Cải cách thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước về giáo dục (TT)

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cải cách hành chính (CCHC) nói chung, cải cách thủ tục hành chính (TTHC) nói riêng luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước. Một trong những yêu cầu quan trọng được nêu trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành trung ương Khóa X về đẩy mạnh CCHC, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước đó là: “Cải cách hành chính nói chung, đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính phải bảo đảm thuận lợi nhất cho nhân dân, doanh nghiệp và góp phần tích cực chống quan liêu, phòng và chống tham nhũng lãng phí”. Bên cạnh những kết quả đạt được về TTHC như việc thống kê, rà soát, công bố TTHC…TTHC trong lĩnh vực giáo dục còn có những tồn tại, hạn chế như: Công tác phối hợp trong việc rà soát, đánh giá tác động TTHC trong quá trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật còn chưa tốt, một số đơn vị còn chưa chủ động, tích cực trong việc rà soát, đánh giá tác động và đề xuất phương án đơn giản hóa TTHC; Việc công bố, cập nhật TTHC sửa đổi, bổ sung, thay thế và TTHC mới ban hành vào cơ sở dữ liệu quốc gia còn chậm so với quy định; bên cạnh đó, tổ chức, cá nhân (đối tượng chịu tác động của TTHC) khi được xin ý kiến về TTHC còn chưa chủ động trong việc đóng góp ý kiến, chỉ đến khi TTHC đi vào cuộc sống có những tồn tại, hạn chế ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức, cá nhân thì tổ chức, cá nhân, thậm chí cả truyền thông mới vào cuộc để phê phán, phản đối. Điều này dẫn đến hậu quả là bên cạnh nhiều TTHC đã được đơn giản hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, tổ chức, còn tồn tại nhiều TTHC gây khó khăn cho cá nhân, tổ chức. Cần thiết phải nâng cao hiệu quả cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu và đầy đủ về vấn đề này. Từ các lý do trên cho thấy, việc chọn và nghiên cứu đề tài: “Cải cách thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước về giáo dục” là yêu cầu khách quan, tất yếu và có giá trị cả về lý luận và thực tiễn. 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.1. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là nghiên cứu lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục, trong đó tập trung vào các giải pháp để đơn giản hóa một số TTHC liên quan trực tiếp đến công tác tuyển sinh, thi tuyển viên chức và chế độ chính sách đối với người học và nhà giáo. 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu tổng quan, cơ sở lý luận về cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục: Xây dựng, làm rõ các khái niệm về TTHC, cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục; nội dung cải cách TTHC; đặc điểm, vai trò của TTHC; các yếu tố đảm bảo cải cách TTHC; đồng thời làm rõ các đặc điểm của QLNN về giáo dục. - Nghiên cứu cơ sở thực tiễn: Đánh giá thực trạng cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục; phân tích các kết quả đạt được, chỉ ra các tồn tại, hạn chế, bất cập; đồng thời chỉ ra những nguyên nhân cụ thể của những tồn tại, hạn chế, bất cập. - Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục. Trong đó đặc biệt nhấn mạnh những TTHC hiện đang có nhiều ý kiến khác nhau và ảnh hưởng đến nhiều cá nhân, tổ chức. 3. Đối tượng nghiên cứu - Các công trình nghiên cứu khoa học có liên quan đến cải cách TTHC. - Các văn bản quy phạm pháp luật có quy định về TTHC. - Các văn bản hành chính có liên quan trực tiếp đến TTHC (báo cáo, thống kê...). - Thực tiễn cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục. 4. Phạm vi nghiên cứu - Đề tài tập trung phân tích, làm rõ về cơ sở lý luận, thực trạng cải cách TTHC, đơn giản hóa TTHC trong QLNN về giáo dục; - Nghiên cứu, phân tích về cải cách TTHC của một số nước trên thế giới từ đó đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HOÀNG TRUNG THÀNH

CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số: 9380101.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2018

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cải cách hành chính (CCHC) nói chung, cải cách thủ tục hànhchính (TTHC) nói riêng luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhànước Một trong những yêu cầu quan trọng được nêu trong Nghị quyếtHội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành trung ương Khóa X về đẩy mạnhCCHC, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước đó là:

“Cải cách hành chính nói chung, đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính phải bảo đảm thuận lợi nhất cho nhân dân, doanh nghiệp và góp phần tích cực chống quan liêu, phòng và chống tham nhũng lãng phí”.

Bên cạnh những kết quả đạt được về TTHC như việc thống kê, ràsoát, công bố TTHC…TTHC trong lĩnh vực giáo dục còn có những tồntại, hạn chế như: Công tác phối hợp trong việc rà soát, đánh giá tác độngTTHC trong quá trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật còn chưatốt, một số đơn vị còn chưa chủ động, tích cực trong việc rà soát, đánhgiá tác động và đề xuất phương án đơn giản hóa TTHC; Việc công bố,cập nhật TTHC sửa đổi, bổ sung, thay thế và TTHC mới ban hành vào

cơ sở dữ liệu quốc gia còn chậm so với quy định; bên cạnh đó, tổ chức,

cá nhân (đối tượng chịu tác động của TTHC) khi được xin ý kiến vềTTHC còn chưa chủ động trong việc đóng góp ý kiến, chỉ đến khi TTHC

đi vào cuộc sống có những tồn tại, hạn chế ảnh hưởng trực tiếp đến tổchức, cá nhân thì tổ chức, cá nhân, thậm chí cả truyền thông mới vàocuộc để phê phán, phản đối Điều này dẫn đến hậu quả là bên cạnh nhiềuTTHC đã được đơn giản hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, tổchức, còn tồn tại nhiều TTHC gây khó khăn cho cá nhân, tổ chức Cầnthiết phải nâng cao hiệu quả cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục.Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứuchuyên sâu và đầy đủ về vấn đề này

Từ các lý do trên cho thấy, việc chọn và nghiên cứu đề tài: “Cải

cách thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước về giáo dục” là yêu

cầu khách quan, tất yếu và có giá trị cả về lý luận và thực tiễn.

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là nghiên cứu lý luận,thực tiễn và đề xuất giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao hiệu quảcải cách TTHC trong QLNN về giáo dục, trong đó tập trung vào các giảipháp để đơn giản hóa một số TTHC liên quan trực tiếp đến công táctuyển sinh, thi tuyển viên chức và chế độ chính sách đối với người học

và nhà giáo

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu tổng quan, cơ sở lý luận về cải cách TTHC trongQLNN về giáo dục: Xây dựng, làm rõ các khái niệm về TTHC, cải cáchTTHC trong QLNN về giáo dục; nội dung cải cách TTHC; đặc điểm, vaitrò của TTHC; các yếu tố đảm bảo cải cách TTHC; đồng thời làm rõ cácđặc điểm của QLNN về giáo dục

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn: Đánh giá thực trạng cải cách TTHCtrong QLNN về giáo dục; phân tích các kết quả đạt được, chỉ ra các tồntại, hạn chế, bất cập; đồng thời chỉ ra những nguyên nhân cụ thể củanhững tồn tại, hạn chế, bất cập

- Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách TTHC trongQLNN về giáo dục Trong đó đặc biệt nhấn mạnh những TTHC hiệnđang có nhiều ý kiến khác nhau và ảnh hưởng đến nhiều cá nhân, tổchức

3 Đối tượng nghiên cứu

- Các công trình nghiên cứu khoa học có liên quan đến cải cáchTTHC

- Các văn bản quy phạm pháp luật có quy định về TTHC

- Các văn bản hành chính có liên quan trực tiếp đến TTHC (báocáo, thống kê )

- Thực tiễn cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục

4 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài tập trung phân tích, làm rõ về cơ sở lý luận, thực trạng cải

cách TTHC, đơn giản hóa TTHC trong QLNN về giáo dục;

- Nghiên cứu, phân tích về cải cách TTHC của một số nước trênthế giới từ đó đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả cảicách TTHC trong QLNN về giáo dục

5 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở quán triệt các quan điểm của Đảng, Nhà nước vềCCHC nói chung và cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục nói riêng,

đề tài sử dụng đồng thời các phương pháp nghiên cứu: phương phápluận chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; phương pháp hệthống, phân tích, tổng hợp, so sánh, gắn lý luận với thực tiễn và dự báo

để chọn lọc tri thức khoa học cũng như kinh nghiệm thực tiễn về đơngiản hóa TTHC nói chung, đơn giản hóa TTHC thuộc phạm vi chứcnăng quản lý của Bộ GD&ĐT nói riêng

Bên cạnh đó, đề tài cũng vận dụng phương pháp điều tra qua bảnghỏi tới những đối tượng là công chức, viên chức, người học đã và đangcông tác, học tập trong ngành Giáo dục

6 Đóng góp mới của luận án

- Xây dựng khái niệm cải cách TTHC trong QLNN về giáo dụcnhằm thống nhất nhận thức trong thực hiện cải cách TTHC đối với lĩnhvực này ở Bộ GD&ĐT

- Đánh giá được thực trạng cải cách TTHC trong QLNN về giáodục từ năm 2008 đến năm 2015 Chỉ ra những tồn tại, bất cập về: cải cáchTTHC, ban hành văn bản quy phạm có quy định TTHC

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cải cách TTHCtrong QLNN về giáo dục, bao gồm: 1) Tăng cường công tác chỉ đạo,triển khai cải cách thủ tục hành chính của Bộ Giáo dục và Đào tạo đốivới các cơ quan, đơn vị; 2) Đổi mới, nâng cao năng lực đội ngũ côngchức, viên chức ngành Giáo dục trong việc thực hiện thủ tục hànhchính; 3) Hoàn thiện và nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý nhànước về giáo dục trong công tác phối hợp xây dựng, ban hành văn bảnquy phạm pháp luật có quy định về thủ tục hành chính; 4) Đẩy mạnhứng dụng công nghệ thông tin và công tác truyền thông trong giải

quyết thủ tục hành chính; 5) Giải pháp cải cách một số thủ tục hànhchính trọng tâm trong quản lý nhà nước về giáo dục.

7 Cấu trúc và nội dung luận án

Gồm phần mở đầu, 4 chương nội dung, kết luận, kiến nghị, danhmục tài liệu tham khảo và phụ lục Cụ thể, bốn chương nội dung củaluận án là:

Chương 1 - Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Nêu tổng quan khoa học của vấn đề nghiên cứu trong và ngoàinước có liên quan, từ đó rút ra những nội dung luận án cần tập trungnghiên cứu

Chương 2 - Cơ sở lý luận về cải cách thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước về giáo dục

Chương này tập trung phân tích và làm rõ các cơ sở lý luận, baogồm: các khái niệm công cụ và các vấn đề có liên quan đến đối tượng vànội dung cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục

Chương 3 - Thực trạng cải cách thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước về giáo dục

Đánh giá thực trạng cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục,trong đó tập trung vào thực trạng cải cách TTHC trong ngành Giáo dục;phân tích những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện

Từ đó làm cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp cải cách TTHCtrong QLNN về giáo dục ở chương 4

Chương 4 - Một số giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước về giáo dục

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, chương này tập trung đề xuất vàphân tích làm rõ các giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách TTHC trongQLNN về giáo dục

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam

Cải cách TTHC là một trong những nhiệm vụ trọng tâm củaCCHC, là một quá trình tìm tòi sáng tạo không ngừng, liên tục trong quátrình đổi mới từ Đại hội VI (năm 1986) đến nay Điều này được thể hiện

rõ trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng, trong chỉ đạo, điều hành củaChính phủ, từ việc ban hành văn bản đến chỉ đạo thực hiện trên thực tế:

Ngay từ Đại hội VI, Đảng ta đã đề ra chủ trương cải cách lớn về tổchức bộ máy Đại hội VII, xác định tiếp tục cải cách bộ máy Nhà nước

và đề ra những nhiệm vụ sửa đổi Hiến pháp, cải tiến tổ chức hoạt độngcủa Quốc hội, Chính phủ và chính quyền địa phương

Ngày 17/9/2001, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số136/2001/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình tổng thể CCHC nhà nướcgiai đoạn 2001-2010 Một trong những nội dung của cải cách thể chế đó

là: “Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính nhằm bảo đảm tính pháp lý,

hiệu quả, minh bạch và công bằng trong khi giải quyết công việc hành chính Loại bỏ những thủ tục rườm rà, chồng chéo dễ bị lợi dụng để tham nhũng, gây khó khăn cho dân Mở rộng cải cách thủ tục hành chính trong tất cả các lĩnh vực, xóa bỏ kịp thời những quy định không cần thiết về cấp phép và thanh tra, kiểm tra, kiểm soát, kiểm dịch, giám định”.

Gần đây nhất, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số

19-2016/NQ-CP ngày 28 tháng 4 năm 2016 về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cảithiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia hainăm 2016-2017, định hướng đến năm 2020

Tóm lại, có thể khẳng định cải cách hành chính nói chung, cải cáchTTHC nói riêng luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, làchủ trương nhất quán trong suốt 30 năm kể từ khi đổi mới đến nay.Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong cải cách hànhchính trong đó có cải cách TTHC, qua đó từng bước nâng cao chấtlượng phục vụ nhân dân, cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy kinh

tế phát triển

Từ cơ sở lý luận trên cho thấy việc thực hiện cải cách TTHC trongquản lý nhà nước về giáo dục là có cơ sở chính trị và pháp lý nhằm thựchiện chủ trương chung về CCHC của Đảng và Nhà nước.

1.2 Các công trình nghiên cứu có liên quan

1.2.1 Về thủ tục hành chính

Hiện nay có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã

đề cập đến thủ tục hành chính Tác giả luận án có thể kể đến một số tàiliệu liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến TTHC như sau:

* Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

- Cải cách thủ tục hành chính ở Pennsylvania - Administrativeprocedure reform in Pennsylvania; Cải cách hành chính ở những quốc giađang phát triển - Administrative Reform in Developing Nations; Tư duylại về Quản lý hành chính ở Đông Nam Á - Re-Thinking AdministrativeReforms in Southeast Asia; Một lý thuyết dự phòng của cải cách hành chính

ở Ontario và Ghana - "Getting the State Right": A Contingency Theory ofAdministrative Reforms in Ontario and Ghana

- Một số vấn đề rút ra từ các công trình trên:

+ Khi nghiên cứu các tài liệu có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếpđến cải cách TTHC của một số quốc gia trên thế giới Một điều nhậnthấy rõ nhất là hầu hết các quốc gia đều quan tâm đến CCHC, và xemđây là một nội dung quan trọng trong tổ chức và hoạt động của bộ máynhà nước Toàn cầu hóa và kinh tế thị trường đòi hỏi nền hành chínhphải có những cải cách phù hợp với quy luật của kinh tế thị trường, đólà: cạnh tranh, cung - cầu, dựa trên các tiêu chí về năng suất - chấtlượng - hiệu quả Nhiều quốc gia đã xem CCHC là nhu cầu tất yếu củanền kinh tế, một mũi đột phá nhằm thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao sứccạnh tranh của nền kinh tế, đẩy mạnh dân chủ và góp phần nâng caochất lượng đời sống của người dân

+ Hầu hết các quốc gia đều coi CCHC là một công việc thườngxuyên và cấp thiết, vì đây là nhu cầu thực tiễn, khách quan của một xã hộiphát triển Có thể khẳng định rằng, cơ chế quản lý hành chính tập trung,quan liêu, bao cấp ngày càng bộc lộ nhiều yếu điểm, hạn chế, kém hiệu

quả và lỗi thời, duy trì cơ chế này trong xu thế hội nhập và phát triển củathế giới là kìm hãm phát triển, gây tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế

- xã hội, ảnh hưởng xấu đến việc huy động nội lực và thu hút đầu tư nướcngoài, tự đánh mất lợi thế khi tham gia quá trình hội nhập khu vực vàquốc tế

Như vậy, trong quá trình nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến TTHC của các nước, cho đến nay chưa có một công trình nước ngoài nào nghiên cứu chuyên sâu về cải cách TTHC trong quản lý nhà nước

về giáo dục Hoạt động cải cách TTHC chỉ được đề cập thông qua các bài viết khoa học về cải cách TTHC trong lĩnh vực tư pháp, hành chính.

* Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam

Bên cạnh các công trình nghiên cứu về TTHC ở nước ngoài, tạiViệt Nam có nhiều công trình nghiên cứu có liên quan về TTHC, cụ thểnhư:

- Về sách chuyên khảo:

Luật Hiến pháp Việt Nam, Nguyễn Đăng Dung, Ngô Đức Tuấn,1993; Giáo trình thủ tục hành chính, Học viện Hành chính Quốc gia,Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 2012; Giáo trình quản lý nhà nước côngchức cao cấp, Học viện hành chính Quốc gia, Hà Nội, 1998; “Lực cản vàđộng lực CCHC ở thành phố Hồ Chí Minh” của Hồ Bá Thâm do nhàxuất bản tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2008; NguyễnDuy Gia với “Cải cách nền hành chính quốc gia ở nước ta” do nhà xuấtbản chính trị quốc gia xuất bản năm 1998 và “Nâng cao quyền lực, nănglực, hiệu lực quản lý Nhà nước”, nhà xuất bản chính trị quốc gia xuấtbản năm 2005; “Các giải pháp thúc đẩy cải cách hành chính ở ViệtNam” của tác giả Nguyễn Ngọc Hiến, nhà xuất bản chính trị quốc giaxuất bản 2001; Cải cách thủ tục hành chính và đổi mới công tác hảiquan, Tổng cục Hải quan, Nxb Tài chính, Hà Nội, 1995; Nền hành chính

và cải cách hành chính của Nhật bản, Việt Nam và Trung Quốc, DươngPhú Hiệp, Nguyễn Đăng Dung (chủ biên), Trung tâm nghiên cứu Nhậtbản, Hà Nội, 1996; Nhập môn hành chính chính trị quốc gia, Đinh VănMậu, Phạm Hồng Thái, Nxb thành phố Hồ Chí Minh, 1996;

Trong những tài liệu trên, các tác giả đã đưa ra cơ sở lý luận của cải cách TTHC, những khó khăn, bất cập hiện nay trong các TTHC đang là rào cản sự phát triển kinh tế - xã hội và đưa ra các khuyến nghị

về cải cách TTHC Tuy nhiên, không có tác giả nào đề cập đến cải cách TTHC trong quản lý nhà nước về giáo dục.

Kết quả nghiên cứu của các công trình trên là cơ sở, nền tảng cho việc nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực tiễn và giải pháp cải cách TTHC trong quản lý nhà nước về giáo dục.

- Các luận án tiến sĩ có liên quan:

Về cải cách TTHC có luận án của Đậu Thế Tụng với đề tài “Cácgiải pháp để thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính trong hoạt động củacác trường đại học công lập ở Việt Nam” hoàn thành tại Học viện hànhchính quốc gia, 2014; Luận án của Trần Thanh Phương với đề tài “Thủtục hành chính trong hoạt động của Uỷ ban nhân dân huyện” hoàn thànhnăm 2004; Luận án của Vũ Trọng Hách với đề tài “Hoàn thiện quản lýnhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự” hoàn thành năm 2004; …

Ở các luận án này, các tác giả đã nghiên cứu những vấn đề lý luận,thực tiễn và đề xuất những giải pháp để nâng cao hiệu quả CCHC nóichung, cải cách TTHC nói riêng như: Khái niệm TTHC; bản chất củaTTHC; đặc điểm của TTHC; các nguyên tắc của TTHC trong hoạt độngquản lý nhà nước; vị trí, vai trò của TTHC trong quản lý hành chính nhànước Tuy nhiên, các luận án không có đề cập gì đến cải cách TTHC

trong QLNN về giáo dục Cụ thể như sau:

- Bên cạnh các công trình nghiên cứu trên, có nhiều bài báo khoahọc đi sâu phân tích làm rõ thực về lý luận, thực trạng và giải pháp nângcao hiệu quả CCHC, cải cách TTHC và liên quan đến lĩnh vực tác giả

nghiên cứu như: “Một số ý kiến về cải cách thủ tục hành chính hiện

nay”, Vũ Thư, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, 1997; “Luận về thủ tục hành chính hiện nay”, GS.TS Nguyễn Hữu Khiển, Tạp chí Tổ chức nhà

nước, 2010; “Kiểm soát chất lượng quy định thủ tục hành chính thông

qua đánh giá tác động”, TS Lê Vệ Quốc, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật,

2013; “Hậu Giang với việc cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực tư

pháp”, Trần Thị Mai, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 10/2013; “Khái niệm và đặc điểm của thủ tục hành chính”, Trần Thanh Phương, Tạp chí

Nhà nước và pháp luật, số 11 (175), 2002; “Một số ý kiến về cải cách

thủ tục hành chính hiện nay”, Lê Hồng Sơn, Tạp chí Nhà nước và pháp

luật, số 7 năm 1997; …

Trong các bài viết, các tác giả trình bày quan niệm khác nhau về TTHC, thực trạng, giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách TTHC trên từng địa bàn, lĩnh vực khác nhau Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu về cải cách TTHC đối với Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền quản lý ngành, lĩnh vực ở Trung ương nói chung và cải cách TTHC trong quản lý nhà nước về giáo dục nói riêng Theo đó, các vấn đề như: nội dung, yêu cầu giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách TTHC về giáo dục được hiểu như thế nào là những vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu làm rõ.

1.2.2 Về thủ tục hành chính trong giáo dục

Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau:

Luận án của Đậu Thế Tụng với đề tài “Các giải pháp để thúc đẩy cảicách thủ tục hành chính trong hoạt động của các trường đại học công lập ởViệt Nam” hoàn thành tại Học viện hành chính quốc gia năm 2014; Luận

án của Lê Thị Kim Dung với đề tài “Hoàn thiện pháp luật về giáo dục ởViệt Nam hiện nay” hoàn thành tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nộinăm 2004; Luận án của Nguyễn Đức Cường với đề tài “Hoàn thiện phápluật về quản lý các trường đại học, cao đẳng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáodục đại học ở Việt Nam hiện nay” hoàn thành tại Học viện Khoa học xãhội năm 2009; Luận án của Nguyễn Thị Thu Hà với đề tài “Nâng cao hiệulực quản lý nhà nước về giáo dục đại học” hoàn thành năm 2012

Trong các luận án, chưa có một công trình nào nghiên cứu sâu về cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục Các luận án chủ yếu nghiên cứu về cải cách TTHC trong phạm vi hẹp (tại một đơn vị, một địa phương ).

Các công trình, bài viết, luận án có liên quan đến TTHC và TTHC

về giáo dục ở trong nước và nước ngoài đã ít nhiều đi sâu phân tích làm

rõ các nội dung về TTHC Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nàonghiên cứu sâu, đầy đủ về TTHC trong QLNN về giáo dục Có chăng,các công trình nghiên cứu chỉ đề cập đến TTHC và cải cách TTHC ởmột phạm vi nhất định (tỉnh, thành phố, bậc học…).

Nhiệm vụ của Luận án đó là tiếp tục nghiên cứu làm rõ khái niệm

về TTHC trong QLNN về giáo dục; thực trạng và những giải pháp góp phần đơn giản hóa TTHC trong QLNN về giáo dục Qua đó góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp có thể tiếp cận, thực hiện TTHC trong QLNN về giáo dục.

1.3 Những nghiên cứu của tác giả có liên quan đến đề tài luận án

Năm 2016, tác giả có bài viết “Nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục

hành chính trong quản lý nhà nước về giáo dục” đăng trên Tạp chí Dân

chủ và Pháp luật, số 12 (297) tháng 12/2016 Năm 2017, tác giả có đề tài

nghiên cứu “Những yếu tố ảnh hưởng đến cải cách thủ tục hành chính

trong quản lý nhà nước về giáo dục” (Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số

3 (300) tháng 3/2017;…

Toàn bộ các nghiên cứu trên được tác giả sử dụng trình bày rõ hơntrong phần thực trạng và những giải pháp nâng cao hiệu quả cải cáchTTHC trong QLNN về giáo dục của luận án

1.4 Những vấn đề luận án cần nghiên cứu giải quyết

Tác giả luận án kế thừa và phát triển các kết quả nghiên cứu vềTTHC, cải cách TTHC Đồng thời xuất phát từ yêu cầu thực tiễn cầnnâng cao hiệu quả cải cách TTHC trong quản lý nhà nước về giáo dục,luận án sẽ tiếp tục giải quyết một số nội dung cụ thể sau:

- Về lý luận:

+ Luận án cần tập trung làm rõ nội dung, các yếu tố ảnh hưởngtrực tiếp hoặc gián tiếp đến cải cách TTHC trong quản lý nhà nước vềgiáo dục;

+ Luận án cũng cần tập trung làm rõ những TTHC hiện hành trongquản lý nhà nước về giáo dục đang cản trở người dân và doanh nghiệpthực hiện quyền về giáo dục và đào tạo

- Về phương diện thực tiễn:

+ Tác giả luận án làm rõ thực trạng về TTHC; những TTHC trongQLNN về giáo dục cần đơn giản hóa (sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãibỏ);

+ Những giải pháp cụ thể, phù hợp trong giai đoạn hiện nay đểnâng cao hiệu quả cải cách TTHC trong QLNN về giáo dục

- Tiêu chí để đánh giá kết quả cải cách TTHC trong QLNN về giáodục: Tổng số tục hành chính được đề xuất đơn giản hóa (bao gồm cả sốlượng TTHC, mẫu hồ sơ, số lượng hồ sơ, yêu cầu, điều kiện…) đượcsửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ: Đạt tỷ lệ đơn giản hóa tối thiểu là30% so với quy định hiện hành

Kết luận chương 1

1 TTHC hiểu theo nghĩa chung nhất là trình tự, cách thức tổ chức

thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước, theo đó cơ quan, cán

bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ, cá nhân, tổ chức thực hiện quyền,nghĩa vụ theo quy định của pháp luật trong quá trình giải quyết các côngviệc quản lý hành chính nhà nước Cải cách hành chính nói chung, cảicách TTHC trong QLNN về giáo dục nói riêng cần phải được đặt ra nhưmột yêu cầu cấp thiết, trọng tâm

TTHC đơn giản, nhanh gọn, phù hợp không chỉ nhằm thỏa mãnnhu cầu của người dân, tổ chức trong nước mà còn là lợi thế cạnh tranh,thu hút vốn đầu tư nước ngoài góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế,phát triển dân chủ và các mặt khác của đời sống xã hội

2 Qua việc tìm hiểu, tổng hợp các công trình nghiên cứu khoa học

trong và ngoài nước tác giả nhận thấy kết quả nghiên cứu có liên quanđến TTHC chủ yếu tập trung vào một số nội dung sau đây:

Những vấn đề lý luận chung về TTHC: Các công trình nghiên cứukhi đề cập đến những vấn đề lý luận chung về TTHC đã đề cập đến cácnội dung như: Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của TTHC; phân loạiTTHC; nguyên tắc xây dựng và yêu cầu, nghĩa vụ thực hiện TTHC

Về hoạt động cải cách TTHC: Các công trình nghiên cứu về cảicách TTHC trọng tâm gồm một số cuốn sách chuyên khảo “Các giải

pháp thúc đẩy cải cách hành chính ở Việt Nam” “Nền hành chính và cảicách hành chính của Nhật Bản, Việt Nam và Trung Quốc”; và gần đâynhất là “Giáo trình thủ tục hành chính” đã đề cập đến một số tồn tại, hạnchế, nguyên nhân và yêu cầu cần thiết phải cải cách TTHC.

Bên cạnh các sách chuyên khảo, có một số bài viết về TTHC như:

“Một số ý kiến về cải cách thủ tục hành chính hiện nay”; “Luận về thủtục hành chính hiện nay”; “Kiểm soát chất lượng quy định thủ tục hànhchính thông qua đánh giá tác động”; “Khái niệm và đặc điểm của thủ tụchành chính” Các bài viết trên cũng bàn về khái niệm, đặc điểm củaTTHC; những bất cập của TTHC, nguyên tắc, yêu cầu của việc cải cáchcác TTHC; sự cần thiết kiểm soát chất lượng quy định TTHC thông quađánh giá tác động

3 Qua nghiên cứu tổng quan các công trình nghiên cứu khoa học

về TTHC trong nước và nước ngoài, qua hệ thống hóa các quan điểmkhoa học, tác giả luận án sẽ bày tỏ những quan điểm cá nhân và luận giảinhững vấn đề còn đang tồn tại, vướng mắc chưa giải quyết được về cảicách TTHC trong QLNN về giáo dục

Tác giả cũng đồng tình với những nhận định trong các công trìnhnghiên cứu trên Tuy nhiên, tác giả cho rằng cần chỉ rõ những tồn tại,hạn chế trọng từng lĩnh vực cụ thể trong đó có lĩnh vực giáo dục Nhất làthực trạng về xây dựng, ban hành, kiểm soát và xử lý vi phạm về TTHCtrong QLNN về giáo dục

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC

2.1 Những vấn đề cơ bản về thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước về giáo dục

2.1.1 Khái niệm thủ tục, thủ tục hành chính

* Khái niệm thủ tục

Thủ tục đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành bộ máy hànhchính nhà nước cũng như bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ

chức, cá nhân Bất kỳ hoạt động quản lý nhà nước nào cũng đều đượctiến hành theo những thủ tục nhất định.

* Khái niệm thủ tục hành chính

Khái niệm TTHC theo tác giả luận án được hiểu là thủ tục trong đóquy định về trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ, thời hạn giải quyết vàyêu cầu, điều kiện, phí, lệ phí (trường hợp TTHC phải có) do cơ quannhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụthể liên quan đến cá nhân, tổ chức nhằm đạt được một kết quả cụ thểtrong quản lý nhà nước

Tuy nhiên, tùy từng lĩnh vực cụ thể khác nhau (giáo dục vào đàotạo; khoa học, công nghệ; giao thông vận tải; thông tin truyền thông…)trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ, yêu cầu, điều kiện, phí, lệ phí đượcquy định khác nhau

cơ quan ngang Bộ );

Thứ tư, TTHC rất đa dạng, phức tạp và có tính mềm dẻo, linh hoạt;

Thứ năm, TTHC khi triển khai thực hiện phụ thuộc nhiều vào con người.

2.1.3 Vai trò của thủ tục hành chính

Thứ nhất, TTHC là nhân tố bảo đảm sự hoạt động chặt chẽ, thuận

lợi, đúng chức năng quản lý hành chính của Bộ máy nhà nước

Thứ hai, TTHC bảo đảm sự đầy đủ, tính toàn diện và tính khách

quan của việc phân tích vấn đề và nghiên cứu tình huống của những sựviệc cụ thể

Thứ ba, TTHC giúp cho việc phát triển nguyên tắc dân chủ trong

quản lý, tính công khai và sự kiểm tra của dư luận xã hội

Thứ tư, TTHC tiết kiệm sức lực, phương tiện và thời gian của viên

chức trong bộ máy nhà nước

Thứ năm, TTHC giúp cho việc đưa vào cuộc sống nguyên tắc trách

nhiệm của từng cơ quan, cá nhân, tổ chức đối với công việc được giao

2.1.4 Quản lý nhà nước về giáo dục

* Khái niệm quản lý

Quản lý được hiểu là hoạt động nhằm tác động một cách có tổchức và định hướng của chủ thể quản lý vào một đối tượng nhất định đểđiều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi của con người nhằm duy trìtính ổn định và phát triển của đối tượng theo những mục tiêu đã định.Với cách diễn đạt như vậy thì quản lý bao gồm các yếu tố (Chủ thể quản

lý, khách thể quản lý, đối tượng quản lý, mục tiêu quản lý)

* Khái niệm quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước là sự chỉ huy, điều hành để thực thi quyền lựcnhà nước; là tổng thể về thể chế, pháp luật, quy tắc về tổ chức và cán bộcủa bộ máy nhà nước có trách nhiệm quản lý công việc hàng ngày củaNhà nước do tất cả các cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp và tưpháp) có tư cách pháp nhân công pháp (công quyền) tiến hành bằng cácvăn bản quy phạm pháp luật để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ vàquyền hạn mà Nhà nước đã giao cho trong việc tổ chức và điều chỉnhcác quan hệ xã hội và hành vi của công dân

* Đặc điểm của quản lý nhà nước

* Khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục

Giáo dục được hiểu là một quá trình được tổ chức một cách cómục đích, có kế hoạch nhằm truyền lại và lĩnh hội những tri thức đượctích lũy của con người

Quản lý nhà nước về giáo dục chính là việc nhà nước thực hiệnquyền lực công để điều hành, điều chỉnh toàn bộ các hoạt động giáo dụctrong phạm vi toàn xã hội để thực hiện mục tiêu giáo dục Hay nói khác

đi quản lý nhà nước về giáo dục là sự quản lý của các cơ quan quyền lực