Tiểu luận phân tích môi trường vĩ mô trong kinh doan của nhật bản

Điển hình có thể thấy đây cũng là lúc mà trên thế giới xuất hiện những tên tuổi như Panasonic, Sony, Honda… Nhưng nền kinh tế của Nhật Bản đang phát triển thịnh vượng bỗng nhiên bộc lộ r

I Đặt vấn đề

Có thể thấy với xu thế chung của thế giới ngày nay, sự phát triển về kinh tế của các quốc gia đang diễn ra một cách chóng mặt Các quốc gia luôn tìm cách tận dụng triệt để những nguồn lợi của mình với mong muốn trở thành một siêu cường về kinh tế Nhật Bản cũng không nằm ngoài số đó Với sự cố gắng và nỗ lực không ngừng trong nhiều năm, từ một quốc gia không có lợi về tài nguyên lại thường xuyên xảy ra những thiên tai Nhật Bản

đã vươn lên trở thành một trong ba cường quốc về kinh tế trên toàn thế giới Điều này có

sự đóng góp không nhỏ của những doanh nghiệp Nhật Bản Vậy những yếu tố nào khiến cho những doanh nghiệp Nhật Bản có thể khắc phục nguy cơ và tạo ra cơ hội cho mình? Câu trả lời nằm ở môi trường vĩ mô trong kinh doanh của Nhật Bản

II Giải quyết vấn đề

Môi trường vĩ mô của Nhật Bản được nhìn nhận từ rất nhiều góc độ, yếu tố khác nhau Nhưng nổi bật trên đó có thể kể đến sáu yếu tố chính như: các yếu tố về kinh tế; chính trị -luật pháp; văn hóa – xã hội; công nghệ; tự nhiên; xu hướng toàn cầu hóa

1 Các yếu tố về kinh tế

 Tình trạng kinh tế:

Nhìn chung, kinh tế Nhật Bản là một nền kinh tế thị trường phát triển Quy mô nền kinh tế này theo thước đo GDP với tỷ giá thị trường lớn thứ hai trên thế giới sau Mỹ, còn theo thước đo GDP ngang giá sức mua lớn thứ ba sau Mỹ và Trung Quốc Kinh tế Nhật bản bắt đầu tăng trưởng từ sau chiến tranh Thế giới thứ II Một loạt các nhà máy và khu công nghiệp được xây dựng, một số ngành mới như điện tử, sản xuất ô tô, đồ điện cũng bắt đầu phát triển Đây là thời kì tạo ra rất nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp kinh doanh trong những ngành này Điển hình có thể thấy đây cũng là lúc mà trên thế giới xuất hiện những tên tuổi như Panasonic, Sony, Honda… Nhưng nền kinh tế của Nhật Bản đang phát triển thịnh vượng bỗng nhiên bộc lộ ra những điểm yếu của nó Sau thời kì kinh tế "bong bóng" 1986-1990, từ năm 1991 kinh tế Nhật Bản phát triển ì ạch Trong những năm

1992-1995 tốc độ tăng trưởng hàng năm chỉ đạt 1,4%, năm 1996 là 3,2% Đặc biệt, từ 1997, và

nhất là từ đầu 1998, kinh tế Nhật bị lâm vào suy thoái nghiêm trọng nhất kể từ sau cuộc khủng hoảng dầu lửa năm 1974 Hiện tại, Nhật Bản đang gánh một khoản nợ công gần gấp đôi GDP quốc gia và là nước có tỷ lệ nợ trên GDP cao nhất nhì thế giới Thâm hụt ngân sách của Nhật Bản cũng đang ở mức báo động với con số thâm hụt 30,8 nghìn tỷ yên (khoảng 340,3 tỷ USD) tương đương 6,4% GDP Trái ngược với gia đoạn phát triển chóng mặt ở trên, đây là thời kì cực khó khăn với những doanh nghiệp Nhật Bản Điều này thấy

rõ khi các doanh nghiệp Nhật Bản giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế bởi đồng yên đã tăng 4,7% so với USD và 13% so với Euro trong suốt ba tháng qua Mới đây, một báo cáo của bộ Kinh tế, thương mại và công nghiệp Nhật Bản cho thấy các tập đoàn của Nhật đã chậm chân hơn rất nhiều doanh nghiệp của các quốc gia khác trong việc phát triển ở các thị trường đang phát triển vốn chiếm đến 4 tỷ dân số cùng doanh số lên đến

5000 tỷ USD mỗi năm Tình trạng này của các nhà xuất khẩu Nhật Bản sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình phục hồi kinh tế của nước này Chính vì vậy, người ta cũng đang đánh mất dần sự kỳ vọng đối với doanh nghiệp Nhật Bản Thế nên, so với cùng kỳ năm ngoái thì hiện tại chỉ số Nikkei của thị trường chứng khoán Nhật Bản đã giảm 15%

 Tỉ lệ lạm phát:

Trước tình hình kinh tế gặp nhiều biến động như hiện nay thì tỉ lệ lạm phát của Nhật Bản cũng đang là vấn đề đáng lo ngại đối với những chủ doanh nghiệp Cơ quan thống kê của Nhật cho biết, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đối với các mặt hàng thiết yếu, trong đó chưa tính đến thực phẩm tươi sống nhiều biến động như rau quả và cá, ở nước này năm 2008 đã tăng 1,5% so với cùng kỳ năm 2007 Chỉ số này trong tháng 4 năm 2008 là 0,9% Chi tiêu

hộ gia đình đã giảm liên tiếp trong vòng 3 tháng qua, do giá xăng dầu, bánh mì và sữa tăng, khiến người dân phải hạn chế tiêu dùng Theo cơ quan thống kê Nhật, chi tiêu hộ gia đình đã giảm 3,2%, mức lớn nhất kể từ tháng 9/2006 Tỷ lệ thất nghiệp đã ở mức 4% Điều này tạo ra những nguy cơ rất lớn cho những doanh nghiệp và cả người tiêu dùng của Nhật Bản Bởi lẽ, khi tỉ lệ lạm phát cao thì đồng nghĩa với việc chi phí của các doanh nghiệp tăng và sức mua của người tiêu dùng giảm từ đó dẫn tới doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp bị giảm và nhủ cầu tiêu dùng của người dân cũng giảm Mặc dù vậy, vấn đề

lạm phát tại Nhật Bản vẫn ít trầm trọng hơn so với ở các quốc gia phát triển khác trên thế giới như Liên minh châu Âu – nơi lạm phát đã lên tới 3,6% trong 1 năm

 Tỉ lệ lãi suất:

Đây là yếu tố tác động đến cả mức cầu đối với sản phẩm và chi phí vốn của doanh nghiệp Đến năm 2008, Nhật Bản vẫn giữ mức lãi suất cơ bản là 0,5% bởi mối lo ngại đang gia tăng về nguy cơ tăng trưởng chậm lại của nền kinh tế toàn cầu cũng như đà sụt giảm tăng trưởng của nền kinh tế Nhật Bản, do đầu tư yếu hơn vào thị trường nhà ở trong nước Mức lại xuất này được Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) quyết định giữ nguyên không tăng từ tháng 02/2007 Quyết định này của Ngân hàng Nhật Bản nhằm duy trì phần trăm lãi suất trong nước ở mức rất thấp để kích thích nhu cầu trong nước và tăng trưởng kinh tế Lãi suất thâNhưng dù vậy, lạm phát của nước này trong năm 2007 là 0,7%, năm 2009 lại giảm xuống -1,7% và -1,1% trong năm 2010 Đến năm 2011, lãi suất của công trái dài hạn của Nhật Bản chỉ ở mức 1,3% và không một quốc gia công nghiệp phát triển nào lại trả lãi suất ở mức thấp như vậy Từ đó, có thể chắc chắn một điều rằng các nhà đầu tư nước ngoài sẽ không dại gì cho Nhật Bản vay tiền với lãi suất đó Thế nhưng với tỉ lệ lãi suất từ ngân hàng thấp như vậy thì vấn đề vốn với các doanh nghiệp Nhật Bản

sẽ trở nên dễ dàng hơn bởi họ có thể vay vốn để kinh doanh với mức lãi suất có thể coi là thấp nhất trên thế giới

 Tỉ giá hối đoái: là sự so sánh về giá trị của đồng tiền trong nước với nước ngoài

Hiện nay, một vấn đề cấp thiết với những doanh nghiệp Nhật bản là việc đồng Yên mạnh Theo tin từ BBC, hãng điện tử Toshiba ngày 31/10/2011 cho biết, lợi nhuận quý 3 của công ty này đã giảm 19% so với cùng kỳ năm trước, còn 22,2 tỷ Yên, tương đương

280 triệu USD Cùng cảnh với Toshiba, lợi nhuận ròng quý 3 của hãng xe Honda sụt 55%, còn 60,4 tỷ Yên Tệ hơn, hãng điện tử Panasonic chứng kiến mức lỗ ròng 105,8 tỷ Yên, so với mức lợi nhuận ròng 31 tỷ Yên cách đây 1 năm Đồng Yên mạnh được xem là một trong những nguyên nhân khiến các công ty Nhật làm ăn bết bát Đồng nội tệ của một quốc gia tăng giá thường làm hàng xuất khẩu của nước đó trở nên đắt đỏ hơn ở nước

ngoài Cũng trong ngày 31/10, Chính phủ Nhật đã ra quyết định can thiệp lần thứ 3 trong năm vào thị trường ngoại hối để giảm nhiệt tỷ giá đồng Yên, hỗ trợ cho các nhà xuất khẩu của nước này Cuộc khủng hoảng đối với ngành điện tử Nhật còn tồi tệ hơn, người Nhật bắt đầu hiểu tại sao nhiều công ty sản xuất tivi và điện tử của Nhật biến mất trong thập niên 1980 khi những hàng của Nhật như Sony, Panasonic và Toshiba tấn công vào thị trường Mỹ

Công ty sản xuất hàng điện tử Nhật đang chịu rất nhiều áp lực từ hãng điện tử của Hàn Quốc như Samsung hay LG và nhiều hãng khác đang lắp ráp hàng hóa tại Trung Quốc, Indonexia, Thái Lan và nhiều nước chi phí thấp khác Đồng yên đã ghi nhận một xu thế tăng liên tục sau khi được thả nổi khỏi đồng USD trong năm 1971, từ 360 JPY/USD lên 83,4 JPY/USD Tuy nhiên, một đồng yên mạnh chỉ thích hợp trong bối cảnh mức lương

và giá tài sản tăng, còn trong hoàn cảnh lương và tài sản đồng loạt giảm thì chính sách đồng yên mạnh chẳng khác nào “tự sát” GDP và mức lương danh nghĩa của Nhật Bản đã đạt đỉnh trong năm 1997, và liên tục giảm từ đó tới nay Nền kinh tế Nhật vẫn trụ vững một thời gian dài chỉ bởi chính phủ Nhật đã áp dụng các chính sách tài khóa nới lỏng nhằm xoa dịu tác động của giảm phát gây ra bởi một đồng yên mạnh Không còn lựa chọn, nợ công Nhật Bản cũng phải đồng hành cùng mức tăng giá đồng yên, dự báo đạt 1.000 tỷ JPY trong năm 2012 (215% GDP), tương đương 7,8 triệu yên (94.000 USD) mỗi người Như vậy, các công ty Nhật nếu muốn tồn tại qua cuộc khủng hoảng sẽ cần phải mạnh tay nâng cao hiệu quả sản xuất và cắt giảm chi phí

2 Chính trị - Luật pháp

 Chính trị

Nền chính trị Nhật Bản được thành lập dựa trên nền tảng của một thể chế quân chủ lập hiến và cộng hòa đại nghị (hay chính thể quân chủ đại nghị) theo đó Thủ tướng giữ vai trò đứng đầu nhà nước và chính đảng đa số Nhật Bản hiện là thành viên Liên hiệp quốc và là thành viên không thường trực của Hội đồng bảo an; một trong các thành viên

“G4” tìm sự chấp thuận cho vị trí thành viên thường trực Hiện Nhật là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế gồm G8, Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) và Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS) và là một nước hào phóng trong các

công tác cứu trợ và các nỗ lực phát triển các dự án quốc tế chiếm khoảng 0,19% Tổng thu nhập quốc dân (GNI) năm 2004 Việc tham gia vào nhiều tổ chức trên thế giới như vậy sẽ giúp cho các doanh nghiệp Nhật Bản có cơ hội phát triển, mở rộng trên trường quốc tế Nhật Bản đang xúc tiến 6 chương trình cải cách lớn trong đó có cải cách cơ cấu kinh tế, giảm thâm hụt ngân sách, cải cách khu vực tài chính và sắp xếp lại cơ cấu chính phủ Cải cách hành chính của Nhật được thực hiện từ tháng 1 năm 2001 Dù diễn ra chậm chạp nhưng cải cách đang đi dần vào quỹ đạo, trở thành xu thế không thể đảo ngược ở Nhật Bản và đã đem lại kết quả đáng khích lệ, nền kinh tế Nhật đã phục hồi và có bước tăng trưởng năm 2003 đạt trên 3%, quý I/2004 đạt 6% Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng có rất nhiều những chính sách phát triển văn hóa xã hội Cũng như nhiều nước trên thế giới, quá trình phát triển giáo dục Nhật Bản gắn liền với quá trình phát triển của chế độ chính trị, nền kinh tế và đời sống văn hóa-xã hội Từ một xã hội phong kiến tập quyền khép kín, kinh tế tiểu nông, công nghệ lạc hậu, tài nguyên thiên nhiên nghèo nàn , Nhật Bản đã mở cửa ra thế giới bên ngoài trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội Việc phổ cập giáo dục và quản lý giáo dục rất được các cơ quan chức năng quan tâm, hỗ trợ Điều này

sẽ tạo ra nguồn nhân lực trình độ cao cho các doanh nghiệp ở Nhật Bản.Tuy mức độ tác động của các chính sách tới các ngành là khác nhau nhưng vẫn khiến các doanh nghiệp Nhật Bản có phần an tâm hơn trong việc xúc tiến kinh doanh

 Luật pháp

Có thể nói, các qui định của Chính phủ, các văn bản pháp qui…có tác động tương đối

đa dạng tới hoạt động kinh doanh của tất cả các doanh nghiệp Nhật Bản Trong số đó, có những chính sách ảnh hưởng chung hoặc có chính sách ảnh hưởng tới một số ít đối tượng Nhìn vào tốc độ tăng trường của Nhật Bản sau chiến tranh thế giới lần thứ II, ta thấy: Giai đoạn 1955-1970: GDP trên 10%; 1970-1990: GDP khoảng 4,5%; 1990-2011: GDP khoảng 1,0%-1,2% Theo đó, ta thấy nền kinh tế Nhật Bản đang có dấu hiệu sụt giảm, đặc biệt trong giai đoạn 1990-2011, đã có thời điểm GDP xuống âm % Như vậy, yêu cầu cấp thiết đặt ra trước mắt Chính phủ Nhật Bản lúc bấy giờ là cần phải có những biện pháp phù hợp để thúc đẩy nền kinh tế tăng trường cao và nhanh hơn Ba nhân tố cần thiết cho sự phát triển của nền kinh tế là: lao động, vốn và năng suất Khi các yếu tố đầu vào là vốn và

năng suất không thể tăng thêm thì cần phải có sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp (DN)

để tăng yếu tố năng suất, thúc đẩy và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực cho phát triển kinh tế Trong điều kiện cạnh tranh, những DN hoạt động kém hiệu quả sẽ không thể tồn tại trên thị trường và bị đào thải Đây là cơ hội tốt cho các DN mới tìm kiếm lợi nhuận hoạt động trên thị trường Tuy nhiên, khi nền kinh tế của Nhật Bản phát triển mạnh mẽ nhất thì chính sách cạnh tranh lại rất mờ nhạt Điểm mấu chốt của vấn đề nằm ở chỗ, ngăn cản cạnh tranh khiến thị trường mất đi sự năng động và ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh

tế Nhật Bản trong suốt những năm của thập niên 1970 và 1980 Bên cạnh đó, Nhật Bản chỉ chú trọng đến phát triển ngoại thương trong khi nền kinh tế trong nước lại hoạt động kém hiệu quả Chính sự phát triển không đồng đều đã trở thành rào cản cho sự tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản ở giai đoạn sau này Vào những năm cuối thập niên 1990, Chính phủ Nhật Bản đã đưa ra rất nhiều các biện pháp để tái cấu trúc và cải tổ nền kinh tế nhưng chính sách cạnh tranh vẫn chỉ là một điểm mờ nhạt trong các biện pháp của Chính phủ Giai đoạn 1995-2004 được xem là một thập kỷ thất bại của Nhật Bản trong việc thực hiện cải tổ các chính sách cạnh tranh Điều này được minh chứng khi thâm nhập vào thị trường Châu Âu và Hoa Kỳ, sự thiếu kinh nghiệm trong hoạt động thương mại và chính sách cạnh tranh đã khiến các các doanh nghiệp Nhật Bản phải trả không ít “học phí” Đến năm

2006, khi Châu Âu và Hoa Kỳ thực hiện những biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt tình trạng độc quyền, các doanh nghiệp Nhật Bản đã có những thay đổi đáng kể trong nhận thức của mình Để đáp ứng nhu cầu xuất, nhập khẩu bằng đường biển, chính sách biển của Nhật Bản chú trọng bảo đảm sự an toàn về hàng hải; không để xảy ra bất kỳ sự gián đoạn nào trong vận tải biển và trong các hải cảng Ngoài ra, Nhật Bản còn đảm bảo cho các chuyến tàu đi qua các eo biển bằng cách yêu cầu hải quân phải đảm bảo an toàn hàng hải trong phạm vi 1.000 hải lý từ các cảng của Nhật Điều này có thể coi là một thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Nhật Bản Bên cạnh đó, với những ngành nghề kinh doanh chủ yếu như sản phẩm xe có động cơ, trang thiết bị điện tử, công cụ máy móc, thép, phi kim loại, công nghiệp tàu thủy, hóa học, dệt may, thức ăn chế biến đều được ưu tiên đầu tư và phát triển Hơn thế nữa, Nhật bản cũng chú trọng trong vấn đề thuế Thuế quan

là công cụ chính trong chính sách thương mại Nhật Bản Tuy nhiên, đa số hàng nhập khẩu

của Nhật Bản được miễn thuế hoặc áp dụng mức thuế quan thấp Như vậy, đâu có thể coi

là cơ hội cho những doanh nghiệp nhập khẩu của Nhật Bản Đồng thời, việc không đánh thuế theo giá hàng (non ad valorem duties) được coi là đặc điểm quan trọng trong chính sách thuế quan của Nhật Bản, đặc biệt đối với các sản phẩm nông nghiệp Nhật Bản cũng

áp dụng một số biện pháp phi thuế quan tương tự đối với các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn

thực phẩm đối với các mặt hàng thuỷ sản Những biện pháp hiện đang được triển khai đó

là cấm nhập khẩu hoặc hạn chế số lượng nhập khẩu một số mặt hàng (ví dụ như một số loại thủy sản cá tôm) Việc nhập khẩu một vài loại hàng hóa phụ thuộc vào yêu cầu giấy phép để đảm bảo an ninh quốc gia, bảo đảm sức khỏe, cuộc sống người tiêu dùng hoặc bảo tồn cuộc sống động, thực vật, cây cối và môi trường thiên nhiên Những biện pháp cấm nhập khẩu của Nhật Bản hiện đang được áp dụng phù hợp với những giải pháp của Hội đồng an ninh quốc gia Mỹ

3 Văn hóa – Xã hội

Có thể nói, Nhật Bản là một quốc gia nổi tiếng với văn hóa truyền thống Tất cả những

người dân trên thế giới đều không thể quên một đất nước Nhật Bản với những cô gái mặc kimono xinh đẹp hay những cây hoa anh đạo rực rỡ Nền văn hóa – xã hội của Nhật Bản được tạo nên từ rất nhiều phương diện khác nhau Trước hết có là văn hóa trong những gia đình Nhật Bản Gia đình truyền thống Nhật Bản là một hình mẫu gia trưởng với nhiều thế

hệ cùng chung sống trong một ngôi nhà và mối quan hệ, giúp đỡ lẫn nhau giữa những người cùng huyết thống rất mật thiết Mỗi thành viên trong gia đình, tuỳ theo tuổi tác và giới tính, có một địa vị nhất định, cũng như trách nhiệm và nghĩa vụ bảo vệ gia đình Tuy vậy, từ Chiến tranh thế giới thứ hai đã có những thay đổi lớn Dòng người rời bỏ nông thôn ra thành phố đã làm cho mô hình gia đình lớn tan rã, thay thế bằng gia đình hạt nhân

và các ngôi nhà nhỏ được xây dựng ngày một nhiều

Hầu hết các cặp vợ chồng trẻ Nhật Bản hiện nay có một hoặc hai con, sống trong các căn

hộ không được thoải mái lắm về diện tích Sau khi kết hôn, phần lớn họ ra ở riêng Trung bình muốn có một mái ấm của riêng mình, họ phải bỏ ra số tiền từ 3 đến 5 tỷ đồng Việt Nam Chính vì vậy mà nhiều cặp vợ chồng trẻ sống trong các căn hộ cho thuê, hoặc nhà của công ty Với truyền thống như vây thì lĩnh vực bất động sản của Nhật sẽ có rất nhiều

cơ hội trong việc kinh doanh các khu chung cư Bên cạnh đó, những người đi làm việc ở công ty thường đi làm về rất muộn hoặc đi nhậu với bạn bè, đồng nghiệp vào buổi tối Vì vậy, cảnh người chồng không cùng ăn tối với gia đình là điều rất bình thường Vì lý do này hay lý do khác, ngày càng nhiều thanh niên Nhật chọn cách sống một mình, và sự lựa chọn đó đang dần hình thành tương lai của xã hội Nhật Bản Hiện có tới 25% nam và 16%

nữ thanh niên xứ Phù Tang ở độ tuổi 30 quyết định sống độc thân và không sinh con Niềm đam mê của một bộ phận người trẻ tuổi thành đạt Nhật Bản giờ đây là thức ăn ngon, rượu và công việc Nắm bắt được thị hiếu đó thì các doanh nghiệp thực phẩm của Nhật Bản sẽ có được những chính sách riêng cho từng đối tượng khách hàng Không chỉ có vậy, người Nhật cũng là một nết văn hóa của Nhật Bản Một đặc điểm của người Nhật là mức

độ thuần nhất cao của họ, nếu không kể thiểu số người Ainu hiện nay còn khoảng 18.000 người sống ở Hokkaido và Sakhalin thì tất cả người Nhật đều thuộc về cùng một chủng tộc và chỉ nói một ngôn ngữ Một phần vì vậy mà tính cách của người Nhật Bản mang sắc thái khá rõ ràng và đồng nhất Họ có tính hiếu kỳ và nhạy cảm với văn hóa nước ngoài Chúng ta có thể nói rằng không có dân tộc nào nhạy bén về văn hoá của nước ngoài như người Nhật Họ không ngừng theo dõi những biến động tình hình bên ngoài, đánh giá và cân nhắc những ảnh hưởng của các trào lưu và xu hướng chính đang diễn ra đối với Nhật,

và nếu như họ phát hiện ra trào lưu nào đang thắng thế thì họ có xu hướng sẵn sàng học hỏi, nghiên cứu để bắt kịp trào lưu đó Đây là một điểm lợi thế cho những doanh nghiệp muốn đem những sản phẩm của nước ngoài về với đất nước Nhật Bản.Mặc dù rất nhạy cảm đối với văn hoá nước ngoài, song người Nhật rất ý thức về tài sản văn hoá của họ

Tư liệu lịch sử văn hoá, đền đài, chùa chiền… đại bộ phận vẫn còn được bảo tồn cho đến ngày nay Hơn thế, các ngành nghề truyền thống không những không bị mai một đi mà còn được cải tiến kỹ thuật và càng trở nên tinh tế hơn Họ cũng có ý thức tập thể rất cao Tập thể đóng một vai trò quan trọng đối với người Nhật Nó được thể hiện ngay từ trong cách xưng hô với người ngoài khi nói chuyện Trong công việc người Nhật thường gạt cái tôi lại để đề cao cái chung, tìm sự hòa hợp giữa mình và những người xung quanh Các tập thể có thể cạnh tranh với nhau rất gay gắt song cũng có lúc họ lại bắt tay với nhau để có thể đạt được mục đích chung như để đánh bại đối thủ nước ngoài Đây chính là điểm khác

biệt giữa các doanh nghiệp Nhật Bản với các doanh nghiệp Việt Nam và nó cũng tạo nên một lợi thế trong kinh doanh đối với doanh nghiệp Nhật Bản Hơn thế nữa, ý thức tôn trọng thứ bậc có lẽ đã có từ lâu trong đời sống của người Nhật Thái độ nhún mình trước những người có địa vị, quyền chức cũng có ở một số nước khác thời cận đại nhưng đặc biệt ở Nhật cho đến ngày nay vẫn còn đậm nét và được thể hiện trong đời sống hàng ngày

Ví dụ trong phòng họp, người có chức vụ thấp nhất sẽ ngồi gần cửa ra vào, người có chức

vụ càng cao thì càng ngồi gần phía bên trong Hoặc trong các buổi tiệc tổ chức tại nhà hàng một cách đột xuất thì mọi người đều biết vị trí của mình mà không cần có sự hướng dẫn nào khác Sắc thái tôn ti trật tự trong xã hội Nhật Bản thể hiện rất rõ trong ngôn ngữ xưng hô và hình thức chào hỏi đối với từng đối tượng xã hội cụ thể Đối với người lớn tuổi hay người có địa vị thì phải dùng ngôn ngữ kính trọng (sonkeigo), khi nói về mình và những người trong gia đình mình thì dùng ngôn ngữ khiêm nhường (kenjogo) Chính từ

cơ cấu này mà tinh thần đoàn kết và lòng trung thành của người Nhật được phát sinh, và nhờ đó mà việc động viên cho sự thực hiện mục tiêu của toàn thể tập đoàn, các doanh nghiệp là tương đối dễ dàng Không chỉ có vậy, óc thẩm mỹ cũng là một đặc trưng của người dân Nhật Bản Ấn tượng ban đầu của bất kỳ ai lần đầu đến thăm Nhật Bản là ngạc nhiên và thán phục về óc thẩm mỹ của người Nhật, từ cách trang trí nhà cửa sắp, xếp đồ đạc trong gia đình hay cách bài trí bữa cơm đều khiến cho mọi người có cảm giác tiếp cận một sự tinh tế, một óc thẩm mỹ cao Nhưng óc thẩm mỹ của người Nhật không chỉ biểu hiện qua các hiện tượng bên ngoài mà còn qua lối suy nghĩ và cung cách làm việc của họ hàng ngày, hay nói rộng ra là nhân sinh quan của họ Một người đan quạt tre ngắm đi ngắm lại xem cái quạt của mình làm đã cân đối chưa, có cần phải chau chuốt gì không, mặc dù khi làm như vậy thì anh ta sẽ mất nhiều thời gian hơn, đồng nghĩa với việc lợi nhuận thu về được ít hơn, song đối với người dân Nhật Bản ngoài mục đích lợi nhuận thì

họ còn muốn đạt được một mục tiêu khác không kém phần quan trọng – đó là cảm giác thoải mái khi hoàn thành mỹ mãn một công việc dù là rất nhỏ Họ luôn tìm kiếm cái đẹp trong công việc của mình, người Nhật nổi tiếng là người làm việc cần mẫn, xem công việc của công ty như là công việc của mình, luôn tận tâm tận sức, nhiều khi họ làm việc không phải vì lợi ích cá nhân của mình, họ xem công việc của họ không những là “hoạt động

kinh tế” mà còn là “hoạt động thẩm mỹ” Từ đó, những sản phẩm được làm ra của Nhật Bản cũng vô cùng được ưa chuộng trên toàn thế giới Nó góp phần đưa tên tuổi của các doanh nghiệp vượt ra xa khỏi đất nước

4 Công nghệ

Nhật Bản là quốc gia dẫn đầu thế giới trong các lĩnh vực về nghiên cứu khoa học, công nghệ máy móc, nghiên cứu y học Gần 700.000 nhà nghiên cứu chia sẻ 130 tỉ USD của ngân sách nghiên cứu và phát triển, đứng hàng thứ 3 trên thế giới Một vài đóng góp công nghệ quan trọng của Nhật Bản là những phát minh trong các lĩnh vực điện tử, ô tô, máy móc, robot công nghiệp, quang học, hóa chất, chất bán dẫn và kim loại Nhật Bản dẫn đầu thế giới trong ngành khoa học robot, đây là quốc gia sở hữu hơn nửa (402.200 trong tổng 742.500) số robot cho công nghiệp sản xuất Nhật Bản đã phát minh ra QRIO, ASIMO và Aibo Nhật Bản cũng là nhà sản xuất ô tô lớn nhất trên thế giới và là quê hương của 6 trong tổng số 15 nhà sản xuất ô tô lớn nhất toàn cầu cũng như 7 trong số 20 nhà sản xuất chất bán dẫn lớn nhất thế giới Nhật Bản đang có những kế hoạch rất sáng sủa trong ngành thám hiểm không gian, trong đó có kế hoạch xây dựng một trạm mặt trăng vào năm

2030 Cơ quan thám hiểm không gian Nhật Bản (JAXA) là một trong những thành viên chủ chốt của trạm vũ trụ quốc tế, đây là cơ quan chuyên nghiên cứu về không gian vũ trụ, các hành tinh, các nghiên cứu hàng không, phát triển tên lửa và vệ tinh Vào ngày 1 tháng

6 năm 2008 lúc 6:02am giờ Nhật Bản, tàu con thoi Discovery đã rời bệ phóng Trung tâm

vũ trụ Kennedy, Florida mang theo Module Kibo cùng nhà du hành Akihiko Hoshide và sáu đồng nghiệp khác, mục đích chính của chuyến đi là lắp đặt phần quan trọng của phòng thí nghiệm Nhật Bản có tên Japanese Pressurised Module (JPM) cùng cánh tay máy dài khoảng 10m phục vụ cho công tác lắp đặt về sau cho Kibo Các nhà nghiên cứu Nhật cũng

đã phần nào khẳng định được mình qua các lần đoạt giải Nobel Nhật Bản cũng là đất nước sở hữu nhiều khoa học gia đoạt giải Nobel nhất ở châu Á hiện nay Không những thế, Nhật Bản cũng là quốc gia giành được nhiều giải thưởng Fields nhất Châu Á, giải thưởng được xem là Nobel Toán học với 3 lần đăng quang: Kunihiko Kodaira (1954), Heisuke Hironaka (1970), Shigefumi Mori (1990) Việc công nghệ của Nhật bản phát triển nhanh chóng như vậy sẽ tạo ra cả cơ hội và nguy cơ cho những doanh