Luận văn quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông huyện lý nhân, tỉnh hà nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 NGUYỄN KHÁNH HÒA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN LÝ NHÂN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN KHÁNH HÒA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN KHÁNH HÒA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành: Quản lí giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Trần Quốc Thành

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn GS.TS Trần Quốc Thành,

người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo, động viên tôi trong thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn các thầy giáo, cô giáo và Hội đồng khoa học trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tham gia giảng dạy, tư vấn, giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nam; Các đồng chí lãnh đạo và đồng nghiệp các trường THPT huyện Lý Nhân, tỉnh

Hà Nam đã giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập, nghiên cứu Tôi xin bày tỏ tình cảm sâu sắc tới gia đình, người thân và bạn bè đã ủng hộ, động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn này

Trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn, dù đã rất cố gắng, song luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong các thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và những người quan tâm đến vấn đề nghiên cứu đóng góp ý kiến để luận văn

Hà Nội, ngày 20 tháng 7 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Khánh Hòa

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn: “Quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy

học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam” là công trình nghiên cứu của cá nhân, được thực

hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, khảo sát tình hình thực tiễn và dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Trần Quốc Thành, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1 Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác Tôi cũng xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 20 tháng 7 năm 2018

TÁC GIẢ

Nguyễn Khánh Hòa

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

BẢNG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 9

1.2 Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu 12

1.2.1 Quản lý 12

1.2.2 Trường trung học phổ thông và quản lý trường trung học phổ thông 13

1.2.3 Quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học 13

1.2.4 Dạy học định hướng phát triển năng lực 15

1.2.5 Phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực 17

1.2.6 Bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực 20

1.3 Hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông 21 1.3.1 Đặc điểm hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên ở trường trung học phổ thông 21

1.3.2 Hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên 21

1.3.3 Các điều kiện phục vụ hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên 23

1.4 Nội dung quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên của hiệu trưởng trường trung học phổ thông 23

1.4.1 Quản lý nội dung, chương trình bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên 23

1.4.2 Quản lý nhân sự hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh 25

1.4.3 Quản lý nguồn lực bồi dưỡng phương pháp dạy học cho GV 30

1.4.4 Quản lý đánh giá kết quả bồi dưỡng cho giáo viên 32

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực HS ở trường THPT 33

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 33

1.5.2 Các yếu tố khách quan 35

Tiểu kết chương 1 36

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM 37

2.1 Tổ chức nghiên cứu thực trạng 37

2.1.1 Mục đích nghiên cứu 37

2.1.2 Nội dung nghiên cứu 37

2.1.3 Phương pháp nghiên cứu 37

2.1.4 Địa bàn nghiên cứu 38

2.1.5 Đối tượng khảo sát 38

2.2 Tình hình giáo dục trung học phổ thông ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 38

2.2.1 Đặc điểm kinh tế xã hội của huyện Lý Nhân 38

2.2.2 Giáo dục cấp trung học phổ thông 38

2.3 Thực trạng hoạt động bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT của huyện Lý Nhân 41

2.3.1 Thực trạng hoạt động dạy và hoạt động học 41

2.3.2 Thực trạng cơ sở vật chất thiết bị dạy học và sử dụng phương tiện, thiết bị 45

2.4 Thực trạng quản lý công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiếp cận theo hướng phát triển năng lực 47

2.4.1 Chiến lược giáo dục của các trường 47

2.4.2 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng của quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh 49

2.4.3 Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên 54

2.4.4 Sử dụng các công cụ đánh giá của Hiệu trưởng 57

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực HS cho GV các trường THPT huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 59

2.5.1 Các yếu tố chủ quan 59

2.5.2 Các yếu tố khách quan 61

2.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 62

2.6.1 Ưu điểm 62

2.6.2 Hạn chế 63

2.6.3 Nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế 64

Tiểu kết chương 2 65

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM 66

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 66

3.1.1 Đảm bảo sự đóng góp tích cực của các biện pháp vào việc đổi mới bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên 66

3.1.2 Đảm bảo tính phù hợp với điều kiện thực tế của các trường và đội ngũ giáo viên 66

3.1.3 Đảm bảo tính thiết thực, khả thi 66

3.1.4 Đảm bảo tính kế thừa và có thể vận dụng lâu dài 67

3.1.5 Phải bám sát yêu cầu đổi mới giáo dục và chương trình giáo dục trung học phổ thông 68

3.2 Các biện pháp quản lý cụ thể 68

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 68

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học cho đội ngũ giáo viên 72

3.2.3 Xây dựng các công cụ quản lý, đánh giá khách quan hoạt động bồi dưỡng của giáo viên 75

3.2.4 Đầu tư cơ sở vật chất phục vụ hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên 80

3.2.5 Đổi mới việc đánh giá kết quả bồi dưỡng PPDH cho GV 83

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 88

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 89

3.4.1 Các bước tiến hành khảo nghiệm 89

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 89

Tiểu kết chương 3 65

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99 PHỤ LỤC

BẢNG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

GV

HS THPT PPDH STT KTĐG TBDH ĐNGV QLGD

GD

BD

NL

Giáo viên Học sinh Trung học phổ thông Phương pháp dạy học

Số thứ tự Kiểm tra, đánh giá Thiết bị dạy học Đội ngũ giáo viên Quản lí giáo dục Giáo dục

Bồi dưỡng Năng lực

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Đội ngũ giáo viên các trường năm học 2017 - 2018 39

Bảng 2.2: Kết quả giáo dục học sinh năm học 2017 - 2018 39

Bảng 2.3: Cơ sở vật chất và các thiết bị dạy học cơ bản các trường trung học phổ thông huyện Lý Nhân, năm học 2017 - 2018 40

Bảng 2.4: Thực trạng thực hiện nội dung dạy học phát triển năng lực HS 41

Bảng 2.5: Thực trạng sử dụng các PPDH phát triển năng lực HS 42

Bảng 2.7: Thực trạng việc KTĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực HS 44

Bảng 2.8: Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học năm học 2017 - 2018 45

Bảng 2.9: Thực trạng sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học định hướng phát triển năng lực HS 46

Bảng 2.10: Khảo sát nhận thức của cán bộ quản lý về chiến lược giáo dục nhà trường giai đoạn 2015 - 2020 48

Bảng 2.11: Khảo sát đánh giá của GV về chiến lược giáo dục nhà trường giai đoạn 2015 - 2020 49

Bảng 2.12: Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về hoạt động quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh 50 Bảng 2.13: Đánh giá của GV về thực hiện các hoạt động quản lý bồi dưỡng PPDH cho GV 52

Bảng 2 14: Kết quả khảo sát sự đánh giá của cán bộ quản lý đối với đội ngũ GV trong công tác bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực HS 53

Bảng 2.15: Kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh 54

Bảng 2.16: Chỉ đạo của Hiệu trưởng về hình thức bồi dưỡng PPDH cho GV 56

Bảng 2.17 Khảo sát mức độ sử dụng các công cụ đánh giá của Hiệu trưởng về công tác bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực của HS cho GV 57

Bảng 3.1: Kết quả khảo sát tính cần thiết của các biện pháp 90

Bảng 3.2: Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp 92

Bảng 3.3: Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 94

BẢNG DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ

Sơ đồ 3.1: Mối quan hệ giữa các biện pháp 88 Biểu đồ 3.1: Biểu đồ khảo sát tính cần thiết của các biện pháp 90 Biểu đồ 3.2: Biểu đồ khảo sát tính khả thi của các biện pháp 92

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Do yêu cầu ngày càng cao trong phát triển đất nước, đổi mới giáo dục và đào tạo đang là vấn đề cấp thiết được toàn xã hội đặc biệt quan tâm Chúng ta đang hướng đến thực hiện chuyển từ chương trình giáo dục định hướng nội dung sang chương trình giáo dục định hướng phát triển phẩm chất năng lực cho học sinh các cấp Trong dạy học ở trường phổ thông, việc đổi mới phương pháp, cập nhật những thông tin mới luôn được đặt ra cho cả thầy và trò Việc lựa chọn các giải pháp phù hợp, chuẩn bị nội dung chương trình, tâm lý cho thầy và trò là những yếu tố quyết định để thực hiện công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo

Đối với việc đổi mới chương trình giáo dục (GD) thì đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một vấn đề cấp bách PPDH mới phải được chuyển từ phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp dạy học tích cực, tức là làm thay đổi mối quan hệ giáo viên - học sinh Từ chỗ giáo viên (GV) giữ vị trí chủ đạo cung cấp thông tin kiến thức học sinh (HS), chuyển sang lấy HS là chủ thể nhận thức; GV có vai trò tổ chức các hoạt động nhận thức của HS theo hướng tiếp cận người học, dạy cách học thông qua quá trình dạy, tạo ra năng lực (NL) học tập cho học sinh, qua đó vừa phát huy tính tích cực, vừa rèn luyện phương pháp tự học, tự sáng tạo

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: "Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt” và “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam" [NQ29] Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 định hướng: "Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược"

Vì vậy có thể khẳng định đổi mới là yêu cầu cấp thiết của toàn ngành giáo dục

và đào tạo, trong đó việc đổi mới chương trình giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học là lĩnh vực quan trọng

Để thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục thì đổi mới quản lý giáo dục (QLGD) là một giải pháp quan trọng Bên cạnh việc đổi mới quản lý giáo dục cho phù hợp với yêu cầu và nội dung đổi mới chương trình và phương pháp dạy học, quản lý bồi dưỡng (BD) phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên là rất cần thiết

Trong thực tế dạy học, giáo viên phải sử dụng các phương pháp dạy học Hệ thống các phương pháp dạy học cũ vẫn được sử dụng trên tất cả các nhà trường, nhưng các phương pháp đó đã lạc hậu, không đáp ứng được yêu cầu hiện tại Các phương pháp dạy học tích cực (được coi là các phương pháp mới) đã được giáo viên

sử dụng Tuy nhiên ngành giáo dục chưa có những quy định cụ thể, chưa có sự kiểm chứng đánh giá trên phạm vi cả nước Việc sử dụng các phương pháp này đòi hỏi nhiều thời gian hơn, cơ sở vật chất nhiều và hiện đại hơn, độ khó cũng cao hơn Vì vậy, việc sử dụng các phương pháp dạy học mới đã được triển khai rộng rãi song không bài bản, thường xuyên, còn mang màu sắc phong trào nên không phát huy được hết hiệu quả Theo đó, công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên cũng chưa khoa học, chặt chẽ, không thống nhất Trong khi

đó, dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh là yêu cầu bắt buộc của đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, mà muốn thực hiện điều đó thì việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực là hết sức cần thiết

Cấp trung học phổ thông (THPT) là cấp học then chốt, nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, đảm nhiệm giai đoạn cuối cùng của giáo dục phổ thông Do đó, đổi mới PP dạy và học nhằm rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống khác nhau trong học tập và thực tiễn cuộc sống, để tác động đến tình cảm, đem lại sự hứng thú trong học tập cho HS Từ đó, đòi hỏi cần phải có những thay đổi quan trọng về nội dung và PPDH nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đề ra

Để đạt được mục tiêu giáo dục, đổi mới trong công tác quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên là khâu đột phá

để nâng cao chất lượng học tập

Thực tế trong quá trình học tập, HS còn thụ động tiếp thu kiến thức, vì thế cần phải nghiên cứu và tổ chức các hoạt động dạy học tích cực nhằm kích thích tư duy,

sự sáng tạo, sự hợp tác làm việc của HS

Lý Nhân là một huyện thuộc tỉnh Hà Nam, một địa bàn nông thôn, dân cư đông đúc và có bề dày về truyền thống cũng như thành tích giáo dục Các trường THPT trong huyện đã có nhiều cố gắng nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu của địa phương Trong một số năm gần đây, các trường đã triển khai thực hiện nhiệm vụ đổi mới Tuy nhiên, qua tìm hiểu và khảo sát, tôi thấy công tác quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho đội ngũ giáo viên ở các trường trong huyện còn khá mới, chưa hệ thống và chưa hiệu quả, còn những bất cập Các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng áp dụng chưa có tính khoa học, đồng bộ, chưa đáp ứng được sự phát triển chung của ngành và của xã hội Việc trau dồi, bổ sung, rút kinh nghiệm kịp thời để có những giải pháp khắc phục những hạn chế và đáp ứng những yêu cầu của sự phát triển của kinh tế, văn hoá, giáo dục hiện nay của nước nhà là việc làm cấp thiết

Từ những lý do nêu trên, tôi lựa chọn nghiên cứu “Quản lý hoạt động bồi dưỡng

phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam” làm đề tài luận văn của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lí luận và thực tiễn quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông trong huyện đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các thành tố của quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên các trường THPT huyện Lý Nhân đã đạt được những kết quả nhất định Nhưng trước yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay, việc bồi dưỡng PPDH cho giáo viên THPT vẫn bộc lộ một số bất cập Các bất cập có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó

có nguyên nhân do các biện pháp quản lý chưa phù hợp, việc tổ chức bồi dưỡng chưa hiệu quả Nếu phân tích rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, thiết kế được kế hoạch, triển khai tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế, đặc điểm giáo viên THPT của huyện thì có thể đề xuất được các biện pháp phù hợp cho việc quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên THPT huyện Lý Nhân và có thể nâng cao được hiệu quả quản lý hoạt động này

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy

học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học

định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông ở huyện

Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định

hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài xác định chủ thể của các biện pháp quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên là hiệu trưởng các trường trung học phổ thông ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

Đề tài chỉ sử dụng các số liệu ở 4 trường trung học phổ thông huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam trong hai năm học: 2016-2017 và 2017-2018

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phương pháp này để phân tích, tổng hợp các tài liệu, sách báo và các công trình nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên ở trường

trung học phổ thông để xây dựng cơ sở lý luận cho luận văn

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát các hoạt động dạy học của GV khi thực hiện các biện pháp quản lý của hiệu trưởng nhà trường

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Xây dựng phiếu hỏi, nghiên cứu về biện pháp quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên của hiệu trưởng các trường trung học phổ thông ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn, tham khảo các ý kiến của chuyên viên, cán bộ quản lý sở Giáo dục

và Đào tạo Hà Nam, hiệu trưởng các trường THPT về quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên Thu thập dữ liệu về quá trình quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên Thông qua đó làm sáng tỏ những điều chưa nhận ra khi tiến hành quan sát… nhằm bổ sung các thông tin phục vụ cho kết quả điều tra

7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Thông qua các văn bản, kế hoạch, hồ sơ tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra hoạt động dạy học tích hợp của hiệu trưởng các trường THPT trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh

Hà Nam để phát hiện các biện pháp của hiệu trưởng đã thực hiện

7.2.5 Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

Xin ý kiến của các chuyên gia (CBQL và GV) về các vấn đề như đánh giá thực trạng, kiểm nghiệm tính hợp lý và khả thi của các biện pháp được đề xuất…

7.2.6 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Kết hợp lý luận với thực tế, tổng kết kinh nghiệm của các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện về công tác quản lý quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh cho giáo viên Phương pháp này dùng để đánh giá mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên

đã đề xuất

7.3 Phương pháp xử lý số liệu

Sử dụng toán học xử lí các số liệu thống kê để tìm ra thông tin phục vụ quá trình nghiên cứu Nhờ đó xác định được kết quả một cách khách quan các biện pháp quản lý dạy học của hiệu trưởng theo yêu cầu của cấp trung học phổ thông Rút ra kết luận, đánh giá, tổng hợp các dữ liệu mới tương ứng

8 Cấu trúc luận văn

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học

định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học

định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định

hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên ở các trường trung học phổ thông huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Nhân loại trong quá trình phát triển đã quan tâm rất sớm về vấn đề giáo dục Các tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học đã được thể hiện trong những quan điểm của nhiều nhà giáo dục từ thời cổ đại Khổng Tử (551-479 TCN) là nhà triết học, nhà giáo nổi tiếng của Trung Quốc thời cổ đại đã có những tư tưởng rất tiến bộ

về giáo dục Ông cho rằng người học phải có nhu cầu trong nhận thức, ham hiểu biết, muốn khám phá cái mới, độc lập trong suy nghĩ và sáng tạo nhận thức; Người thầy không chỉ truyền đạt tri thức đơn thuần mà cơ bản là dạy phát huy năng lực sáng tạo, dạy cách để người học tự tìm đến tri thức [Khổng tử] Con người cần phải học tập suốt đời Tư tưởng của ông được nhiều quốc gia áp dụng trong thời gian dài

đã cho thấy tính phù hợp, đúng đắn Socrates (469 - 399 TCN) đã đề xuất thực hiện phương pháp dạy học, những lập luận đó vẫn được sử dụng cho đến ngày nay Thêm vào đó, J.A.Komenxki (1592-1670) đã bỏ nhiều công sức phân tích các hiện tượng trong tự nhiên và hiện thực, để từ đó tạo môi trường buộc HS phải tìm tòi, suy nghĩ để nắm được bản chất của sự vật, hiện tượng J.J.Rousseau (1717-1778) chủ trương giáo dục trẻ em một cách tự nhiên và người học sẽ tự khám phá, tích lũy kiến thức thông qua hoạt động của bản thân mình

Một số nhà giáo dục cũng có những quan điểm đánh giá về sự tích cực hóa hoạt động của người học như John Dewey (1859-1952), A.Macarenco (1888-1938), Jean Piaget (1896-1980),…

T.Makiguchi (Nhật Bản) những năm 50 của thế kỉ XX đã đưa ra quan điểm về quá trình phát triển của giáo dục tương ứng với sự thay đổi vai trò của người thầy trong quá trình giáo dục, dạy học Dạy học phải hướng vào người học, dạy học tích cực, biến quá trình dạy học thành quá trình tự học Hiện nay xu hướng giáo dục thế giới đang đi theo quan điểm này

Theo giáo sư William Ouchi, trong quản lý nhân sự cần tạo ra nền văn hóa kinh doanh mới gọi là nền “văn hóa kiểu Z”, “chỉ đạo lối ứng xử dựa trên sự gắn bó, lòng trung thành và tin cậy được cụ thể hóa bằng nghi lễ, quy tắc, những biểu tượng… Muốn phát huy tối đa năng lực của mọi thành viên trong tổ chức và nhận được sự trung thành của họ, nhà quản lý cần duy trì và tạo ra việc làm suốt đời cho họ Trong

tổ chức không có chuyện người lao động lười biếng, không có sự áp đặt từ trên xuống

mà tất cả có sự gắn bó khăng khít, mọi người đều được tham gia vào quyết định chung, quyết định của tập thể cao hơn quyết định từ một cá nhân”

Các tác giả Xukhomlinxiki V.A cũng như các tác giả V.PXtrezicodin, Zakhonôp, Gigoocscaia trong các nghiên cứu của mình, khẳng định muốn một nhà trường phát triển thì Hiệu trưởng nhà trường cần phải chú trọng xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, luôn luôn phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm của mình, luôn luôn tạo ra động lực để đội ngũ giáo viên hết lòng vì công việc

Ở Pakistan, các giáo viên trẻ công tác khoảng 3 năm, phải tham gia chương trình bồi dưỡng sư phạm do nhà nước quy định kéo dài trong thời gian 3 tháng, gồm các nội dung như bồi dưỡng năng lực dạy học, cơ sở tâm lý của giáo dục, phương pháp nghiên cứu, đánh giá và nhận xét HS

Nhật Bản yêu cầu việc tổ chức bồi dưỡng và đào tạo lại cho GV và cán bộ quản

lý giáo dục phải thường xuyên Căn cứ tình hình thực tế của từng đơn vị, cá nhân mà các cấp quản lý giáo dục đề ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau trong một phạm

vi theo yêu cầu nhất định Thường là mỗi trường cử từ 3 đến 5 GV được đào tạo lại một lần theo chuyên môn mới và tập trung nhiều vào đổi mới PPDH

Khác với chương trình bồi dưỡng ở Nhật Bản, Ở Thái Lan ngoài bồi dưỡng

GV được tiến hành ở trung tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản, bên cạnh đó còn huấn luyện kĩ năng nghề nghiệp và thông tin tư vấn cho mọi người dân trong xã hội Tại Triều Tiên, để nâng cao trình độ nghiệp vụ và chuyên môn, tất

cả GV đều phải tham gia học tập đầy đủ các nội dung chương trình theo quy định Nhà nước đã đưa ra hai chương trình lớn được thực thi hiệu quả trong thập kỉ vừa

qua, đó là: “Chương trình BD GV mới” để GV thực hiện trong 10 năm và “Chương

trình trao đổi” để đưa GV đi tập huấn tại nước ngoài

Theo Howard Gardner (1983) một nhà tâm lý học nổi tiếng của Đại học Harvard Hoa Kỳ xuất bản cuốn sách có nhan đề “Frames of Mind” (tạm dịch “Cơ cấu của trí tuệ”), trong đó ông công bố các nghiên cứu lý thuyết của mình về sự đa dạng của trí thông minh (Theory of Multiple Intelligences ) Ông quan niệm trí thông minh “là khả năng giải quyết các vấn đề hoặc tạo ra các sản phẩm mà các giải pháp hay sản phẩm này có giá trị trong một hay nhiều môi trường văn hóa” và “trí thông minh cũng không thể chỉ được đo lường duy nhất qua chỉ số IQ”

Có thể nhận thấy mỗi đứa trẻ đều có cá tính, sở thích, thị hiếu khác nhau, do vậy chúng cũng có những phương pháp, cách nhận thức khác nhau Nhà giáo dục cần hiểu biết và tinh tế để đánh giá đúng những sự khác biệt này Thông qua quan sát, nhà giáo dục có thể biết được các dạng nổi trội của từng người học theo lý thuyết đa trí tuệ, từ đó có những phương pháp, cách thức để có thể định hướng các hoạt động phù hợp giúp phát triển khả năng của trẻ

Những tư tưởng, quan điểm về giáo dục trên ngày nay đang được nhân loại tiếp tục kế thừa và phát triển

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Việt nam có nền văn hiến lâu đời, việc học rất được coi trọng Trong quá trình lịch sử, xuất hiện nhiều tư tưởng, quan điểm và các công trình nghiên cứu về dạy học rất có giá trị

Chu Văn An, nhà giáo vĩ đại của Việt Nam có một quan điểm về dạy học là

“Cùng lý”, tức là bàn cãi đến cùng cho biết lý lẽ của sự vật Như vậy người học không chỉ là thụ động tiếp nhận mà phải hợp tác, tích cực để tìm ra kiến thức

Nguyễn Trãi - nhà chính trị kiệt xuất của Việt Nam nêu quan điểm:”Nên thợ, nên thầy vì có học; No ăn, no mặc bởi hay làm” Đây không chỉ nói về việc học mà cần hiểu là có học mới “nên thầy”, và là thầy cũng vẫn luôn phải học – bồi dưỡng Ngày khai giảng năm học đầu tiên sau cách mạng tháng Tám, Bác Hồ đã gửi

thư cho học sinh Thư Bác viết: “…Ngày nay các em được cái may mắn hơn cha anh là được hấp thụ một nền giáo dục của một nước độc lập, … một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”.

Lời Bác trong thư như là một định hướng cho việc học, sự thay đổi, nói rộng ra là đổi mới trong giáo dục hướng vào năng lực người học

Đứng trước nhiệm vụ đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo nói chung và đổi mới PPDH nói riêng, có nhiều chuyên gia giáo dục đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới nội dung DH theo hướng nâng cao tính hiện đại, PPDH phát huy tính tự học của HS, gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống Song song với đó, dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học đã tiếp cận cách thức quản lý giáo dục và quản lý trường học đáp ứng đổi mới hiện nay Một số tác phẩm tiêu biểu về lý luận quản lý giáo dục như: Phương pháp luận khoa học giáo dục, Triết lý giáo dục Việt Nam và thế giới của Phạm Minh Hạc Vấn đề nâng cao chất lượng DH đã được các nhà nghiên cứu đề cập từ những năm cuối thế kỷ XX, nhưng không tương thích với sự đổi thay của giáo dục hiện nay Do vậy, đổi mới giáo dục không chỉ là mối quan tâm của một nhóm người, của thế hệ mà là của toàn xã hội Có nhiều nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của quản lý trong việc nâng cao chất lượng dạy và học ở các cấp học, bậc học Đây cũng chính là một trong những tư tưởng mang tính chiến lược về mục tiêu phát triển giáo dục của Đảng “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp và quản lý giáo dục đào tạo”

PGS.TS Nguyễn Văn Đệ, Hiệu trưởng trường Đại học Đồng Tháp trong nghiên cứu của mình xác định có 3 loại nhu cầu bồi dưỡng cho giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu mới, đó là: bồi dưỡng giáo viên tiềm lực chuyên môn để đáp ứng việc dạy học và tiêu chuẩn viên chức theo chức danh giáo viên đạt tỉ lệ chuẩn theo quy định; Bồi dưỡng năng lực sư phạm cho các giáo viên mới, nâng cao kỹ năng sử dụng các phương pháp dạy học cũng như xử lí các tình huống sư phạm, sử dụng các

phương tiện kĩ thuật hiện đại vào dạy học; Nhằm đạt chuẩn giáo viên cốt cán để chủ

động đào tạo nguồn giáo viên có chất lượng cao

Ông cho rằng, trong không gian giáo dục hội nhập, từ nhu cầu cấp thiết của đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, người thầy phải đáp ứng những tiêu chuẩn

do xã hội đặt ra và do những nhu cầu đổi mới tự thân của giáo dục

Đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, Bộ giáo dục và đào tạo thông qua các chương trình tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ hàng năm và tiến hành tập huấn cho GV

TS Nguyễn Thị Kim Dung, Viện nhiên cứu sư phạm – Đại học sư phạm Hà Nội trong nội dung về Thực trạng năng lực sư phạm của đội ngũ giáo viên trẻ trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông đã chỉ ra:

“Trong những năm qua, việc bồi dưỡng thường xuyên giáo viên phổ thông được tổ chức định kì với các bước: (1) Tập huấn giáo viên cố cán tại trung ương; (2) Giáo viên cốt cán tập huấn đại trà cho giáo viên cơ sở Hình thức bồi dưỡng tại các lớp tập huấn là hình thức cơ bản Rất nhiều nội dung được chuyển tải trong mỗi đợt tập huấn với thời lượng có hạn nên khó tránh việc giáo viên được tập huấn

“Nội dung bồi dưỡng thường bị áp đặt, định trước mà không xuất phát từ nhu cầu, điều kiện thực tế của giáo viên nên tính ứng dụng của chương trình đối với giáo viên là khá hạn chế, đã xảy ra tình trạng một thời gian ngắn sau bồi dưỡng, các kỹ năng, kiến thức được tập huấn bị rơi vào lãng quên hoặc ít có điều kiện áp dụng [14, tr.4] Chính vì vậy, rất cần những nội dung bồi dưỡng riêng, chuyên sâu dành cho giáo viên trẻ để giúp họ nhanh chóng thích nghi với nhà trường phổ thông

và đáp ứng các yêu cầu của thực tiễn giáo dục

Từ nhận định trên cho thấy, công tác bồi dưỡng nghiệp vụ cho giáo viên luôn được quan tâm đặc biệt, thực hiện thường xuyên, nhưng có rất nhiều hạn chế và

hiệu quả thấp

Những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng xuất bản nhiều tài liệu để phục vụ cho hoạt động bồi dưỡng giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đào tạo

Có nhiều công trình nghiên cứu của những nhà nghiên cứu, nhà giáo dục về bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên, tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực HS cho GV ở các trường THPT một

cách có hệ thống, đặc biệt là quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng hướng phát triển năng lực HS cho GV ở các trường THPT huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng, xác lập các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng hướng phát triển năng lực HS cho GV ở các trường THPT huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam là cần thiết, không những góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường mà còn đáp ứng yêu cầu đổi mới GD phổ thông hiện nay

1.2 Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu

1.2.1 Quản lý

Theo Harold Koontz: “Quản lý là hoạt động thiết yếu bảo đảm sự hoạt động

nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức” [17, tr 42]

Theo Nguyễn Văn Bình: “Quản lý là một nghệ thuật đạt được mục tiêu đã đề

ra thông qua điều khiển, phối hợp, hướng dẫn, chỉ huy hoạt động của những người khác”

Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức nhằm đạt mục đích nhất định”

Theo Trần Kiểm “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực trong và ngoài tổ chức một cách tối ưu nhằm đạt được mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [23, tr.29]

Theo Từ điển tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo

những yêu cầu nhất định” [29, tr.800]

Tuy có nhiều quan niệm, cách diễn đạt khác nhau, song khái niệm quản lý có

thể hiểu khái quát, đó là: Hệ thống tác động có chủ đích, phù hợp quy luật khách

quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm khai thác và tận dụng tốt nhất những tiềm năng và cơ hội của đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu của quản lý trong một môi trường luôn biến động”

1.2.2 Trường trung học phổ thông và quản lý trường trung học phổ thông

1.2.2.1 Trường trung học phổ thông

Theo Trần Kiểm: “Trường học là tổ chức giáo dục, là một đơn vị cấu trúc cơ

sở của hệ thống giáo dục quốc dân” [22, tr.11]

Theo Điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học: “Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống GD quốc dân… Thực hiện chức năng đào tạo nguồn nhân lực theo yêu cầu của xã hội, đào tạo các công dân cho tương lai Trường học với tư cách là một tổ chức GD cơ sở vừa mang tính GD vừa mang tính xã hội, trực tiếp đào tạo thế hệ trẻ, là tế bào quan trọng của bất kỳ hệ thống GD nào từ Trung ương đến địa phương” [3]

Xét về bản chất, trường học là tổ chức mang tính nhà nước, xã hội, sư phạm và thể hiện các bản chất đó

1.2.2.2 Quản lý trường trung học phổ thông

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về quản lý trường THPT, nhưng theo quan điểm của Trần Kiểm thì “Quản lý trường học là thực hiện đường lối giáo dục của

Đảng là tổ chức hoạt động dạy và học ” [22, tr.11]

Như vậy cho thấy, nhà trường có nhiệm vụ chính là dạy học và giáo dục HS Do

đó, quản lý trường học là quản lý hoạt động dạy học của GV, hoạt động học của HS, hoạt động phục vụ việc dạy và việc học của nhân viên trong trường, đảm bảo việc kết hợp với các lực lượng trong trường nhằm thực hiện đạt được chất lượng và có hiệu quả mục đích GD

Có thể thấy công tác quản lý trường trung học phổ thông bao gồm xử lý các tác động qua lại giữa trường học và xã hội đồng thời quản lý chính nhà trường trung

học phổ thông

1.2.3 Quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học

1.2.3.1 Bồi dưỡng

Theo Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, Bồi dưỡng là “Làm cho tăng

thêm năng lực hoặc phẩm chất” [29, tr.82]

Nghị định 18/2010/NĐ-CP ngày 5/3/2010 của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng công chức đã đưa ra cách hiểu bồi dưỡng như sau: “Bồi dưỡng là hoạt động trang bị, cập nhật, nâng cao kiến thức, kỹ năng làm việc” [26, tr.4]

Theo các cách hiểu trên thì: Bồi dưỡng là quá trình truyền đạt thêm một lượng kiến thức nhất định cho một đối tượng học tập cụ thể, trong đó không nhất thiết phải làm rõ về quá trình và hệ phương pháp truyền đạt thêm, cũng không nhất thiết phải thay đổi cơ bản chất lượng năng lực và kiến thức của người học, mà chỉ cần cung cấp thêm năng lực và kiến thức cho họ

Như vậy, bồi dưỡng là quá trình GD có kế hoạch nhằm tăng cường chuyên môn nghiệp vụ, cập nhật tính thời sự, cuối cùng là tăng giá trị con người Sau quá trình BD, năng lực cá nhân được nâng cao, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực trong hiện tại và trong tương lai của tổ chức

Bồi dưỡng có thể coi là quá trình cập nhật kiến thức, kỹ năng và vận dụng kiến thức để bù đắp kiến thức còn thiếu hụt hoặc đã lạc hậu so với nhu cầu phát triển của

xã hội và kĩ năng tiên tiến hiện đại Vì vậy, các yếu tố cơ bản của bồi dưỡng là:

- Bổ sung kiến thức, kỹ năng, phương pháp để từ đó nâng cao trình độ trong lĩnh vực chuyên môn qua hình thức học tập, đào tạo nào đó

- Bồi dưỡng có mục đích, mục tiêu, nội dung, chương trình và phương thức thực hiện cụ thể, rõ ràng

- Đối tượng được bồi dưỡng phải đạt ở một trình độ chuyên môn nhất định, cần được bồi dưỡng thêm về chuyên môn, nghiệp vụ, chính trị, tin học, ngoại ngữ

… để đáp ứng sự nghiệp giáo dục mới

- Mục đích của bồi dưỡng là nhằm nâng cao phẩm chất, chuyên môn để người lao động có cơ hội củng cố, mở mang hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo để đạt được hiệu quả cao trong công việc đang làm

1.2.3.2 Bồi dưỡng phương pháp dạy học

Theo tài liệu hướng dẫn thực hiện chương trình, sách giáo khoa cấp THPT năm học 2016 - 2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo: “Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích dạy học” [10, tr.9]

Theo Phạm Viết Vượng trong giáo trình Giáo dục học, Nhà xuất bản Đại học

Sư phạm, 2010: “Phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạt động phối

hợp, tương tác giữa giáo viên và học sinh, nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học, hình thành hệ thống kĩ năng, kĩ xảo, thực hành sáng tạo và thái

độ chuẩn mực theo mục tiêu của quá trình dạy học” [44, tr.179]

Phương pháp dạy học được hiểu là những cách thức làm việc giữa giáo viên

và học sinh, thông qua những cách thức đó mà học sinh nắm vững được kiến thức,

kĩ năng, kĩ xảo, hình thành được thế giới quan khoa học và năng lực bản thân

Vậy, Bồi dưỡng phương pháp dạy học được hiểu là quá trình làm tăng thêm

một lượng kiến thức nhất định cho giáo viên để cung cấp thêm năng lực và kiến thức cho họ về những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích của quá trình dạy học 1.2.3.3 Quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học

Quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học là nhiệm vụ của người quản lý, đó là:

Hệ thống tác động có chủ đích, phù hợp của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý;

Nhằm làm cung cấp thêm thêm một lượng kiến thức nhất định cho giáo viên

để tăng thêm năng lực và kiến thức cho họ;

Bao gồm những hình thức, cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích dạy học trên cơ sở khai thác và tận dụng tốt nhất những tiềm năng và cơ hội của đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu của quản lý trong cơ sở giáo dục

1.2.4 Dạy học định hướng phát triển năng lực

1.2.4.1 Năng lực

Có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực

Theo Weinert (2001) thì năng lực là những khả năng và kỹ xảo được hình thành thông qua quá trình học tập hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội và khả năng vận dụng vào giải quyết các vấn đề một cách có trách nhiệm, hiệu quả trong những tình huống linh hoạt Theo De Ketele (1995): “năng lực là một tập hợp trật tự các kĩ năng (các hoạt

động) tác động lên một nội dung trong một loại tình huống cho trước để giải quyết các vấn đề do tình huống này đặt ra”

Theo Bernd Meier và Nguyễn Cường (2012): “năng lực là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động” [11] Theo Từ điển Tiếng Việt, “năng lực” được hiểu là “khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó” hoặc “là phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một hoạt động nào đó với chất lượng cao” khi đề cập tới NL của con người [29, tr 639]

Như vậy năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu

tố như tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm Khái niệm năng lực gắn liền với khả năng hành động

Theo tác giả, định nghĩa về năng lực trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Việt Nam năm 2017 là gần với thực tế giáo dục phổ thông của nước ta

hơn cả: “Năng lực là sự huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính

cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí… để thực hiện thành công một hoạt động nhất định đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [7, tr.7] 1.2.4.2 Dạy học định hướng phát triển năng lực HS

Tác giả Nguyễn Hồng Thuận đánh giá năng lực cần đạt của HS phổ thông là tổ hợp nhiều khả năng và giá trị cơ bản được cá nhân thể hiện thông qua các hoạt động

có kết quả Hay cụ thể hơn, đó là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức những kiến thức, kĩ năng cơ bản với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định

Dạy học định hướng phát triển năng lực được thể hiện ở trong các thành tố của quá trình dạy học sau:

- Về mục tiêu dạy học: Ngoài những yêu cầu về mức độ như nhận biết, tái hiện

kiến thức, có những mức độ cao hơn như vận dụng kiến thức trong giải quyết các

tình huống, các nhiệm vụ gắn với thực tế Các mục tiêu này đạt được thông qua các hoạt động trong và ngoài nhà trường

- Về phương pháp dạy học: Bên cạnh những phương pháp dạy học truyền

thống, nhà giáo dục cần tổ chức dạy học thông qua hoạt động trải nghiệm, giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn Thông thường, qua một hoạt động học tập, học sinh sẽ được hình thành và phát triển không phải một loại năng lực cố định mà đồng thời được hình thành nhiều năng lực khác

- Về nội dung dạy học: Xây dựng các hoạt động, chủ đề, chủ điểm, nhiệm vụ

đa dạng gắn với thực tiễn và đáp ứng được nhu cầu của xã hội

- Về kiểm tra đánh giá: Bản chất đánh giá năng lực là thông qua những đánh

giá khả về năng vận dụng kiến thức và kỹ năng thực hiện nhiệm vụ của HS trong các loại tình huống phức tạp khác nhau

Như vậy, giáo dục định hướng phát triển năng lực không chỉ nhằm mục tiêu phát triển NL chuyên môn như tri thức, kỹ năng chuyên môn mà còn phát triển NL phương pháp, năng lực xã hội và NL cá thể Những NL này không tách rời nhau mà

có mối quan hệ chặt chẽ, NL hành động được hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các NL này

Việc thực hiện nhiệm vụ học tập của HS phải gắn với ý thức, thái độ, kiến thức, kỹ năng chứ không phải làm một cách máy móc

Như vậy, Dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh có các biểu hiện,

đó là:

Hoạt động được thực hiện theo một chiến lược, chương trình đã được thiết kế;

Tác động đến người học nhằm hướng tới mục tiêu hình thành và huy động

tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác của học sinh để họ

có thể thực hiện thành công các hoạt động đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể

1.2.5 Phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực

Hiện nay trên thế giới tồn tại nhiều quan niệm, xu hướng lí luận dạy học khác nhau: dạy học giải quyết vấn đề, dạy học hướng vào HS , dạy học tích cực, dạy học

kiến tạo; dạy học hợp tác… Các quan niệm và mô hình dạy học được thực hiện và phát huy tác dụng trong những môi trường, điều kiện dạy học phù hợp nhưng cũng

có những mặt hạn chế Điều đó đòi hỏi phải hiểu biết đầy đủ, biết phát huy ưu điểm, khắc phục nhược điểm, vận dụng phù hợp và có hiệu quả nhất đối với đối tượng HS

và môi trường, điều kiện dạy học cụ thể Ở nước ta, trong những năm gần đây, lí luận dạy học bàn nhiều đến dạy học lấy HS làm trung tâm và dạy học tích cực Dạy học tích cực khác với dạy học tuyền thống, điều này được thể hiện trong bảng so sánh sau đây:

Yếu tố Dạy học truyền thống Các mô hình dạy học tích cực Quan niệm Học là quá trình lĩnh hội, tiếp

thu Từ đó hình thành kĩ năng,

tư tưởng, tình cảm

Học là quá trình kiến tạo, HS tìm tòi, khám phá, phát hiện, khai thác, xử lý thông tin, tự hình thành hiểu biết, phẩm chất, năng lực Bản chất GV truyền thụ tri thức và

chứng minh chân lý

Tổ chức hoạt động nhận thức cho

HS Dạy HS cách tìm ra chân lý Mục tiêu Cung cấp tri thức, kĩ năng Học

chủ yếu để thi Kiến thức không áp dụng nhiều trong cuộc sống, thường bị bỏ quên

Hình thành các năng lực, giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra Những điều đã học giúp ích cho bản thân HS và xã hội

Nội dung Sách giáo khoa và kiến thức

của GV

Từ nhiều nguồn, cả trong sách vở

và thực tiễn, kết hợp với hiểu biết

và kinh nghiệm của HS Phương

Cố định trong phòng học Cơ động, linh hoạt về số lượng,

nhóm, địa điểm, môi trường DH Kết quả HS lĩnh nhận tri thức lý thuyết

là chủ yếu

HS vận dụng tri thức để giải quyết được các vấn đề của cuộc sống Các phương pháp dạy học tích cực có thể xem là các phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh và có các đặc trưng cơ bản sau:

- Thực hiện tổ chức các hoạt động học tập sao cho HS dễ dàng tự mình khám phá ra những điều chưa biết Người dạy học không áp dụng phương pháp truyền thụ kiến thức sẵn có cho người học mà trở thành người điều khiển, hướng dẫn HS tự vận dụng sáng tạo kiến thức vào giải quyết các tình huống thực tiễn

- Nhà giáo dục chú trọng rèn luyện, mở ra cho HS những tri thức về phương pháp, các thức để họ biết cách đọc và tự tìm tài liệu hữu ích cho việc học và bổ sung những kiến thức mới cho bản thân

- Thiết kế cách tổ chức hoạt động học tập nhóm, thúc đẩy HS tư duy nhiều hơn, thực hành nhiều lần và có thảo luận Như vậy lớp học sẽ là môi trường tự do trao đổi giữa thầy và trò nhằm tìm ra được những kiến thức chung nhất

- Nhà giáo dục chú trọng đánh giá kết quả học tập của người học theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học Chú trọng phát triển kĩ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của HS

Do đó, có thể xác định phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực là những hình thức và cách thức hoạt động của GV và HS trong những điều kiện dạy học xác định nhằm tích cực hoá hoạt động trí tuệ của học sinh và chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp tương lai, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng khả năng học tập theo nhóm, đổi mới quan hệ GV - HS, đổi mới hình thức tổ chức dạy học, sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học giúp HS hoàn thành nhiệm vụ dưới sự tổ chức, hướng dẫn của GV

Theo đó, trong dạy học, nếu chỉ sử dụng các PP truyền thống thì năng lực học sinh phát triển không nhiều, nếu sử dụng các PPDH tích cực thì phát huy được năng lực HS nhiều và toàn diện, điều đó được thể hiện như bảng dưới đây:

PPDH truyền thống PPDH định hướng phát triển năng lực

Phương pháp Năng lực chính được phát triển Thuyết trình Vấn đáp Sử dụng ngôn ngữ; Giao tiếp Giải thích Đặt và giải quyết vấn đề Giải quyết vấn đề; Tự học;

Dạy học trực quan Hoạt động nhóm Tự quản lý; Hợp tác; Giao tiếp Dạy học thí nghiệm Đóng vai Sử dụng ngôn ngữ; Giao tiếp;

1.2.6 Bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực

Năng lực của học sinh được phát triển theo những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học các môn học thuộc chương trình GD định hướng như sau:

Phát huy tính tích cực, chủ động, nhằm hình thành năng lực tự học của học sinh nhằm trau dồi các phẩm chất, kỹ năng, sáng tạo độc lập

Lựa chọn linh hoạt những phương pháp phù hợp để thực hiện mục tiêu phát triển năng lực của học sinh Giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn giúp học sinh hoàn thành nhiệm vụ tiếp thu kiến thức

Tuỳ theo từng mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức và phương pháp phù hợp

Cần khai thác, sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học làm phong phú bài giảng cho học sinh Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong hoạt động dạy và học Việc bồi dưỡng PPDH phải căn cứ vào thực tế đội ngũ GV, các điều kiện phục

vụ và các yêu cầu của hoạt động dạy học, nhất là nhiệm vụ đổi mới trong giáo dục

Vì vậy, Bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh là quá trình bồi dưỡng giáo viên nhằm:

Tăng thêm năng lực và kiến thức cho giáo viên về những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định

Để giáo viên triển khai các hoạt động dạy học hướng tới sự tích cực hoá học sinh về hoạt động phát triển trí tuệ và chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề

gắn với những tình huống của thực tiễn và ứng với những biến đổi trong tương lai, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tế

Thực hiện đổi mới hình thức tổ chức dạy học, sử dụng hiệu quả các TBDH giúp học sinh hoàn thành nhiệm vụ dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên

Bồi dưỡng là dựa trên năng lực chuyên môn nghiệp vụ đã có của giáo viên để làm cho các năng lực ấy tăng lên Bồi dưỡng là yêu cầu bắt buộc, phải thực hiện thường xuyên, liên tục và luôn phải đổi mới

1.3 Hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông

1.3.1 Đặc điểm hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên ở trường trung học phổ thông

Hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học phải gắn với việc thực hiện các văn bản chỉ đạo và quy định nên dễ xác định mục tiêu, yêu cầu cơ bản

Hoạt động này luôn gắn với yêu cầu đổi mới, với các vấn đề cấp thiết trong giáo dục và luôn mang tính thời sự

Hoạt động bồi dưỡng có tính thống nhất trong toàn quốc về công tác chỉ đạo Hàng năm luôn có các văn bản chỉ đạo và yêu cầu chung

Nội dung bồi dưỡng thường theo những chuyên đề, có sự thống nhất, liền mạch và logic

Hoạt động bồi dưỡng có tính thường xuyên, liên tục và kế thừa

Hình thức bồi dưỡng thường có 2 hình thức chính là bồi dưỡng tập trung và tự bồi dưỡng

Thời gian bồi dưỡng theo định kỳ và bồi dưỡng thường xuyên

Hoạt động bồi dưỡng PPDH đòi hỏi sự hỗ trợ của chuyên gia Cần nhiều nguồn tài liệu, cơ sở vật chất phục vụ

Bồi dưỡng PPDH có quan hệ gắn bó với hoạt động dạy học như là môi trường

để thể nghiệm, triển khai và đúc rút kinh nghiệm

1.3.2 Hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên

Tri thức của nhân loại luôn phát triển; quan điểm về phương pháp dạy học có nhiều thay đổi; sự đổi mới toàn diện của giáo dục nước nhà đang diễn ra đòi hỏi phải bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên (ĐNGV) để đáp ứng yêu cầu dạy học

Việc thực hiện đổi mới giáo dục đặt ra mục tiêu phải đổi mới đồng bộ từ mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học đến cách thức đánh giá kết quả dạy học, trong đó khâu đột phá là đổi mới PPDH Muốn vậy phải đặt nhiệm vụ bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực HS lên hàng đầu

Thực tế bồi dưỡng của GV có kế hoạch thường xuyên hoặc định kì Hầu hết các GV đều được tham gia Tuy nhiên quá trình bồi dưỡng tập trung không diễn ra thường xuyên nên sự tương tác giữa các GV không nhiều Sự chênh lệch về độ tuổi, năng lực và ý thức khiến cho quá trình và kết quả BD không đồng đều nhau

Về nhu cầu của giáo viên: giáo viên luôn có nhu cầu được bồi dưỡng để nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu dạy học, đặc biệt là nhu cầu bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh

Yêu cầu của hoạt động dạy học luôn đặt ra cho người dạy học là phải sáng tạo, đổi mới không ngừng, tiếp cận tư duy, quan điểm và các phương pháp mới nhằm giải quyết được các yêu cầu của công việc đặt ra

Quá trình bồi dưỡng thường có hai xu hướng: theo đợt - theo chủ đề và thường xuyên

Tính chất của hoạt động: có chuyên gia hoặc giáo viên tự bồi dưỡng

Người quản lý cần phải có kế hoạch và chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng

Chỉ đạo trong hoạt động bồi dưỡng PPDH là những tác động đến con người bằng các mệnh lệnh, làm cho người thực hiện làm việc đúng kế hoạch, đúng nhiệm

vụ được phân công trong quá trình bồi dưỡng Tạo động lực để cho báo cáo viên, học viên tích cực hoạt động bằng các biện pháp

Quản lý có tính chất điều hành hoạt động bồi dưỡng theo hệ thống nhằm thực hiện kế hoạch đã đề ra, nhằm biến mục tiêu giáo dục thành kết quả thực tế

Nhà quản lý tiến hành xây dựng chương trình, nội dung bồi dưỡng nhằm chỉ đạo nâng cao năng lực báo cáo viên, cán bộ cốt cán tham gia bồi dưỡng; chỉ đạo biên tập tài liệu hướng dẫn bồi dưỡng và tự bồi dưỡng Bên cạnh đó chỉ đạo phương pháp, hình thức bồi dưỡng sao cho phù hợp với mục tiêu, nội dung và đặc điểm của từng đối tượng Phối hợp và sử dụng hiệu quả nguồn lực để thực hiện mục tiêu, nội dung

bồi dưỡng Hoạt động bồi dưỡng phải phù hợp với tình hình thực tế của địa phương

và của GV; tiến hành giám sát, kiểm tra đánh giá kết quả bồi dưỡng và xử lý phản hồi thông tin chương trình tới GV và HS, làm cơ sở để chỉ đạo việc điều chỉnh, thay đổi, sửa chữa chương trình, nội dung, kế hoạch bồi dưỡng cho GV nếu cần thiết

1.3.3 Các điều kiện phục vụ hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên

Hoạt động bồi dưỡng PPDH cho GV muốn đạt hiệu quả cần phải có những điều kiện phục vụ, đó là:

Các văn bản chỉ đạo của các cơ quan quản lý, có tính định hướng, khoanh vùng, tạo cơ sở pháp lý về thời gian, số lượng và đối tượng tham gia

Sự quản lý của nhà trường tạo điều kiện, môi trường, sự tương tác của đồng nghiệp, cơ sở vật chất, thiết bị trong nhà trường

Đối tượng HS tạo ra môi trường để vận dụng, thực hành các PPDH được bồi dưỡng

Bên cạnh đó là:

Nguồn tài liệu phục vụ hoạt động bồi dưỡng

Nguồn tài chính phục vụ công tác bồi dưỡng

Các công cụ hỗ trợ để đánh giá và quản lý

Các yếu tô thuộc về thông tin, truyền thống, văn hóa tổ chức

Sự tương tác, hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân trong xã hội

Các điều kiện này vừa có tính phân biệt, vừa có tính dung hòa, tạo ra một tổng thể tác động và hỗ trợ cho hoạt động bồi dưỡng PPDH Nếu các điều kiện tốt thì công tác bồi dưỡng PPDH thu được kết quả cao và ngược lại

1.4 Nội dung quản lý bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên của hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4.1 Quản lý nội dung, chương trình bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên

Đổi mới PPDH học định hướng phát triển năng lực học sinh là nhằm giúp HS hình thành và phát triển năng lực của HS giúp các em phát huy được tối đa những

năng lực, sở trường của cá nhân mà vẫn đáp ứng được mục tiêu của giáo dục là đào tạo ra những con người yêu lao động, sáng tạo, những công dân có ích cho xã hội,

có khả năng lựa chọn nghề nghiệp để tiếp tục học tập, lao động đảm bảo cuộc sống Giáo dục định hướng phát triển năng lực người học hay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế

Giáo dục định hướng phát triển năng lực học sinh nhằm đảm bảo thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, trong đó chú trọng khả năng vận dụng kiến thức vào trong những tình huống thực tiễn nhằm trang bị cho học sinh năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn của cuộc sống và nghề nghiệp Nó nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách là chủ thể của quá trình nhận thức Chương trình dạy học định hướng phát triển NL học sinh tập trung vào việc phát huy năng lực, sở trường của người học, phát triển nhân cách người học và

coi đó là sản phẩm quan trọng nhất của quá trình dạy học Nói cách khác, dạy

học định hướng phát triển năng lực HS chính là việc chuyển từ quản lý chất lượng “đầu vào” sang chú trọng quản lý chất lượng “đầu ra”, tức là kết quả học tập cuối cùng của HS

Người làm công tác quản lý cũng như giáo viên cần nhận thức rõ được những thay đổi đó để có sự chỉ đạo phù hợp trong việc quản lý bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực HS cho GV Bên cạnh đó, người giáo viên cũng cần hiểu được những nguyên lý trên để ý thức về trách nhiệm của mình trong việc bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực HS

Quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên hiện nay tập trung vào:

- Lập kế hoạch và quản lý việc triển khai thực hiện nghiêm túc, linh hoạt, sáng tạo việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông theo sự chỉ đạo của Bộ giáo dục

và Đào tạo, Sở giáo dục và Đào tạo và theo kế hoạch năm học của nhà trường

- Quán triệt đầy đủ cho GV về mục tiêu của việc bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực học sinh mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai

- Chỉ đạo, tập hợp các tài liệu, các chuyên đề bồi dưỡng theo nhóm nội dung,

theo từng thời kì Biên tập thành các chuyên đề bồi dưỡng của nội bộ nhà trường Đây là các tài liệu có tính định hướng, chất lượng cao, phổ biến rộng, làm cơ cở cho

GV vận dụng để thực hiện việc đổi mới PPDH định hướng phát triển năng lực HS Bên cạnh đó, việc biên tập tài liệu bồi dưỡng của GV cũng rất quan trọng vì nó xuất phát từ yêu cầu và điều kiện thực tế Hiệu trưởng cần có giải pháp để thúc đẩy, trong đó nhấn mạnh vai trò của đội ngũ GV cốt cán

- Từ các nguồn tài liệu bồi dưỡng, Hiệu trưởng chỉ đạo để biên tập chương trình nhà trường Chương trình này xác định mục tiêu tổng quát chung nhưng chú ý phối hợp mục tiêu và nội dung chương trình quốc gia, chương trình địa phương Đặc biệt chú trọng đến hoạt động dạy học định hướng phát triển năng lực người học Về lý luận thì việc kết hợp sẽ đảm bảo các yêu cầu chung có tính chuẩn hóa, nhưng sẽ linh hoạt và đảm bảo cho HS tiếp cận nhiều với thực tế ở địa phương, giúp các em phát triển năng lực theo từng thang bậc và toàn diện

- Triển khai, quản lý các tổ/nhóm chuyên môn và GV trong việc sử dụng PPDH định hướng phát triển năng lực HS thông qua việc lựa chọn nội dung, xây dựng các chủ đề dạy học ở mỗi môn học, đưa vào kế hoạch cá nhân của GV đồng thời đưa các bài thu hoạch lên trường trực tuyến

- Tổ chức thực hiện, đôn đốc, kiểm tra, giám sát việc thực hiện kế hoạch bồi dưỡng PPDH của trường và các tổ/nhóm chuyên môn GV xây dựng chuyên đề dạy học, trong đó chú trọng việc đổi mới PPDH định hướng phát triển năng lực HS Bởi

có như vậy việc thực hiện nội dung, chương trình bồi dưỡng PPDH mới được thực hiện nghiêm túc Trong quá trình đó, cần thu thập các ý kiến và kết quả thực tế để điều chỉnh, bổ sung vì giáo dục luôn có sự thay đổi

1.4.2 Quản lý nhân sự hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh

1.4.2.1 Quản lý việc xác định mục tiêu bồi dưỡng và lập kế hoạch bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh

Muốn quản lý hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên một cách hiệu quả, người quản lý phải quản

lý tốt việc thực hiện mục tiêu giáo dục định hướng phát triển năng lực học sinh trong từng môn học, và toàn bộ chương trình của cấp học

Về nhiệm vụ dạy học, mục tiêu dạy học phải thể hiện ở các khâu soạn bài, giảng bài và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực HS, đồng thời gắn kết mục tiêu DH với mục tiêu của các hoạt động GD, thiết kế chuỗi hoạt động dạy học sao cho phù hợp với mục tiêu đề ra nhằm phát triển năng lực người học Người quản lý cần phải lên kế hoạch thực hiện hoạt động đổi mới phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh, tức là đưa toàn bộ hoạt động đổi mới phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh vào kế hoạch

tổ chuyên môn và của mỗi cá nhân, trong đó chỉ rõ các biện pháp thực hiện được các mục tiêu đã đề ra Đồng thời cần quản lý kiểm tra đánh giá việc thực hiện các hoạt động của cá nhân và của tổ/ nhóm chuyên môn trong nhà trường

Các GV và tổ/nhóm chuyên môn phải xác định rõ mục tiêu bồi dưỡng (về thời gian, hình thức, mức độ, nội dung), xác định các lực lượng phối hợp, các điều kiện, PPDH đảm bảo Đăng kí với Hiệu trưởng và dự kiến kế hoạch thực hiện đến khi hoàn thành Thực tế, nếu GV có xác định được đúng mục tiêu thì mới có thể thực hiện đúng và đảm bảo yêu cầu của hoạt động bồi dưỡng PPDH đặt ra

Kế hoạch cá nhân và tổ chuyên môn phải được xây dựng theo định hướng nhằm đạt được mục tiêu của việc thực hiện đổi mới PPDH định hướng phát triển năng lực HS và thống nhất với kế hoạch chung của trường, cụ thể là:

+ Kế hoạch của cá nhân và kế hoạch của tổ chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh,

+ Định hướng cho đội ngũ GV về yêu cầu bồi dưỡng phù hợp với việc đổi mới PPDH định hướng phát triển năng lực học sinh, trong đó chú trọng vai trò đi đầu của đội ngũ giáo viên cốt cán, phát huy được sự tích cực nhiệt tình của các cá nhân + Đảm bảo về cơ sở vật chất, trang thiết bị để sử dụng và quản lý các trang thiết bị dạy học theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học Hiệu trưởng phê duyệt

kế hoạch để GV và tổ nhóm chuyên môn thực hiện

+ Lên kế hoạch kiểm tra, giám sát hoạt động bồi dưỡng phương pháp dạy học của các tổ nhóm chuyên môn và mỗi giáo viên nhằm nâng cao ý thức thực hiện

nhiệm vụ của GV, làm như vậy sẽ giúp hoạt động tổ chuyên môn có nề nếp, kỷ cương, làm cho mọi thành viên nhận thức đầy đủ yêu cầu của việc thực hiện đổi mới PPDH định hướng phát triển năng lực HS

1.4.2.2 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cho

giáo viên đáp ứng yêu cầu bồi dưỡng phương pháp dạy học định hướng phát triển

năng lực học sinh

Mục tiêu của quá trình dạy học là hình thành nên nhân cách, năng lực cho học sinh Mục tiêu đó phụ thuộc rất lớn vào năng lực chuyên môn, kĩ năng sư phạm, phẩm chất của người giáo viên

Những vấn đề mà người GV cần bồi dưỡng nhằm đổi mới PPDH định hướng phát triển năng lực học sinh đó là: Năng lực tìm hiểu đặc điểm đối tượng dạy học, giáo dục; Khả năng thiết kế kế hoạch dạy học; Khả năng tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, giáo dục Năng lực thiết kế, tổ chức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS; Năng lực giải quyết những tình huống sư phạm trong thực tiễn dạy học Ngoài

ra giáo viên cũng cần chú ý đến năng lực ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học, năng lực sử dụng phối hợp các PP, thiết bị dạy học hiện đại nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh

Như vậy, muốn tổ chức bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực HS nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH đạt hiệu quả đòi hỏi người quản lý phải thúc đẩy việc trau dồi, rèn luyện, học hỏi của GV nhằm nâng cao năng lực cho họ Việc

đó được thực hiện thông qua hoạt động bồi dưỡng GV Đó là BD thường xuyên theo chương trình của Bộ giáo dục và Đào tạo, BD để chuẩn hóa đội ngũ GV, đặc biệt là hoạt động BD đổi mới PPDH định hướng phát triển năng lực HS Ngoài yêu cầu bồi dưỡng PPDH tập trung do cấp trên tổ chức, người quản lý cần đặt ra yêu cầu tự bồi dưỡng đối với GV và coi đó là yêu cầu bắt buộc Có kế hoạch và chỉ đạo các tổ chuyên môn tích cực đôn đốc, giám sát việc tự bồi dưỡng của GV hàng ngày Đối với hoạt động bồi dưỡng tập trung: Cần xác định hình thức tập trung do

Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức, hay do cụm trường, hay trong nội bộ nhà trường Thường thì người quản lý căn cứ vào nội dung, thời gian bồi dưỡng để có những

biện pháp, quy định nhằm theo dõi, đôn đốc, đánh giá giáo viên Đối với việc tổ chức ở trường hoặc theo cụm trường thì dựa vào đội ngũ giáo viên cốt cán Chương trình phải được xây dựng, thống nhất và được duyệt trên cơ sở bám sát yêu cầu nhiệm vụ và tình hình thực tế của trường Có khi cán bộ quản lý cũng tham gia xây dựng chương trình và viết nội dung bồi dưỡng

Cần phải chú ý sự chuyên cần, mức độ và ý thức tham gia bồi dưỡng của giáo viên Tổ chức viết thu hoạch và báo cáo bằng sản phẩm

Việc bồi dưỡng cũng có thể thông qua hình thức hội thảo Hội thảo sẽ làm sáng rõ hơn một số vấn đề và cũng là cơ sở để giáo viên trong trường, cụm hay toàn tỉnh thống nhất một số giải pháp thực hiện trong quá trình tiếp sau

Nội dung bồi dưỡng giáo viên phải có tính ứng dụng thực tế, xuất phát từ đề xuất của người học chứ không phải được xác định trước, bị áp đặt từ trên xuống của các cấp quản lý, vì như thế hoạt động bồi dưỡng sẽ mang tính hình thức, bắt buộc

và kém hiệu quả Bên cạnh đó, chương trình bồi dưỡng phải giúp người học có nhiều cơ hội thực hành và vận dụng tốt những kiến thức đã học vào thực tế giảng dạy, giúp cho việc dạy và học đạt chất lượng cao hơn

Đối với tổ chức hoạt động bồi dưỡng thông qua hoạt động dạy học: Đây là nhiệm vụ thường xuyên của hoạt động bồi dưỡng Người quản lý dễ dàng nhận biết

về mọi mặt bồi dưỡng của từng giáo viên thông qua giám sát, kiểm tra Hoạt động này vừa thể hiện năng lực, vừa thể hiện hiệu quả của quá trình bồi dưỡng về phương pháp dạy học Nó tập trung vào các hoạt động sau đây:

- Quản lý việc bồi dưỡng đổi mới khâu thiết kế bài học và tổ chức các hoạt

động dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh

Thiết kế bài học thể hiện sự định hướng của GV về các hoạt động dạy học, nội dung, phương pháp giảng dạy, hình thức lên lớp phù hợp với đối tượng HS nhằm đạt được mục tiêu đề ra trong kế hoạch dạy học

Để quản lý việc bồi dưỡng đổi mới khâu thiết kế bài học và tổ chức các hoạt động dạy học có hiệu quả, người quản lý cần phải xác định trách nhiệm cụ thể cho

GV, tạo điều kiện để họ thực hiện tốt việc bồi dưỡng đổi mới thiết kế bài học, có kế

hoạch tổ chức cho giáo viên học tập, nhân rộng những mô hình tốt, những sáng kiến hay trong quá trình bồi dưỡng Phải có những quy định về soạn kế hoạch bài học cả

về thủ tục hành chính và chất lượng chuyên môn Chú ý đánh giá cao việc sử dụng phương pháp, hình thức dạy học hướng vào phát triển năng lực người học

- Quản lý việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, cải tiến phương pháp dạy học truyền thống của GV

Phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực HS là lấy việc phát triển năng lực người học làm trọng tâm, mục tiêu là trang bị cho HS những kĩ năng cần thiết để tự học và làm việc tốt Vậy nên, đổi mới PPDH là sử dụng những PP DH hiện tại như thế nào để tạo ra được những giờ học đạt được mục tiêu giáo dục đề ra Người làm công tác quản lý cần cho giáo viên thấy được bản chất của việc đổi mới phương pháp dạy học đồng thời thấy được ưu điểm, thế mạnh của từng PPDH, từ đó có được những sự linh hoạt, sáng tạo trong quá trình bồi dưỡng đổi mới PPDH

Qua quá trình dạy học sẽ tổng hợp những giải pháp, cách thức vượt trội, phù hợp với điều kiện thực tế và nhiệm vụ chung Người quản lý sẽ lấy đó làm mục tiêu để chỉ đạo về sử dụng các PPDH nhằm đáp ứng yêu cầu hoạt động bồi dưỡng PPDH định hướng phát triển năng lực HS

Việc vận dụng các PPDH đạt hiệu quả cao hay thấp còn tùy thuộc vào năng lực sư phạm và khả năng sáng tạo của giáo viên Đó cũng chính là những luận điểm

cơ bản mà quá trình bồi dưỡng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cần trang bị cho người giáo viên

- Quản lý việc đổi mới kiểm tra, đánh giá HS theo hướng phát triển năng lực

Thông qua nội dung, hình thức và kết quả kiểm tra đánh giá (KTĐG), kết quả học tập HS của GV, người quản lý sẽ đánh giá được chất lượng dạy và học ở từng

bộ môn, từng GV Quản lý hoạt động bồi dưỡng đổi mới KTĐG kết quả học tập của

HS theo định hướng phát triển NL phải nắm vững được những vấn đề cơ bản sau: + Yêu cầu giáo viên thực hiện nghiêm chỉnh quy chế chuyên môn của ngành, phải nhận xét, đánh giá được năng lực, phẩm chất và sự tiến bộ của học sinh

+ Người quản lý có thể chủ động tiến hành tổ chức kiểm tra khảo sát chất