Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 Tuần 4 Tiết : 11,12 Đọc văn : Ngày soạn : 12.9.2008 (Truyền thuyết ) I .M ụ c tiêu : Giúp học sinh: 1.Kiến thức -Nắm đặc trưng chủ yếu của truyền thuyết : kết hợp yếu tố lòch sử, yếu tố tưởng tượng ; phản ánh quan điểm, thái độ, tình cảm của nhân dân về các sự kiện lòch sử và nhân vật lòch sử . 2. Kó năng -Rèn luyện kó năng kể chuyện, tóm tắt chuyện, phân tích nhân vật truyền thuyết . 3. Thái độ : -Nắm được ý nghóa của tác phẩm : ý thức đề cao, cảnh giác với âm mưu của kẻ thù trong công cuộc giữ nước . II.Chuẩn bò: 1. Chuẩn bò của giáo viên: -Giáo viên thiết kế giáo án, làm một số sơ đồ biểu bảng, một số tranh ảnh về thành Cổ Loa, một số bài thơ, đoạn thơ vònh các nhân vật của Tản Đà, Tố Hữu. 2. Chuẩn bò của học sinh: -Học sinh đọc bài, soạn bài, làm bài tập, chuẩn bò tài liệu và đồ dùng học tập . III. Hoạt động d ạ y h ọ c: 1 . n đònh tình hình lớp : (1phút) Kiểm tra só số, vệ sinh phòng học, đồng phục . 2. Ki ể m tra bài c ũ : (5phút) -Nguyên nhân Đăm Săn chiến đấu và chiến thắng kẻ thù ? Hãy phân tích. -Nét nghệ thuật tiêu biểu của tác phẩm Đăm Săn ? Hãy minh họa trong đoạn trích. - Nhắc lại đònh nghóa về thể loại truyền thuyết ? 3. Giảng bài m ớ i : * Giới thiệu bài : (1phút) Ca dao Hà Nội có câu : “Ai về qua huyện Đông Anh Ghé xem phong cảnh Loa Thành, Thục Vương Cổ Loa – thành ốc khác thường”. Trải qua bao năm tháng thăng trầm trong lòch sử, dấu tích của một triều đại, một đoạn sử bi hùng gắn liền với truyền thuyết mà mỗi con người Việt Nam chúng ta ai cũng biết: Truyền thuyết An Dương Vương và Mò Châu – Trọng Thủy. Truyền thuyết An Dương Vương và Mò Châu – Trọng Thủy để lại cho chúng ta những bài học vơ giá. Những bài học ấy càng trở nên thấm thía khi được đánh giá theo quan điểm của nhân dân. Truyền thuyết An Dương Vương và Mò Châu – Trọng Thủy sẽ cho chúng ta một cách nhìn sâu sắc và đầy cảm thơng đối với lịch sử của ơng cha mình. -Tiến trình bài dạy: Thời gian Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung T1 15’ Hoạt động 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu kiến Hoạt động 1: Học sinh tìm hiểu kiến thức khái quát A.Tìm hiểu chung: 1.Đặc điểm của thể loại truyền thuyết: Giáo án văn 10 cơ bản - 1 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 10’ thức khái quát của tác phẩm trong phần Tiểu dẫn: Giáo viên lần lượt mời học sinh trả lời những câu hỏi đã chuẩn bò trước:-Đặc điểm của thể loại truyền thuyết ? Xuất xứ của tác phẩm ? Tác phẩm này có mấy bản kể? Nêu vắn tắt về cụm di tích lòch sử Cổ Loa ?Tác phẩm chia làm mấy phần , nội dung của từng phần ?Dựa vào bố cục hãy tóm tắt tác phẩm. Hoạt động 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc và giải của tác phẩm trong phần Tiểu dẫn: Học sinh trả lời những câu hỏi đã chuẩn bò trước: Xuất xứ: Trích từ Truyện Rùa Vàng trong tập Lónh Nam chích quái, một truyện dân gian sưu tập ra đời vào cuối thế kỉ XV. Bố cục: 2 phần. + Phần 1: Từ đầu … “xin hòa”: Quá trình xây thành Cổ Loa của An Dương Vương. + Phần 2: Phần còn lại: Truyền thuyết về Mò Châu – Trọng Thủy, và việc mất cảnh giác của An Dương Vương. Chủ đề: Tác phẩm là một bài học q giá về công cuộc dựng nước và giữ nước qua sự thất bại của An Dương Vương. Hoạt động 2: Học sinh đọc và giải thích từ ngữ khó: Đặc trưng của truyền thuyết: - Bắt nguồn từ thần thoại và có quan hệ với thần thoại - Kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố lòch sử với yếu tố tưởng tượng. - Phản ánh thái độ và tình cảm của nhân dân về các sự kiện và nhân vật lòch sử có ảnh hưởng đối với dân tộc. - Ý nghóa và giá trò. - Môi trường sinh thành và hình thức diễn xướng . Vài nét về cụm di tích Cổ Loa. Thuộc huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội gồm: + Đền Thượng thờ An Dương Vương. + Am Bà Chúa thờ công chúa Mò Châu. + Giếng Ngọc trước cổng tam quan đền Thượng. + Còn lại chín vòng thành do An Dương Vương xây nên. 2.Xuất xứ, bố cục, chủ đề của tác phẩm: a.Xuất xứ: -Trích Ruà Vàng trong Lónh Nam chích quái . – Cụm di tích lích Cổ Loa (lòch sử được kiểm chứng) b.Bố cục : Chia 4 phần theo trình tự xảy ra sự việc ( một kiểu kết cấu phổ biến của văn học dân gian ) B.Đọc và tìm hiểu văn bản: I.Đọc và giải thích từ ngữ khó: Giáo án văn 10 cơ bản - 2 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 13’ 10’ thích từ ngữ khó: Chú ý : Giọng đọc tự sự kết hợp với trữ tình , các lời đối thoại cần thể hiện đúng tình cảm của nhân vật lòch sử. Hoạt động 3: Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản: Quá trình xây thành , chế nỏ của An Dương Vương được kể lại như thế nào , tìm những chi tiết tiêu biểu? Do đâu mà An Dương Vương được thần linh giúp đỡ? Kể về sự giúp đỡ của thần linh , dân gian muốn thể hiện thái độ như thế nào đối với nhà vua? Sự mất cảnh giác của nhà vua được thể hiện như thế nào, chọn những chi tiết tiêu biểu? Thái độ của dân gan như thế nào khi nói về sự mất cảnh giác của nhà vua? Nhà vua đã hành động - Đọc: Đọc chậm để nắm được cốt truyện, diễn biến của các sự kiện. Chú ý đến tính cách, hành động của An Dương Vương, Mò Châu, Trọng Thủy và lời thoại của nhân vật. Hoạt động 3: Học sinh tìm hiểu văn bản: -Thành đắp tới đâu lại lở tới đó. -Nhà vua lập bàn thờ , giữ mình trong sạch. -Rùa vàng giúp nhà vua xây thành , chế nỏ. -Triệu Đà cầu hôn , vua gả con gái cho Trọng Thủy. -Mỵ Châu cả tin để Trọng Thủy lấy cắp nỏ thần. -Triệu Đà sang xâm lược , An Dương Vương vẫn điềm nhiên đánh cờ cười mà rằng “Đà không sợ nỏ thần sao”. Hành động dứt khoát , quyết liệt của nhà vua đứng về phía công lý, quyền lợi của dân tộc , truyền thống yêu nước , lòng thiết tha + Thất hòa: Không còn hòa thuận, hòa hiếu giữa hai bên ( ở đây chỉ sự binh đao xảy ra). + Điềm nhiên: Bình tónh, tự tin, không tỏ ra lo lắng hay nao núng khi xảy ra sự cố bất thường. II.Tìm hiểu văn bản: 1.An Dương Vương xây thành, chế nỏ bảo vệ đất nước: a1.Công cuộc dựng nước và giữ nước của An Dương Vương Kế sách giữ nước lâu dài. Nhà vua xây thành, chế nỏ: Sự anh minh, ý thức trách nhiệm + Ban đầu: Thành xây thường bò lở. + Về sau: Thành xây xong là nhờ RùaVàng giúp đỡ. Lòng dân, sức dân, trí tuệ tài năng của nhân dân. a2.Sự thất bại của An Dương Vương. - Ỷ lại vũ khí, không nắm rõ quy luật tự nhiên. -Chủ quan khinh đòch, ngủ say trên chiến thắng. - Thiếu ý thức cảnh giác: Cho Trọng Thủy ở rể Bài học lòch sử lớn về dựng nước và giữ nước. a3.Hành động An Dương Vương chém đầu Mò Châu + Kẻ có tội với nước phải bò trừng trò.( Dù vô tình) + Đặt quyền lợi quốc gia trên quyền lợi gia đình và bản thân. Giáo án văn 10 cơ bản - 3 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 10’ như thế nào trước bi kòch mất nước ? Nhận xét của em về hành động này- An Dương Vương tự tay chém đầu người con gái duy nhất của mình ? Qua việc tìm hiểu trên, em hãy cho biết thái độ của nhân dân về việc mất nước u Lạc? Bài học lòch sử rút ra từ sự mất cảnh giác cua An Dương Vương? Nguyên nhân dẫn đến cái chết của Mỵ Châu? Mỵ Châu bò Rùa Vàng kết tội và bò vua cha chém đầu , điều đó thể hiện thái độ của nhân dân như thế nào đối với Mỵ Châu? Cái chết của Trọng Thủy? Ý nghóa ? Vì sao dân gian để máu nàng Mỵ Châu hóa thành ngọc trai xác nàng hóa thành ngọc thạch? Bài học đối với thế hệ trẻ muôn đời sau đó là gì? (qua tình sử của với độc lập, tự do của dân tộc Học sinh trả lời những câu hỏi: + Xử lí việc riêng, chung phân minh rõ ràng. + Xoa dòu nỗi đau mất nước. Bằng hình tượng ADV người xưa đã nhắc gửi đến muôn đời sau bài học xương máu về ý thức đề cao cảnh giác trong côngcuộc dựng nước và giữ nước.Và mặc dù ADV đã mắc những sai lầm nghiêm trọng nhưng nhân dân vẫn một lòng thành kính với vò vua có lòng yêu nước này. 3.Cái chết của Mỵ Châu – Trọng Thủy và hình ảnh “ngọc trai-giếng nước”: -Mỵ Châu đã nặng về tình cảm vợ chồng , quên đi nghóa vụ với đất nước, nên bò Rùa Vàng kết tội, vua cha chém đầu.  Phê phán Mỵ Châu . Dân tộc Việt Nam không ai chòu bán nước , cùng lắm là bò lừa. -Trọng Thủy đánh cắp nỏ thần với mưu đồ xâm lược gây ra cái chết của An Dương Vương và Mỵ Châu , tìm đến cái chết với sự xót thương ân hận, dày vò Bi kòch của một kẻ “û bò kẹt” , “ bò thôi thúc “ giữa tham vọng xâm lược và tham vọng tình yêu. -Hình ảnh “ ngọc trai, giếng nước”: chi tiết nghệ thuật cô đọng và hàm súc ý nghóa Sự bao dung , thông cảm của nhân dân với sự ngây thơ trong trắng của Mỵ Châu , Giáo án văn 10 cơ bản - 4 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 5’ 5’ 10’ Mỵ Châu - Trọng Thủy) -Từ những điều đã phân tích , hãy cho biết đâu là cốt lõi lòch sử của truyện và cốt lõi đó đã được thần kỳ hóa như thế nào? Sự thần kỳ hóa đó có ý nghóa như thế nào? -Nguyên nhân mất nước u Lạc? Bài học lòch sử từ truyền thuyết này? Hình tượng nhân vật và những chi tiết hư cấu trong truyện cho ta hiểu được diều gì? Hoạt động 4: -Giáo viên hướng dẫn học sinh tổng kết Hoạt động 5: -Giáo viên gọi học sinh làm bài tập, giáo viên nhận xét, bổ sung. * -Nước u Lạc vào thời An Dương Vương đủ mạnh để chiến thắng cuộc xâm lược của Triệu Đà nhưng về sau đã rơi vào tay của kẻ thù. Hoạt động 4: Học sinh đọc phần ghi nhớ ( Sách giáo khoa) và ghi vào vở Hoạt động 5: Học sinh làm bài tập, thái độ an ủi của nhân dân với Mỵ Châu trong bi kòch bò Trọng Thủy lừa dối ; Trọng Thủy đã tìm được sự hóa giải ở Mỵ Châu. * Bài học về mối quan hệ riêng – chung : đừng quá nặng tình riêng mà quên đi trách nhiệm đối với đất nước. 4.Cốt lõi lòch sử của tác phẩm: -Nước u Lạc vào thời An Dương Vương có thành cao, hào sâu vũ khí đủ mạnh để chiến thắng cuộc xâm lược của Triệu Đà nhưng về sau đã rơi vào tay của kẻ thù. -Những chi tiết thần kìø trong truyện phù hợp với tình cảm của người u Lạc , nhằm tôn vinh dân tộc , hạ thấp kẻ thù. C.Tổng kết và luyện tập: I.Tổng kết: Phần ghi nhớ- ( Sách giáo khoa) II.Luyện tập : Bài tập 1: Câu a, b đều phiến diện, hời hợt về nhân vật . Bài tập 2: Phù hợp với đạo lý của dân tộc và đó là đức nhân hậu của nhân dân. Bài tập 3 : Nhà thơ Tố Hữu , Trần Đăng Khoa. 4.Dặn dò học sinh chuẩn bò cho tiết học tiếp theo: (5 phút) - Nhắc lại trọng tâm bài học ( ghi nhớ) - Ra bài tập về nha:ø -Chuẩn bò bài: -Soạn bài: Lập dàn ý bài văn tự sự. IV. Rút kinh nghiệm, bổ sung : Giáo án văn 10 cơ bản - 5 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 • Tố Hữu đã viết về Mò Châu : “Tôi kể chuyện xưa chuyện Mò Châu, Trái tim lầm chỗ để trên đầu. Nỏ thần vô ý trao tay giặc, Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu !” • Tản Đà “Một đôi kẻ Việt, người Tần Nửa phần ân oán, nửa phần xót thương. Vuốt rùa chàng đổi máy Lông ngỗng thiếp đưa đường. Tình phu phụ Nghóa quân vương … Nghìn năm khói hương …” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Giáo án văn 10 cơ bản - 6 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 Giáo án văn 10 cơ bản - 7 - – Nguyễn Văn Mạnh . chúng ta ai cũng biết: Truyền thuyết An Dương Vương và Mò Châu – Trọng Thủy. Truyền thuyết An Dương Vương và Mò Châu – Trọng Thủy để lại cho chúng ta những. xây thành Cổ Loa của An Dương Vương. + Phần 2: Phần còn lại: Truyền thuyết về Mò Châu – Trọng Thủy, và việc mất cảnh giác của An Dương Vương. Chủ đề: Tác