trong đó có đổi mới về Qui chế thi trung học phổ thông (THPT) quốc gia vàxét công nhận THPT Theo Công văn 417/BGDĐT-KTKĐCLGD ngày 10tháng 02 năm 2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn thực hiện Quy chếthi THPT quốc gia và xét công nhận tốt nghiệp năm 2017, thí sinh họcchương trình Giáo dục THPT phải dự thi 4 bài thi, gồm 3 bài thi độc lập làToán, Ngữ văn, Ngoại ngữ và 1 bài thi do thí sinh tự chọn trong số 2 bài thi tổhợp là Khoa học Tự nhiên (tổ hợp các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học), Khoahọc Xã hội (tổ hợp các môn Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân) Trong đó, bàithi Ngữ văn theo hình thức tự luận Các bài thi Toán, Ngoại ngữ và tổ hợp

theo hình thức trắc nghiệm khách quan.

Như vậy, trong lộ trình đổi mới, bộ môn Lịch sử cũng cần có thích ứngcho phù hợp Để làm được điều đó, vấn đề quan trọng đầu tiên phải tiến hành

là đổi mới phương pháp dạy học

Những năm gần đây, việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông đã cónhiều tiến bộ về nhận thức, nội dung và phương pháp dạy học Đa số giáoviên đã có sự say mê, tâm huyết với nghề, nhiều học sinh đã yêu thích mônLịch sử Tuy nhiên nhìn chung, phương pháp dạy học lịch sử vẫn chưa theokịp các cải tiến về nội dung, chưa đáp ứng yêu cầu đào tạo Đặc biệt, trongquá trình dạy học, hướng dẫn học sinh ôn tập chuẩn bị làm các bài kiểm tra,bài thi, một số giáo viên chưa xác định được những kiến thức cơ bản trọngtâm của khung chương trình cũng như phương pháp giảng dạy thích hợp đểnâng cao, gây hứng thú và hiệu quả bộ môn với học sinh Đây là một trongnhững nguyên nhân dẫn đến nhiều năm qua, điểm thi THPT quốc gia của bộmôn Lịch sử rất thấp, làm cho dư luận xã hội hết sức lo ngại vì chất lượng dạyhọc lịch sử hiện nay

Kiểm tra, đánh giá là một khâu không thể thiếu được của quá trình dạyhọc, là biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học Nó không chỉ làcông việc của giáo viên mà cả của học sinh Học sinh không chỉ phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo trong học tập mà rất cần được trang bịnhững kĩ năng cần thiết để làm tốt các bài kiểm tra với hình thức trắc nghiệm;rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; từ đó tác động đến tìnhcảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho các em

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, tôi chọn vấn đề

“Hướng dẫn học sinh lớp 12 THPT (Ban Cơ bản) kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử” làm đề tài nghiên cứu khoa học và

thực nghiệm triển khai trong năm học 2016 - 2017

2 Lịch sử vấn đề

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập là một trong hoạt động diễn rathường xuyên trong quá trình dạy học nói chung, dạy học môn Lịch sử ởtrường phổ thông nói riêng đã được nhiều nhà nghiên cứu và giáo dục lịch sử

đề cập đến

Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” của Phan Ngọc Liên - Trần

Văn Trị nêu rõ sự cần thiết của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lànhằm giúp học sinh nắm vững nội dung và kiểm soát mức độ nắm vững nộidung học tập (mức độ lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng và bồi dưỡng đạođức, tư tưởng chính trị) qua đó giúp giáo viên hiểu kết quả công việc giảngdạy [12; 216]

Năm 2006, Nhà xuất bản Hà Nội xuất bản cuốn “Đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá môn Lịch sử 10” của Nguyễn Hải Châu -

Nguyễn Xuân Trường đã nhấn mạnh kiểm tra, đánh giá không chỉ có ý nghĩa

về mặt nhận thức, giáo dục mà còn có tác động lớn trong việc phát triển toàndiện học sinh như: các năng lực nhận thức (nhớ, hình dung, tưởng tượng và tưduy), trong đó đặc biệt là thao tác tư duy (phân tích, so sánh, tổng hợp) vànâng cao chất lượng của tư duy (nhanh, sâu, độc lập, sáng tạo…) Mặt khác,kiểm tra, đánh giá còn góp phần hình thành những kĩ năng, thói quen tronghọc tập của học sinh: biết nhận thức vấn đề đặt ra một cách chính xác và nhạybén, biết vận dụng những kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới và hoạtđộng thức tiễn…[3; 89]

Tài liệu “Tập huấn cán bộ quản lí và giáo viên THPT về kĩ thuật xây dựng ma trận đề và biên soạn câu hỏi kiểm tra đánh giá môn Lịch sử” (lưu

hành nội bộ) của Bộ Giáo dục và Đào tạo phát hành năm 2016 đã giới thiệuquy trình, kĩ thuật xây dựng ma trận đề, biên soạn và chuẩn hoá câu hỏi trắcnghiệm khách quan

Ngoài ra, rất nhiều bài viết của các tác giả tâm huyết trên các tạp chíNghiên cứu lịch sử, Tạp chí Giáo dục, Tạp chí Thiết bị giáo dục,… cũng làmphong phú thêm tư liệu cho đề tài [4], [6],…

Tuy nhiên, tất cả những tài liệu trên mới chỉ nói đến tầm quan trọng, ýnghĩa, các hình thức, phương pháp của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tậpcủa học sinh Việc hướng dẫn học sinh lớp 12 kĩ năng làm bài kiểm tra trắcnghiệm môn Lịch sử đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào đềcập đến một cách cụ thể Song, tất cả các nguồn tài liệu nêu trên là những gợi

mở quý báu cho tôi khi đi sâu giải quyết đề tài này.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài là qui trình hướng dẫn học sinhlớp 12 (Ban Cơ bản) trường THPT Trần Hưng Đạo kĩ năng làm bài kiểm tra,trắc nghiệm môn Lịch sử Trong đó, lớp 12A7 là lớp thực nghiệm, lớp 12A3

và 12A6 là các lớp đối chứng

3.2 Đề tài không có tham vọng đi sâu nghiên cứu, đề xuất về việc đổimới phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử nói chung và đổi mới công táckiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh nói riêng mà do điều kiện vàthời gian có hạn, chúng tôi chỉ đi tìm hiểu những kĩ năng cần thiết để làm bàikiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử lớp 12 THPT (Ban Cơ bản) Trên cơ sở đó,

đề tài đề xuất các biện pháp hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành làm bàikiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử một cách hiệu quả

Thời gian triển khai thực nghiệm đề tài được tiến hành trong năm học

2016 - 2017

4 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài

4.1 Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng, các hìnhthức, phương pháp của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinhtrong quá trình dạy học, đề tài đề xuất các biện pháp hướng dẫn học sinh lớp

12 THPT (Ban Cơ bản) những kĩ năng cần thiết để làm bài kiểm tra trắcnghiệm môn Lịch sử

4.2 Thực hiện mục đích nêu trên, đề tài giải quyết một số nhiệm vụsau:

- Nghiên cứu những vấn đề về lí luận và thực tiễn của việc kiểm tra,đánh giá kết quả học tập của học sinh trong quá trình dạy học lịch sử

- Tiến hành điều tra thực tiễn kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắcnghiệm môn Lịch sử của học sinh lớp 12 THPT (Ban Cơ bản)

- Nghiên cứu nội dung, cấu trúc chương trình Lịch sử lớp 12 THPT(Ban Cơ bản), qua đó xác định những kĩ năng cần thiết để làm bài kiểm tratrắc nghiệm

- Đề xuất các biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 12 THPT (Ban Cơbản) kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử một cáchhiệu quả

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận của đề tài dựa trên quan điểm của chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng vàNhà nước ta về công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ Ngoài ra, đề tài còn dựatrên cơ sở lí luận về phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử, Giáo dục học,Tâm lí học,… có liên quan

5.2 Đề tài có tham khảo một số tác phẩm của các tác giả kinh điển, củaChủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng và Nhà nước ta viết về nhiệm vụ giáo dụclịch sử và đào tạo thế hệ trẻ; tìm hiểu một số công trình của các nhà khoa họcgiáo dục, các nhà giáo dục lịch sử viết về phương pháp dạy học nói chung vàviệc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong quá trình dạy họclịch sử nói riêng và các vấn đề lý luận khác có liên quan

6 Ý nghĩa của đề tài

6.1 Đề tài tiếp tục khẳng định tầm quan trọng, sự cần thiết của những

kĩ năng thực hành để làm bài kiểm tra trắc nghiệm một cách hiệu quả trongviệc nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông

6.2 Đề tài góp phần nâng cao trình độ lý luận dạy học nói chung, dạyhọc lịch sử nói riêng cho bản thân về phương pháp hướng dẫn học sinh những

kĩ năng làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử ở trường phổ thông saunày.

7 Cấu trúc của đề tài

Đề tài ngoài phần Điều kiện hoàn cảnh tạo ra sáng kiến, Hiệu quả dosáng kiến đem lại, Phụ lục, Tài liệu tham khảo, là phần Mô tả giải pháp với 2chương nội dung:

Chương 1 - Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc hướng dẫn học sinh lớp

12 THPT (Ban Cơ bản) kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm mônLịch sử

Chương 2 - Hướng dẫn học sinh lớp 12 THPT (Ban Cơ bản) kĩ năngthực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12 THPT (BAN CƠ BẢN) KĨ NĂNG THỰC HÀNH LÀM BÀI KIỂM TRA TRẮC NGHIỆM MÔN LỊCH SỬ

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông

Luật Giáo dục được nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa X

thông qua ngày 2/12/1998 (sửa đổi, bổ sung năm 2005) nêu rõ: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và các kĩ năng hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc” [7; 28] Giống như các môn học khác, bộ môn Lịch sử ở trường phổ

thông cũng góp phần thực hiện mục tiêu đó

Ở cấp THPT, mục tiêu của bộ môn Lịch sử được xác định là: giúp họcsinh nắm được kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thếgiới, làm cơ sở cho việc hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêuquê hương, đất nước, tinh thần dân tộc, tạo cho học sinh năng lực tư duy, thái

độ đúng đắn trong đời sống xã hội, hình thành ý thức công dân

Để thực hiện được mục tiêu trên, bộ môn Lịch sử có nhiệm vụ cung cấpcho học sinh những kiến thức cơ bản, trên cơ sở đó, giáo dục tư tưởng, chínhtrị, phẩm chất, đạo đức và bồi dưỡng khả năng nhận thức, tư duy cho họcsinh Trong quá trình dạy học, việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của họcsinh được coi là khâu rất quan trọng và được tiến hành thường xuyên Nó cónhiệm vụ làm rõ tình hình lĩnh hội kiến thức, sự thành thạo về kĩ năng, kĩ xảocủa học sinh; bổ sung, củng cố, hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức đã học,chuẩn bị cho việc tiếp tục sâu sắc hơn kiến thức mới Công việc này còn giúpgiáo viên tự đánh giá việc giảng dạy và học sinh tự đánh giá việc học tập của

mình Qua việc kiểm tra, giáo viên sẽ nhận thấy những thành công và nhữngvấn đề cần được rút kinh nghiệm trong việc giảng dạy, hiểu rõ mức độ kiếnthức và kĩ năng của học sinh để từ đó có những biện pháp sư phạm thích hợpnhằm nâng cao chất lượng dạy học.

1.1.2 Quan niệm về việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử

Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học lịch sử là quá trình thu nhập

và xử lí những thông tin về tình hình lĩnh hội kiến thức, bồi dưỡng tư tưởngđạo đức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo của học sinh so với mục tiêu học tập Sựhiểu biết về các nguyên nhân ảnh hưởng đến tình hình học tập của học sinhgiúp giáo viên có những biện pháp sư phạm thích hợp nhằm nâng cao chấtlượng bài học và giúp các em học tập ngày càng tiến bộ hơn Vì vậy, cần xácđịnh quan niệm đúng về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Thứ nhất, kiểm tra và đánh giá là một khâu không thể thiếu được trong

quá trình dạy học, là biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy - học

Thứ hai, kiểm tra và đánh giá là công việc không chỉ của giáo viên mà

của cả học sinh Giáo viên kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh.Học sinh tự kiểm tra và đánh giá việc học tập của mình và kiểm tra, đánh giálẫn nhau Đối với học sinh, việc tự kiểm tra và đánh giá góp phần tích cực vàoviệc phát triển tư duy lịch sử, việc tự học của mình

Thứ ba, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập là trách nhiệm của giáo

viên và học sinh nên trong quá trình này, mối quan hệ giữa giáo viên và họcsinh được tiến hành một cách bình thường, không căng thẳng nhằm đạt đượcnhững yêu cầu về chất lượng học tập, về tính tự giác, độc lập, sáng tạo củahọc sinh; về sự trung thực trong việc đánh giá kết quả giảng dạy và học tập

Xét cho cùng, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập là nhằm giúp học sinh nắm vững nội dung học tập (mức độ lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng

và bồi dưỡng đạo đức, tư tưởng chính trị) qua đó giúp giáo viên hiểu kết quả công việc giảng dạy.

1.1.3 Nhiệm vụ của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử

Từ những quan niệm đúng đắn về việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử nêu trên, chúng ta xác định nhiệm vụ của nó như sau:

Thứ nhất, kiểm tra đánh giá giúp giáo viên hiểu rõ, cụ thể việc học tập

của học sinh để phát hiện những thiếu sót trong kiến thức, kĩ năng mà kịp thờisửa chữa, bổ sung và củng cố Nhờ đó, giáo viên tự đánh giá được kết quảcông tác giảng dạy của bản thân, thấy được những thành công và hạn chế cầnrút kinh nghiệm, từ đó có những biện pháp thích hợp nâng cao chất lượng dạyhọc

Thứ hai, kiểm tra đánh giá có tác dụng giáo dục tư tưởng đạo đức, phẩm

chất của học sinh Nó hình thành ở các em lòng tin, ý chí quyết tâm đạt kếtquả cao, sự trung thực, tinh thần tập thể, ý thức giúp đỡ lẫn nhau trong quátrình học tập Mặt khác, hoạt động này cũng giúp học sinh tự khẳng định đượcmình

Thứ ba, kiểm tra đánh giá có tác dụng lớn trong việc phát triển toàn diện

học sinh như: năng lực nhận thức (nhớ, hình dung, tưởng tượng, tư duy…),trong đó đặc biệt là các thao tác tư duy (phân tích, so sánh, tổng hợp…) vàchất lượng của tư duy (nhanh, sâu, độc lập, sáng tạo…) Mặt khác, kiểm trađánh giá còn góp phần hình thành những kĩ năng, thói quen trong học tập,như biết cách nhận thức vấn đề đặt ra một cách chính xác và nhạy bén, biếtvận dụng những kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới và hoạt động thựctiễn…

Rõ ràng, nếu thực hiện tốt hoạt động kiểm tra, đánh giá sẽ góp phần nângcao hiệu quả dạy học bộ môn

1.1.4 Nội dung của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử

Theo đúng yêu cầu nhiệm vụ và chức năng bộ môn, nội dung kiểm tra,

đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử gồm có:

- Các kiến thức cơ bản học sinh cần nắm, trong đó bao gồm sự kiện cơbản, niên đại quan trọng, nguyên lý trong một bài học

- Các quan điểm phương pháp luận phù hợp với yêu cầu và trình độ củahọc sinh.

- Kĩ năng thực hành của học sinh trong việc sử dụng các đồ dùng trựcquan, tài liệu, kiến thức đã học

- Kiểm tra kết quả học tập lịch sử trong cuộc sống của học sinh về mặtnhận thức, hành vi

Như vậy, nội dung việc kiểm tra, đánh giá bao gồm cả yêu cầu về giáo dưỡng, giáo dục và phát triển, làm cho tri thức đã lĩnh hội trở thành niềm tin,

hành động Mặt khác, nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập nêu trên làmột thể hoàn chỉnh, có quan hệ mật thiết với nhau, không tách riêng một mặtnào Tuy nhiên, tùy theo yêu cầu của việc kiểm tra (trong một tiết học, kiểmtra học kỳ hay cuối năm, thi THPT quốc gia, trong nội khóa và hoạt độngngoại khóa…) mà mức độ và sự hoàn chỉnh của việc kiểm tra cũng khácnhau Trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, có thể tiến hành hai loạikiểm tra, đánh giá:

- Kiểm tra cơ bản, bao gồm việc kiểm tra miệng, bài cũ vào đầu mỗi tiết

học, kiểm tra 15 phút hay 1 tiết, thi cuối học kì, cuối năm, thi THPT Quốcgia Đây là loại kiểm tra được tiến hành thường xuyên, nhằm đảm bảo chohọc sinh nắm vững kiến thức, củng cố, bổ sung làm phong phú những điều đãhọc, làm cơ cở cho việc tiếp thu kiến thức mới và hoạt động thực tiễn

- Kiểm tra ngoài giờ học: Loại kiểm tra này rất đa dạng phong phú, có

thể quy vào hai loại sau đây:

+ Kiểm tra, đánh giá việc tự học ở nhà nhằm xem xét học sinh nắm kiến

thức bài cũ, hoàn thành các câu hỏi, bài tập đã ra, chuẩn bị cho bài mới Đây

là dịp học sinh bổ sung, làm phong phú hơn các kiến thức lịch sử cụ thể, phântích, hiểu sâu sắc hơn nội dung các sự kiện ở lớp chưa có điều kiện trình bàyđầy đủ Việc kiểm tra đánh giá bài học ở nhà nhằm hai hướng: kiểm tra việc

tự học ở nhà và kiểm tra các hoạt động ngoại khóa trong và ngoài nhà trường

Thứ nhất, xem xét học sinh nắm vững kiến thức cơ bản đã học để làm cơ

sở cho việc hình thành khái niệm, nhận thức các vấn đề lí thuyết như thế nào

Thứ hai, kiểm tra học sinh chuẩn bị như thế nào cho việc học bài mới.

Đây là yêu cầu cần thiết để phát huy việc tự học, tính tích cực của học sinh

+ Kiểm tra đánh giá các hoạt động ngoại khóa giúp giáo viên biết được

khả năng của học sinh:

1 Nắm được kiến thức đã học ra sao?

2 Vận dụng kiến thức vào đời sống như thế nào?

3 Sử dụng tri thức lịch sử đã tiếp thu để góp phần nâng cao giáo dục đạođức, tư tưởng, tình cảm và hình thành nhân cách của các em như thế nào?

4 Thực hiện nguyên lí “học đi đôi với hành” đạt được những kết quả gì?

1.1.5 Các hình thức và phương pháp tổ chức kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông

* Các hình thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử

Về cơ bản, giống như các bộ môn khác ở trường phổ thông, môn Lịch sử

có hai hình thức: kiểm tra miệng và kiểm tra viết.

- Kiểm tra miệng: giúp giáo viên nhanh chóng hiểu được tình hình học

tập, trình độ của học sinh, thúc đẩy các em học tập, biết suy nghĩ, rèn luyệnkhả năng diễn đạt bằng lời nói Thông thường, kiểm tra miệng được sử dụng

để kiểm tra tài liệu đã học trước khi bắt đầu học bài mới và đôi khi dùng trongbài học trình bày tài liệu mới để xem học sinh theo dõi, nắm kiến thức như thếnào

- Kiểm tra viết: giúp giáo viên cùng một lúc nắm được trình độ của tất cả

học sinh trong lớp Kết quả kiểm tra viết thường phản ánh rất khách quantrình độ của học sinh về mọi mặt Nhờ đó, giáo viên không chỉ nắm được tìnhhình học tập chung của cả lớp, mà còn thấy được hiệu quả phương pháp sưphạm của mình để có sự điều chỉnh, bổ sung thích hợp

Kiểm tra viết thường được thực hiện sau khi học một chương hay mộtphần lịch sử Bài kiểm tra viết có thể giới hạn trong 10 - 15 phút, kéo dàitrong 1 tiết (45 phút), bài thi THPT Quốc gia là 50 phút

* Các phương pháp kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử

- Kiểm tra, đánh giá bằng câu hỏi tự luận: đây là phương pháp kiểm tra,

đánh giá mang tính truyền thống Câu hỏi đặt ra yêu cầu học sinh trình bàytrực tiếp ý kiến của mình, tạo cơ sở cho giáo viên nhận xét về các ý kiến đó.Câu hỏi tự luận có thể sử dụng cả trong hình thức hỏi miệng và kiểm tra viết

- Kiểm tra, đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan: là hệ thống câu hỏi,

bài tập đòi hỏi các câu trả lời ngắn để đo kĩ năng, kĩ xảo, trí tuệ, năng lực của

cá nhân hay một nhóm học sinh Bài kiểm tra trắc nghiệm được coi là kháchquan vì hệ thống cho điểm khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủquan của người chấm Vì vậy, kết quả chấm sẽ chính xác, công bằng Thôngthường, bài tập trắc nghiệm khách quan có những hình thức đặt câu hỏi sau đây:+ Câu hỏi, bài tập yêu cầu xác định đúng, sai Loại này đòi hỏi học sinhphải xác định “đúng” hay “sai” trước các sự kiện niên đại, các định nghĩa,khái niệm

+ Câu hỏi, bài tập đòi hỏi học sinh phải lựa chọn câu trả lời Đó là việcđặt một câu hỏi kèm theo nhiều câu trả lời, học sinh phải lựa chọn một hoặcnhững câu trả lời đúng

+ Câu hỏi, bài tập đòi hỏi học sinh phải biết xác lập mối quan hệ giữacác yếu tố được nêu như giữa sự kiện lịch sử với nhân vật lịch sử, sự kiện lịch

sử với niên đại và sự kiện lịch sử với không gian

+ Câu hỏi, bài tập yêu cầu học sinh điền vào chỗ trống

+ Câu hỏi, bài tập phân loại, yêu cầu học sinh lựa chọn ý phủ định

+ Câu hỏi, bài tập đòi hỏi học sinh làm việc với đồ dùng trực quan như:đọc hiểu văn bản, nhận diện kiến thức qua tư liệu tranh ảnh, biểu đồ, lượcđồ

- Kiểm tra, đánh giá qua hoạt động thực hành

Kiểm tra, đánh giá có vị trí, ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng caochất lượng dạy học bộ môn Muốn thực hiện tốt hoạt động này phải đảm bảonhiều yêu cầu, trong đó độ tin cậy, tính hiệu quả là quan trọng nhất.

1.1.6 Định hướng đổi mới việc kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Trên cơ sở lí luận hiện đại và những kinh nghiệm tiên tiến trên thực tếcho thấy, đổi mới việc kiểm tra, đánh giá ở trường phổ thông nói chung và sửdụng phổ biến hình thức kiểm tra trắc nghiệm nói riêng là rất cần thiết vì đây

là một trong những biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử

Thứ nhất, để hoạt động kiểm tra, đánh giá thực sự hiệu quả, trước hết phải

xây dựng các quy định, quy chế chặt chẽ, cần tránh việc chạy theo thành tích làm

cho kết quả kiểm tra đánh giá không bảo đảm độ tin cậy và tính giá trị.

Độ tin cậy của việc kiểm tra, đánh giá được thể hiện ở các mặt sau:

- Ít nhất trong hai lần kiểm tra khác nhau, cùng một học sinh phải đạt sốđiểm xấp xỉ hoặc bằng nhau nếu bài kiểm tra có cùng một nội dung và mức

độ khó tương đương nhau

- Đáp án chính xác, nằm trong nội dung chương trình sách giáo khoa,tránh phần giảm tải hoặc nâng cao

- Kết quả bài làm phản ánh đúng trình độ, năng lực của học sinh

Để việc kiểm tra có độ tin cậy, giáo viên cần:

- Giảm các yếu tố ngẫu nhiên, may rủi đến mức tối thiểu

- Diễn đạt đề bài rõ ràng để mọi học sinh đều có thể hiểu đúng

- Ra nhiều câu hỏi bao quát đến mức tối đa các vấn đề cần kiểm tra, vừa

có phần ghi nhớ (nhận biết) vừa đòi hỏi phải hiểu, vận dụng vào tiếp thu kiếnthức mới vào cuộc sống

- Giảm tới mức thấp nhất sự gian lận trong thi cử

- Chuẩn bị tốt đáp án, không gây tranh cãi trong quá trình chấm bài

Tính giá trị (hiệu quả) của kiểm tra đánh giá thể hiện ở việc giáo viên

đánh giá chính xác được trình độ học sinh Để việc kiểm tra có tính chính xác,

khi ra đề, giáo viên phải chú ý đến sự phù hợp của câu hỏi với việc xác địnhmức độ cần đạt trong học tập bộ môn, đề ra phải giúp giáo viên đo đúng trình

độ học sinh Giáo viên phải nắm vững lí luận về kiểm tra, đánh giá trong quátrình học tập của học sinh để lựa chọn hình thức, phương pháp kiểm tra, đánhgiá thích hợp, kích thích được hoạt động tập thể của học sinh

Thứ hai, phải đảm bảo tính toàn diện trong nội dung kiểm tra, đánh giá.

Mục đích của nhà trường phổ thông là đào tạo những con người phát triểntoàn diện, hài hòa, năng động và sáng tạo Do đó, khi kiểm tra, đánh giá phảiđảm bảo được tính toàn diện về kết quả bồi dưỡng nhận thức, giáo dục vàphát triển học sinh

Về mặt kiến thức, tính toàn diện thể hiện ở việc phải kiểm tra, đánh giá

các mức độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao của học sinh.Cùng với việc xem xét mặt kiến thức, tính toàn diện trong nội dung kiểm

tra, đánh giá còn bao gồm cả kết quả giáo dục tư tưởng, tình cảm, hành vi đạo

đức của học sinh trong và ngoài lớp học Kiểm tra đánh giá kết quả giáo dụchọc sinh trong học tập lịch sử cần căn cứ vào các khía cạnh:

- Sự quan tâm, chú ý đến các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử đã học

- Hứng thú với các sự kiện, hiện tượng, hành vi và các công việc được giao

- Xúc cảm đối với sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử (đồng tình, phảnđối, khinh ghét, tôn trọng, khâm phục )

- Hình thành tính cách, bản sắc riêng theo một hệ giá trị nào đó, địnhhình một bộ phận của nhân cách học sinh

Bên cạnh xem xét về mặt kiến thức, giáo dục, tính toàn diện trong nội

dung kiểm tra, đánh giá phải nhằm phát triển kĩ năng thực hành cho học sinh.

Kĩ năng thực hành bộ môn thông thường thể hiện ở việc yêu cầu học sinh làmcác loại đồ dùng trực quan: vẽ bản đồ, lập niên biểu, bảng thống kê Kiểmtra, đánh giá kĩ năng thực hành cao hơn là yêu cầu học sinh hoàn thành nhữngviệc công ích xã hội (tham gia sưu tầm, biên soạn lịch sử địa phương, xâydựng phòng truyền thống nhà trường, thông tin tuyên truyền lịch sử )

Thứ ba, việc đổi mới hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá trong

quá trình học tập lịch sử của học sinh bao gồm những nội dung sau:

- Kết hợp chặt chẽ hoạt động kiểm tra, đánh giá của giáo viên với pháttriển hoạt động tự kiểm tra, đánh giá của học sinh Học sinh cần tận dụng việckiểm tra đánh giá của thầy, đồng thời tiến hành có hệ thống việc tự kiểm trađánh giá của bản thân để củng cố và hiểu sâu sắc kiến thức như:

+ Tái hiện kiến thức lịch sử đã học, tự lập hoặc tự nhớ lại dàn ý bài đãhọc sau đó tự trình bày hoặc trao đổi với bạn

+ Tự trả lời những câu hỏi trong sách giáo khoa theo các bước: xác địnhyêu cầu câu hỏi, xác định nội dung câu trả lời có trong sách giáo khoa và tàiliệu tham khảo, tự soạn câu hỏi trắc nghiệm, tái hiện những kiến thức liênquan để trả lời

+ Hoàn thành các bài tập do giáo viên đề ra

Mặt khác, giáo viên nên tăng cường ra các bài tập về nhà có chất lượng

để phát triển các năng lực nhận thức độc lập, trong đó đặc biệt là tư duy độclập, sáng tạo của các em Trong dạy học lịch sử, giáo viên có thể sử dụng cácloại bài tập về nhà sau:

+ Bài tập dưới dạng một câu hỏi tổng hợp

+ Bài tập nhằm rèn kĩ năng thực hành, hệ thống, khái quát hóa kiến thức

và vận dụng kiến thức

+ Bài tập trắc nghiệm khách quan

- Kết hợp phương pháp kiểm tra, đánh giá truyền thống (câu hỏi tự luận)với phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan.Trong kiểm tra, câu hỏi có tầm quan trọng đặc biệt, đòi hỏi giáo viên phải suynghĩ về các vấn đề chủ yếu sau đây trong việc đặt các loại câu hỏi:

+ Các câu hỏi đề ra phải lựa chọn đúng nội dung cơ bản của việc họctập và đạt được yêu cầu, mục đích của việc kiểm tra

+ Câu hỏi phải phù hợp với trình độ, phát huy tư duy độc lập, sáng tạocủa học sinh

+ Khi nêu câu hỏi, giáo viên phải dự đoán được câu trả lời của họcsinh, từ đó định ra các đáp án nhiễu rơi vào vùng kiến thức các em hay nhầmlẫn.

+ Cần tìm cách thay đổi các dạng câu hỏi kiểm tra để gây hứng thú họctập cho học sinh

Những vấn đề này sẽ giúp giáo viên rút kinh nghiệm cho việc dạy họcnói chung và việc kiểm tra nói riêng

Thứ tư, tổ chức tốt các khâu ra đề, coi và chấm kiểm tra, thi Muốn làm

tốt công việc này cần thực hiện:

- Xác định được tiêu chí cần đạt về các mặt (kiến thức, tình cảm, kĩnăng) cho từng giai đoạn, thời kỳ, quá trình lịch sử ở từng khối lớp

- Các cấp quản lý, bộ phận khảo thí và giáo viên cần nắm vững các yêucầu của việc kiểm tra, thi, đánh giá, trong đó quan trọng là độ tin cậy và tínhgiá trị

- Cần xây dựng ngân hàng đề kiểm tra, thi, bám sát mục tiêu học tập của họcsinh từng khối lớp và những yêu cầu có tính nguyên tắc về lý luận dạy học

- Phải làm một cuộc “cách mạng” trong quan niệm về vị trí môn Lịch sử

ở trường phổ thông

- Đổi mới kiểm tra đánh giá trong dạy học lịch sử không chỉ là công việccủa giáo viên trực tiếp đứng lớp mà còn là công việc của các cấp quản lý Vìvậy rất cần một sự kết hợp mang tính đồng bộ để tạo ra sự chuyển biến mớicho cả thầy, trò và xã hội

Trong quá trình thực hiện việc kiểm tra, đánh giá cần vận dụng sáng tạo,linh hoạt các hình thức, phương pháp cho phù hợp với từng môn học, thựctiễn nước ta nhằm giúp học sinh nắm kiến thức lịch sử một cách tốt nhất,tránh máy móc và cứng nhắc

Tuy nhiên, với đề tài này, chúng tôi không có tham vọng đi sâu nghiêncứu, đề xuất về việc đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử nói chung

và đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh nói riêng

Do điều kiện và thời gian có hạn, chúng tôi chỉ đi tìm hiểu những kĩ năng cầnthiết để làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử lớp 12 THPT (Ban Cơbản) Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất các biện pháp hướng dẫn học sinh kĩ năngthực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử một cách hiệu quả

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành

làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử ở trường THPT (thực trạng qua điều tra cơ bản)

Thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo của Đảng và Nhà nước ta hiện nay,cùng với việc đổi mới sách giáo khoa thì việc đổi mới phương pháp dạy họccủa thầy và trò cũng trở thành một yêu cầu cấp thiết

Một trong những biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử làviệc đổi mới khâu kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Công văn

số 417/BGDĐT - KTKĐCLGD ngày 10 tháng 2 năm 2017 của Bộ Giáo dục

và Đào tạo đã hướng dẫn cụ thể về Quy chế thi THPT Quốc gia và xét côngnhận tốt nghiệp THPT năm 2017 Theo đó, học sinh có chọn bài thi tổ hợpKhoa học xã hội với 3 phân môn: Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân theohình thức trắc nghiệm Như vậy, môn Lịch sử (40 câu) sẽ được gộp cùng haimôn khác trong tổng thời gian làm bài 150 phút

Vì vậy, việc hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắcnghiệm môn Lịch sử ở trường THPT là vô cùng quan trọng, giúp học sinh thểhiện đúng năng lực của bản thân trên cả ba mặt giáo dục, giáo dưỡng và pháttriển Đồng thời, giáo viên cũng nắm được thực trạng năng lực của học sinh

để điều chỉnh hoạt động dạy học tiếp theo cho phù hợp

Qua kết quả điều tra tình hình dạy và học lịch sử, trong đó có việc khảosát về kĩ năng làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử ở trường THPT TrầnHưng Đạo, chúng tôi thu được kết quả như sau:

1.2.1 Mặt tích cực

Về phía giáo viên, đa phần đều cho rằng phân môn Lịch sử trong bài thi

tự chọn Khoa học xã hội được thi dưới hình thức trắc nghiệm là phương ánhợp lý Vì nhiều năm qua, tỷ lệ học sinh chọn môn Lịch sử thi tốt nghiệp quá

ít Chỉ những em nào có mong muốn thi khối C mới chọn Nguyên nhân làhọc sinh không muốn phải học quá nhiều Việc chuyển Lịch sử sang hìnhthức thi trắc nghiệm phù hợp tình hình giáo dục hiện nay của nước ta và cũng

đã được áp dụng tại nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới Tính ưuviệt của bài thi trắc nghiệm là sự khách quan, có thể đo lường và kiểm địnhchất lượng giáo dục bằng con số cụ thể, không dựa vào cảm tính và mơ hồ.Thông qua bài thi trắc nghiệm, các chuyên gia có thể phân tích, đánh giá chấtlượng bài thi, câu hỏi và kết quả

Hơn nữa, đây không phải lần đầu tiên môn Lịch sử được tổ chức thi bằnghình thức trắc nghiệm Trong giai đoạn 2006 - 2009, ngành giáo dục từngphát động, đưa hình thức này vào trong các bài thi đánh giá kết quả học tậpcủa học sinh Giáo viên đều từng dạy và kiểm tra theo hình thức này nên có

đủ kinh nghiệm để thích ứng với phương án thi trắc nghiệm Học sinh cũng cóthể tự học, tự ôn bằng việc nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, hạn chế học thuộclòng Thậm chí, cách này còn tạo nên "làn gió mát" trong việc học tập chứkhông làm xáo trộn việc dạy và học ở trường

Mặt khác, đội ngũ giáo viên Lịch sử hiện nay ngày càng được nâng cao

về trình độ chuyên môn cũng như phương pháp giảng dạy Rất nhiều ngườitâm huyết với bộ môn, có sự chuẩn bị rất chu đáo cho bài dạy, coi trọng việchình thành, bồi dưỡng kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra dưới hình thức trắcnghiệm cho học sinh

Phiếu thăm dò ý kiến của 4 giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Lịch sử ởtrường THPT Trần Hưng Đạo cho thấy: 75% ý kiến giáo viên được hỏi chorằng rất quan trọng; 75% khẳng định sự cần thiết phải hướng dẫn học sinh kĩnăng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm; 100% ý kiến cho rằng nếu họcsinh được hướng dẫn bài bản, có hệ thống các kĩ năng cần thiết thì chắc chắnkhông chỉ chất lượng các bài kiểm tra trắc nghiệm được nâng cao đáng kể, màcòn làm tăng thêm sự yêu thích, hứng thú, say mê bộ môn Lịch sử cho các

em

Như vậy, số liệu trên cho chúng ta thấy, đa số giáo viên nhận thức đúng

về vai trò, ý nghĩa của việc hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành làm bàikiểm tra trắc nghiệm trong dạy học lịch sử

Về phía học sinh, không thể phủ nhận rằng có rất nhiều học sinh yêuthích môn Lịch sử và có ý thức trong việc học tập bộ môn này Kết quả củacác kì thi học sinh giỏi cấp Tỉnh hàng năm đã cho chúng ta thấy, số em đạt từ15/20 điểm trở lên khá nhiều Trong kì thi chọn học sinh giỏi cấp Tỉnh lớp 12năm học 2016 - 2017, Sở Giáo dục và Đào tạo Nam Định đã có sự đổi mớibằng việc ra đề thi kết hợp cả hai hình thức trắc nghiệm và tự luận Trong đó,phần thi trắc nghiệm chiếm 60% số điểm (12/20 điểm) Đây chính là sự chủđộng thích ứng của ngành giáo dục tỉnh nhà với xu hướng đổi mới chung củaquốc gia Học sinh cũng tỏ ra thích thú với sự đổi mới này Với hình thức thitrắc nghiệm, học sinh không phải thuộc lòng quá nhiều, chỉ cần đọc sách, hiểubài và biết kết nối các vấn đề, suy luận để lựa chọn đáp án là có thể hoàn thiệnbài thi Do đó, phổ điểm của học sinh giỏi cấp Tỉnh lớp 12 đã tăng lên đáng

kể Bài thi có số điểm cao nhất không chỉ dừng ở 15 - 16/20 điểm như mọinăm, mà đã xuất hiện bài đạt 17,25/20 điểm (học sinh của trường THPT GiaoThuỷ)

Qua cuộc điều tra thực tế bằng phiếu thăm dò ý kiến 443 học sinh khối

12 trường THPT Trần Hưng Đạo về các nhóm giải pháp nâng cao chất luợngdạy và học môn Lịch sử cho kết quả như sau: hơn 90% học sinh mong muốngiáo viên hướng dẫn những kĩ năng cần thiết để làm tốt các bài kiểm tra trắcnghiệm; 85% cho rằng nếu được giáo viên hướng dẫn những kĩ năng thựchành cần thiết thì kết quả các bài kiểm tra trắc nghiệm của các em sẽ cao hơn;hơn 90% ý kiến học sinh cho rằng được giáo viên hướng dẫn kĩ năng thựchành làm tốt bài kiểm tra trắc nghiệm thì các em sẽ thêm hứng thú và yêuthích môn Lịch sử

1.2.2 Mặt hạn chế

Bên cạnh mặt tích cực, việc dạy - học môn Lịch sử của giáo viên và học

sinh ở trường phổ thông hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế.

Trước hết, vẫn còn một bộ phận không nhỏ lãnh đạo và giáo viên nhiềutrường phổ thông chưa ý thức được vai trò, vị trí của bộ môn Lịch sử, cho

rằng đây là “môn phụ”, “thuộc lòng” nên còn thiếu tích cực trong giảng dạy

và chưa có sự đầu tư thích đáng

Ngoài ra, một số giáo viên giảng dạy Lịch sử lâu năm do tâm lý ỷ lại,không thường xuyên trau dồi kiến thức chuyên môn, tham khảo các nguồn tưliệu, ngại đổi mới hoặc ngại tiếp cận với phương pháp, kĩ thuật dạy học mới.Hhậu quả là bài học lịch sử kém hấp dẫn, học sinh không có hứng thú học tập,không yêu thích bộ môn

Thực tế cho thấy, đa số học sinh cho rằng, Lịch sử là “môn phụ” chỉ cần học thuộc lòng nên có tâm lý coi thường, ít quan tâm Tư tưởng “thi gì học nấy” đã tác động không nhỏ đến việc học tập Lịch sử của các em Khi tiến hành điều tra tình hình học tập lịch sử của hơn 443 học sinh khối 12 ở trường THPT Trần Hưng Đạo chúng tôi thu được kết quả sau:

Theo thống kê của Phòng Giáo vụ trường THPT Trần Hưng Đạo, trướcthềm kì thi THPT Quốc gia năm 2017, số học sinh đăng kí thi để xét tốtnghiệp và Đại học - Cao đẳng môn Lịch sử đã tăng lên đáng kể so với cácnăm học trước:

2015 - 2016 19/504 3,8% 5/504 0,99%

Lý do chính khiến số học sinh đăng kí thi để xét tốt nghiệp và Đại học Cao đẳng năm học 2016 - 2017 tăng lên là vì môn Lịch sử đã chuyển từ bàithi tự luận (180 phút) sang bài thi trắc nghiệm (50 phút), giảm áp lực cho các

-em Đây thực sự là một tín hiệu đáng mừng Tuy nhiên, kĩ năng làm bài trắcnghiệm của các em thật đáng lo ngại

Để có thêm cơ sở khẳng định, tôi đã thực hiện khảo sát đối chứng ở cáclớp khác nhau Với một bài kiểm tra 15 phút theo hình thức trắc nghiệm, họcsinh tự làm bài theo nhận thức của các em, không được hướng dẫn kĩ năngthực hành, tôi thu được kết quả như sau:

Điểm kiểm tra 15 phút trước khi thực hiện đ t iề tài ài

1.3 Một số yêu cầu cơ bản khi hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử ở trường THPT

Thứ nhất, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nắm bắt những đơn vị kiến thức cơ bản.

Để nâng cao chất lượng dạy và học, việc giáo viên lựa chọn các kiếnthức cơ bản của một bài học lịch sử để truyền tải cho học Những kiến thức cơbản của một bài học lịch sử bao gồm: sự kiện, hiện tượng, địa danh, nhân vật

lịch sử….Sau mỗi bài học, giáo viên nên hướng dẫn học sinh khái quát, hệthống lại kiến thức bằng những “từ khóa” tiêu biểu

Ví dụ, trong mục II.3 bài 12 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam

từ năm 1919 đến năm 1925” (Lịch sử lớp 12 - Ban Cơ bản), giáo viên hướng

dẫn học sinh lập bảng hệ thống về những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc chủyếu trong giai đoạn 1919 - 1925 theo ba cột: Thời gian, Hoạt động chính, Ýnghĩa Ở phần tiểu kết, giáo viên yêu cầu học sinh chỉ rõ đóng góp tiêu biểucủa Nguyễn Ái Quốc với lịch sử dân tộc:

- Tìm thấy con đường cứu nước cho dân tộc đó chính là con đườngcách mạng vô sản

- Chuẩn bị về tư tưởng, chính trị cho việc thành lập đảng của giai cấpcông nhân Việt Nam sau này

Giáo viên nhấn mạnh các cụm từ khóa “con đường cách mạng vô sản”

và “chuẩn bị về tư tưởng, chính trị” giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu kiến thức

để sau này các em có thể chọn được đáp án chính xác trong bài kiểm tra trắcnghiệm của mình

Thứ hai, giáo viên hướng dẫn học sinh vận dụng đúng, linh hoạt, sáng tạo những kĩ năng làm bài kiểm tra trắc nghiệm.

Trắc nghiệm là một hình thức kiểm tra, đánh giá bằng hệ thống câu hỏitrắc nghiệm khách quan Nếu bài làm trên phiếu trả lời thì các em hạn chế tẩyxoá và không chỉ chọn và tô một đáp án

Học để làm bài kiểm tra, bài thi trắc nghiệm khác nhiều so với học đểlàm bài tự luận Với hình thức kiểm tra tự luận, học sinh có thể đối phó bằngcách “tủ” một vài chủ đề để lấy điểm cao trên cơ sở đã học hết chương trình.Nhưng với hình thức kiểm tra trắc nghiệm,các em phải học toàn bộ chươngtrình và không bỏ sót bất cứ nội dung nào Tất nhiên, những nội dung thuộcphần giảm tải và nâng cao sẽ không có trong đề thi hoặc kiểm tra

Các đề bài kiểm tra, bài thi trên tinh thần đổi mới việc kiểm tra đánhgiá hiện nay đều phân loại các mức độ kiến thức của học sinh theo 4 cấp:

nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao Câu hỏi dù ở mức độ nàocũng chỉ có 4 đáp án (A, B, C, D), trong đó có 3 đáp án gây nhiễu và chỉ có 1đáp án đúng hoặc đúng nhất Mỗi câu trắc nghiệm trong đề sẽ bắt đầu một câuhỏi hoặc mệnh đề dẫn luận liên quan đến nội dung kiến thức trong chươngtrình lớp 12 hiện hành Dựa trên cơ sở kiến thức đã tích luỹ của mình, các emphải chọn 1 đáp án đúng hoặc đúng nhất trong 4 đáp án đã cho sẵn

Khi làm bài, các em cần chú ý đến thời gian đã quy định giành cho cảbài thi và từng câu hỏi nói riêng để có thể làm tốt và làm hết tất cả câu hỏi.Câu hỏi dù dễ hay khó cũng đều có số điểm bằng nhau, thông thường là 0,25điểm Do vậy, với những câu hỏi trong tầm hiểu biết của mình thì nhanhchóng trả lời Câu nào khó có thể tạm bỏ qua để trả lời sau Trường hợpkhông tìm ra đáp án chính xác, chắc chắn thì chấp nhận trả lời theo phán đoáncảm tính, không nên để mất nhiều thời gian vào câu hỏi đó

*Chương I của đề tài đã giải quyết những vấn đề cơ bản liên quan đến cơ

sở lí luận và thực tiễn Trong chương II, trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩacủa việc hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệmmôn Lịch sử, chúng tôi hệ thống lại những đơn vị kiến thức cơ bản củachương trình Lịch sử lớp 12 (Ban Cơ bản), đồng thời đề xuất các biện pháp sưphạm hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệmtheo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

CHƯƠNG 2 HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12 THPT (BAN CƠ BẢN) KĨ NĂNG THỰC HÀNH LÀM BÀI TRẮC NGHIỆM MÔN LỊCH SỬ

2.1 Vai trò, ý nghĩa của việc hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử ở trường THPT

2.1.1 Vai trò

Trong dạy học lịch sử, giáo viên không chỉ cung cấp cho học sinh mọikiến thức của khoa học lịch sử mà có những biện pháp hướng dẫn học sinh kĩnăng thực hành làm bài kiểm tra với mọi hình thức trong đó có hình thức trắcnghiệm một cách hiệu quả

Kiến thức cơ bản được hiểu là những kiến thức cần thiết nhất, tối ưunhất cho việc hiểu biết của học sinh về lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc.Kiến thức cơ bản trong dạy học lịch sử bao gồm rất nhiều yếu tố: sự kiện, thờigian, không gian, nhân vật, biểu tượng, khái niệm, quy luật, bài học, nguyên

lý học tập và vận dụng kiến thức vào thực tiễn…Được sự hướng dẫn của giáoviên về kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm, học sinh không chỉtái hiện kiến thức cơ bản, lặp lại những kĩ năng đã học mà còn khuyến khíchphát triển trí thông minh, sáng tạo, khả năng tư duy độc lập

Căn cứ vào cấu trúc chương trình Lịch sử lớp 12 và cách trình bày nộidung trong sách giáo khoa, giáo viên cần hướng dẫn học sinh thành thạo các

kĩ năng:

- Kĩ năng đọc hiểu vấn đề theo yêu cầu của câu hỏi

- Kĩ năng quan sát, nhận diện sự kiện, hiện tượng lịch sử

- Tư duy, suy luận, kết nối các dữ kiện lịch sử (từ các dữ kiện lịch sửcho sẵn, học sinh phải biết suy luận, kết nối với lịch sử để đưa ra đáp án chínhxác)

- Vận dụng, liên hệ kiến thức đã học với thực tiễn (Ví dụ: Tác động của

cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật hiện đại đối với Việt Nam; vấn đề chủquyền biển đảo )

Trong con đường hình thành những kĩ năng cơ bản để học sinh có thểlàm tốt bài kiểm tra trắc nghiệm, giáo viên phải thật kiên nhẫn để các em tiếpthu, lĩnh hội một cách hứng thú, tự nguyện, tránh tình trạng nóng vội, ômđồm, áp đặt một lúc quá nhiều kĩ năng Có như vậy, chất lượng các bài kiểmtra trắc nghiệm của các em sẽ được nâng cao dần nhưng ngày càng trở nênchắc chắn.

2.1.2 Ý nghĩa

Việc hình thành những kĩ năng cơ bản để học sinh có thể làm tốt bàikiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử ở trường THPT có ý nghĩa quan trọng trên

cả ba mặt: bồi dưỡng kiến thức, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

Thứ nhất, về bồi dưỡng kiến thức: Bài kiểm tra trắc nghiệm của học

sinh là một trong những sản phẩm của quá trình dạy và học lịch sử, thườngthể hiện rõ nét nhất lượng kiến thức mà các em nắm bắt được Trên cơ sở này,giáo viên có thể đánh giá được kết quả học tập của các em, phát hiện những lỗhổng, thiếu sót thậm chí cả sự sai lệch để kịp thời bổ sung, uốn nắn và sửachữa Qua bài kiểm tra trắc nghiệm của học sinh, giáo viên cũng có đượcthông tin phản hồi để tự đánh giá được kết quả của công tác giảng dạy củabản thân, thấy được những thành công và những vấn đề cần rút kinh nghiệm,

từ đó có những biện pháp thích hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Thứ hai, về giáo dục: Khi thành thạo những kĩ năng thực hành cơ bản

của bộ môn, học sinh sẽ làm tốt bài kiểm tra trắc nghiệm Nó hình thành ở các

em sự trung thực, lòng tin ở năng lực của bản thân, ý chí quyết tâm đạt kếtquả cao, tinh thần tập thể, ý thức giúp đỡ nhau trong học tập

Thứ ba, về phát triển năng lực: Khi học sinh làm tốt bài kiểm tra trắc

nghiệm thì các em cũng thể hiện được sự phát triển mang tính toàn diện vềcác năng lực nhận thức (nhớ, hình dung, tưởng tượng và tư duy), trong đó đặcbiệt là các thao tác tư duy (phân tích, so sánh, tổng hợp, bình luận, đánh giá )

và chất lượng của tư duy (nhanh, sâu, độc lập, sáng tạo ) Mặt khác, bài làmcủa các em không chỉ thể hiện mà còn rèn luyện những kĩ năng thói quen

trong học tập như: nhận thức câu hỏi đề bài, nhận thức vấn đề đặt ra một cáchchính xác và nhạy bén; biết quan sát, nhận diện sự kiện, hiện tượng lịch sử; tưduy, suy luận, kết nối các dữ kiện lịch sử để chọn đáp án chính xác; biết vậndụng kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới và hoạt động thực tiễn

Tóm lại, việc hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành làm bài kiểm tratrắc nghiệm góp phần quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học, đồngthời còn có tác dụng bồi dưỡng, giáo dục tư tưởng, tình cảm, thái độ và pháttriển toàn diện học sinh trong khi học tập bộ môn Lịch sử

2.2 Nội dung kiến thức cơ bản của chương trình Lịch sử lớp 12 (Ban Cơ bản)

Nội dung chương trình sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 THPT (Ban Cơbản) gồm 27 bài học:

Bài 1: Sự hình thành trật tự thế giới mới sau Chiến tranh thế giới thứhai (1945 - 1949)

Bài 2: Liên Xô và các nước Đông Âu (1945 - 1991) Liên bang Nga(1991 - 2000)

Bài 3: Các nước Đông Bắc Á

Bài 4: Các nước Đông Nam Á và Ấn Độ

Bài 5: Các nước châu Phi và Mĩ Latinh

Bài 6: Nước Mĩ

Bài 7: Tây Âu

Bài 8: Nhật Bản

Bài 9: Quan hệ quốc tế trong và sau thời kì Chiến tranh lạnh

Bài 10: Cách mạng khoa học - công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửasau thế kỉ XX

Bài 11: Tổng kết lịch sử thế giới hiện đại từ năm 1945 đến năm 2000.Bài 12: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm1925

Bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm

1930

Bài 14: Phong trào cách mạng 1930 - 1935.

Bài 15: Phong trào dân chủ 1936 - 1939

Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám(1939 - 1945) Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời

Bài 17: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ sau ngày 2 - 9 - 1945đến trước ngày 19 - 12 - năm 1946

Bài 18: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thựcdân Pháp (1946 - 1950)

Bài 19: Bước phát triển của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thựcdân Pháp (1951 - 1953)

Bài 20: Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc (1953 - 1954).Bài 21: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống

đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 - 1975)

Bài 22: Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâmlược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 - 1973)

Bài 23: Khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phónghoàn toàn miền Nam (1973 - 1975)

Bài 24: Việt Nam trong những năm đầu sau thắng lợi của cuộc khángchiến chống Mĩ, cứu nước năm 1975

Bài 25: Việt Nam xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh bảo vệ Tổ

quốc (1976 - 1986) (giảm tải).

Bài 26: Đất nước trên đường đổi mới, đi lên chủ nghĩa xã hội (1986 - 2000).Bài 27: Tổng kết lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 2000

2.3 Hướng dẫn học sinh lớp 12 THPT (Ban Cơ bản) kĩ năng thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm môn Lịch sử

Để mỗi bài kiểm tra trắc nghiệm, đặc biệt là bài thi THPT Quốc gia đạtchất lượng và hiệu quả, giáo viên cần phải nắm chắc cấu trúc chương trình vàcấu trúc đề thi để định hướng cho học sinh trong quá trình ôn tập Bên cạnh

đó, giáo viên cần phải tìm ra những phương pháp ôn tập tích cực và hiệu quả

để giúp học sinh dễ nhớ, dễ học và vận dụng kiến thức trong quá trình học,làm bài kiểm tra trắc nghiệm Dưới đây là một số điều cần lưu ý, những kinhnghiệm trong quá trình dạy học lịch sử nói chung, cũng như những phươngpháp giúp học sinh ôn tập, thực hành làm bài kiểm tra trắc nghiệm, bài thiTHPT Quốc gia môn Lịch sử nói riêng để giáo viên cùng tham khảo.

2.3.1 Hướng dẫn học sinh khái quát nội dung của chương trình

Để không bị lạc vào trong khối sự kiện quá lớn của chương trình Lịch

sử lớp 12, trước khi ôn tập từng nội dung cụ thể, giáo viên nên hướng dẫn họcsinh nắm một cách khái quát về tiến trình lịch sử:

a Phần Lịch sử thế giới từ 1945 đến 2000

- Sự hình thành trật tự thế giới mới sau Chiến tranh thế giới thứ hai

Liên Xô và các nước Đông Âu (1945 1991) và Liên bang Nga (1991 2000)

Các nước Á, Phi và Mỹ Latinh (1945 2000)

2.3.2 Linh hoạt trong dạy học và ôn tập

Trong quá trình dạy học, giáo viên có thể dạy theo từng giai đoạn, từngbài, từng chương trong sách giáo khoa lồng ghép với dạy theo chủ đề, vấn đề.Trước khi dạy, ở mỗi giai đoạn, mỗi bài học cần định hướng cho học sinhnhững vấn đề chính, sau khi dạy xong phải chốt lại những vấn đề đó

a Dạy theo từng giai đoạn

Ví dụ: Khi dạy lịch sử Việt Nam từ 1919 - 2000, giáo viên có thể chia ra

5 giai đoạn: 1919 - 1930, 1930 - 1945, 1945 - 1954, 1954 - 1975, 1975 - 2000

* Giai đoạn 1919 - 1930, giáo viên giảng dạy những vấn đề sau:

- Chính sách khai thác thuộc địa của Pháp ở Đông Dương và nhữngchuyển biến mới về kinh tế - xã hội ở Việt Nam

- Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1919 - 1925 (bao gồmphong trào đấu tranh của tư sản dân tộc, tiểu tư sản và công nhân, hoạt độngcủa cứu nước của Nguyễn Ái Quốc)

- Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1925 - 1930 (gắn liền với

sự ra đời và hoạt động của các tổ chức cách mạng)

- Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời:

+ Bối cảnh, sự ra đời, ý nghĩa lịch sử của việc xuất hiện 3 tổ chức cộngsản vào năm 1929;

+ Hoàn cảnh, nội dung (lưu ý phân tích Cương lĩnh chính trị đầu tiêncủa Đảng Cộng sản Việt Nam), ý nghĩa lịch sử của Hội nghị thành lập Đảng

* Giai đoạn 1930 - 1945:

- Phong trào cách mạng 1930 - 1935:

+ Tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam trong những năm khủng hoảngkinh tế 1929 - 1933 (nguyên nhân dẫn đến sự bùng nổ của phong trào cáchmạng 1930 - 1931)

+ Những nét chính về phong trào 1930 - 1931, ý nghĩa lịch sử, bài họckinh nghiệm

- Phong trào dân chủ 1936-1939:

+ Bối cảnh lịch sử của phong trào

+ Hội nghị BCHTƯ Đảng Cộng Sản Đông Dương (7 - 1936)

+ Những phong trào đấu tranh tiêu biểu (chú trọng phong trào đòi dânsinh, dân chủ)

+ Ý nghĩa lịch sử, bài học kinh nghiệm

- Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm

1945 Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời:

+ Những chuyển biến về chính trị, kinh tế, xã hội nước ta trong nhữngnăm 1939 - 1945

+ Hội nghị BCHTƯ Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 11 - 1939 vàHội nghị lần thứ 8 BCHTƯ Đảng Cộng sản Đông Dương (5 - 1941)

+ Quá trình chuẩn bị tiến tới Tổng khởi nghĩa giành chính quyền (xâydựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, căn cứ địa cách mạng )

+ Khởi nghĩa từng phần (tháng 3 đến tháng 8 - 1945)

+ Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945: Hoàn cảnh lịch sử (phân tíchyếu tố thời cơ trong cách mạng tháng Tám), diễn biến, kết quả, ý nghĩa lịchsử

+ Sự ra đời của nước Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa

+ Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm củaCách mạng tháng Tám năm 1945

* Giai đoạn 1945 - 1954:

- Tình hình nước ta sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 (Những thuậnlợi, khó khăn; nhấn mạnh tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”)

- Những biện pháp giải quyết khó khăn:

+ Củng cố chính quyền dân chủ nhân dân;

+ Giải quyết khó khăn đối nội (nạn đói, nạn dốt, tài chính);

+ Giải quyết khó khăn về đối ngoại (sách lược của ta đối với quânTrung Hoa Dân quốc và Pháp trước ngày 6 - 3 - 1946 và từ ngày 6 - 3 - 1946đến trước ngày 19 - 12 - 1946)

- Những năm đầu cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Phápbùng nổ (1946 - 1950):

+ Thực dân Pháp bội ước Cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ

+ Đường lối kháng chiến chống Pháp của Đảng và Chính phủ ta

+ Cuộc kháng chiến ở các đô thị phía bắc vĩ tuyến 16 (nhấn mạnh cuộcchiến đấu ở Thủ đô Hà Nội).

+ Chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947 (hoàn cảnh lịch sử, diễn biến,kết quả và ý nghĩa)

+ Chiến dịch Biên giới thu - đông 1950 (hoàn cảnh lịch sử, diễn biến,kết quả và ý nghĩa)

- Bước phát triển mới của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dânPháp (1951 - 1953):

+ Âm mưu, hành động của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ thông qua kếhoạch Đờ Lát đơ Tátxinhi

+ Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng (2 - 1951)

+ Hậu phương kháng chiến phát triển mọi mặt

- Cuộc kháng chiến toàn quốc chống Pháp kết thúc (1953 - 1954):

+ Kế hoạch Nava (hoàn cảnh lịch sử, nội dung và nhận xét về kế hoạch).+ Cuộc tiến công chiến lược Đông - Xuân 1953 – 1954

+ Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ 1954

+ Hiệp định Giơnevơ (nội dung, hạn chế, ý nghĩa)

- Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp (1945 - 1954)

1954 - 1960 - Phong trào “Đồng khởi”

(1959 -1960)

- Cải cách ruộng đất

1961 - 1965 - Chiến lược “Chiến tranh đặc - Đại hội Đại biểu toàn quốc

1965 - 1968 - Chiến lược “Chiến tranh cục

1969 - 1973 - Miền Nam chống lại chiến

lược “Việt Nam hóa chiếntranh” và “Đông Dương hóachiến tranh” của Mĩ:

+ Hoàn cảnh, âm mưu, nhữngthủ đoạn của Mĩ

+ Những thắng lợi của quân vàdân ta về quân sự, chính trị,ngoại giao

+ Chống chiến tranh phá hoạilần thứ hai của Mĩ (nhấn mạnhtrận “Điện Biên Phủ trênkhông”)

+ Vai trò hậu phương củamiền Bắc

1973 - 1975 * Giải phóng hoàn toàn miền

Nam:

- Tình hình miền Nam sauHiệp định Pari năm 1973: chútrọng Hội nghị BCH TrungĐảng lần thứ 21 (7 - 1973) vàchiến thắng Phước Long;

- Chủ trương, kế hoạch giảiphóng miền Nam;

- Cuộc Tổng tiến công và nổi

* Vai trò của miền Bắc đối vớicuộc Tổng tiến công và nổidậy Xuân 1975

Hoặc khi ôn tập phần chống các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mĩ

ở miền Nam trong những năm 1961 - 1973, có thể hướng dẫn học sinh lậpbảng sau:

Chiến lược

“Chiến tranh đặc biệt”

Cuộc chiến đấu

của quân dân ta

ở miền Nam

* Giai đoạn 1975 - 2000:

- Quá trình thống nhất đất nước về mặt nhà nước (1975 - 1976)

- Hoàn cảnh lịch sử, đường lối đổi mới đất nước đi lên CNXH, nhữngthành tựu đạt được (chú trọng giai đoạn 1986 - 1991)

b Dạy học theo từng chủ đề lịch sử cụ thể

Việc nhóm các vấn đề lịch sử cùng đặc điểm liên quan với nhau thànhmột chủ đề là một cách giúp học sinh ôn tập hiệu quả hơn Trong quá trình ôntập theo chủ đề, giáo viên có thể lựa chọn nhiều cách dạy: bổ ngang hay bổdọc theo chương trình; ôn từng bài, từng chương hay ôn một cách hệ thốngtheo từng chủ đề Khi dạy phần Lịch sử Việt Nam từ 1919 - 2000, chúng ta cóthể phân thành các nhóm chủ đề chính Trong mỗi chủ đề lại có nhiều vấn đềdựa trên cơ sở chương trình lịch sử 12, giáo viên cần bám sát để dạy

Dưới đây là gợi ý cách phân chia chủ đề phần Lịch sử chương trình lớp

nửa sau thế kỉ XX gồm bài 10

+ Chủ đề 6: Tổng kết lịch sử thế giới hiện đại từ năm 1945 đến năm

2000 gồm bài 11

* Phần Lịch sử Việt Nam:

+ Chủ đề 1: Cách mạng Việt Nam (1919 - 1930) gồm bài 12 và 13 + Chủ đề 2: Cách mạng Việt Nam (1930 - 1945) gồm bài 14, 15 và 16 + Chủ đề 3: Cách mạng Việt Nam (1945 - 1946) gồm bài 17

+ Chủ đề 4: Cách mạng Việt Nam (1946 - 1954) gồm bài 18, 19 và 20 + Chủ đề 5: Cách mạng Việt Nam (1954 - 1975) gồm bài 21, 22 và 23 + Chủ đề 6: Một số chiến dịch tiêu biểu trong kháng chiến chống Pháp

+ Chủ đề 10: Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi

của cách mạng Việt Nam

c Hướng dẫn học sinh nhóm các sự kiện lịch sử có liên quan với nhau

Trong quá trình dạy để giúp học sinh hiểu nhanh, nhớ kỹ, suy luận tốtcác sự kiện, giáo viên nên nhóm các sự kiện lịch sử có liên quan với nhau.Đặc điểm của lịch sử là diễn ra liên tục, kết quả của sự kiện trước có liên quanđến sự kiện sau Do đó, nếu hệ thống một chuỗi sự kiện có liên quan với nhautrong cùng một giai đoạn lịch sử, thì sẽ thấy hấp dẫn, thú vị, dễ hiểu và dễ nhớhơn

Ví dụ: Khi dạy về thời kỳ lịch sử Việt Nam từ năm 1939 đến năm 1945,

giáo viên thường hay chú ý các sự kiện lớn là: Hội nghị BCHTƯ Đảng Cộngsản Đông Dương tháng 11 - 1939, Hội nghị lần thứ 8 BCHTƯ Đảng Cộng sảnĐông Dương (tháng 5 - 1941), Hội nghị BTVTƯ Đảng họp tại làng ĐìnhBảng từ ngày 9 đến ngày 12 - 3 - 1945 và Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ởTân Trào từ ngày 14 đến 15 - 8 - 1945…

Nếu giáo viên nhóm các sự kiện đó lại (từ bối cảnh đến nhận định tìnhhình, xác định kẻ thù, đề ra chủ trương của Đảng và quá trình triển khai cácchủ trương đó), sẽ giúp học sinh thấy được sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo,kịp thời của Đảng Cộng sản Đông Dương và quá trình phát triển liên tục củaCách mạng Việt Nam từ 1939 đến 1945

d Một số dạng câu hỏi thường gặp trong đề kiểm tra, đề thi trắc nghiệm môn Lịch sử

- Dạng câu hỏi yêu cầu học sinh lựa chọn câu trả lời đúng: Trong 4 đáp

án gây nhiễu (A, B, C, D), chỉ có một đáp án đúng, các đáp án còn lại đều sai

Ví dụ: Sự chuẩn bị tất yếu đầu tiên có tính quyết định cho những bước phát triển nhảy vọt mới trong lịch sử phát triển của dân tộc Việt Nam là

A đại thắng mùa xuân năm 1975

B Cách mạng tháng Tám thành công năm 1945

C chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.

D Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930

- Dạng câu hỏi yêu cầu học sinh lựa chọn câu trả lời đúng nhất: Trong

4 đáp án gây nhiễu (A, B, C, D), có thể có nhiều đáp án đúng, nhưng chỉ cómột đáp án đúng nhất, đầy đủ nhất, quan trọng nhất, quyết định nhất

Ví dụ: Việc hoàn thành thống nhất đất nước về mặt Nhà nước có ý nghĩa quan trọng gì?

A Tạo điều kiện thống nhất các lĩnh vực kinh tế - xã hội

B Đưa miền Nam đi lên chủ nghĩa xã hội

C Là cơ sở để Việt Nam mở rộng quan hệ với các nước trên thế giới

D Tạo điều kiện chính trị cơ bản để phát huy sức mạnh toàn diện củađất nước

- Dạng câu hỏi yêu cầu học sinh phải hoàn thành câu (điền vào chỗ trống): Trong phần dẫn của câu hỏi sẽ thiếu một số từ hay cụm từ, 4 đáp án

gây nhiễu (A, B, C, D) sẽ cho sẵn để học sinh chọn một đáp án đúng

Ví dụ: Cho đoạn thông tin sau: “Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám đánh đấu…(1)… của cách mạng Việt Nam, mở đầu kỉ nguyên mới của dân tộc: Kỉ nguyên…(2)…, kỉ nguyên… (3)…, nắm chính quyền, làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh dân tộc, kỉ nguyên (4)…gắn liền (5)…”

Chọn dữ liệu đúng để điền vào chỗ trống trong đoạn thông tin trên

A (1) bước ngoặt quan trọng, (2) chủ nghĩa xã hội, (3) nhân dân, ( 4)độc lập dân tộc, (5) giải phóng giai cấp

B (1) bước phát triển nhảy vọt, (2) độc lập tự do, (3) nhân dân laođộng, (4) giải phóng dân tộc, (5) giải phóng xã hội

C (1) bước ngoặt vĩ đại, (2) độc lập dân tộc, (3) nhân dân, (4) chủnghĩa xã hội, (5) giải phóng giai cấp

D (1) bước ngoặt lớn, (2) độc lập, (3) đảng cộng sản, (4) giải phóngdân tộc, (5) giải phóng giai cấp

- Dạng câu hỏi yêu cầu học sinh phải sắp xếp đúng hoặc kết nối đúng trật tự (thứ tự) lôgic của các sự kiện, hiện tượng lịch sử.

Ví dụ 1: Hãy sắp xếp các sự kiện sau đây theo tiến trình thời gian:

1 Tổ chức Hiệp ước Vácsava ra đời

2 Liên Xô và các nước Đông Âu thành lập Hội đồng tương trợ kinh tế(SEV)

3 Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ra đời

4 Mĩ thông qua “Kế hoạch Macsan”

A 3,2,1,4 B 2,1,3,4 C 1,2,3,4 D 4,2,3,1

Ví dụ 2: Nối quyết định quan trọng của Hội nghị Ianta với vấn đề cấp bách cần

giải quyết trước hội nghị:

1 Nhanh chóng đánh bại hoàn toàn

A 1a, 2b, 3c B 1c, 2a, 3b C 1b, 2c, 3a D 1a, 2b, 3c

- Dạng câu hỏi yêu cầu học sinh làm việc với đồ dùng trực quan như:

đọc hiểu văn bản, nhận diện kiến thức qua tư liệu tranh ảnh, biểu đồ, lược đồ

Ví dụ 1: Đoạn văn “Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân

nhượng.Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì

chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!” (Sách giáo khoa Lịch sử 12, NXB Giáo dục, 2008, tr.131), phản ánh tính chất gì của cuộc chiến tranh Đông

Dương đối với thực dân Pháp?

A Chính nghĩa B Phi nghĩa C Toàn diện D Quốc tế hóa

Ví dụ 2: Bức tranh dưới đây phản ánh sự kiện nào của lịch sử Việt Nam?

A Đấu tranh trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931).

B Cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn (9 - 1940)

C Cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ (11 - 1940)

D Phong trào “Phá kho thóc của Nhật, giải quyết nạn đói” (3 - 1945)

- Dạng câu hỏi yêu cầu học sinh lựa chọn ý phủ định:

Ví dụ: Nội dung nào sau đây không phải là nguyên nhân dẫn đến sự

tan rã của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu?

A Tác động của cuộc khủng hoảng dầu mỏ trên thế giới năm 1973

B Xây dựng một mô hình về chủ nghĩa xã hội chưa đúng đắn, chưa khoa học

C Chậm sửa chữa, thay đổi trước những biến động lớn của tình hình thế giới

D Hoạt động chống phá của các thế lực chống chủ nghĩa xã hội ở trong vàngoài nước

e Sơ đồ hóa kiến thức trong quá trình dạy học

Trong quá trình dạy học, giáo viên nên áp dụng sơ đồ hóa kiến thức,bảng biểu kiến thức để giúp học sinh dễ thuộc và dễ hiểu

Ví dụ: Để khái quát các biện pháp giải quyết khó khăn của nước ta sau

Cách mạng tháng Tám, giáo viên có thể lập sơ đồ như sau:

Từ 2 - 9 - 1945 đến trước 6 - 3 - 1946: hòa THDQ ở miền Bắc, đánh Pháp ở miền Nam Ngoại xâm,

Nạn đói Xây dựng chính quyền cách mạng

Biện pháp giải quyết

Ví dụ: Khi dạy về Cách mạng tháng Tám năm 1945, để giúp học sinh

xác định “thời cơ ngàn năm có một”, giáo viên nên thể hiện trên sơ đồ sau:

Ví dụ: Khi d y v ph n l ch s Vi t Nam l p 12 giai o n 1945 -ạng hai miền: ề tài ần lịch sử Việt Nam lớp 12 giai đoạn 1945 - ịch sử Việt Nam lớp 12 giai đoạn 1945 - ử Việt Nam lớp 12 giai đoạn 1945 - ệ giữa cách mạng hai miền: ớp 12 giai đoạn 1945 - đ ạng hai miền:

1954, giáo viên có th d y theo h th ng ki n th c nh ng s ki n chínhể dạy theo hệ thống kiến thức những sự kiện chính ạng hai miền: ệ giữa cách mạng hai miền: ối quan ến thức những sự kiện chính ức những sự kiện chính ữa cách mạng hai miền: ự kiện chính ệ giữa cách mạng hai miền:trong cu c kháng chi n to n qu c ch ng th c dân Pháp (1946 - 1954).ộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946 - 1954) ến thức những sự kiện chính ài ối quan ối quan ự kiện chính

Nội dung

Thời kỳ

Âm mưu và hành động của Pháp - Mỹ

Những hoạt động của ta trên các mặt trận Quân sự Chính trị

và ngoại giao

Kinh tế - văn hóa - giáo dục

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Sau đó, giáo viên nêu khái quát quá trình cách mạng XHCN ở miềnBắc và quá trình cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam với cácgiai đoạn: 1954 - 1960, 1961 - 1965, 1965 - 1968, 1969 - 1973, 1973 - 1975

Sau khi dạy xong chương này, giáo viên ra bài tập, yêu cầu học sinhhoàn thành bảng thống kê sau:

Cách mạng XHCN ở miền Bắc và cách mạng DTDCND ở miền Nam

(1954 - 1975) Thời gian Miền Bắc - CMXHCN Miền Nam - CMDTDCND