báo cáo
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2
2 Khái quát về tiết ôn tập, luyện tập 3
2.1 Mục đích, yêu cầu của tiết ôn tập, luyện tập 3
2.2 Đặc điểm tiết ôn tập, luyện tập 3
2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giờ ôn tập, luyện tập 3
3 Biện pháp nâng cao chất lượng tiết ôn tập, luyện tập 4
4 Soạn giảng và dạy tiết ôn tập, luyện tập 5
4.1 Qui trình thiết kế giáo án 5
4.2 Cách sử dụng giáo án 6
5 Một số giáo án dạy tiết ôn tập, luyện tập 7
5.1 Giáo án bài luyện tập “AXIT, BAZƠ VÀ MUỐI PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION TRONG DUNG DỊCH CÁC CHẤT ĐIỆN LI” môn hóa 11 cơ bản 7
5.2 Giáo án bài luyện tập “ANKAN VÀ XICLOANKAN” môn hóa 11 cơ bản 13
KẾT LUẬN 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO 23
MỞ ĐẦU
- Như ta đã biết: Việc giảng dạy môn hóa học cũng như các môn học khác là không chỉ dạy các bài lí thuyết
mà còn có những bài ôn tập, luyện tập nhằm giúp học sinh ôn tập, hệ thống hoá, nắm vững kiến thức sau từng phần, từng chương, vận dụng một số nội dung đã được học để giải bài tập một cách hiệu quả Từ đó phát triển
tư duy và nâng cao năng lực nhận thức, tạo hứng thú học tập bộ môn cho các em học sinh
Trang 3- Vậy việc dạy bài luyện tập như thế nào cho hiệu quả và giúp học sinh nắm được kĩ kiến thức Thực tế qua nhiều lần dự giờ của bạn bè, đồng nghiệp Đặc biệt là qua các đợt học
khảo của đề tài còn ít, thời gian làm bài nghiên cứu có hạn nên bài viết chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót nhất định Rất mong sự góp ý xây dựng của Thầy cũng như các bạn để tiểu luận được hoàn chỉnh
Tôi xin chân thành cảm ơn
1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Về vấn đề dạy tiết ôn tập, luyện tập môn hóa THPT là vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm và đi vào nghiên cứu với kết quả đầy bổ ích cho những ai quan tâm.
- Triệu Thị Kim Loan, Một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ ôn tập, luyện tập phần hóa hữu cơ lớp 11 nâng cao, ĐHSP TP.HCM , Luận văn thạc sĩ.
- Nguyễn Thị Minh Thanh, Một số biện pháp nâng cao chất lượng việc ôn tập, tổng kết môn hóa học lớp 10 chương trình nâng cao ở trường THPT, ĐHSP TP.HCM , Luận
văn thạc sĩ.
- Vũ Thị Thu Hoài, Sử dụng phương pháp grap kết hợp với một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ ôn tập tổng kết – hóa học lớp 10 trung học phổ thông, ĐHSP Hà
Nội, 2003 - Luận văn thạc sĩ.
- Đinh Thị Nga, Một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ ôn tập luyện tập – hóa hữu
cơ – ban nâng cao lớp 11, ĐHSP Hà Nội, 2007 - Luận văn thạc sĩ.
Trang 4- Võ Thị Thái Thủy, Thiết kế bài luyện tập theo hướng dạy học tích cực phần hóa học lớp 10 – trung học phổ thông, ĐHSP Tp.HCM, 2010 – Luận văn thạc sĩ.
Qua nghiên cứu các đề tài, chúng tôi thấy các tác giả đã làm được và chưa làm được các vấn đề sau:
+ Đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng bài ôn tập tổng kết chương hóa
học lớp 10.
+ Đề xuất nguyên tắc thiết kế, phương pháp thực hiện chính, thao tác thực hiện
dùng trong việc thiết kế các giáo án điện tử các bài luyện tập.
+ Đề xuất một số nguyên tắc và phương pháp dạy học chính khi thiết kế bài luyện
tập theo hướng dạy học tích cực cùng với các qui trình thiết kế.
+ Chưa đề cập đến thế mạnh của các PPDH ứng với mỗi dạng bài ôn, luyện tập + Tác giả không đi sâu đề cập đến việc nâng cao chất lượng giờ ôn, luyện tập phần
HHHC.
2 Khái quát về tiết ôn tập, luyện tập
2.1 Mục đích, yêu cầu của tiết ôn tập, luyện tập
- Giúp HS tái hiện, củng cố, hệ thống và phát triễn kiến thức cũ.
- Giúp học sinh phát triễn tư duy phân tích, khái quát, so sánh, tổng hợp.
- Rèn cho HS kỹ năng hoạt động, vận dụng kiến thức,
- Giáo dục lòng yêu thích bô ̣ môn, niềm tin vào khoa ho ̣ c
2.2 Đặc điểm tiết ôn tập, luyện tập
- Giáo viên khó dạy.
- Kiến thức cần hệ thống nhiều.
- Cần rèn cho HS nhiều kỹ năng.
- Thường ở cuối chương.
- Khó áp dụng các ppdh tích cực khi HS thụ động.
- Học sinh dễ nhàm chán, có tâm lí chủ quan.
2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giờ ôn tập, luyện tập
- Tâm lí HS khi lĩnh hội kiến thức.
- Khả năng tự học của hs
- Trí nhớ của HS và vấn đề ôn tập, luyện tập.
- Sự chuẩn bị của GV và HS trước giờ ôn tập, luyện tập.
- Cách thức quản lí giờ ôn, luyện tập của GV.
- Nội dung kiến thức và kĩ năng cần ôn tập, luyện tập.
Trang 5- Sự phối hợp các phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học.
- Sự hỗ trợ của các phương tiện dạy học
3 Biện pháp nâng cao chất lượng tiết ôn tập, luyện tập
(1) Sử dụng hệ thống câu hỏi định hướng và bài tập bổ trợ để hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài trước giờ ôn tập, luyện tập trên lớp.
(2) Sử dụng hệ thống bài tập đúng mục tiêu, đúng chủ đề.
VD: Bộ câu hỏi định hướng và bài tập bổ trợ bài luyện tập “Ankan và xicloankan”
Câu hỏi định hướng ôn tập lý thuyết
Câu 1: So sánh ankan và xicloankan về công thức chung, cấu tạo mạch cacbon
Câu 2: Nêu quy tắc gọi tên thay thế của ankan và xicloankan.
Câu 3: Nêu tính chất vật lý của ankan và xicloankan? Nhiệt độ sôi, nhiệt độ nóng chảy, khối
lượng riêng của chúng biến đổi theo quy luật nào? Cho biết tại sao tính chất vật lý của chúng lại tương tự nhau như vậy?
Câu 4: Vì sao nói ở điều kiện thường ankan tương đối trơ về mặt hóa học? Khi có mặt xúc tác
và nhiệt độ ankan tham gia những phản ứng hóa học nào? Lấy ví dụ minh họa Viết pthh các phản ứng thể hiện tính chất hóa học của ankan ở dạng tổng quát
Câu 5: Khả năng tham gia phản ứng thế của các halogen với ankan như thế nào? Cho ví dụ Câu 6: So sánh tính chất hóa học của ankan và xicloankan? Lấy dẫn chứng
Câu 7: Trong công nghiệp điều chế ankan và xicloankan bằng cách nào? Trình bày phương
pháp điều chế metan trong phòng thí nghiệm
Bài tập
Yêu cầu HS giải các bài tập sau và tự phân dạng theo từng chủ đề chính.
Bài 1: a Gọi tên hợp chất sau:
(CH3)2CH-CH(CH3)-CH2-CH3; CH3-CH(CH3)-CH2-CH(C2H5)-CH3
C2H5
CH3 ;
CH3
CH3
Trang 6b Viết CTCT các hiđrocacbon có tên gọi sau: 3-etyl-2-metylhexan; đimetylxiclopentan; 1-etyl-2-metylxiclobutan.
1,1-Bài 2: Viết các đồng phân cấu tạo của ankan C7H16; monoxicloankan C6H12 Gọi tên chúng Bài 3: Bằng phương pháp hóa học phân biệt các chất khí đựng trong các bình riêng biệt sau:
Xiclopropan, metan, cacbonic
Bài 4: Cho các chất sau: H2; dung dịch brom; hiđrobromua; clo; dung dịch KOH Xiclopropan
phản ứng được với chất nào? Butan phản ứng được với chất nào? Viết pthh (ghi rõ điều kiện thích hợp)
Bài 5: Ankan X có 83,33% khối lượng cacbon trong phân tử Cho X tác dụng với clo (chiếu
sáng) thu được 4 sản phẩm thế monoclo Xác định CTCT đúng của X, viết CTCT của các sản phẩm thế clo thu được
Bài 6: Cho dãy đồng đẳng ankan sau: C2H6, C3H8, C4H10, C5H12, C6H14, C7H16, C8H18
Tìm xem trong số các CTPT trên công thức nào có một đồng phân khi tác dụng với clo tỉ lệ mol 1: 1 (chiếu sáng), tạo ra 1 dẫn xuất monocloduy nhất
Bài 7: Đốt cháy hoàn toàn một hiđrocacbon X thu được 0,672 lít CO2 (đktc) và 0,648 gam
nước Tìm CTPT của hiđrocacbon X
Viết CTCT của X biết rằng khi đề hiđro hóa X ở điều kiện thích hợp thu được 3 anken
là đồng phân cấu tạo của nhau
Bài 8: Đốt cháy hoàn toàn 0,07 mol hỗn hợp ankan A và xicloankan B thu được 3,36 lít CO2
(đktc) và 3,6 gam nước Xác định CTPT A, B
(3) Sử dụng các phiếu học tập.
(4) Lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm bài học và học sinh.
+ Sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề.
+ Sử dụng phương pháp grap dạy học.
+ Tổ chức học tập theo nhóm để tăng cường khả năng hoạt động tích cực của HS.
…
(5) Phối hợp hài hòa các phương pháp dạy học khi lên lớp
(6) Phân bố thời gian hợp lý
(7) Yêu cầu học sinh ôn luyện kiến thức trước tiết ôn tập, luyện tập
4 Soạn giảng và dạy tiết ôn tập, luyện tập
4.1 Qui trình thiết kế giáo án
Trang 7Bước 1: Đọc lại những bài dạy ở các tiết trước để nắm vững toàn bộ nội dung và
mục tiêu bài dạy.
Bước 2: Xác định mục tiêu của bài ôn tập, luyện tập.
Bước 3: Soạn hệ thống câu hỏi và bài tập bổ trợ định hướng ôn tập, luyện tập cho
HS trước khi thiết kế bài dạy cho tiết học chính thức
Bước 4: Xác định đặc điểm của bài ôn tập, luyện tập Tìm hiểu đối tượng HS để
lựa chọn phương pháp dạy và học phù hợp.
Bước 5: Phân phối thời gian hợp lí cho các phần nội dung cần ôn tập, luyện tập Bước 6: Lựa chọn các hoạt động dạy học gồm: hoạt động dạy của GV và hoạt
động học của HS
Bước 7: Thiết kế các phiếu học tập.
Bước 8: Thực hiện bài thiết kế bằng văn bản.
Bước 9: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện bài thiết kế.
4.2 Cách sử dụng giáo án
- Phát những bộ câu hỏi định hướng và bài tập bổ trợ đã được thiết kế cho HS chuẩn bị ở nhà trước khi vào tiết ôn, luyện tập ở lớp.
- GV hoặc GV hướng dẫn học sinh chuẩn bị các bảng phụ.
Trang 8- GV in các phiếu học tập, đề kiểm tra, sơ đồ grap,… nếu có.
- Đầu tiết GV tranh thủ kiểm tra việc chuẩn bị ở nhà của học sinh.
- GV chiếu kế hoạch tổ chức tiết dạy phù hợp với phương pháp dạy học để HS
quan sát và làm theo.
- GV giao nhiệm vụ cụ thể và rõ ràng cho lớp: công việc phải làm, thời gian hoàn thành,….
- GV phát các phương tiện học tập cần thiết.
- Sao mỗi hoạt động GV cần tạo điều kiện để học sinh nhận xét lẫn nhau; GV khẳng định lại vấn đề, đồng thời kịp thời biểu dương và khiển trách
- Cuối giờ GV cần đánh giá tiết học và giao nhiệm vụ về nhà.
5 Một số giáo án dạy tiết ôn tập, luyện tập
5.1 Giáo án bài luyện tập “AXIT, BAZƠ VÀ MUỐI PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION
TRONG DUNG DỊCH CÁC CHẤT ĐIỆN LI” môn hóa 11 cơ bản
1 Mục tiêu bài học
Kiến thức
HS củng cố và khắc sâu kiến thức về axit, bazơ, muối và điều kiện xảy ra phản ứng
trao đổi ion trong dung dịch chất điện li
Kĩ năng
Rèn kĩ năng viết phương trình ion rút gọn các phản ứng
Kĩ năng vận dụng kiến thức giải các bài tập về dung dịch
2 Chuẩn bị
GV: Chuẩn bị hệ thống câu hỏi định hướng và bài tập để HS tự luyện tập ở nhà.
HS: Trả lời các câu hỏi định hướng; Làm bài tập SGK và bài tập GV cho về nhà trước
đó; Ôn tập kĩ phần lý thuyết đã học về ankan và xicloankan
3 Phương pháp dạy học chủ yếu
Phương pháp đàm thoại nêu vấn đề, hoạt động nhóm kết hợp sử dụng bài tập hóa học theo chủ đề
4 Tổ chức hoạt động dạy học
Ổn định lớp (0,5 phút).
Trang 9 Kiểm tra sự chuẩn bị của HS (0,5 phút)
Tiến trình hoạt động
I Kiến thức cần nắm vững
Hoạt động 1:
Củng cố kiến thức bằng hệ thống câu hỏi (10 phút)
GV nêu câu hỏi, HS trả lời GV điều chỉnh, chuẩn hóa kiến thức.
Câu 1: Theo A-rê-ni-ut, axit là gì? Có mấy loại axit?
Câu 2: Theo A-rê-ni-ut, bazơ là gì? Có mấy loại bazơ?
Câu 3: Thế nào là hiđroxit lưỡng tính? Cho ví dụ minh họa?
Câu 4: Thế nào là muối? Muối được chia làm mấy loại, ví dụ minh họa?
Câu 5: Trình bày cách xác định pH của dung dịch? Các biểu thức tính pH của dung dịch? Mối
Câu 6: Đê xác định môi trường của dung dịch ta dựa vào những yếu tố nào?
Câu 7: Bản chất của các phản ứng xảy ra trong dung dịch chất điện li là gì?
Câu 8: Điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi trong dung dịch chất điện li là những điều kiện
nào?
II Luyện tập
Hoạt động 2: Luyện tập theo một số chủ đề (33 phút).
GV cho HS đại diện các nhóm bốc thăm các PHT, mỗi nhóm thảo luận yêu cầu trên một PHT tương ứng với các chủ đề (4 phút) HS đại diện cho nhóm trình bày nội dung vừa thảo luận Nhóm khác nhận xét, đánh giá GV xác nhận tính chính xác của vấn đề
Chủ đề 1: Nhận diện axit, bazơ, muối và viết phương trình điện li.
Giải:
- NaHCO3, NH4Cl là muối
NaHCO3 → Na+ + HCO3− NH4Cl → NH4+ + Cl
-Phiếu học tập số 1 (nhóm 1)
Cho biết các chất sau thuộc loại nào (axit, bazơ, muối hay hiđroxit lưỡng tính)
và viết phương trình điện li của chúng trong dung dịch: NaHCO3, NH4Cl, HClO, KOH, CH3COOH, Al(OH)3
Trang 10- HClO, CH3COOH là axit
HClO → H+ + ClO- CH3COOH → CH3COO- + H+
- KOH là bazơ
KOH → K+ + OH
- Al(OH)3là hiđroxit lưỡng tính
Al(OH)3 → Al3+ + 3OH- Al(OH)3 → H+ + AlO2−.2H2O
Chủ đề 2 : Viết phương trình phân tử và phương trình ion rút gọn.
Giải:
pt ion thu gọn: CO32−
pt ion thu gọn: HCO3− + H+ → CO2↑ + H2O
pt ion thu gọn: HCO3− + OH- → 2
3
pt ion thu gọn: Al(OH)3 + OH- →AlO2−
+ 2H2O
Phiếu học tập số 2 (nhóm 2)
Viết ptpt và pt ion rút gọn (nếu có) giữa các cặp chất sau:
a/ Na2CO3 + Ca(NO3)2 b/ K2CO3 + NaCl
c/ NaHCO3 + HCl d/ NaHCO3 + NaOH
e/ Al(OH)3 + NaOH f/ CaCO3 + HCl
Trang 11f/ ptpt: CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + CO2↑ + H2O
pt ion thu gọn: CaCO3 + 2H+ → Ca2+ + CO2↑ + H2O
Chủ đề 3 : Từ phương trình ion rút gọn đề xuất phương trình phân tử phù hợp.
Giải:
a/ Tính pH của dung dịch thu được?
b/ Tính khối lượng kết tủa tạo thành
Trang 12Số mol H+ dư sau phản ứng: nH (dö ) + = 0,09 – 0,04 = 0,05 mol
Nồng độ H+ trong dd sau pư: [H+]spư= 0,05/0,5 = 0,1 M
TRAO ĐỔI ION TRONG DUNG DỊCH CÁC CHẤT ĐIỆN LI”
- Bài tập về nhà gồm các bài sau (GV in sẳn giao cho lớp trưởng)
Câu 1: Theo thuyết A-rê-ni-ut kết luận nào sau đây là đúng?
Câu 2: Phương trình ion rút gọn cho biết :
A.Những ion nào tồn tại trong dung
Câu 3: Môi trường axit là môi trường trong đó nồng độ :
A.[H+]<[OH−] B [H+]<1,0.10− 7 C pH< 7 D.pH = 7
Trang 13Câu 4: Trong dung dịch các ion nào sau đây có thể tồn tại đồng thời ?
A.Na+,Cu2 +,Cl−và OH− B K+,Fe2 +,OH−và NO3 −
Câu 6: Điều kiện để phản ứng trong dung dịch chất điện li xảy ra là:
A Tạo thành chất điện li mạnh B Tạo thành chất điện li yếu
C Tạo thành chất dễ tan
D Tạo thành chất kết tủa hoặc chất điện li yếu hoặc chất dễ bay hơi
Câu 7: Phương trình ion thu gọn : H + + OH - → H 2 O , biểu diễn bản chất của phản ứng hóa học nào sau đây ?
Câu 8: Thể tích dung dịch HCl 0,3 M cần để trungn hòa 100 ml dd hỗn hợp NaOH 0,1
Trang 14C [OH-] > 1,0.10-11M D [OH-] =11
5.2 Giáo án bài luyện tập “ANKAN VÀ XICLOANKAN” môn hóa 11 cơ bản
Giáo án bài luyện tập “Ankan và xicloankan”
1 Mục tiêu bài học
Kiến thức
HS biết: Sự tương tự và sự khác biệt về tính chất vật lí, tính chất hóa học và ứng dụng
giữa ankan với xicloankan
HS hiểu: Cấu trúc, danh pháp ankan và xicloankan.
Kĩ năng
Rèn kĩ năng nhận biết, so sánh 2 loại ankan và xicloankan
Kĩ năng viết phương trình hóa học minh họa tính chất của ankan và xicloankan
2 Chuẩn bị
GV: Chuẩn bị hệ thống câu hỏi định hướng và bài tập để HS tự luyện tập ở nhà; Grap
nội dung ôn tập ankan và xicloankan; Hệ thống câu hỏi giúp HS xây dựng grap
HS: Trả lời các câu hỏi định hướng; Làm bài tập SGK và bài tập GV cho về nhà trước
đó; Ôn tập kĩ phần lý thuyết đã học về ankan và xicloankan
3 Phương pháp dạy học chủ yếu
Phương pháp grap dạy học kết hợp đàm thoại nêu vấn đề kết hợp sử dụng bài tập hóa