Hiệu quả điều trị giun móc của albendazole 400mg và mebendazole 500mg (đơn liều) trên học sinh cấp 1 2 huyện củ chi, TP HCM

HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ GIUN MÓC CỦA ALBENDAZOLE 400mg và MEBENDAZOLE 500mg ĐƠN LIỀU TRÊN HỌC SINH CẤP 1 & 2 HUYỆN CỦ CHI, TP.. Hiệu quả tẩy sạch giun của Albendazole 400mg đơn liều ở mức tốt

HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ GIUN MÓC CỦA ALBENDAZOLE 400mg và MEBENDAZOLE 500mg (ĐƠN LIỀU) TRÊN HỌC SINH CẤP 1 & 2 HUYỆN CỦ CHI, TP HCM (2007)

Nhữ Thị Hoa , Nguyễn Tuấn Anh * ,Phạm Thị KIều Diễm *

TÓM TẮT

Mục tiêu nghiên cứu : đánh giá hiệu quả của Albendazole 400mg

và Mebendazole 500mg đơn liều đối với nhiễm giun móc trên trẻ cấp 1 & 2, huyện Củ Chi, Tp HCM năm 2007

Phương pháp : thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, không mù

được tiến hành trên 495 học sinh nhiễm giun móc của các trường cấp 1& 2 thuộc xã Thái Mỹ, Trung Lập Thượng và Tân Thông Hội, huyện Củ Chi, TP HCM từ 8/2007 đến 12/2007 Các đối tượng được rút thăm ngẫu nhiên vào một trong hai nhóm điều trị : 400mg Albendazole đơn liều hoặc 500mg Mebendazole đơn liều Thu thập số liệu dựa trên bảng câu hỏi tự điền, xét nghiệm phân – trước và sau tẩy giun 2 tuần – bằng quan sát trực tiếp, kỹ thuật Kato-Katz và Sasa Tỉ lệ nhiễm, cường độ nhiễm, tỉ lệ sạch trứng và tỉ lệ giảm trứng được xác định và phân tích bằng Stata 8.0 Sự khác biệt hiệu quả của 2 phác đồ được thể hiện bằng RR [KTC 95%]

Kết quả : 34,64% (745/2151) đối tượng nhiễm giun móc, trung bình

nhân cường độ nhiễm là 4,47 [3,97 – 5,00] trứng/gam phân, mức độ nhiễm vừa

và nặng chiếm 4,56% Tổng cộng có 495 trường hợp được đưa vào phân tích hiệu quả điều trị Tỷ lệ sạch trứng, giảm trứng lần lượt là 44,49% và 75,93% đối với Mebendazole; 66,4% và 89,57% đối với Albendazole Hiệu quả tẩy giun của Albendazole 400mg đơn liều cao gấp 1,49 [1,27 – 1,76] lần Mebendazole 500mg đơn liều

Kết luận & đề xuất : học sinh cấp 1&2 xã Thái Mỹ, Trung Lập Thượng

và Tân Thông Hội thuộc cộng đồng nhiễm giun móc loại III Hiệu quả tẩy sạch giun của Albendazole 400mg đơn liều ở mức tốt nhưng có nguy cơ giảm xuống trung bình tương tự phác đồ Mebendazole Có thể sử dụng 2 phác đồ trên để tẩy

giun định kỳ cho học sinh cấp 1 & 2 tại 3 xã khảo sát nhưng phải kết hợp với tuyên truyền giáo dục, nâng cao ý thức phòng ngừa nhiễm giun móc cho cộng đồng

Từ khóa : giun móc, Albendazole, Mebendazole, tẩy giun, kiểm soát

nhiễm giun móc, tỉ lệ sạch trứng, tỉ lệ giảm trứng

ABSTRACT

EFFECTIVENESS OF ALBENDAZOLE 400mg AND MEBENDAZOLE 500mg IN SINGLE DOSE AGAINST HOOKWORM INFESTATION AMONG PRIMARY AND SECONDARY PUPILS IN CU CHI

DISTRICT, HCM CITY (2007)

Nhữ Thị Hoa *

, Nguyễn Tuấn Anh *

,Phạm Thị KIều Diễm *

Objective: to evaluate the effectiveness of Albendazole 400mg and

Mebendazole 500mg in single dose angainst hookworm infestation among primary and secondary pupils in Cu Chi district, HCM city (2007)

Method: a controlled non-blind randomized clinical trial was conducted

among primary and secondary pupils in 3 communes : Thai My, Trung Lập Thượng and Tan Thong Hoi from 8/2007 to 12/2007 The subjects with hookworm infestation were divided by chance into group of treatment with Albendazole 400 mg or with Mebendazole 500 mg The participants were interviewed by questionaire Stool examinations were carried out at

pre-treatment and 2 weeks post-pre-treatment by technics of Kato-Katz , Sasa, and

direct smear.Prevalence, means of hookworm infestation intensity, cure rates and egg reduction rate were analysed by Stata 8.0

Results: the prevalence of hookworm infestation is 36.22%

(745/2151), The geometric mean of intensity is 4.47 [3.97 – 5.00] eggs per gram

of feces, both medium and high-infested percentages is 4.56% Finally, there are 495 pupis participating on evaluating the efficacy of drugs Cure rate and egg reduction rate of 400mg Albendazole and 500mg Mebendazole were, respectively, 66.4%, 89.57%, and 44.49%, 75.93% A single dose of Albedazole

400mg is shown to be more 1.49 [1.27 – 1.76] times than that of Mebendazole 500mg for hookworm infestation

Conclusions and recommendations: The primary and secondary pupils of

the studied communes are classified as a type III hookworm infective population The effectiveness of a single 400mg Albendazole gets the good place but runs the risk of falling down into the same average rank of 500mg Mebendazole It’s able to use both these therapies for hookworm infestation in the communes – Thai My, Trung Lap Thuong and Tan Thong Hoi, Cu Chi district – but health education on prevention of hookworm infestation must be simultaneously took place in order to obtain optimal outcomes

Key words: hookworm, Albendazole, Mebendazole, deworming, mass treatment, egg reduction rate, cure rate

ĐẶT VẤN ĐỀ

Nhiễm giun móc là một bệnh mãn tính, tác hại không nhỏ đến sức khỏe bệnh nhân, nhất là trẻ em (suy dinh dưỡng, chậm phát triển về thể chất, trí tuệ)

và phụ nữ có thai (thiếu máu thiếu sắt, sẩy thai, sanh non…) Bệnh phổ biến ở các nước nhiệt đới, bao gồm Việt Nam, vì khí hậu nóng ẩm là điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh tồn tại và phát triển Ở Việt Nam, khoảng 69 triệu người bị nhiễm giun sán trong đó 19 triệu trường hợp dương tính với giun móc[15], ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của cộng đồng

Điều trị giun móc không chỉ giới hạn ở mức độ cá nhân mà phải được kiểm soát qui mô trên cộng đồng, đặc biệt ở các vùng nội dịch Do đó, thuốc được lựa chọn phải có tác dụng tẩy giun cao, giá thành thấp, dễ sử dụng và ít tác dụng phụ Mebendazole và Albendazole là 2 thuốc hàng đầu hiện nay vì đáp ứng các yêu cầu trên Theo y văn, 400mg Albendazole hiệu quả hơn 500mg Mebendazole [1,9,14] Tuy nhiên, một vài nghiên cứu gần đây đã chứng tỏ tác dụng tẩy giun thấp của cả hai Nhữ Thị Hoa & cs khảo sát tại xã PVC, huyện

Củ Chi ghi nhận 64,13% trường hợp sạch trứng giun móc sau sử dụng 400mg Albendazole đơn liều[13] Flohr C phát hiện ở tỉnh Khánh Hòa, tỷ lệ giảm trứng của Mebendazole 500mg đơn liều chỉ còn 54% và tác dụng sạch trứng của Albendazole 400mg đơn liều là 45%[4]

Tình trạng trên có thể bắt nguồn từ mật độ giun ký sinh cao trên bệnh nhân cũng như tình trạng tái nhiễm liên tục do tiếp xúc thường xuyên với đất bị ô nhiễm nặng Như vậy, ở mức độ cộng đồng, hiệu quả của thuốc có thể thay đổi tùy thuộc vào cường độ nhiễm, tình trạng tái nhiễm của quần thể, việc lựa chọn thuốc phải phù hợp với đặc trưng cụ thể của mỗi cộng đồng Củ Chi là vùng dịch tễ của giun móc với tỷ lệ nhiễm dao động từ 37,53 – 53,73% nhưng cường

độ nhiễm nhiều nơi chưa được xác định[3,7,8,12] Vì thế, “hiệu quả điều trị đơn liều với Albendazole 400mg có khác với Mebendazole 500mg trong kiểm soát nhiễm giun móc ở học sinh cấp 1, cấp 2 ở huyện Củ Chi, TP HCM hay không?”

Từ đó khảo sát này được tiến hành nhằm tạo cơ sở góp phần kiểm soát giun móc tại địa phương

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Xác định tỷ lệ sạch trứng (CR = Cure Rate) và tỷ lệ giảm trứng (ERR = Egg Reduction Rate) của Albendazole 400mg đơn liều và Mebendazole 500mg đơn liều trong điều trị giun móc ở học sinh cấp 1 & 2 huyện Củ Chi, TP HCM năm 2007

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, không mù được tiến hành trên các học sinh cấp 1 & 2 huyện Củ Chi từ 8/2007 đến 12/2007 Các kết quả thu được sẽ ứng dụng cho trẻ từ 6 đến 14 tuổi trong toàn huyện Cỡ mẫu tính theo từng mục tiêu dựa trên các kết quả tham khảo từ nghiên cứu thử và công thức tính cỡ mẫu để ước lượng 1 tỷ lệ đối với tỷ lệ nhiễm, tỷ lệ sạch trứng (p

= 0,315; p = 0,4838, p = 0,6875), ước lượng 1 số trung bình đối với cường độ nhiễm, tỷ lệ giảm trứng (δ = 9,96; δ = 4,06, δ = 2,31), kiểm định sự khác biệt của 2 tỷ lệ để so sánh tỷ lệ sạch trứng của 2 thuốc (p = 0,4838, p = 0,6875) và kiểm định sự khác biệt của 2 số trung bình đối với tỷ lệ giảm trứng của 2 thuốc (δ = 4,06, δ = 2,31) Như vậy, cỡ mẫu tối thiểuđể đánh giá hiệu quả điều trị giun móc của hai thuốc trên là 392 học sinh cho cả hai nhóm, do đó cần phải xét nghiệm phân ít nhất 1245 đối tượng

Kết quả rút thăm ngẫu nhiên cho phép chọn được 5 trường : trường cấp 1

& 2 xã Thái Mỹ, trường cấp 1 & 2 xã Trung Lập Thượng, trường cấp 1 xã Tân Thông Hội Tất cả học sinh nhiễm giun móc ở các trường trên đều được đưa vào đánh giá nếu chưa tẩy giun trong vòng 3 tháng trước nghiên cứu và được phụ huynh đồng ý Phân chia ngẫu nhiên mỗi lớp thành 2 nhóm : ½ đầu danh sách lớp được điều trị với Albendazole 400mg đơn liều (nhóm A) và ½ sau được điều trị với Mebendazole 500mg đơn liều (nhóm M) nếu phát hiện trứng, ấu trung giun móc trong phân

Thu thập số liệu bằng bảng câu hỏi cấu trúc phát cho phụ huynh tự điền; phối hợp ba kỹ thuật xét nghiệm phân – Kato-Katz, Sasa, quan sát trực tiếp – trước điều trị và sau điều trị 2 tuần Tỉ lệ sạch trứng (CR%) = (số trường hợp nhiễm trước điều trị – số trường hợp nhiễm sau điều trị)/ số trường hợp nhiễm trước điều trị x 100% Tỉ lệ giảm trứng (ERR%) = [100/n] x Σ[(Epg trước điều trị – Epg sau điều trị)/ Epg trước điều trị] với Epg là số trứng trong 1gram phân của từng cá thể và n là số người được xét nghiệm Phân loại mức độ nhiễm và hiệu quả thuốc dựa theo định nghĩa của WHO[15]

: 1–1999 epg là nhiễm nhẹ, 2000–3999 epg thuộc nhiễm vừa, nhiễm nặng khi ≥4000 epg; thuốc không tác dụng nếu CR = 0% – 19%, tác dụng trung bình khi CR = 20% – 59%; tác dụng tốt với CR ≥ 60%

Xử lý số liệu bằng Stata 8.0 Mô tả các biến định tính bằng tần số, tỷ lệ; biến định lượng bằng trung bình nhân Phân tích sự khác biệt của các biến bằng test 2

, 2

MacNemar, Wilcoxon, Mann -Whitney

KẾT QUẢ

Đặc điểm của đối tƣợng nghiên cứu

Tỉ lệ nhiễm giun móc trên học sinh cấp 1 & 2 ở 3 xã khảo sát là 745/2151 = 34,64% với cường độ nhiễm trung bình (CĐNTB) thuộc mức độ nhẹ:

- TB số học ± SD = 406,17 (± 2118,08)

- TB nhân [KTC 95%] = 4,47 [3,97 – 5,00]

Phân loại mức độ nhiễm :

- Nhiễm nhẹ = 445 (20,69%)

- Nhiễm vừa-nặng = 98 (4,56%)

Tổng cộng có 495 học sinh thực sự tham gia vào khảo sát hiệu quả điều trị của Albendazole 400mg và Mebendazole 500mg đơn liều

Nhóm M

373 HS

XN sau điều trị: 245 HS (128 nam, 122 nữ)

ơ

2156 HS được xét nghiệm phân

754 hs nhiễm giun móc

Nhóm A

372 HS

122 HS (83 nam, 49 nữ)

128 HS (84nam, 44 nữ)

XN sau điều trị: 255 HS (128 nam, 122 nữ)

Bảng 1 : Đặc điểm các đối tượng tham gia nghiên cứu

Thuộc tính

Tham gia q (N = 745)

n (%)

XN sau q (N = 495)

n (%)

p

Nữ 339 (45,50) 246 (49,70) Khối lớp Cấp 1 421 (56,51) 290 (58,59) 0,47

Cấp 2 324 (43,49) 205 (41,41)

TLT-TTH 370 (49,66) 255 (51,52) Không có sự khác biệt về thuộc tính giữa các đối tượng được chọn ban đầu và các đối tượng được theo dõi đến khi kết thúc nghiên cứu

Bảng 2 : Sự phân bố các thuộc tính giữa hai nhóm điều trị

n (%)

Nhóm M

Giới

Nam

Nữ

249 (50,30)

246 (49,70)

128 (51,20)

122 (48,80)

121 (49,39)

124 (50,61) 0,69 Khối lớp

Cấp 1

Cấp 2

290 (58,59)

205 (41,41)

146 (58,40)

104 (41,60)

144 (58,78)

101 (41,22)

0,93

Xã

TM

TLT & TTH

240 (48,48)

255 (51,52)

118 (47,20)

132 (52,80)

122 (49,80)

123 (50,20)

0,56

Tình trạng

Đơn nhiễm

Đa nhiễm

467 (94,34)

28 (5,66)

234 (93,60)

16 (6,40)

233 (95,10)

12 (4,90)

0,47

Mức nhiễm (n=363)

Nhẹ

Vừa-nặng

297 (81,82)

66 (18,18)

159 (81,96)

35 (18,04)

138 (81,66)

31 (18,34)

0,94

[71,5–148,4]

61,18 [42,1–91,8] 0,11

Chỉ 363/495 mẫu phân đủ tiêu chuẩn để xác định mật độ nhiễm bằng kỹ thuật Kato-Katz Các thuộc tính phân bố đều giữa 2 nhóm can thiệp (p > 0,05)

Bảng 3: Tỷ lệ sạch trứng, giảm trứng của Mebendazole và Albendazole

Mebendazole Mẫu (+) 245 136 CR = 44,5 <0,00*

CĐNTB 61,18

[42,1–91,8]

17,81 [12,6–25,3] ERR = 75,9 <0,00** Albendazole Mẫu (+) 250 84 CR = 66,4 <0,00*

CĐNTB 103,54

[71,5–148,4]

5,31 [3,9–7,2] ERR = 89,6 <0,00**

*2

Mc-Nemar **test Wilcoxon

Đơn liều Albendazole 400mg và Mebendazole 500mg thể hiện, lần lượt, hiệu quả tốt và trung bình trong tẩy sạch giun móc Khả năng làm giảm số lượng giun của 2 phác đồ đều ở mức độ tốt nhưng Albendazole ưu thế hơn

Bảng 4: so sánh hiệu quả của Mebendazole và Albendazole

Albendazole

Mebendazole

66,4 44,5

89,57 [86,68 – 92,45] 75,93 [71,10 – 80,77]

p

RR [KTC95%]

< 0,00* 1,49 [1,27–1,76] < 0,00

**

*2

**test Mann-Whitney Phác đồ Albendazole tẩy sạch giun gấp 1,49 lần và làm giảm mật độ giun

ký sinh nhiều hơn so với phác đồ Mebendazole

BÀN LUẬN

Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu

Tổng số đối tượng được xét nghiệm phân là 2151 Trong đó, 745 trường hợp nhiễm giun móc được phân chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm: điều trị với Mebendazole 500mg hoặc Albendazole 400mg đơn liều Sau điều trị, chỉ 495 đối tượng tham gia xét nghiệm phân lần 2 để đánh giá hiệu quả tẩy giun Tuy nhiên, không tìm thấy sự khác biệt (p > 0,05) khi so sánh các thuộc tính giữa

745 đối tượng dương tính ban đầu được chọn vào thử nghiệm và 495 học sinh đưa vào phân tích hiệu quả của 2 phác đồ (250 trường hợp mất dấu) (bảng 1) Nói cách khác, các trường hợp mất theo dõi không ảnh hưởng đến kết quả khảo sát Thật vậy, số liệu trong bảng 2 cho thấy các thuộc tính được phân bố đều ở cả 2 nhóm phác đồ

Trong 495 học sinh đưa vào phân tích, nam chiếm 54,4%, cấp 1 chiếm 56,51% (bảng 1) tương đồng với số liệu thống kê trên học sinh của huyện Củ Chi (51,48% đối tượng là nam và 50,03% học sinh cấp 1) Như vậy kết quả thu được từ khảo sát này có thể khái quát hóa cho học sinh cấp 1 & 2 huyện Củ Chi

về giới và cấp lớp

Tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm giun móc

Về nhiễm giun móc, 745/2151 (34,64%) mẫu dương tính, thấp hơn so với các đánh giá trước đây tại huyện Củ Chi Một phần do số trường hợp bệnh ở Tân Thông Hội thấp (19,54%) đã kéo tỷ lệ nhiễm của cả ba xã xuống thấp Mặt khác, khả năng tiếp cận nguồn nhiễm của học sinh không cao như người lớn – thường xuyên tiếp xúc đất trong công việc đồng áng – đã chi phối phần nào chênh lệch này Thật vậy, khi xét trên cùng nhóm < 15 tuổi, tần suất nhiễm của L.Đ Vinh (39,39%)[7]

và L.K Liên (33,82%)[8] tương đương với 34,64%, nhưng do hai tác giả chẩn đoán dựa trên quan sát trực tiếp phối hợp với kỹ thuật Willis, độ nhạy kém hơn sự kết hợp ba phương pháp: quan sát trực tiếp, Kato-Katz, và Sasa trong nghiên cứu này Nói cách khác, 34,64% thật sự thấp hơn

Vì biến số cường độ nhiễm không phân phối chuẩn nên trung bình nhân sẽ thể hiện chính xác hơn mật độ nhiễm giun trong cộng đồng Với trung bình số học là 406,17 trứng và trung bình nhân là 4,47 trứng trong 1 gram phân chứng

tỏ mức độ nhiễm giun móc nhẹ ở Củ Chi Chi tiết hơn, 20,69% đối tượng có cường độ nhiễm nhẹ; 4,56% ở nhóm nhiễm vừa và nhiễm nặng

Như vậy, với tỷ lệ nhiễm 34,64% trong đó 4,56% nhiễm vừa-nặng, cộng đồng khảo sát thuộc nhóm nhiễm giun móc loại III theo phân loại của TCYTTG[15] Tuy nhiên, 4,56% trẻ học đường chịu tác hại nặng của bệnh là con

số không thể bỏ qua và sẽ trở thành nguồn lây quan trọng trong cộng đồng, đặc biệt khi trẻ có thói quen đi tiêu bừa bãi Do đó, các chiến lược truyền thông, giáo dục nên được triển khai rộng rãi nhằm khống chế tỉ lệ này

Hiệu quả điều trị của Mebendazole

So sánh với các nghiên cứu tại Việt Nam, kết quả sạch trứng 44,49% và giảm trứng 75,93% của bảng 3 thấp hơn L.V Định[10]

và N.T.V Hòa[11] Sự khác biệt có thể xuất phát từ 100% đối tượng nghiên cứu của 2 tác giả đều nhiễm nhẹ, cũng như cường độ nhiễm trung bình thấp hơn, lần lượt là 1,3 trứng/gram phân (trung bình nhân)[10], và 90,19 trứng/gram phân (trung bình số học)[11] Số liệu của Flohr C năm 2005 trên trẻ 6 – 11 tuổi tại Khánh Hòa đã ghi nhận 38% sạch trứng và 52% giảm trứng của Mebendazole đơn liều sau 2 tuần điều trị [4]

,thấp hơn kết quả thu được ở Củ Chi Mặc dù thiếu thông tin về mức

độ nhiễm nhưng với tỷ lệ nhiễm 66% cao hơn 34,64% trong nghiên cứu này, nhiều khả năng dẫn đến tác dụng sạch trứng thấp hơn Như vậy, giữa các vùng dân cư khác nhau, hiệu quả điều trị của 500mg Mebendazole sẽ khác nhau, tùy thuộc vào tỷ lệ nhiễm, mức độ nhiễm và cường độ nhiễm Ngoài ra, loài giun móc có thể ảnh hưởng đến tác dụng tẩy giun của Mebendazole Theo y văn,

Mebendazole tác dụng yếu trên N americanus[5]

và loài này chiếm ưu thế ở Việt Nam