Thái độ :- Bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống văn hĩa của dân tộc, lịng say mê văn học Việt Nam.. - Văn học trung đại hình thành và phát triển trong khoảng 10 thế kỉ gắn liền với nhữn
Trang 1-Trương THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 Tuần 1
Tiết: 1-2 Đọc văn :
Ngày soạn: 20 -8 -2008
I M ụ c tiêu : Giúp học sinh:
1.Kiến thức:- -Nắm được những kiến thức chung nhất, tổng quát nhất về hai bộ phận của văn học Việt Nam quá trình phát triển của văn học viết Việt Nam
-Nắm vững hệ thống vấn đề về: + Thể loại văn học Việt Nam
+ Con người trong văn học Việt Nam
2 Kĩ năng :-Rèn kĩ năng hệ thống hoá, khái quát hoá, tìm và phân tích dẫn chứng chứng minh cho một nhận định, một luận điểm
3 Thái độ :- Bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống văn hĩa của dân tộc, lịng say mê văn học Việt Nam
II.Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
-Giáo viên thiết kế giáo án, làm một số sơ đồ biểu bảng (tranh, mô hình, …)
2 Chuẩn bị của học sinh:
-Học sinh, soạn bài, trả lời câu hỏi, chuẩn bị tài liệu và đồ dùng học tập
III Hoạt động d ạ y h ọ c:
1 Oån định tình hình lớp : (1phút) Kiểm tra sĩ số, vệ sinh phòng học, đồng phục
2 Ki ể m tra bài c ũ : Kiểm tra trong quá trình học bài mới
3 Giảng bài m ớ i :
* Giới thiệu bài : (1phút)
Ở trường trung học cơ sở , các em đã được học khá nhiều tác giả , tác phẩm
văn học nổi tiếng trong văn học Việt Nam từ xưa đến nay Lên lớp 10, các em tiếp tục tìm hiểu ở mức sâu hơn, khái quát và hệ thống hơn về nền văn học Việt Nam Bài học nầy sẽ định hướng cho các em có cái nhìn tổng quan toàn bộ chương trình Ngữ văn trung học phổ thông
-Tiến trình bài dạy:
Thời
gian
Tiê1
15ph Hoạt động1: + Em hiểu thế nào là
tổng quan VHVN?
-GV gọi một học sinh
đọc đoạn đầu (SGK)
gợi mở để học sinh
tìm và hiểu khái niệm
“ Tổng quan về văn
học Việt Nam”
->Đó là cách nhìn
nhận đánh giá khái
quát những nét lớn
của nền VHVN
-Giáo viên hướng dẫn
Hoạt động1:
Học sinh đọc phần I sách giáo khoa và trả lời các câu hỏi:
- Văn học Việt Nam bao gồm hai bộ phận cĩ quan hệ gắn bĩ qua lại với nhau: văn học dân gian và văn học viết
-Văn học dân gian:
Là sáng tác tập thể và truyền miệng của nhân dân lao động
Văn học viết:
I.Các bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam:
- Văn học Việt Nam bao gồm hai bộ phận cĩ quan hệ gắn bĩ qua lại với nhau: văn học dân gian và văn học viết
1 Văn học dân gian:
- Khái niệm: Là sáng tác tập thể và truyền miệng của nhân dân lao động
- Văn học dân gian cĩ khỏang 12 thể loại chủ yếu
- Đặc trưng tiêu biểu:
+ Tính truyền miệng
+ Tính tập thể
2 Văn học viết:
Giáo án 10 cơ bản - 1 - - GV : Nguyễn Văn Mạnh
Trang 2
-Trương THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009
20ph
học sinh tìm hiểu các
bộ phận hợp thành của
văn học Việt Nam:
- Văn học Việt Nam
gồm mấy bộ phận lớn?
- Trình bày tĩm tắt
những nội dung chính
của từng bộ phận
- Nêu dẫn chứng về các
thể loại
*Hoạt động 2:
Giáo viên hướng dẫn
học sinh tìm hiểu tìm
hiểu qúa trình phát
triển của văn học viết
Việt Nam:
+ Nhìn tổng quát, văn
học Việt Nam cĩ mấy
thời kì phát triển? Tại
sao lại chia thành hai
thời đại với những tên
gọi khác nhau?
+ Tĩm tắt những nội
dung chính của từng
thời đại văn học
+ Chỉ ra những tác giả,
tác phẩm tiêu biểu của
từng thời đại văn học
+ V ì sao văn học
trung đại cĩ sự ảnh
hưởng của vh Trung
Quốc?
+ Em suy nghĩ như thế
nào trước sự phát triển
của văn học viết bằng
chữ Nơm?
+ Nêu khái niệm về
Là sáng tác của trí thức được ghi lại bằng chữ viết và mang dấu ấn của tác giả
* Hoạt động 2:
Học sinh đọc rõ lần lượt từng phần và trả lời các câu hỏi tương ứng:
+ Ba thời kì của văn học viết Việt Nam :
* Văn học từ thế kỉ X đến hết tk XIX
* Văn học từ đầu thế
kỉ XX Cách mạng
tháng Tám năm 1945.
* Văn học từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế
kỉ XX
- Hai thời đại lớn của văn họcviết Việt Nam :
*Văn học trung đại
*Văn học hiện đại
- Văn học trung đại hình thành và phát triển trong khoảng 10 thế kỉ gắn liền với những thăng trầm, thịnh suy của xãhội phong kiến Việt Nam , trong bối cảnh giao lưu với văn hĩa, văn học khu vực Đơng Á, Đơng Nam Á đặc biệt là giao lưu với văn học Trung Quốc
Thể hiện mạnh mẽ tinh thần độc lập của dân tộc
- Khái niệm:Là sáng tác của trí thức được ghi lại bằng chữ viết và mang dấu ấn của tác giả
- Các hình thức chữ viết: Chữ Hán, chữ Nơm, chữ quốc ngữ
- Hệ thơng thể loại: phong phú,
đa dạng phát triển theo từng thời kì
II Qúa trình phát triển của văn học viết Việt Nam:
Ba thời kì của văn học viết Việt Nam
Hai thời đại lớn của văn học viết Việt Nam Văn học từ thế
kỉ X đến hết thế kỉ XIX
Văn học trung đại
Văn học từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng
tháng Tám
năm 1945
Văn học hiện đại
Văn học từ sau Cách mạng
tháng Tám
năm 1945 đến hết thế kỉ XX
1.Văn học trung đại ( từ thế
kỉ X đến hết thế kỉ XIX ):
- Văn học trung đại hình thành và phát triển trong khoảng 10 thế kỉ gắn liền với những thăng trầm, thịnh suy của xã hội phong kiến Việt Nam, trong bối cảnh giao lưu với văn hĩa, văn học khu vực Đơng Á, Đơng Nam Á đặc biệt là giao lưu với văn học Trung Quốc
- Văn học trung đại được viết bằng chữ Hán và chữ Nơm ( cịn gọi là văn học Hán Nơm)
- Văn học trung đại chịu ảnh hưởng của tư tưởng: Nho, Phật, Đạo và tiếp nhận một phần hệ thống thể loại và thi Giáo án 10 cơ bản - 2 - - GV : Nguyễn Văn Mạnh
Trang 3
-Trương THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009
8ph
VH viết? VH viết của
dân tộc ta đã sử dụng
những loại văn tự
nào?
+ Các loại văn tự này
xuất phát từ đâu và
có ý nghĩa gì đối với
mỗi giai đoạn của lịch
sử dân tộc?
-Chữ Hán là văn tự
của người Hán ; chữ
Nôm là dựa vào chữ
Hán mà đặt ra ; chữ
Quốc ngữ sử dụng
chữ La Tinh ghi âm
tiếng Việt Từ TK
XX trở lại đây VHVN
chủ yếu ghi bằng chữ
Quốc ngữ
+ Văn học hiện đại
được chia làm mấy giai
đoạn? Nêu đặc điểm
của từng giai đoạn?
+ Nêu những khác biệt
lớn giữa hai thời đại
văn học?
*Hoạt động 3:
Luyện tập:
Giáo viên hướng dẫn
học sinh:
Bài tập 1 trang 13: Hãy
vẽ sơ đồ các bộ phận
của văn học Việt Nam
Hoạt động 4:
Giáo viên hướng dẫn
* Văn học từ đầu thế
kỉ XX đến Cách mạng
tháng Tám năm 1945.
* Văn học từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế
kỉ XX
- Văn học hiện đại cĩ một số khác biệt lớn so với văn học trung đại
về tác giả, đời sống văn học, thể loại, thi pháp
*Hoạt động 3:
Luyện tập:
Học sinh thảo luận theo nhóm và trả lời:
pháp văn học cổ Trung Quốc + Văn học chữ Hán mặc dù mượn chữ viết và mượn nhiều thể loại văn học Trung Quốc nhưng đạt nhiều thành tựu, cĩ giá trị hiện thực và nhân đạo + Văn học chữ Nơm:
- Thể hiện mạnh mẽ tinh thần
độc lập của dân tộc.( Thơ Nơm Đường luật,các thể thơ dân tộc)
-Chịu ảnh hưởng sâu sắc của
văn họcdân gian
- Đáp ứng được nhu cầu phản
ánh hiện thực đời sống và diễn
tả tâm hồn người Việt
2.Văn học hiện đại ( từ đầu thế kỉ XX đến hết thế kỉ XX):
- Văn học hiện đại hình thành
và phát triển trong bối cảnh giao lưu văn hĩa ,văn học ở phạm vi quốc tế và trong điều kiện lịch sử xã hội cĩ nhiều biến động
- Văn học hiện đại chủ yếu viết bằng chữ quốc ngữ
- Văn học hiện đại cĩ một số khác biệt lớn so với văn học trung đại về tác giả, đời sống văn học, thể loại, thi pháp
- Các giai đoạn phát triển của
văn học hiện đại:
+ Từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945: Trải qua một giai đoạn giao thời ngắn, văn học thực sự được hiện đại hĩa
+ Từ Cách mạng tháng Tám
năm 1945 đến nay: văn học phát triển dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, đạt được nhiều thành tựu lớn gĩp phần vào sự nghiệp cách mạng
- Hệ thống thể loại khơng ngừng được phát triển và hồn thiện
III Con ng ư ời Việt Nam
Giáo án 10 cơ bản - 3 - - GV : Nguyễn Văn Mạnh
Trang 4
-Trương THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009
T 2
20ph học sinh tìm hiểu con
ngưới Việt Nam qua
văn học:
+ Đối tượng trung tâm
được văn học phản ánh
là gì?
+ Hình ảnh con người
Việt Nam trong văn
học thể hiện qua những
mối quan hệ cơ bản
nào?
+ Hãy cho biết những
nét cơ bản về mối quan
hệ giữa con người với
thiên nhiên Tìm những
dẫn chứng minh họa?
+ Mối quan hệ giữa
con người với quốc gia
,dân tộc được biểu hiện
như thế nào?Tìm
những dẫn chứng minh
họa?
+Tại sao CNYN lại
trở thành một trong
những nội dung quan
trọng của VHVN?
+ Kể một số tác phẩm
tiêu biểu cho nội
dung này?
- Nam quốc sơn hà
- Hịch tướng sĩ
- Bình Ngô Đại Cáo
- Tuyên ngôn độc lập
- Nhiều tác gia yêu
nước lớn như: Nguyễn
Trãi, Nguyễn Đình
Chiểu, Phan Bội
Châu, Hồ Chí Minh,
Tố Hữu, đã xây dựng
nên một hệ thống tư
tưởng yêu nước hoàn
chỉnh Đăïc biệt VH
thế kỷ XX là nền VH
tiên phong chống đế
quốc, chủ nghĩa yêu
nước là nôïi dung tiêu
biểu và là một giá trị
* Hoạt động 4:
Học sinh đọc rõ lần lượt từng phần và trả lời các câu hỏi tương ứng:
* Đối tượng trung tâm của văn học là con người
1 Con người Việt Nam trong quan hệ với thế giới tự nhiên:
- Quá trình nhận thức, cải tạo chinh phục thế giới tự nhiên hoang dã, xây dựng cuộc sống, tích luỹ hiểu biết phong phú về thiên nhiên - Với con người thiên nhiên còn là người bạn thân thiết, gắn bó với con người
Tình yêu thiên nhiên đã trở thành nội dung quan trọng trong văn học
- Trong VH trung đại, hình ảnh thiên nhiên thường gắn liền với lý tưởng đạo đức thẩm mỹ
2 Con người Việt Nam trong quan hệ quốc gia, dân tộc:
- Con người Việt Nam sớm có ý thức xây dựng quốc gia dân tộc của mình Đất nước ta gắn với lịch sử chống ngoại xâm Vì vậy một nền VH yêu nước có giá trị nhân văn sâu sắc xuyên suốt lịch sử VHVN Đó là tình yêu quê hương xứ sở, tự hào về truyền thống văn hóa dân tộc,về
qua văn học:
-Văn học là nhân học.Đối tượng trung tâm của văn học là con người
- Hình ảnh con người Văn học trong văn học thể hiện qua bốn mối quan hệ cơ bản:
1 Con người Việt Nam trong quan hệ với thế giới tự nhiên:
- Người Việt Nam sống gắn
bĩ với thiên nhiên, yêu thiên nhiên và thường mượn thiên nhiên để thể hịên chính mình
2 Con người Việt Nam trong quan hệ quốc gia, dân tộc:
- Chủ nghĩa yêu nước của
người Việt Nam biểu hiện tập trung ở các khía cạnh: + Tình yêu quê hương
+ Niềm tự hào về truyền thống văn hĩa dân tộc, về những chiến cơng oai hùng của dân tộc
+ Ý chí căm thù quân xâm lược
+ Tinh thần dám hi sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc
3 Con người Việt Nam trong quan hệ xã hội:
- Xuất phát từ ước mơ xây dựng một xã hội tốt đẹp và từ thực tại xã hội, văn học Việt Nam đã hình thành chủ nghĩa nhân đạo và chủ nghĩa hiện thực
4 Con người Việt Nam và ý thức về bản thân:
- Tùy theo hồn cảnh, con người Việt Nam cĩ khi đề cao ý thức cộng đồng, cĩ khi
đề cao ý thức cá nhân:
+ Con người cộng đồng thường gắn với lí tưởng hi sinh, phục vụ, cống hiến
+ Con người cá nhân lại được nhấn mạnh về quyền sống cá nhân, hạnh phúc, tình yêu, ý nghĩa của cuộc sống trần thế… -Xu hướng chung của VH Giáo án 10 cơ bản - 4 - - GV : Nguyễn Văn Mạnh
Trang 5
-Trương THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009
5ph
15ph
quan trọng của
VHVN
+ Mối quan hệ xã hội
được phản ánh như thế
nào trong văn học?Tìm
những dẫn chứng minh
họa?
+ Văn học Việt Nam
phản ánh ý thức bản
thân như thế nào? Xu
hướng chung của văn
học Việt Nam là gì khi
xây dựng mẫu người lí
tuởng? Tìm những dẫn
chứng minh họa?
*Hoạt động 5:
Học xong bài này
chúng ta cần ghi nhớ
điều gì?
*Hoạt động 6 :
Luyện tập:
- Bài tập2 trang13:
Trình bày quá trình
phát triển của văn học
viết Việt Nam
- Trình bày ngắn gọn
một số điểm khác nhau
giữa văn học trung đại
và văn học hiện đại
- Giáo viên chia học
sinh thành ba nhĩm
thảo luận, sau đĩ mỗi
nhĩm cử người đại
diện lên trình bày
- Giáo viên trình bày
đáp án đúng nhất
lịch sử dựng nước và giữ nước, là lòng căm thù giặc và ý thức dám xả thân vì nghĩa lớn
3 Con người Việt Nam trong quan hệ xã hội:
- Trong VH hiện đại chủ nghĩa yêu nước xây dựng được những mẫu người lý tưởng biết phát huy vẻ đẹp truyền thống, vừa biết làm giàu cho đất nước và cho bản thân mình
4 Con người Việt Nam
và ý thức về bản thân:
* Hoạt động 5:
Hai học sinh đọc lại phần ghi nhớ trong sách giáo khoa
* Hoạt động 6 :
Luyện tập:
+ Nhĩm 1: Nêu một vài hình tượng thiên nhiên thể hiện tình yêu quê hương, đất nước trong
ca dao, thơ trung đại, thơ hiện đại
+ Nhĩm 2: Kể tên một
vài tác phẩm thể hiện lịng yêu nước của con người Việt Nam
+ Nhĩm 3: Kể tên một vài tác phẩm cĩ nội dung lên án giai cấp thống trị bĩc lột nhân dân
dân tộc là xây dựng một đạo lý làm người với nhiều phẩm chất tốt đẹp: nhân ái, thủy chung, tình nghĩa, đức hi sinh
vì chính nghĩa, đấu tranh chống chủ nghĩa khắc kỷ của tôn giáo đề cao quyền sống cho con người nhưng không chấp nhận chủ nghĩa cá nhân cực đoan
IV Ghi nhớ: ( Sách giáo
khoa)
VI Luyện tập:
Vẽ sơ đồ các bộ phận của văn học Việt Nam:
4.Dặn dò học sinh chuẩn bị cho tiết học tiếp theo: (5phút)
- Nhắc lại trọng tâm bài học ( ghi nhớ)
- Học sinh học bài và làm bài tập 3 trang 13.
- Ra bài tập về nhà: Câu hỏi kiểm tra: Con người Việt Nam qua văn học?
-Chuẩn bị bài: -Soạn bài:Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ
IV Rút kinh nghiệm, bổ sung :
Giáo án 10 cơ bản - 5 - - GV : Nguyễn Văn Mạnh
Văn học Việt Nam
VHC Hán
VHC Nôm
VHC QN
Trang 6-Trương THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009
Giáo án 10 cơ bản - 6 - - GV : Nguyễn Văn Mạnh
