tâm lí tư pháp bài tập học kỳ

Hoạt động xét xử Trước hết, hoạt động xét xử hiểu một cách cơ bản chính là 1 trong những giai đoạn của tố tụng, bên cạnh hoạt động điều tra và hoạt động giáo dục, cải tạo người phạm tội.

Đề bài:Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong giai

đoạn xét xử

MỤC LỤC Trang

A ĐẶT VẤN ĐỀ 3

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 4

I Những khái quát chung nhất 4

1 Hoạt động xét xử 4

2 Hoạt động giáo dục 4

II Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong giai đoạn xét xử 8

1 Những đặc điểm chung của hoạt động giáo dục trong giai đoạn xét xử 8

2 Hoạt động giáo dục trong từng giai đoạn của hoạt động xét xử 12

III Một số kết luận rút ra 15

C KẾT LUẬN 16

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

Giáo dục là một trong những hoạt động rất cơ bản của con người, có thể nói là không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta Chúng ta không chỉ giáo dục cho con em mình kiến thức xã hội, giáo dục cho trẻ các môn văn hóa, kĩ năng ứng xử mà chúng ta còn cần giáo dục cho nhau về ý thức pháp luật, ý thức tôn trọng pháp luật để xã hội ngày càng trở nên công bằng, dân chủ, văn minh Pháp luật

có lịch sử phát triển từ rất lâu đời, thế nhưng cho đến nay, trong cuộc sống của chúng ta, pháp luật vẫn chưa thực sự đi sâu vào cuộc sống, bởi người dân vẫn còn có những người chưa thực sự hiểu sâu về pháp luật, chưa có ý thức thượng tôn pháp luật Chính vì thế, hoạt động giáo dục cần được tăng cường hơn, đặc biệt là trong giai đoạn xét xử bởi đây là giai đoạn có ý nghĩa rất lớn trong hoạt

động tư pháp Và để làm rõ hơn về vấn đề này, em xin chọn đề bài số 10 “Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong giai đoạn xét xử”

I Những khái quát chung nhất

1 Hoạt động xét xử

Trước hết, hoạt động xét xử hiểu một cách cơ bản chính là 1 trong những giai đoạn của tố tụng, bên cạnh hoạt động điều tra và hoạt động giáo dục, cải tạo người phạm tội Xét xử là hoạt động xem xét và đánh giá bản chất pháp lí của vụ việc nào đó nhằm đưa ra một phán xét về tính chất cũng như mức độ pháp lí của vụ việc, từ đó Tòa án sẽ nhân danh Nhà nước đưa ra một phán quyết tương ứng với bản chất, mức độ trái/ không trái pháp luật của vụ việc Hoạt động xét xử chính là một hoạt động đặc trưng, một chức năng chính cũng như đó là nhiệm vụ của Tòa án Tòa án các cấp là những

cơ quan duy nhất được đảm nhiệm chức năng xét xử Chúng ta có thể hình dung cụ thể hơn về hoạt động xét xử khi chúng ta đến tham dự một phiên tòa, và theo dõi quá trình hoạt động của Tòa án trong thời gian này, việc các thẩm phán đưa ra quyết định, đó chính là hoạt động xét xử

2 Hoạt động giáo dục

a Khái niệm hoạt động giáo dục

Hoạt động giáo dục là một trong những chức năng tâm lí cơ bản của hoạt động tư pháp bởi trong các mục đích cơ bản của hoạt động tư pháp là giáo dục, cải tạo và cảm hóa người phạm tội cũng như giáo dục mọi công dân có ý thức tuân thủ pháp luật Và theo như giáo trình “Tâm lí học tư pháp” của trường Đại học Luật Hà Nội tổng kết thì “Hoạt động giáo dục là quá trình tác động có hệ thống và có mục đích đến tâm lí người bị giáo dục, để luyện tập cho họ những thói quen cũng như những phẩm chất tâm lí mà người giáo dục mong muốn”

b Mục đích của hoạt động giáo dục

Hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp nói chung và hoạt động xét xử nói riêng nhăm hướng tới các mục đích cơ bản sau đây:

Tăng cường ý thức pháp chế xã hội chủ nghĩa, đồng thời tăng cường ý thức pháp luật của mọi công dân Thông qua hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong quá trình khởi tố, điều tra, xét xử, thi hành án để giáo dục ý thức tuân thử pháp luật của công dân Đặc biệt trong giai đoạn xét

xử, Tòa án không chỉ giáo dục mọi người ý thức tuân thủ pháp luật mà còn rèn luyện cho chúng ta thói quen tuân thủ pháp luật, làm cho mọi người tin rằng, bất cứ hành vi vi phạm pháp luật nào cũng

sẽ bị Tòa án và xã hội lên án, từ đó giáo dục mọi công dân có ý thức tham gia vào hoạt động đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm

Sở dĩ trong giai đoạn xét xử, hoạt động giáo dục có sự tác động rất mạnh mẽ đó là do nếu như giáo dục trong giai đoạn điều tra là những bước cơ bản ban đầu thì đến xét xử là công khai (trừ những vụ việc liên quan đến bí mật quốc gia cần phải xét xử kín), mọi người dân đều có thể tham gia nên sự tác động sẽ là mạnh mẽ, sâu sắc

Tòa án còn giáo dục cho mọi người có mặt trong phòng xử án ý thức tôn trọng đối với hoạt động xét xử Do đó Tòa án luôn phải cân nhắc kĩ phản ứng, xử sự của mình đối với bất cứ hành vi vi

phạm nào chống lại Tòa án, cản trở hoạt động xét xử của Tòa án Ví dụ như trong thực tế, khi xét xử một số vụ án, bị cáo xin hoãn xét xử vì lí do nào đó, bắt đầu có hành vi coi thường buổi xử án, thẩm phán viên tòa sẽ yêu cầu bị cáo có thái độ nghiêm chỉnh, khi bị cáo quá phấn khích, ngay tại phiên tòa đã có các đồng trí công an giữ trật tự Qua đây, chính những người tham gia phiên tòa này, sẽ tự

ý thức mình cần phải tôn trọng phiên tòa, nếu mình có hành vi gây “náo động” nào đó sẽ bị xử lí, đơn giản nhất sẽ bị thẩm phán xử phạt vi phạm hành chính

Phòng ngừa hành vi phạm tội và hành vi vi phạm pháp luật Thực tế cho thấy có nhiều người coi thường pháp luật, do kém hiểu biết pháp luật nên đã dẫn đến chỗ phạm tội Vì vậy giáo dục ý thức pháp luật cho mọi người có thái độ đúng đắn đối với việc tuân thủ các quy phạm pháp luật có tác dụng răn đe và phòng ngừa tội phạm

Ví dụ như với vụ án 5 thanh niên tại Quảng Ninh đánh chết một người trộm chó, khi đưa ra xét

xử cả 5 người này về tội giết người thì chính bản án của Tòa án khi ra quyết định và tuyên án đã giáo dục cho tất cả mọi người tham dự phiên tòa thấy được rằng, chúng ta giết người là hành vi vi phạm pháp luật, dù hành vi ấy có lí do gì đi nữa ( trừ những lí do được qui định rõ trong bộ luật Hình sự 2017 ) mà không được pháp luật chấp nhận thì đều bị trừng trị Mặc dù trên thực tế chúng

ta thấy vô cùng bức xúc với hành động ăn trộm chó nhưng theo pháp luật nếu chúng ta đánh người,

cố ý gây thương tích cho kẻ trộm, giết kẻ trộm, thì đó là chúng ta đang vi phạm pháp luật Và qua vụ

án này, ít nhiều chúng ta thấy những câu chuyện về người dân đánh kẻ ăn trộm chó, giết kẻ ăn trộm chó cũng giảm đi đáng kể, như vậy, Tòa án đã thực hiện chức năng giáo dục một cách thành công, mọi người đã có ý thức tuân thủ pháp luật hơn

Giáo dục, cải tạo và cảm hóa người phạm tội Đây là mục tiêu chủ yếu của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp Bên cạnh những phẩm chất tâm lí tiêu cực, ở người phạm tội vẫn có những phẩm chất tâm lí tích cực Tác động giáo dục của Tòa án đến bị cáo không chỉ diễn ra trong thời gian xét xử tại phiên tòa mà còn được tiếp tục sau khi tuyên án, tức là trong suốt thời gian cải

tạo người phạm tội Giáo dục phải hướng đến loại bỏ những phẩm chất tâm lí tiêu cực ở người phạm tội, làm nảy sinh và phát triển các phẩm chất tâm lí tích cực để đưa họ trở về với xã hội Có như thế hình phạt mà Tòa án tuyên mới có ý nghĩa cải tạo, giáo dục, cảm hóa họ và có thể làm giảm tình trạng phạm tội hiện nay

c Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp

Trong các dạng hoạt động của con người, hoạt động giáo dục luôn luôn được coi là một bộ phận hết sức quan trọng, tuy nhiên hoạt động giáo dục trong mỗi hoạt động cụ thể lại có những đặc điểm riêng Sau đây sẽ là những đặc điểm chính, cơ bản nhất của hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp nói chung:

Hoạt động giáo dục luôn được thực hiện trong khuôn khổ luật định Do đây là hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp nên hoạt động giáo dục thực hiện dưới bất cứ mục đích gì cũng không được vượt ra ngoài những gì luật quy định

Hoạt động giáo dục trong hoạt động tư pháp nhằm tác động đến tâm lí của những người tham gia tố tụng

Hoạt động giáo dục được tiến hành thông qua các giai đoạn tố tụng

Khi tiến hành hoạt động giáo dục, các cán bộ tư pháp thường sử dụng những phương pháp tâm lí tư pháp như những phương pháp nghiên cứu và phương pháp tác động tâm lí khác nhau

II Đặc điểm của hoạt động giáo dục trong giai đoạn xét xử

1 Những đặc điểm chung của hoạt động giáo dục trong giai đoạn xét xử

Giáo dục thông qua việc xét xử công khai, trực tiếp Tòa án xét xử công khai trừ những trường hợp đặc biệt mới xét xử kín và bất cứ ai cũng được tham gia phiên tòa trừ trẻ em dưới 16 tuổi

Chính qua hoạt động công khai này, một phần nào đó các kiến thức pháp luật sẽ được Tòa án truyền tải đến người dân, và như thế, ít nhất Tòa án đã giáo dục được bị cáo, những người tham gia phiên tòa ý thức tuân thủ pháp luật Hiệu quả tác động của giáo dục ở đây chính là nó đã tác động vào nhận thức của những người tham dự phiên tòa về các chứng cứ cho dù mỗi chứng cứ có thể gây xúc động tích cực hay tiêu cực

Phiên tòa có tác dụng giáo dục cụ thể hơn và có mục đích rõ rệt đến tập thể nơi bị cáo cư trí và làm việc, đến cá nhân bị cáo Sự giáo dục trực tiếp ở đây chính là giáo dục trực tiếp ngay với đối tượng là bị cáo, làm cho bị cáo hiểu rằng, bị cáo sai ở đâu, vì sao sai và bị trừng phạt như thế nào Điều này được biểu hiện trong phương hướng rõ ràng khi lấy lời khai người làm chứng, biểu hiện trong việc phát hiện lối sống và hoạt động tập thể đã tạo điều kiện và khả năng phạm tội đối với bị cáo Và sự lôi cuốn các kiểm sát viên vá những người bào chữa vào quá trình xét xử cũng là một phương tiện tăng cường tác dụng giáo dục của Tòa án đối với những tập thể này

Không chỉ là giáo dục bị cáo, những người dân bình thường tham dự phiên tòa mà hoạt động xét xử còn giáo dục cả các hội thẩm nhân dân Quá trình giáo dục này thể hiện ở chỗ thẩm phán truyền đtạ cho hội thẩm nhân dân những kiến thức pháp lí nhất định, kinh nghiệm xét xử, phẩm chất

ý chí, rèn luyện cả ý thức pháp luật

Giáo dục thông qua tính khách quan, công bằng, chính xác cụ thể trong xét xử:

 Tính công bằng thể hiện ở chỗ bất cứ hành vi vi phạm pháp luật nào cung bị xử lí theo pháp luật Qua hoạt động xét xử của Tòa án, nhất là một số vụ án xét xử đối với bị cáo là những người có chức, có quyền tham nhũng, ăn hối lộ,… Tòa án đưa ra những mức án thích đáng, thể hiện

được sự công bằng, rằng dù đó là ai, có địa vị xã hội như thế nào, khi vi phạm pháp luật cũng sẽ bị

xử lí như những công dân bình thường khác, không có sự thiên vị Sự công công bằng này cũng phần nào giáo dục được mọi người hiểu được cán cân công lí của luật pháp là luôn luôn cân bằng, không xê dịch vì bất cứ lí do gì, vì bất cứ bên nào

 Tính khách quan là không được ép cung như dùng lời lẽ truy chụp, ép bị cáo nhận tội theo ý chí chủ quan của mình cũng như không được mớm cung; như nhắc nhở lời khai của người có mặt tại phiên tòa khi họ chưa chịu khai Như thực tế, có không ít vụ án đưa ra xét xử mà cả buổi xét

xử chỉ đọc duy nhất một bản khai cung, không có hoạt động tranh tụng giữa Luật sư và đại diện Viện kiểm sát,… Tuy nhiên, tình trạng này đã giảm đi đáng kể sau những lần tổng kết và phê bình, giờ dây, Tòa án xét xử rất khách quan, chúng ta có thể thấy sự tranh tụng giữa phía đại diện Viện kiệm sát và Luật sự luôn luôn nảy lửa, dựa vào những chứng cứ và điều luật qui định Đây cũng chính là một cách giáo dục tính khách quan

 Tính chính xác là xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không xử oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm Tòa án là nơi pháp luật đặt cán cân công lý, chính vì thế mọi hoạt động xét xử của Tòa án phải rất thận trọng Chỉ cần một quyết định của hội đồng xét xử thôi, có thể làm cho cả một số phận của con người thay đổi Do đó khi xét xử, các thành viên của hội đồng xét xử cần theo dõi các tình tiết cụ thể, chi tiết, các điều luật rõ ràng Nếu không xét xử đúng người đúng tội, uy tín của ngành Tòa án sẽ bị ảnh hưởng rất nhiều Chính sự uy tín này của Tòa án mà rất nhiều người dân tin vào Tòa, thậm chí có những câu chuyện tranh tụng, người dân không tự hòa giải đã đưa đơn lên Tòa án với hi vọng và suy nghĩ, Tòa án là công bằng, khách quan, chính xác nhất sẽ giúp mình được việc này

 Tính cụ thể là xét xử phải dựa trên những cơ sở tình tiết chứng cứ rõ ràng

Giáo dục qua tính nghiêm trang của phiên tòa, qua thái độ thẳng thắn đúng mực của hội đồng xét xử, của các bên tham gia, qua thái độ nghiêm túc, tôn trọng hội đồng xét xử của bị cáo, các đương sự và mọi công dân Chính thái độ đúng mực này của Tòa án với không khí trang nghiêm đã

có tác động rất lớn trong việc giáo dục mọi người ở chỗ, mọi người thấy không khí trang nghiêm, tự

có ý thức tôn trọng phiên tòa xét xử

Giáo dục bằng chính thái độ, hành động, tình cảm của hội đồng xét xử, bằng tính độc lập, thống nhất giữa hội đồng xét xử và các bên tham gia xét xử khác

Hiện nay, Tòa án đã thể hiện thái độ của sự công bằng này ở chỗ “nghe” Luật sư và đại diện Viện kiểm sát tranh tụng, hỏi bị đơn, nguyên đơn những câu hỏi mà Luật sư và đại diện Viện kiểm sát đã chuẩn bị mà không tham gia cắt ngang lời luật sư như trước kia Nhờ đó mọi người thấy được

sự không thiên vị của Tòa cho bất cứ đối tượng nào Không giống như trong một số phiên tòa trước đây, khi Luật sư đang tiến hành đặt ra những câu hỏi cho người bị hại, thẩm phán sẽ nhắc nhở “Đề nghị Luật sư vào thẳng vấn đề, không đi vòng vo”, và sau đó Luật sư quay lại phản biện, “Tôi vẫn đang đi rất đúng hướng” khác hẳn lúc đại diện Viện kiểm sát đặt các câu hỏi cho bị cáo, thẩm phán không tham gia nhắc nhở

Ngoài ra hoạt động giáo dục của Tòa án còn được thực hiện ngoài phiên tòa thông qua cách thẩm phán trò chuyện với bị cáo, nhân thân của họ, với người đại diện cơ quan, tổ chức và đồng thời trong lời phát biểu công khai về kế hoạch sắp tới

Giáo dục xuyên suốt qua các giai đoạn cụ thể của quá trình xét xử Đây là một yêu cầu cần thiết đối với hoạt động xét xử từ giai đoạn chuẩn bị xét xử, bắt đầu xét xử, đến giai đoạn xét hỏi, giai đoạn tranh luận và nghị án, tuyên án

2 Hoạt động giáo dục trong từng giai đoạn của hoạt động xét xử

Hoạt động giáo dục trong phiên tòa được thực hiện bởi cá nhân thẩm phán, bởi hội đồng xét xử

và những người tham gia xét xử như kiểm sát viên, luật sư,…từ đó nâng cao tinh thần cũng như ý thức giáo dục mọi người trong phiên tòa hoạt động hiệu quả hơn

a Giai đoạn chuẩn bị xét xử

Trong giai đoạn này, hoạt động nhận thức là hoạt động chủ đạo, do đó bên cạnh việc Tòa án lập

kế hoạch nhận thức trong giai đoạn xét hỏi thì Tòa án còn lập kế hoạch thực hiện tác động giáo dục

Và vì thế, có thể mời thêm người làm chứng, đại diện đoàn thể xã hội, nghiên cứu điều kiện sống và điều kiện giáo dục bị cáo để thực hiện được mục đích chuẩ bị trên Và trong khi thẩm vấn này, ảnh hưởng của giáo dục rất đa dạng Chính giáo dục có thể ảnh hưởng đến việc thẩm vấn như tiếp nhận

hồ sơ, hiểu chứng cứ, kiểm tra chứng cứ và đến cả nhận thức vụ án của những hoạt động của những người tham gia thẩm vấn Qua từng vụ án, sau mỗi lần thẩm vấn, chính các cán bộ tư pháp sẽ tự rút

ra cho mình những vấn đề riêng, coi như một king nghiệm, và đó chính là hoạt động giáo dục

b Giai đoạn xét xử

Trong giai đoạn xét xử, tác động của giáo dục có đặc điểm là cần phải cùng lúc tác động đến cả

bị cáo và những người có mặt tại phiên tòa Thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư cần phải luôn luôn ý thức được rằng mọi hoạt động của họ phải hướng tới bảo đảm cả chức năng giáo dục Có nghĩa là

họ phải tác động đến cả bị cáo, thức tỉnh trong bị cáo cảm nhận được lỗi lầm và mong muốn sửa chữa lỗi lầm Họ cũng phải tác động đến những người có mặt tại phiên tòa, hình thành cho những người này ý thức tôn trọng pháp luật, chỉ ra cho họ biện pháp đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, củng cố phẩm chất ý chí cần thiết cho họ trong cuộc đấu tranh này Đặc biệt là họ cần thuyết phục thẩm phán với những lí lẽ mà mình đưa ra Đây chính là khi hoạt động giáo dục được thể hiện một cách có hiệu quả