Luận văn quản lý giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non quận bắc từ liêm, thành phố hà nội

Với thực tế như trên tôi nhận thấy việc quản lý hoạt động giáo dục chuẩn bị tâm thế cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1 của các trường mầm non là việc làm hết sức cần thiết để tìm ra các biện pháp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

HOÀNG THỊ HỢP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CHO TRẺ 5 TUỔI

CHUẨN BỊ TÂM THẾ VÀO LỚP 1

Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON QUẬN BẮC TỪ LIÊM – THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

HOÀNG THỊ HỢP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CHO TRẺ 5 TUỔI

CHUẨN BỊ TÂM THẾ VÀO LỚP 1

Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON QUẬN BẮC TỪ LIÊM – THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã ngành: 8140114

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS: Nguyễn Văn Mã

HÀ NỘI 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận văn là trung thực Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Tác giả luận văn

HOÀNG THỊ HỢP

Lêi c¶m ¬n !

Với lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Văn Mã – Thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Em xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Giáo dục Mầm non, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ, động viên, khuyến khích và tạo mọi điều kiện cho em học tập, nghiên cứu

Xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, tập thể giáo viên, trường MN Liên Mạc, MN Đông Ngạc A, MN Đông Ngạc B, MN Tây Tựu, MN Thượng Cát, MN Thụy Phương, MN Phúc Diễn, MN Hồ Tùng Mậu, MN Minh Khai, MN Kiều Mai–Quận Bắc Từ Liêm - Hà Nội đã tạo điều kiện về thời gian, cung cấp số liệu, đóng góp ý kiến cho đề tài

Mặc dù rất cố gắng, nhưng chắc chắn luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong được sự chỉ dẫn, góp ý của quý thầy cô, các nhà khoa học trong hội đồng khoa học cùng các bạn đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện hơn

Tôi cảm ơn các bạn đồng nghiệp, bạn học đã chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu khoa học, hỗ trợ tôi tìm nguồn tài liệu liên quan đến đề tài

Hà Nội, tháng 7 năm 2018

Tác giả

Hoàng Thị Hợp

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CHO TRẺ 5 TUỔI CHUẨN BỊ TÂM THẾ VÀO LỚP 1 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 5

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 10

1.2.1.1 Khái niệm quản lý 10

1.2.1.2.Khái niệm quản lý giáo dục 11

1.2.1.3.Khái niệm quản lý nhà trường 13

1.2.2.Trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 13

1.2.3 Hoạt động giáo dục trẻ, hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 14

1.2.3.1 Khái niệm hoạt động giáo dục trẻ 14

1.2.3.2 Hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 15

1.3 Giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 15

1.3.1 Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 5 tuổi 15

1.3.2 Mục tiêu giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 18

1.3.3 Nội dung giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 19

1.3.3.1 Phát triển thể chất 19

1.3.3.2 Phát triển nhận thức 19

1.3.3.3 Phát triển ngôn ngữ 20

1.3.3.4 Phát triển tình cảm xã hội 20

1.3.3.5 Phát triển thẩm mĩ 20

1.3.4 Phương pháp, hình thức giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 21

1.3.4.1 Phương pháp giáo dục 21

1.3.4.2 Hình thức giáo dục 22

1.4 Quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 23 1.4.1 Quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào vào lớp 1 24

1.4.2 Quản lý nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 25

1.4.3 Quản lý các điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 25

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 26

1.4.5 Quản lý việc phối hợp với gia đình, các tổ chức xã hội trong các hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 27

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục tâm thế cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị vào lớp 1 28

Kết luận chương 1 31

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CHO TRẺ 5 TUỔI CHUẨN BỊ TÂM THẾ VÀO LỚP 1 TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 32

2.1 Khảo sát thực trạng 32

2.1.1 Mục tiêu khảo sát 32

2.1.2 Nội dung, đối tượng, phương pháp khảo sát 32

2.1.2.1 Nội dung khảo sát 32

2.1.2.2 Phương pháp khảo sát 32

2.1.2.3 Đối tượng khảo sát 33

2.1.3 Địa bàn, thời gian khảo sát 33

2.2 Khái quát tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục của Quận Bắc Từ Liêm,

Thành phố Hà Nội 33

2.2.1 Khái quát tình hình kinh tế, xã hội của Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội 33

2.2.2 Tình hình giáo dục mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội 34

2.2.2.1 Qui mô, mạng lưới 34

2.2.2.2 Đội ngũ cán bộ giáo viên nhân viên 34

2.2.2.3 Thành tựu giáo dục mầm non 35

2.3 Thực trạng hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội 35

2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ, giáo viên và phụ huynh về tầm quan trọng của hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 35

2.3.2 Thực trạng nội dung hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm 37

2.3.3 Thực trạng phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường Mầm non quận Bắc từ Liêm, Hà Nội 39

2.3.3.1 Thực trạng việc thực hiện các phương pháp hoạt động giáo dục trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở trường Mầm non quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội 39

2.3.3.2.Thực trạng thực hiện hình thức tổ chức hoạt động giáo dục trẻ 5 tuổi theo Bộ Chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi ở trường Mầm non 41

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội 42 2.4.1 Thực trạng xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 42

2.4.1.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 42

2.4.1.2 Thực trạng việc tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 44

2.4.2 Đánh giá về thực trạng quản lí nội dung, hình thức, phương pháp giáo

dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 46

2.4.3 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất đảm bảo hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 47

2.4.4 Thực trạng quản lý việc phối hợp với gia đình, các tổ chức xã hội trong các hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 49

2.5 Đánh giá chung về quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội 52

2.5.1 Những kết quả đạt được 52

2.5.2 Những hạn chế, thiếu sót 53

2.5.3 Nguyên nhân của những hạn chế 53

Kết luận chương 2 55

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CHO TRẺ 5 TUỔI CHUẨN BỊ TÂM THẾ VÀO LỚP 1 Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 56

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 56

3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 56

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 56

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện 57

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội 57

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh về vai trò, ý nghĩa của giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 57

3.2.2 Quản lí nội dung hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 61

3.2.3 Tăng cường quản lý việc phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các lực lượng xã hội trong tổ chức giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn tâm thế vào lớp 1 65 3.2.4.Chú trọng quản lí tốt các điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 69

3.2.5 Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện giáo dục cho trẻ 5

tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 72

3.3 Khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 74

3.3.1 Phương pháp khảo nghiệm 74

3.3.1.1 Mục đích khảo nghiệm 74

3.3.1.2 Đối tượng khảo nghiệm 74

3.3.1.3 Quy trình khảo nghiệm 74

3.3.2 Kết quả khảo nghiệm 74

Kết luận chương 3 80

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 81

1 Kết luận 81

2 Khuyến nghị 82 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn

bị tâm thế vào lớp 1 36 Bảng 2.2 Đánh giá của GV và CBQL về việc thực hiện nội dung hoạt động giáo dục trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở trường MN 37 Bảng 2.3 Đánh giá của GV và CBQL về mức độ thực hiện các phương pháp giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở trường MN quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội (dựa theo chương trình GDMN trang 74, 75) 40 Bảng 2.4 Đánh giá của GV và CBQL về việc thực hiện các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở trường MN 41 Bảng 2.5 Đánh giá của GV và CBQL về mức độ thực hiện các nội dung quản lý việc xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 43 Bảng 2.6 Đánh giá của GV và CBQL về mức độ tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 45 Bảng 2.7 Đánh giá thực trạng quản lý nội dung, hình thức tổ chức và phương pháp giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 46 Bảng 2.8 Đánh giá của GV và CBQL về mức độ thực hiện quản lý cơ sở vật chất, thiết bị dạy học trong hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp

1 48 Bảng 2.9: Kết quả quản lí hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 thông qua phối hợp với gia đình và xã hội (dựa theo phần 6 - bộ hướng dẫn thực hiện chương trình GDMN MGL mới) 50 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết của các biện pháp đề xuất 75 Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp 76

tiền đề cho bước phát triển của giai đoạn tiếp theo

Lớp một trường tiểu học là lớp học mà ở đó trẻ em 6 tuổi lần đầu tiên thực hiện hoạt động học với tư cách là hoạt động chủ đạo Lúc này trẻ chuyển từ hoạt động vui chơi sang một hoạt động hoàn toàn mới là hoạt động học tập Đây là một bước ngoặt rất quan trọng trong cuộc đời của trẻ Chính vì thế trẻ cần phải được chuẩn bị thật chu đáo nhằm thích nghi với môi trường mới Ở đây nhiều yêu cầu mới được đặt ra cho trẻ, phạm vi giao tiếp của trẻ được mở rộng hơn, trẻ có những quyền hạn và nhiệm vụ mới, là cơ sở nền tảng ban đầu cho việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của con người, tạo nền móng vững chắc cho trẻ bước vào các lớp học, các bậc học tiếp theo trong hệ thống giáo dục quốc dân Khác với hoạt động vui chơi tự do, thoải mái ở tuổi mẫu giáo, hoạt động học tập đòi hỏi một chất lượng mới trong sự phát triển của đứa trẻ cả về mặt trí tuệ, tình cảm, hành động, ý chí Chính vì vậy, vào giai đoạn đầu tiểu học ở trẻ

em diễn ra một quá trình chuyển tiếp từ vui chơi sang học tập Do đó trẻ 5 tuổi cần

có một tâm thế vững vàng, một “hành trang ” sẵn sàng, hứng khởi bước vào lớp 1

Trong những năm gần đây, khi điều kiện kinh tế phát triển, sự quan tâm, đầu tư của nhiều bậc phụ huynh chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 lại càng mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn, đó là một biểu hiện thực sự đáng mừng Thực tế cho thấy rất nhiều

vị phụ huynh vì quá lo lắng, quá nóng vội nên đã “sắm sửa” cho trẻ những “hành

định hướng của cô giáo, của nhà trường

Thực tiễn hoạt động giáo dục tâm thế cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị vào lớp 1 ở các

trường mầm non nói chung cũng như các trường mầm non trên toàn quận Bắc Từ Liêm nói riêng hiện nay chưa được chú trọng đúng mức Trong giáo dục, các trường mầm non còn chưa thật sự quan tâm đến nội dung giáo dục tâm thế, chưa chọn lọc các nội dung để giáo dục cho trẻ một cách khoa học, giáo viên thường chọn đề tài theo ý thích của mình, quá trình giáo dục chưa kiên nhẫn, chưa chờ đợi trẻ làm và đôi lúc còn làm thay cho trẻ Những bất cập trên đây xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân cơ bản là công tác bồi dưỡng kiến thức, năng lực quản lý tổ chức hoạt động giáo dục tâm thế cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị vào lớp 1 chưa được quan tâm, còn có nhiều thiếu sót, khuyết điểm nhất định; chưa có sự thống nhất giữa các trường mầm non Để khắc phục những hạn chế ấy, cần thiết phải nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục chuẩn bị tâm thế cho trẻ 5 tuổi vào lớp

1 ở các trường mầm non mang tính chiến lược và đồng bộ

Với thực tế như trên tôi nhận thấy việc quản lý hoạt động giáo dục chuẩn

bị tâm thế cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1 của các trường mầm non là việc làm hết sức cần thiết để tìm ra các biện pháp hữu hiệu tổ chức và quản lý giáo dục chuẩn bị tâm thế cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1 ở các trường mầm non trong quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường mầm non trên địa bàn

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Quản lý giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục chuẩn bị tâm thế cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội, đề xuất các biện pháp phù hợp quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trẻ ở trường Mầm non

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các

trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội đã được thực hiện

biện pháp quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 phù hợp thì hiệu quả quản lý giáo dục trẻ ở trường mầm non sẽ được nâng lên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho trẻ ở trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới giáo dục hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non

Khảo sát đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố

Hà Nội

Đề xuất và khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản

lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường công lập quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội

6.2 Giới hạn thời gian nghiên cứu

Các số liệu tổng hợp và điều tra khảo sát được thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến 2018

6.3 Giới hạn khách thể khảo sát

Cán bộ quản lý nhà trường; giáo viên và phụ huynh học sinh

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa những tri thức, lý thuyết liên quan đến đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra: thực hiện điều tra xã hội học đối với cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, phụ huynh học sinh, để làm cơ sở đánh giá thực trạng, tìm ra nguyên nhân và đề xuất biện pháp quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn

bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non Quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội

Phương pháp quan sát: quan sát việc quản lý họp hội đồng sư phạm nhà trường, sinh hoạt chuyên môn Quan sát hoạt động dạy học, tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho trẻ của giáo viên

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: hệ thống sổ sách của cán bộ quản lý và

kế hoạch công tác của giáo viên, trong đó chú trọng đến kế hoạch công tác của cán bộ quản lý nhà trường

Phương pháp phỏng vấn: tọa đàm, trao đổi với cán bộ quản lý, chuyên viên giáo dục và giáo viên từ đó rút ra những kết luận cần thiết

Phương pháp chuyên gia: xin ý kiến các nhà khoa học, nhà quản lý về một số vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan đến việc nghiên cứu đề tài

7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ

Sử dụng phương pháp toán thống kê để xử lý các số liệu điều tra

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, LV gồm 3 chương

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

CHO TRẺ 5 TUỔI CHUẨN BỊ TÂM THẾ VÀO LỚP 1

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Sự chuyển tiếp giữa giáo dục Mầm non với chương trình giáo dục ở Tiểu học đặt ra cho chúng ta những vấn đề cần quan tâm: Chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 nhằm đảm bảo tính liên tục, kế thừa trong sự phát triển Sự phát triển của trẻ là một quá trình phát triển liên tục và thống nhất qua nhiều giai đoạn Mỗi giai đoạn phát triển mang những đặc điểm riêng, từ giai đoạn này sang giai đoạn khác là một sự thay đổi lớn cả về lượng và chất Sự phát triển của trẻ ở một giai đoạn vừa

là kết quả vừa là tiền đề, cơ sở cho sự phát triển ở giai đoạn sau Nếu trẻ được phát triển tốt ở giai đoạn trước cũng chính là sự chuẩn bị tốt cho giai đoạn tiếp theo này Đây cũng chính là quan điểm chỉ đạo của ngành học Mầm non nhằm đảm bảo sự chuyển giai đoạn giữa GDMN nói chung, giáo dục trẻ 5 tuổi nói riêng với giáo dục trẻ lớp 1 trong giai đoạn hiện nay

Thực trạng hiện nay, vẫn còn nhiều quan niệm sai lầm trong việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 Một số phụ huynh học sinh lại lầm tưởng rằng để cho trẻ học tập tốt ở trường Tiểu học cần dạy trước cho trẻ như: tập viết, tập đọc, tập làm toán, học ngoại ngữ… Nhưng kết quả là đứa trẻ không đủ sức tiếp thu những tri thức trên hoặc có tiếp thu được thì trẻ lại tỏ ra chán nản và không tập trung khi phải học lại những kiến thức ấy ở lớp 1 Nhiều phụ huynh nôn nóng sợ con không theo kịp các bạn nên cho trẻ học chữ, học tính toán với mong muốn con mình đọc thông, viết thạo bất chấp nguyên tắc đòi hỏi sự phù hợp với đặc điểm, hình thái chức năng tâm sinh lý của trẻ ở lứa tuổi này Bên cạnh đó, một số phụ huynh quá

ỷ lại vào trường mầm non, cứ giao phó trẻ cho giáo viên Vì thế cũng không tạo được sự thống nhất trong công tác giáo dục trẻ, do đó hiệu quả của việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 không cao

Việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 luôn luôn thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các nhà Giáo dục học và Tâm lý học trên thế giới cũng như ở Việt Nam

Bianka Zazzo với công trình nghiên cứu “ Bước chuyển lớn từ Mẫu giáo lên lớp 1” đã góp phần quan trọng làm sáng tỏ thêm việc chuẩn bị về các mặt nói

chung của trẻ Mẫu giáo lớn Đồng thời, bà càng làm rõ hơn những vấn đề khó khăn của học sinh lớp 1 ở nước Pháp Công trình của bà ít giải quyết các vấn đề

lý luận mà nhằm vào giải quyết các mặt thực tiễn của vấn đề [Dẫn theo 2]

Bên cạnh đó, nghiên cứu của C.M.Sukina đề cập đến vấn đề thích ứng của học sinh lớp 1 Bà cũng cho rằng học sinh lớp 1 có gặp khó khăn tâm lý khi đến trường Tiểu học Nghiên cứu của bà đã chỉ ra rằng sự thích ứng của trẻ 5 tuổi với hoạt động học tập là không như nhau và có 3 trình độ: cao, trung bình và thấp với những biểu hiện cụ thể Bà cũng chỉ ra phương pháp tác động sư phạm ở trường mẫu giáo và trường tiểu học ảnh hưởng lớn tới sự thích ứng của trẻ Bà cho rằng,

để giúp trẻ thích ứng tốt với hoạt động học tập cần có giai đoạn quá độ mà ở đó phương pháp tổ chức hoạt động vui chơi và quan hệ cô cháu của trường mẫu giáo được duy trì trong nửa năm đầu lớp 1.[22]

Năm 1970 ở Pháp bộ trắc nghiệm trí lực cho trẻ em chuẩn bị vào lớp

1 “Đến tuổi học” (Test de Maturité Scolaire) có khả năng dự báo về sự “chín muồi học đường” của trẻ vào lớp 1 ngay từ đầu năm học [5]

Công trình ECLS - K (Early Childhood Longitudinal Study, Kingdergarten Class of 1998 - 1999, US - Nghiên cứu dọc theo tuổi ấu thơ của trẻ, lớp mẫu giáo năm 1998 - 1999, Mỹ) nhằm 3 mảng vấn đề lớn là: Thực trạng và xu thế phát triển của trẻ Việc học và khả năng thực hiện ở các lớp đầu tiểu học Tương tác giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng Trong các chuẩn này đề cập những lĩnh vực phát triển của trẻ, học sớm là ý tưởng gần với khái niệm chuẩn bị cho trẻ đi học

và nó gồm các lĩnh vực ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm xã hội, thể chất và vận động [5]

Đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục

Các nhà nghiên cứu Xô viết trong những công trình của mình đã chỉ ra vai trò quan trọng của quản lí hoạt động giáo dục Họ khẳng định rằng: Kết quả toàn

bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và

hợp lý các công việc của đội ngũ giáo viên

V.A.Xukhômlinxki đã đưa ra một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục của hiệu trưởng trong nhà trường như: Phải có sự phân công hợp lý công việc trong Ban giám hiệu (giữa hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng) Thường xuyên quan tâm xây dựng và bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiêp vụ cho đội ngũ giáo viên Tổ chức dự giờ và phân tích bài giảng, rút kinh nghiệm [41] Tại Thái Lan, từ 1998, ngành giáo dục đã quan tâm tới việc bồi dưỡng nâng cao trình độ cho giáo viên ở các trung tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản, huấn luyện kỹ năng nghề nghiệp

Ở Mĩ, bắt đầu vào giữa thập kỷ 80, những quan tâm sâu sắc về vấn đề giáo viên trong trường học của nhiều nhà nghiên cứu đã được nhà nước và các cơ sở tư nhân tài trợ Báo cáo năm 1987 của Tổ hợp Carregie “Chương trình Quốc gia chuẩn bị giáo viên cho thế kỷ XXI” đã dẫn tới việc lập ra Vụ Quốc gia Mĩ về chuẩn nghề nghiệp giáo viên với nhiệm vụ nâng cao chuẩn dạy học cũng như thành tích học tập của học sinh trên toàn quốc Cơ quan này bắt đầu cấp bằng cho giáo viên vào năm

1995

Dự án Việt - Bỉ (hỗ trợ học từ xa) đã dịch và giới thiệu ở Việt Nam một số

công trình, trong đó có cuốn sách " Dạy và học tích cực Một số phương pháp và

kỹ thuật dạy học " của Michel Develay có nội dung được trình bày theo trình tự

logic Học => Dạy => Đào tạo giáo viên, trong đó việc đào tạo giáo viên bao gồm nhiều vấn đề về quan niệm, nội dung, phương thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp Đó là một cuốn sách nhằm góp phần đổi mới sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng giáo viên ngày càng tốt hơn [5]

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Nhân dịp năm học mới 16-10-1968, trong thư gửi cán bộ, giáo viên, công nhân viên, học sinh, sinh viên, Bác Hồ đã khẳng định: “ Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta, do đó các ngành, các cấp Đảng và chính quyền địa phương phải thực sự quan tâm hơn nữa đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta lên những bước phát triển mới” [23]

Trong bối cảnh giáo dục quốc tế và trong nước có nhiều thay đổi và phát triển, nghị quyết số 29 - NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban chấp hành trung ương Đảng đã nhấn mạnh: “ bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng và hội nhập quốc tế” [11]

Về lĩnh vực quản lí hoạt động giáo dục nói chung và quản lí hoạt động chuyên môn ở các cấp học (trong đó có giáo dục mầm non) nói riêng, đã có những nghiên cứu của tác giả sau đây:

Đặng Quốc Bảo “Một số khái niệm về quản lý giáo dục” [7];

Trần Kiểm “Quản lý giáo dục và quản lý trường học” [19];

Nguyễn Ngọc Quang “Những khái niệm cơ bản về lý luận Quản lý giáo dục” [33];

Theo Trần Trọng Thuỷ, “Sự sẵn sàng đi học của trẻ cần phải được chuẩn bị theo 3 hướng: những tri thức cần thiết, những kỹ năng điều khiển hành vi của bản thân và các động cơ kích thích hứng thú học tập” [35] Năm 1993, Trung tâm Tâm lý học - Sinh lý lứa tuổi (Viện Khoa học Giáo dục) đã nghiên cứu mức độ sẵn sàng đi học của trẻ 6 tuổi vào lớp 1 bằng trắc nghiệm “Đến tuổi học” (được Việt hoá từ bộ trắc nghiệm “Test de Maturité Scolaire” của Pháp) Test “Đến tuổi học” cũng được tác giả Phan Trọng

Ngọ và Dương Diệu Hoa sử dụng nghiên cứu đề tài: “Thử nghiệm Test Đến tuổi học ở trẻ chuẩn bị vào lớp 1” [29]

Những công trình nghiên cứu trên đã góp phần phát triển khoa học quản lý giáo dục ở nước ta Những khái niệm cơ bản về quản lí, quản lí giáo dục, quản lí trường học, quản lí hoạt động chuyên môn đã ngày càng được làm sáng tỏ Vấn đề quản lí hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi cũng đã được các nhà khoa học, các nhà quản lí quan tâm nghiên cứu trong các công trình “ Nghiên cứu khoa học cho việc nâng cao chất lượng thực hiện chương trình chăm sóc – giáo dục trẻ

3 – 6 tuổi trong trường mầm non” của Lê Thị Thu Hương Đề tài đề cập đến một

số vấn đề về quan điểm, nguyên tắc đổi mới, nâng cao chất lượng chương trình chăm sóc – giáo dục trẻ, một số định hướng đổi mới chương trình, xây dựng mô

hình nâng cao chất lượng chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ mẫu giáo trong trường mầm non vùng miền núi [15]

Có một số tác giả đã nghiên cứu đến vấn đề này và kết quả đó được công

bố trên một số tạp chí chuyên ngành, tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu chung trên toàn quốc chỉ ngừng lại ở việc nghiên cứu quá trình chuẩn bị cho trẻ đến trường

ở tuổi Mẫu giáo lớn

Năm 1988 trong tài liệu “Tâm lý trẻ em trước tuổi học” và với giáo trình bồi dưỡng giáo viên mầm non “Chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi vào trường phổ thông” xuất bản năm 1998, tác giả Nguyễn Ánh Tuyết và cộng sự đã chỉ

rõ ý nghĩa của việc chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông, yêu cầu và nội dung chuẩn bị cho trẻ Trong nhiều bài viết khác, tác giả cũng cho rằng nếu việc chuẩn bị không phù hợp sẽ gây những hậu quả đáng tiếc khi trẻ vào lớp 1 Nguyễn Ánh Tuyết đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu những quan điểm khoa học cũng như các vấn đề cơ bản trong hoạt động của học sinh Tiểu học từ đó đưa ra

những mặt cần chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1 [36]

Tác giả Vũ Thị Nho cũng dành nhiều thời gian nghiên cứu các giai đoạn phát triển để nghiên cứu các giai đoạn phát triển của học sinh Công trình nghiên cứu của

bà được thể hiện trong “Tâm lý học phát triển” ở đó có nêu khái quát về đặc điểm

tâm lý của trẻ em ở lứa tuổi Mầm non chuẩn bị đến trường tiểu học [25]

Từ việc tìm hiểu nghiên cứu các tài liệu nước ngoài, một số tác giả đã đọc

và lược dịch ra Tiếng Việt in trên một số tạp chí “ Giáo dục mẫu giáo” với một số chuyên đề như: Lê Thị Thanh Nga với “Vấn đề kế thừa giữa trường Mẫu giáo và trường tiểu học”, “ Đổi mới việc chuẩn bị cho trẻ vào tiểu học”… Bên cạnh đó, cũng có một số tác giả tổng kết kinh nghiệm về những vần đề liên quan mật thiết đến việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 như công trình của Trương Xuân Huệ “ Bàn thêm về nhiệm vụ chuẩn bị cho trẻ học toán lớp 1” của Bùi Thị Việt “ Chuẩn bị thể lực cho trẻ vào lớp 1”…Tất cả tài liệu này được trình bày trong cuốn “Thông tin khoa học Giáo dục Mầm non” tên Tiếng Anh là “Early childhood education” số 3/ 11/99 hay còn gọi là Chuyên san “Đổi mới hình thức tổ chức giáo dục trong trường Mầm non – chuẩn bị cho trẻ đến trường Tiểu học [39]

Tác giả Ngô Công Hoàn với “Xúc cảm và giáo dục xúc cảm đối với trẻ em

lứa tuổi mầm non” [16] Tác giả Hoàng Thị Phương với ‘‘Giáo dục hành vi văn hóa cho trẻ mầm non” [31]

Tác giả Hồ Sỹ Hùng với bài báo “Thực trạng GD hành vi giao tiếp có văn hóa cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” [17]

Tác giả Đào Như Trang và cộng sự nghiên cứu xây dựng chương trình giáo dục trẻ 5 tuổi chuẩn bị đi học lớp 1 Nội dung chương trình nêu rõ cần chuẩn bị những gì cho trẻ để trẻ có đủ năng lực tiếp nhận chương trình của

bậc tiểu học

Các công trình nghiên cứu đã khẳng định việc nghiên cứu về tâm sinh lí của trẻ là rất quan trọng và hoạt động chăm sóc - GD trẻ 5 tuổi là không thể thiếu

và có vai trò quan trọng cho quá trình GD trẻ ở các cấp, bậc học tiếp theo

Qua sự khái lược về một số công trình nghiên cứu lí luận, thực tiễn của các tác giả trong và ngoài nước đã cho thấy có khá nhiều nghiên cứu về tâm sinh lí trẻ

5 tuổi chuẩn bị vào lớp 1 và về công tác quản lý các hoạt động giáo dục Cũng có một số công trình nghiên cứu thực tiễn đã có sự hệ thống hóa và làm sáng tỏ một

số lí luận liên quan đến công tác quản lý hoạt động chăm sóc - GD trẻ mẫu giáo lớn theo Bộ Chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi trong điều kiện Việt Nam với một số nội dung và địa bàn cụ thể Tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào về vấn đề quản lý hoạt động giáo dục trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 ở các trường mầm non trong quận Bắc Từ Liêm – TP Hà Nội

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

1.2.1.1 Khái niệm quản lý

Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động khi xã hội phát triển Quản lý là một dạng lao động đặc biệt điều khiển các hoạt động lao động, nó có tính khoa học và nghệ thuật cao, nhưng đồng thời nó là sản phẩm có tính lịch sử, tính đặc thù của xã hội

Theo yếu tố chính trị xã hội, quản lý còn là sự kết hợp giữa tri thức với lao động, quản lý còn được xem là tổ hợp các cách thức, phương pháp tác động vào

đối tượng để phát huy khả năng của đổi tượng nhằm thúc đẩy sự phát triển của xã hội

Có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học về nội dung thuật ngữ

“quản lý”

Theo lý luận của chủ nghĩa Mác, “Quản lý xã hội một cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ hay những hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng đắn những quy luật khách quan vốn có của nó nhằm đảm bảo cho nó hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra ”

Theo Nguyễn Ngọc Quang, “Quản lý là những tác động có định hướng, có

kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức để vận hành tổ

phương pháp quản lý và công vụ quản lý để đạt mục tiêu quản lý”

Trong quá trình quản lý, chủ thể tiến hành các hoạt động cơ bản như: xác định mục tiêu, kế hoạch; tổ chức thực hiện, điều chỉnh các hoạt động để thực hiện các mục tiêu đề ra Trong đó, mục tiêu quan trọng nhất là nhằm tạo ra môi trường, điều kiện cho sự phát triển của đối tượng quản lý

1.2.1.2 Khái niệm quản lý giáo dục

Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý GD, song thường người ta đưa

ra quan niệm quản lý GD theo hai cấp độ chủ yếu: cấp vĩ mô và vi mô Quản lý

vĩ mô tương ứng với khái niệm về quản lý một nền GD (hệ thống GD) và quản lý

vi mô tương ứng với khái niệm về quản lý một nhà trường

Ở cấp độ vĩ mô, quản lý GD được hiểu là hệ thống tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý vào hệ thống GD quốc dân nhằm huy động và tổ chức thực hiện có hiệu quả các nguồn lực phục vụ cho mục tiêu phát triển GD, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia

Như vậy, quản lý GD theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm làm cho toàn bộ hệ thống GD vận hành theo đường lối nguyên lý GD của Đảng, thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển GD&ĐT thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra

Chủ thể quản lý điều khiển các thành tố trong hệ thống quản lý thông qua hoạt động của các tổ chức thành viên trong hệ thống đó

Tính chất chỉ huy - chấp hành là đặc trưng nổi trội trong quan hệ quản lý Tuy nhiên, chủ thể quản lý và đối tượng quản lý đều có mục đích chung

Quản lý GD có nhiệm vụ tạo ra và duy trì một môi trường thuận lợi để mỗi

cá nhân có thể hoạt động đạt được hiệu quả cao trong quá trình đạt đến mục đích chung

Quản lý GD cấp vi mô được xem là hệ thống những tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý vào hệ thống tổ chức GD của nhà trường nhằm điều khiển các thành tố trong hệ thống phối hợp hoạt động theo đúng chức năng, đúng kế hoạch, đảm bảo cho quá trình GD đạt được mục đích, mục tiêu đã xác định với hiệu quả cao nhất

Tiếp cận theo góc độ điều khiển học, có thể hiểu quá trình quản lý GD là hoạt động tổ chức và điều khiển quá trình GD nhằm thực hiện có hiệu quả mục đích, mục tiêu GD của nhà trường

Từ những góc độ trên có thể hiểu khái niệm này như sau: Quản lý GD là

hoạt động của các chủ thể quản lý và đối tượng quản lý thống nhất với nhau trong một cơ cấu nhất định nhằm đưa hệ thống GD đạt tới mục tiêu dự kiến và tiến lên trạng thái mới về chất Quản lý GD vừa là một hiện tượng xã hội (hiện tượng hoạt động, lao động, công tác), vừa là một loại quá trình xã hội (quá trình quản lý)

đồng thời cũng là một hệ thống xã hội (hệ thống quản lý)

1.2.1.3 Khái niệm quản lý nhà trường

Trường học là đơn vị cơ sở của ngành giáo dục, quản lý nhà trường là một phần quan trọng trong quản lý giáo dục

Theo Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối của

Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành

giáo dục với thế hệ trẻ và từng học sinh ” [13]

Theo Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý nhà trường là quản lý hệ thống xã hội

sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có khoa học

và có hướng dẫn của chủ thể quản lý trên tất cả các mặt của đời sống nhà trường

để đảm bảo sự vận động tối ưu của xã hội - kinh tế và tổ chức sư phạm của quá

trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên ” [33]

M.I Kônđacôp thì cho rằng, “Quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy

và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để

dần tiến tới mục tiêu giáo dục ”

Như vậy, quản lý trường học là chuỗi tác động hợp lý (có mục đích tự giác,

có kế hoạch, có hệ thống) mang tính tổ chức sư phạm của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động sự cộng tác, phối hợp tham gia vào mọi hoạt động của nhà trường làm cho quá trình này vận hành đến việc hoàn thành những mục đích dự kiến

1.2.2 Trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

Khái niệm “Tâm thế”: Theo từ điển tiếng Việt: Tâm thế được hiểu là tâm

trạng và tư thế thể hiện ra trước 1 việc nào đó Hiểu rộng hơn về mặt giáo dục có thể hiểu “Tâm thế” nghĩa là tâm lý và tổng thể nói chung các mặt tạo nên sức mạnh hay điều kiện thuận lợi cho một hoạt động nào đó của con người

Khái niệm “Tâm thế vào lớp 1”: Để hiểu được khái niệm Tâm thế vào lớp

1 thì cần thiết phải hiểu khái niệm lớp 1 là gì

Khái niệm lớp 1: lớp 1 là lớp học đầu tiên của bậc tiểu học, ở đó phần đông

là trẻ 6 tuổi, bắt đầu được tiếp thu những kiến thức khoa học do loài người phát hiện ra Thông qua hoạt động chủ đạo mới là hoạt động học tập ở lớp

1, trẻ phải tuân thủ các quy tắc của nhà trường; thay đổi cách ứng xử với thế giới xung quanh bằng các khái niệm khoa học trên cơ sở tư duy khoa học; hình thành quan hệ xã hội mới giữa thầy - trò, bạn bè và với chính bản thân mình

Tâm thế vào lớp 1: là sự sẵn sàng đi học lớp 1, là sự đạt được một mức độ phát triển về thể chất, tâm lý, xã hội cho phép trẻ sẵn sàng đáp ứng những yêu cầu của trường tiểu học [22]

Khái niệm : Chuẩn bị tâm thế vào lớp 1: Chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 tức là

lớp 1 bao gồm: khả năng sẵn sàng về mặt tâm lý, khả năng sẵn sàng về thể chất

và khả năng sẵn sàng về mặt xã hội Đây là ba yếu tố đủ để tạo nên sự sẵn sàng đi học cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1

Việc chuẩn bị cho trẻ trước khi bước vào trường Phổ thông còn đóng một vai trò rất quan trọng Vai trò trước tiên đó là giúp trẻ hoàn thiện những thành tựu phát triển tâm lý trong suốt thời kỳ Mẫu giáo Mặt khác, vai trò lớn nhất của việc chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1 là tích cực chuẩn bị cho trẻ có đủ điều kiện để qua đó giúp trẻ làm quen dần với các hoạt động học tập và cuộc sống cũng như chế độ sinh hoạt ở trường tiểu học, đồng thời trẻ sẽ có một tâm thế tốt, một tinh thần tốt cho việc học tập mới này, giúp trẻ hình thành được những mối quan hệ tốt với thầy cô và bạn bè, biết trách nhiệm của bản thân cũng như nhận thức được

vị trí của bản thân trong xã hội này

1.2.3 Hoạt động giáo dục trẻ, hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

1.2.3.1 Khái niệm hoạt động giáo dục trẻ

Theo Điều 24, Điều lệ trường MN thì hoạt động GD trẻ bao gồm: hoạt động chơi; hoạt động học; hoạt động lao động; hoạt động ngày hội, ngày lễ Hoạt động học ở trường MN trong chương trình GDMN hiện nay bao gồm các hoạt động ở

5 lĩnh vực: Phát triển thể chất, phát triển ngôn ngữ, phát triển nhận thức, phát triển tình cảm - kỹ năng xã hội, phát triển thẩm mỹ Các lĩnh vực phát triển này được thiết kế theo hướng đồng tâm phát triển thể hiện ở chương trình khung dành cho

các độ tuổi Đặc biệt, các hoạt động GD trong chương trình GDMN không bó khuôn mà có độ mở, tạo cơ hội cho GV lựa chọn các hoạt động GD phù hợp với các điều kiện thực tế và yếu tố vùng miền, tạo điều kiện cho trẻ trải nghiệm những vấn đề gần gũi, thiết thực trong môi trường xung quanh của trẻ, từ đó đạt được mục đích GD cao nhất

1.2.3.2 Hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

Để vào lớp 1, trẻ cần được chuẩn bị tâm lý sẵn sàng đi học – hay còn gọi là

“độ chín muồi” Để đáp ứng yêu cầu trên, khi chuyển tiếp giữa Mầm non và Tiểu

học phải đảm bảo sự kế thừa, tính khoa học, những kiến thức đã được hình thành ở lứa tuổi Mầm non cần phải được củng cố và mở rộng, hoàn thiện ở mức độ cao hơn giúp trẻ không bị những thay đổi đột ngột khi chuyển hoạt động chủ đạo từ hoạt

động vui chơi sang hoạt động học tập trong nhà trường tiểu học Chính vì thế việc

chuẩn bị tốt cho trẻ về thể chất, tâm lý từ tuổi mẫu giáo là yêu cầu quan trọng giúp

trẻ Mầm non thích ứng tốt với việc học tập ở bậc học tiểu học

Để chuẩn bị tốt về các mặt cho trẻ, cần phải có sự chuẩn bị chung, thể hiện

ở chỗ đến thời điểm đi học trẻ đạt được một mức độ phát triển nhất định Từ đó tạo ra những cơ sở vững chắc cho trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động mới ở trường tiểu học và học tập đạt được kết quả tốt Đồng thời, giúp trẻ phát triển toàn diện về mặt nhân cách Ngoài ra, việc chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi vào tiểu học cần phải chuẩn bị một cách toàn diện Vì thế một trong những yêu cầu quan trọng để giúp trẻ vào học tốt chương trình Tiểu học là cần chuẩn bị cho trẻ về mặt thể chất, trí tuệ, thẩm mỹ, tình cảm – xã hội, ngôn ngữ, một số kỹ năng cần thiết cho hoạt động

học tập

1.3 Giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

1.3.1 Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 5 tuổi

Về tầm vóc trẻ 5 tuổi tăng nhanh về chiều cao và cân nặng Hệ xương, hệ

cơ, hệ khớp, hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, hệ thần kinh, hệ trao đổi chất ở trẻ đang còn

ở giai đoạn phát triển và chưa được biệt hoá hoàn toàn Hệ thần kinh của trẻ phát triển tốt, trẻ có khả năng chú ý cao trong quá trình luyện bài tập vận động

Đặc điểm nhận thức trong đó hoạt động nhận cảm (bao gồm quá trình cảm

giác và tri giác) của trẻ 5 tuổi phát triển mạnh Sự phát triển về cảm giác, trẻ 5 tuổi có thể phân biệt được độ to, nhỏ; dài, ngắn khác nhau (theo đơn vị đo đơn giản), trẻ 5 tuổi có thể nhận biết một cách chính xác các hướng chủ yếu trong không gian như trên – dưới, trước – sau, phải – trái, trẻ biết lấy vật khác làm mốc trong khi xác định không gian Bên cạnh sự tri giác về không gian, tri giác được tranh vẽ của trẻ 5 tuổi cũng có một bước tiến bộ rõ nét, trẻ có thể nhận ra màu sắc, đường nét và bố cục của bức tranh Trẻ có khả năng tri giác bối cảnh và hiểu được các mối quan hệ xa, gần giữa các sự vật, hiện tượng trong tranh Trẻ 5 tuổi nhận biết thời quá khứ, hiện tại và tương lai trong những khoảng thời gian gần như lúc nãy, bây giờ và chốc nữa hay xa hơn; hôm qua, hôm nay và ngày mai Cùng với

sự phát triển của tri giác thời gian, tri giác độ dài của âm thanh cũng có một bước tiến rõ rệt, trẻ có thể phân biệt được độ dài, ngắn của những âm thanh khác nhau

Đó chính là cơ sở để trẻ tiếp nhận tiết tấu, một thành phần cơ bản trong âm nhạc

Tư duy của trẻ 5 tuổi đang ở độ phát triển mạnh, đặc biệt là kiểu tư duy trực quan hình tượng, để đáp ứng với khả năng và nhu cầu phát triển của trẻ ở cuối độ

đã bị tước đi những chi tiết rườm rà, sinh động, chỉ giữ lại những bộ phận chủ yếu nhất, khiến cho hình tượng bị mất đi tính trực quan cụ thể mà mang thêm tính khái quát

Trẻ em cuối tuổi Mẫu giáo lớn có tư duy trực quan – hành động lẫn tư duy trực quan – hình tượng đều liên hệ mật thiết với ngôn ngữ Nhưng thực chất thì trong

cả hai kiểu tư duy trên, hành động tư duy vẫn chủ yếu là trực tiếp dựa vào hành động và biểu tượng, ngôn ngữ chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà thôi, đó chính là bước trung gian của sự chuyển tiếp từ tư duy trực quan hình tượng đến tư duy logic Ở trẻ Mẫu giáo nói chung, trí nhớ không chủ định chiến ưu thế nhưng đến 5 tuổi thì trí nhớ có chủ định đã bắt đầu phát triển đáng kể Bên cạnh việc phát triển tư duy, trí nhớ có chủ định của trẻ cũng bắt đầu phát triển mạnh Những gì trẻ hiểu giờ đây được ghi nhớ một cách bền vững hơn Tuy vậy, việc ghi nhớ một cách máy móc vẫn giữ vai trò quan trọng trong cuộc sống của mỗi đứa trẻ

Trong cuộc sống, do yêu cầu của hoạt động ngày càng trở nên phức tạp hơn

nên trẻ 5 tuổi bắt đầu biết điều khiển sự chú ý của mình vào đối tượng nào đó cụ thể, nhất định Chú ý có chủ định phát triển mạnh, nhưng bên cạnh đó, sự chú ý không chủ định vẫn chiếm ưu thế Sự phát triển chú ý có chủ định ở trẻ 5 tuổi thường gắn liền với mục đích của hành động và các chức năng đặt kế hoạch của ngôn ngữ

Lứa tuổi mẫu giáo là thời kì bộc lộ tính nhạy cảm cao nhất đối với các hiện tượng ngôn ngữ, điều đó khiến cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ đạt tốc độ khá nhanh, và đến cuối tuỗi Mẫu giáo thì hầu hết trẻ em đều biết sử dụng tiếng mẹ đẻ một cách thành thạo trong sinh hoạt hằng ngày và phát âm đúng cả 6 thanh điệu Giọng của trẻ đã gọn hơn, không kéo dài, bước đầu biết sử dụng các phương tiện biểu cảm đơn giản của giọng như cao độ, cường độ, trường độ Cơ bản trẻ đã phát

âm đúng, ổn định các âm vị, kể cả những âm khó Trẻ mẫu giáo lớn đã biết sử dụng ngữ điệu một cách phù hợp với nội dung giao tiếp hay nội dung của câu chuyện mà trẻ kể Vốn từ của trẻ tăng nhanh theo lứa tuổi Đặc biệt trẻ đã biết dùng các từ mang tính biểu cảm có hình ảnh, màu sắc, âm thanh Khoảng cuối tuổi Mẫu giáo, trẻ đã có khả năng hiểu và sử dụng một số từ đồng nghĩa trong giao tiếp hàng ngày Cuối tuổi Mẫu giáo, câu nói của trẻ đã trở nên rõ ràng, đầy

đủ thành phần, các cấu trúc ngữ pháp đã phong phú và đa dạng hơn Các từ trong câu đã có sự liên kết chặt chẽ và logic Câu nói của trẻ thể hiện những suy nghĩ rất logic

lạc những suy nghĩ cảm xúc trong những tình huống giao tiếp cụ thể Khả năng tự nói, tự kể của trẻ đã có bước tiến dài, ngôn ngữ của trẻ mạch lạc hơn Tuy có sự tiến bộ vượt bậc trong việc sử dụng các kiểu câu nhưng trẻ vẫn còn hạn chế trong việc sắp xếp lời nói, diễn đạt đôi khi còn dài dòng, lủng củng nhất là trong quá trình tự kể

đời sống tâm lý của trẻ Nét đặc biệt trong đời sống tình cảm của trẻ 5 tuổi là sự hình thành tương đối rõ nét của các loại tình cảm bậc cao như: tình cảm trí tuệ, tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mĩ Tình cảm trí tuệ biểu hiện ở chỗ trẻ ham hiểu

biết, ham tìm tòi khám phá những gì còn mới lạ, bí ẩn Tình cảm đạo đức thể hiện

ở chỗ trẻ rất dễ xúc cảm và cảm động với con người và cảnh vật xung quanh Đây cũng là thời điểm thuận lợi nhất để giáo dục lòng nhân ái Tình cảm thẩm mĩ thể hiện ở chỗ trẻ biết yêu thích cái đẹp xung quanh, mong muốn làm ra cái đẹp để mang đến niềm vui cho chính mình và cho mọi người Do vậy, giáo dục nghệ thuật đối với lứa tuổi này là có hiệu quả nhất

Trẻ 5 tuổi, ý thức bản ngã được xác định rõ ràng giúp trẻ điều khiển và điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với những chuẩn mực, những quy tắc xã hội,

từ đó mà hành vi của trẻ mang tính xã hội, tính nhân cách đậm nét hơn trước Trong sự phát triển các hành động ý chí của trẻ mẫu giáo lớn, có thể thấy được sự liên kết giữa 3 mặt: sự phát triển tính mục đích của hành động, xác lập quan hệ giữa mục đích của hành động với động cơ, tăng vai trò điều chỉnh của ngôn ngữ trong việc thực hiện các hành động

Có thể coi sự phát triển mặt ý chí là một trong những biểu hiện rõ nhất của

ý thức, khiến cho nhân cách của trẻ được khẳng định

1.3.2 Mục tiêu giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

Chuẩn bị về mặt thể lực cho trẻ về phát triển chiều cao, trọng lượng, năng lực làm việc bền bỉ, dẻo dai, có khả năng chống lại sự mệt mỏi của thần kinh, cơ bắp, độ khéo léo của bàn tay, tính nhanh nhạy của các giác quan bằng các chế độ sinh hoạt, ăn uống, nghỉ ngơi, luyện tập cho trẻ

Rèn luyện về các thao tác trí tuệ, hiểu biết về bản thân, gia đình, môi trường xung quanh, các biểu tượng về thời gian, không gian, đồng thời rèn luyện kỹ năng thực hiện hoạt động trí óc như so sánh, phân tích, tổng hợp

Rèn luyện cho trẻ có kỹ năng giao tiếp, sử dụng tốt tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hàng ngày là việc quan trọng nhất để chuẩn bị cho trẻ học đọc, học viết ở lớp một

Thông qua các hoạt động một ngày của cô và trẻ, tập cho trẻ thực hành các

đồ dùng đồ chơi đã quy định như: quyển "Bé làm quen chữ viết", "Bé làm quen với môi trường xung quanh" để mở rộng vốn từ về thế giới xung quanh, phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ, phát triển ở trẻ kỹ năng sử dụng ngôn ngữ trong cuộc

sống hàng ngày, hình thành một số kỹ năng chuẩn bị cho việc đọc, viết chuẩn bị tâm thế tốt cho trẻ bước vào lớp 1 Tổ chức các hoạt động nghe - nói cho trẻ, phát

âm các chữ cái, nghe và hiểu nghĩa của từ, thể hiện cử chỉ, điệu bộ, nét mặt phù hợp với yêu cầu, hoàn cảnh giao tiếp nhằm mục tiêu giúp trẻ tự tin tự lập, phát âm chính xác, thể hiện phù hợp với hoàn cảnh trong môi trường học tập tại trường tiểu học cũng như trong cuộc sống của trẻ

Luyện tập cho trẻ biết sử dụng những đồ dùng sinh hoạt một cách gọn gàng trong giờ chơi để rèn luyện sự khéo léo của đôi bàn tay, giúp trẻ rèn luyện kỹ năng cần thiết cho hoạt động học tập ở tiểu học sau này, thiết thực giúp trẻ chuyển dần hoạt động chủ đạo là vui chơi sang hoạt động học tập như việc sắp xếp bàn ghế, cách cầm bút, cầm sách, mở sách, tư thế ngồi đúng, tô chữ, đồ chữ, viết chữ giúp trẻ quen dần với hoạt động mới

1.3.3 Nội dung giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

1.3.3.1 Phát triển thể chất

Để chuẩn bị tâm thế tốt cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1 thì việc phát triển thể chất cho trẻ là ưu tiên hàng đầu bởi lẽ chỉ có một cơ thể mạnh khỏe, thể chất phát triển tốt thì trẻ mới có thể sẵn sàng bước vào Tiểu học một cách tốt nhất Phát triển thể chất cho trẻ bao gồm các nội dung: trẻ khỏe mạnh, cơ thể phát triển cân đối, cân nặng và chiều cao nằm trong kênh A; Trẻ thực hiện được các vận động cơ bản một cách vững vàng, đúng tư thế; trẻ có khả năng phối hợp các giác quan và vận động; Thực hiện được một số vận động của đôi tay một cách khéo léo Đồng thời trẻ có một số thói quen, kỹ năng tốt về giữ gìn sức khỏe, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và biết cách đảm bảo sự an toàn

1.3.3.2 Phát triển nhận thức

Nội dung giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 là phát triển nhận thức cho trẻ, đó là hình thành ở trẻ ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi những sự vật hiện tượng xung quanh Trẻ có khả năng quan sát, so sánh, phân loại, phán đoán, chú ý và ghi nhớ có chủ định Trong cuộc sống, trẻ nhận ra một

số mối liên hệ đơn giản của các sự vật, hiện tượng xung quanh Đồng thời, trẻ có một số hiểu biết ban đầu về bản thân, môi trường tự nhiên và xã hội Điều này rất

quan trọng trong việc chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1, bởi lẽ, chỉ khi trẻ được chuẩn bị một khả năng nhận thức tốt, ham hiểu biết, hứng thú với việc tìm hiểu tri thức mới thì trẻ mới có thể học tập tốt trong những giai đoạn học tập tiếp theo

ở trường phổ thông

1.3.3.3 Phát triển ngôn ngữ

Lĩnh vực cần giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 tiếp theo là phát triển ngôn ngữ cho trẻ, hình thành ở trẻ khả năng diễn đạt một cách rõ ràng, mạch lạc những suy nghĩ cảm xúc, thể hiện ý muốn, cảm xúc, tình cảm của mình

và của người khác trong những tình huống giao tiếp cụ thể; Nghe và hiểu được lời nói trong giao tiếp Bước vào lớp 1, trẻ bắt đầu được học chữ cái, học đánh vần, học viết… tất cả những điều đó đòi hỏi trẻ phải chuẩn bị sẵn sàng một khả năng ngôn ngữ tốt, một lối diễn đạt mạch lạc rõ ràng để có thể tiếp nhận được những kiến thức mới trong trường tiểu học

1.3.3.4 Phát triển tình cảm xã hội

Để chuẩn bị sẵn sàng tâm thế vào lớp 1, trẻ không chỉ cần có một thể chất tốt, có khả năng diễn đạt ngôn ngữ mạch lạc mà để có thể sẵn sàng học tập tại trường phổ thông, trẻ cần phải được chuẩn bị tốt về mặt tình cảm Nội dung giáo dục tình cảm xã hội cho trẻ bao gồm hình thành có trẻ sự mạnh dạn, hồn nhiên, tự tin, lễ phép trong giao tiếp, trẻ có thể nhận ra một số trạng thái cảm xúc và thể hiện tình cảm phù hợp với các đối tượng và hoàn cảnh cụ thể; Trẻ thực hiện đựoc một số quy định đơn giản trong sinh hoạt, có ý thức tự phục vụ, kiên trì thực hiện công việc được giao Ngoài ra trẻ phải biết yêu quý gia đình, trường lớp MN và nơi sinh sống, quan tâm, chia sẻ, hợp tác với những người gần gũi., quan tâm chăm sóc vật nuôi, cây trồng và bảo vệ môi trường

1.3.3.5 Phát triển thẩm mĩ

Nội dung giáo dục thẩm mỹ cho trẻ luôn được chú trọng, bởi đây là thời điểm để phát hiện ra và bồi dưỡng những trẻ sớm bộc lộ những năng khiếu của mình, từ việc cảm nhận được vẻ đẹp trong thiên nhiên, cuộc sống và trong tác phẩm nghệ thuật hay việc trẻ có nhu cầu, hứng thú khi tham gia vào các hoạt động hát, múa, vận động theo nhạc, đọc thơ, kể chuyện, đóng kịch đến việc biết thể

hiện cảm xúc sáng tạo thông qua các hoạt động Việc chuẩn bị tốt nội dung phát triển thẩm mỹ cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 là việc làm tiếp nối và vô cùng cần thiết để trẻ có thể tiếp tục bộc lộ được những khả năng của mình trong giai đoạn học tập tiếp theo tại trường Tiểu học cũng như những bậc học sau này

1.3.4 Phương pháp, hình thức giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

1.3.4.1 Phương pháp giáo dục

Nhóm phương pháp thực hành, trải nghiệm

Phương pháp thực hành thao tác với đồ vật, đồ chơi: trẻ sử dụng và phối hợp các giác quan, làm theo sự chỉ dẫn của GV, hành động đối với các đồ vật, đồ chơi (cầm, nắm, sờ, đóng mở, xếp chồng, xếp cạnh nhau, xâu vào nhau, ) để phát triển giác quan và rèn luyện thao tác tư duy

Phương pháp dùng trò chơi: sử dụng các loại trò chơi với các yếu tố chơi phù hợp để kích thích trẻ tự nguyện, hứng thú hoạt động tích cực giải quyết nhiệm

Nhóm phương pháp trực quan - minh họa (quan sát, làm mẫu, minh hoạ)

Phương pháp này cho trẻ quan sát, tiếp xúc, giao tiếp với các đối tượng, phương tiện (vật thật, đồ chơi, tranh ảnh); hành động mẫu; hình ảnh tự nhiên, mô hình, sơ đồ và phương tiện nghe nhìn (phim vô tuyến, đài, máy ghi âm, điện thoại,

vi tính) thông qua sử dụng các giác quan kết hợp với lời nói nhằm tăng cường vốn hiểu biết, phát triển tư duy và ngôn ngữ của trẻ,

Nhóm phương pháp dùng lời nói

Sử dụng các phương tiện ngôn ngữ (đàm thoại, trò chuyện, kể chuyện, giải thích) nhằm truyền đạt và giúp trẻ thu nhận thông tin, kích thích trẻ suy nghĩ, chia

sẻ ý tưởng, bộc lộ những cảm xúc, gợi nhớ những hình ảnh và sự kiện bằng lời nói Lời nói, câu hỏi của GV cần ngắn gọn, cụ thể, gần với kinh nghiệm sống của trẻ

Nhóm phương pháp giáo dục bằng tình cảm và khích lệ

Phương pháp dùng cử chỉ điệu bộ kết hợp với lời nói thích hợp để khuyến khích và ủng hộ trẻ hoạt động nhằm khơi gợi niềm vui, tạo niềm tin, cổ vũ sự cố gắng của trẻ trong quá trình hoạt động

Nhóm phương pháp nêu gương - đánh giá

Nêu gương: Sử dụng các hình thức khen cho phù hợp, đúng lúc, đúng chỗ Biểu dương trẻ là chính nhưng không lạm dụng

Đánh giá: Thể hiện thái độ đồng tình hoặc chưa đồng tình của người lớn, của bạn bè trước việc làm, hành vi, cử chỉ của trẻ Từ đó đưa ra nhận xét, tự nhận xét trong từng tình huống hoặc hoàn cảnh cụ thể Không sử dụng các hình phạt làm ảnh hưởng đến sự phát triển tâm - sinh lý của trẻ

1.3.4.2 Hình thức giáo dục

Giờ chơi là hình thức hoạt động chủ yếu của trẻ em ở nhà trẻ và trường mẫu

giáo Ở nhà trẻ, trẻ thường chơi với đồ vật, ở trường mẫu giáo trẻ thường chơi trò chơi đóng vai theo chủ đề, trò chơi có luật Qua các trò chơi, trẻ lĩnh hội được chức năng và phương thức sử dụng đồ vật và nhập vào nhóm bạn để mô phỏng lại sinh hoạt của người lớn trong xã hội, qua đó mà học làm người Giờ chơi có thể

diễn ra trong nhà hoặc ngoài trời

Tổ chức chơi cần đạt những yêu cầu: trẻ thoải mái, tự nguyện, thực sự nhập cuộc vào trò chơi; trẻ chủ động, sáng tạo; nội dung chơi bổ ích, khơi động được trí tưởng tượng của trẻ; có đồ chơi hoặc vật thật thay thế đa dạng, an toàn

Chơi tập là hình thức luyện tập các chức năng phát triển của trẻ ở lứa tuổi nhà trẻ qua các trò chơi sinh hoạt

Dạo chơi và hoạt động ngoài trời là hình thức tổ chức giúp trẻ tiếp xúc rộng

rãi với môi trường xung quanh, mở rộng tầm hiểu biết của trẻ, cho trẻ được thở

hít không khí trong lành, tiếp xúc với ánh nắng mặt trời

Tổ chức dạo chơi và hoạt động ngoài trời cần đạt những yêu cầu: hấp dẫn

trẻ được tích cực hoạt động có mục đích dưới sự hướng dẫn của cô, không quá sức, an toàn, tận dụng không gian để trẻ hoạt động, mỗi tuần có thể tổ chức ít nhất một lần, những nơi có điều kiện, hàng ngày có thể cho trẻ dạo chơi xung quanh sân trường

Giờ học là hình thức tổ chức để trực tiếp cho trẻ làm quen với những tri

thức, kỹ năng cần cho cuộc sống của trẻ Giờ học thường diễn ra trong thời gian

nhất định, tuỳ vào khả năng làm việc của trẻ ở từng lứa tuổi Giờ học có thể tiến

hành trong lớp học, ngoài trời, có thể tiến hành giờ học cho toàn lớp, cho từng

nhóm nhỏ hoặc mỗi cháu

Tổ chức giờ học cần đạt các yêu cầu: tất cả trẻ em đều tích cực hoạt động, tránh ngồi thụ động nghe giảng; sử dụng trò chơi học tập phù hợp với nội dung giờ học; kết hợp linh hoạt nhiều lĩnh vực tri thức như thơ, chuyện với múa hát, làm quen với môi trường xung quanh, với tạo hình ; giờ học diễn ra nhẹ nhàng, không gò bó, thu hút sự chú ý của trẻ

Tham quan là hình thức tổ chức giúp trẻ tiếp xúc với những công trình văn hoá, xã hội (Ví dụ: Lăng Bác Hồ, vườn cây Bác Hồ, nhà bảo tàng, di tích lịch sử

địa phương, trại chăn nuôi, cửa hàng, xưởng máy ).Tổ chức các cuộc tham quan

cần đạt các yêu cầu: trẻ được quan sát có mục đích, hứng thú; Cần thuyết minh, giải thích rõ ràng, dễ hiểu; an toàn, vừa sức với trẻ (không cho trẻ đi quá xa, quá

lâu)

Ngày hội, ngày lễ là hình thức tổ chức giúp trẻ thâm nhập vào cuộc sống xã

hội trong những thời điểm có ý nghĩa nhất để giáo dục truyền thống và mang lại niềm vui, niềm tự hào cho trẻ Những ngày hội, ngày lễ được tổ chức trong nhà trẻ và trường mẫu giáo (chủ yếu là trường mẫu giáo): ngày khai trường, tết trung thu, ngày hội của cô 20-11, Tết Nguyên đán, ngày hội của mẹ và cô 8-3, ngày tết

thiếu nhi 1-6 ).Tổ chức ngày hội, ngày lễ cần đạt các yêu cầu: gây ấn tượng tốt,

hấp dẫn, vui tươi cho trẻ; sử dụng nhiều hình thức hoạt động mang tính tổng hợp; tất cả trẻ em đều được tham gia; hoạt động của trẻ phải phù hợp với nội dung của

ngày lễ

1.4 Quản lý hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

1.4.1 Quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào vào lớp 1

Xây dựng kế hoạch là một nhiệm vụ quan trọng của công tác quản lý trường mầm non Chất lượng của kế hoạch và hiệu quả thực hiện kế hoạch quyết định chất lượng hiệu quả của quá trình chăm sóc giáo dục trẻ Hiệu trưởng quản lý việc lập kế hoạch hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 của giáo viên cần tập trung vào một số công việc như sau: Đầu năm học Hiệu trưởng cần chỉ đạo về thời gian thực hiện chương trình, dự kiến nội dung, hoạt động giáo dục các lĩnh vực phát triển, các chủ đề thực hiện trong năm học Tổ chuyên môn sẽ xây dựng kế hoạch giáo dục trẻ 5 tuổi, từ đó mỗi lớp 5 tuổi phải xây dựng kế hoạch giáo dục cho trẻ của lớp mình dựa vào kế hoạch chung, dựa vào đặc điểm tình hình của lớp, trẻ lớp mình Ban giám hiệu và tổ chuyên môn sẽ duyệt bản kế hoạch đó; Hướng dẫn giáo viên lập kế hoạch từng hoạt động, dựa trên những yêu cầu, quy định chung đảm bảo sự thống nhất về nội dung hình thức hoạt động với tính chất chỉ dẫn, không phải là khuôn mẫu; Hướng dẫn giáo viên nghiên cứu Chương trình giáo dục, tài liệu tham khảo, các hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1, nghiên cứu mức độ phát triển của trẻ em trong lớp mình phụ trách để xác định mục đích, nội dung, lựa chọn hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục cho phù hợp; Tổ chức những buổi thảo luận về từng kế hoạch hoạt động giáo dục, thống nhất nội dung và hình thức cải tiến nội dung, phương pháp, trao đổi kinh nghiệm lập kế hoạch hoạt động với những nội dung khó triển khai

Hiệu trưởng, hiệu phó và các tổ trưởng chuyên môn thường xuyên kiểm tra, theo dõi kế hoạch hoạt động, hồ sơ và kế hoạch thực hiện hoạt động giáo dục

1.4.2 Quản lý nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

Tổ chức thực hiện nội dung chương trình là nhiệm vụ trọng tâm trong quản

lý chuyên môn của người hiệu trưởng, nhằm giúp cho giáo viên đảm bảo thực hiện đúng, có hiệu quả, trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ, đặc biệt là giáo dục trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 Để nắm được tình hình thực hiện nội dung, hình thức, phương pháp chăm sóc, giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1, Hiệu trưởng theo dõi thông qua hồ sơ chuyên môn, qua phản ánh của phó Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và dự giờ để từ những thông tin thu được, kịp thời có kế hoạch điều chỉnh, uốn nắn sao cho chương trình được thực hiện phù hợp với thời gian của tiến trình năm học Hiệu trưởng thông báo cho giáo viên thực hiện các kế hoạch năm, tháng, tuần và kế hoạch ngày Hiệu trưởng cần căn

cứ vào sự phân cấp, phân quyền, phân công nhân sự, bố trí giáo viên phụ trách nhóm lớp 5 tuổi để giao nhiệm vụ, kế hoạch

1.4.3 Quản lý các điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

Mục tiêu của nội dung này là tạo điều kiện đầy đủ cơ sở vật chất, đồ chơi,

đồ dùng dạy học, tài liệu chuyên môn nhằm giúp giáo viên nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình cũng như hiệu quả giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

Để làm tốt công tác này người Hiệu trưởng phải nắm được các nhóm cơ sở

vật chất, trang thiết bị bao gồm: phòng học, các phòng chức năng; thiết bị dạy

học, đồ dùng, đồ chơi và tài liệu, học liệu phục vụ hoạt động giáo dục trẻ 5 tuổi;

Nắm vững những nội dung cơ bản của quản lý cơ sở vật chất và thiết bị dạy học

là: xây dựng và bổ sung thường xuyên để hình thành một hệ thống hoàn chỉnh cơ

sở vật chất và thiết bị dạy học cho các lớp 5 tuổi; Duy trì bảo quản cơ sở vật chất

và thiết bị dạy học; Sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất và thiết bị dạy học

Khi bước vào lớp 1 là lúc trẻ chuyển từ trạng thái vui chơi là họat động chủ

đạo sang học tập một cách nghiêm túc và nề nếp Môi trường học tập, cách học,

tiếp xúc của trẻ thay đổi khi chuyển từ bậc mầm non sang tiểu học Trong khi ở

mầm non, cô đón trẻ ngoài lớp học, hướng dẫn từng bé vào lớp thì học sinh lớp 1

sẽ tự mình vào lớp, ngồi vào vị trí đã sắp xếp Cách bố trí lớp học ở mầm non và lớp 1 cũng khác nhau, một bên có không gian thoáng, sĩ số lớp ít, lớp học chia nhóm để các cô dỗ dành; một bên trẻ phải ngồi vào ghế, bàn, tiếp xúc với các dụng cụ học tập như bảng, phấn, bút Vì thế, học sinh lớp 1 thường gặp phải những trở ngại chính trong thời gian đầu bước vào lớp học như lạ lẫm, bỡ ngỡ với môi trường mới, bạn mới, cô giáo mới, cách học mới

Về cơ sở vật chất, bảo đảm đạt tỷ lệ 1 phòng học (phòng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ) lớp mẫu giáo 5 tuổi Phòng học lớp 5 tuổi được xây kiên cố hoặc bán kiên cố, bảo đảm diện tích và các quy định khác theo Điều lệ trường mầm non; bảo đảm an toàn, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông, đủ ánh sáng, bảo đảm diện tích tối thiểu theo quy định 100% lớp 5 tuổi có đủ đồ dùng, đồ chơi, thiết bị tối thiểu theo quy định; trường học đảm bảo xanh, sạch, đẹp; có nhà bếp, công trình vệ sinh, nước sạch đủ và đạt yêu cầu, sân chơi có đồ chơi ngoài trời

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn

bị tâm thế vào lớp 1

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả họat động giáo dục cho trẻ 5 tuổi trong nhà trường là một việc làm hết sức quan trọng Thông qua kiểm tra, Hiệu trưởng sẽ phát hiện những mặt mạnh, mặt yếu để kịp thời khắc phục những lệch lạc của tập

thể và cá nhân khi tiến hành công việc

Quá trình kiểm tra sẽ góp phần hình thành ý thức và năng lực tự kiểm tra công việc của chính bản thân mỗi giáo viên Từ đó, giáo viên có sự thay đổi trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ, đặc biệt chú trọng và thực hiện tốt hơn công tác giáo dục trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 được tốt nhất Trong trường mầm non, kiểm tra việc thực hiện chuyên môn của giáo viên rất quan trọng, bao gồm các nội dung như kiểm tra hoạt động của giáo viên, đi sâu vào các nội dung công việc và năng lực sư phạm của từng giáo viên, giúp họ làm tốt công việc giáo dục trẻ 5 tuổi, đồng thời xây dựng được không khí sư phạm, thực hiện mục tiêu giáo dục một cách đồng bộ

Người hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra kế hoạch giáo dục trẻ 5 tuổi, kiểm

tra kế hoạch chủ nhiệm lớp, kế hoạch tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, kiểm tra việc triển khai thực hiện các hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

Công tác kiểm tra họat động của tổ chuyên môn về việc thực hiện họat động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 giúp cho Hiệu trưởng thấy được toàn bộ hoạt động sư phạm của tập thể giáo viên và mối tương tác của các thành viên trong tập thể Hiệu trưởng có thể kiểm tra tổ chuyên môn toàn diện hoặc theo từng vấn đề trong đó có việc kiểm tra kết quả hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1: kiểm tra việc thực hiện chương trình, kiểm tra giáo viên, kiểm tra trẻ thông qua đánh giá các dạng kế hoạch (kế hoạch tháng, kế hoạch tuần, kế hoạch ngày) Đánh giá việc thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục gắn với chủ đề (đánh giá theo chủ đề, theo mục đích, yêu cầu của chủ đề), đánh giá các hoạt động từng ngày (căn cứ vào các tiêu chí đánh giá trẻ theo từng hoạt động giáo dục về kiến thức, kỹ năng, thái độ qua hoạt động học tập, vui chơi, ngày hội-

lễ, lao động, đi dạo, tham quan)

1.4.5 Quản lý việc phối hợp với gia đình, các tổ chức xã hội trong các hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1

Để tổ chức tốt hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 rất cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội ở địa phương, một mặt nó tạo ra sự thống nhất trong công tác chăm sóc – giáo dục trẻ, mặt khác

nó phát huy thế mạnh giáo dục gia đình và nhà trường trong chăm sóc – giáo dục trẻ Sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương có nhiều ảnh hưởng lớn đến công tác tổ chức hoạt động cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 Giáo dục mầm non phụ thuộc rất nhiều vào công tác xã hội hóa giáo dục Nguồn tài chính, tài sản, của các trường mầm non thu được từ 3 nguồn chính: Ngân sách nhà nước, cha, mẹ và chính quyền địa phương Ngoài ra điều kiện phát triển kinh tế còn quyết định mức sống của người dân và đó là nền tảng để chăm sóc và giáo dục trẻ

em nói chung và trẻ 5 tuổi nói riêng Bởi vậy, điều kiện kinh tế - xã hội, phong tục tập quán, lối sống và đặc điểm dân cư có tác động trực tiếp đến chất lượng chăm sóc – giáo dục trẻ nói chung và công tác tổ chức các hoạt động giáo dục cho

trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 nói riêng Hiệu trưởng cần tạo mọi điều kiện

để giáo viên và phụ huynh có thể trao đổi, liên lạc về việc giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 thông qua các buổi họp phụ huynh, thư điện tử, bảng thông báo Nếu cha mẹ phối hợp tốt với nhà trường thì trở ngại trong những ngày đầu đến trường của học sinh lớp 1 giảm đi đáng kể Cha mẹ cũng nên liên hệ với

cô giáo để nắm tình hình học tập, tâm lý hằng ngày của trẻ (có thể gặp trực tiếp, email, điện thoại ) Phải quan tâm đến việc học tập của con mình hằng ngày để trẻ có thể chia sẻ cảm xúc, thắc mắc của mình với cha mẹ

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục tâm thế cho trẻ 5 tuổi chuẩn

bị vào lớp 1

Năng lực của CBQL và GV

Quản lí hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 bị ảnh hưởng rất lớn bởi năng lực của CBQL và giáo viên CBQL nhà trường có năng lực tốt thì việc xây dựng kế hoạch, chỉ đạo thực hiện, kiểm tra giám sát thực hiện hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 đạt hiệu quả cao, phát huy được hết vai trò của các lực lượng trong và ngoài nhà trường Ngược lại, nếu

họ không có năng lực yếu thì việc quản lí hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi sẽ gặp khó khăn hoặc sẽ không biết huy động mọi lực lượng tham gia vào hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 Giáo viên là đội ngũ trực tiếp thực hiện hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1, khi CBQL nhà trường và đội ngũ giáo viên có năng lực tốt thì có tác động tích cực đến việc quản

lí hoạt động giáo dục trẻ và ngược lại, khi năng lực của CBQL nhà trường và đội ngũ giáo viên kém thì sẽ ảnh hưởng không tốt đến quản lí hoạt động giáo dục cho trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 cho học sinh trong nhà trường

Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất, nhận thức, tình cảm xã hội và thẩm

mỹ cho trẻ em Những kỹ năng mà trẻ được tiếp thu qua chương trình chăm sóc giáo dục mầm non sẽ là nền tảng cho việc học tập và thành công sau này của trẻ

Do vậy, chương trình chăm sóc - giáo dục trẻ tác động đến khả năng sẵn sàng đi

học cho trẻ là yếu tố quan trọng trong việc phát triển tâm thế cho trẻ chuẩn bị vào lớp 1 Chương trình chăm sóc - giáo dục trẻ ảnh hưởng lớn đến mục tiêu phát triển

về thể chất, tinh thần và thói quen học tập của trẻ Môi trường đầu tiên trong cuộc đời của một đứa trẻ là gia đình Song song với gia đình, chương trình chăm sóc -

giáo dục trẻ chính là môi trường cho sự phát triển hàng ngày của trẻ sẵn sàng tâm

hoạt động học tập sau này Vì vậy đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồ chơi

mầm non để nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ nói chung và trẻ 5 tuổi chuẩn bị vào lớp 1 nói riêng là vấn đề quan trọng hàng đầu ở cơ sở giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay

Công tác phối hợp với các lực lượng xã hội

Để công tác quản lý hoạt động giáo dục trẻ 5 tuổi chuẩn bị tâm thế vào lớp

1 được quan tâm đúng mức, kịp thời cần có sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình nhà trường và xã hội

Sự phối hợp đồng bộ sẽ tạo được sự thống nhất giữa gia đình và nhà trường

về việc chăm sóc giáo dục trẻ, thống nhất về nội dung, phương pháp và cách thức

tổ chức chăm sóc, giáo dục trẻ ở lớp học cũng như ở gia đình Tránh được những mâu thuẫn về cách chăm sóc giáo dục trẻ giữa gia đình và nhà trường tạo điều kiện cho việc hình thành tâm thế và thói quen và các phẩm chất, nhân cách để trẻ sẵn sàng bước vào lớp 1