Phân tích giá trị và hạn chế của các nhà triết học duy vật hy lạp cổ đại

LỜI MỞ ĐẦU Hy Lạp là một trong những chiếc nôi của nền văn minh nhân loại.Ở đó xuất hiện rất sớm và đạt được những thành tựu rực rỡ mà ảnh hưởng của nó còn in đậm đối với sự phát triển c

MỤC LỤC

Trang

LỜI MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG I.ĐẶT VẤN ĐỀ 3

II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 4

1.Gía trị triết học các nhà duy vật Hy Lạp cổ đại 4

1.1.Gía trị về thế giới quan 4

1.2.Gía trị về nhận thức luận 11

1.3.Gía trị trong những quan niệm về con người-xã hội 13

2.Hạn chế của các nhà triết học duy vật Hy Lạp cổ đại 14

3.Tổng kết 15

III.KẾT THÚC VẤN ĐỀ 18

LỜI MỞ ĐẦU

Hy Lạp là một trong những chiếc nôi của nền văn minh nhân loại.Ở đó xuất hiện rất sớm và đạt được những thành tựu rực rỡ mà ảnh hưởng của nó còn in đậm đối với sự phát triển của tư tưởng triết học sau này.Thời kì nàynổi bật lên với tên tuổi của các nhà duy vật như Đêmôcrit,Hêraclit,Arixtôt,Êpiquya…

Với đề tài ”Phân tích giá trị và hạn chế của các nhà triết học duy vật Hy Lạp cổ đại” đã giúp em có thêm nhiều hiểu biết hơn về nền triết học duy vật Hy Lạp phục vụ cho môn học của mình.Do thời gian và kiến thức của em còn hạn chế nên mặc dù em dã rất cố gắng nhưng bài tiểu luận không tránh khỏi những thiếu sót.Em rất mong nhận được sự góp ý của cô giáo và các bạn để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn

I.ĐẶT VẤN ĐỀ

Hy Lạp là quê hương thứ hai của nền triết học Phương Tây,được hình thành trên cơ sở của nền kinh tế công thương nghiệp phát triển,xã hội chiếm

nô đạt tới mức cao và trên nền tảng của những thành tựu khoa học tự nhiên,ít

bị chi phối bởi tôn giáo.Ngay từ xa xưa ,người Hy Lạp đã sản sinh ra những

tư tưởng triết học với các hình thái,xu hướng khác nhau,phản ánh các những quan điểm của các giai cấp với các khuynh hướng kinh tế và chính trị khác nhau.Trong xã hội chiếm nô,Hy Lạp đồng thời cũng phản ánh cuộc xung đột gay gắt,quyết liệt giữa các giai đoạn này

Trong điều kiện chiếm hữu nô lệ phát triển cao độ,ở người Hy Lạp đã nảy sinh những tư tưởng triêt học dủ màu sắc,các hình thái,các xu hướng.Đặc biệt,triết học của các nhà duy vật ra đời với những thành tựu rực

rỡ đã đem lại cho nhân loại các giá trị vô cùng to lớn về các quan diểm về thế giới quan,nhận thức luận và cả về con người-xã hội với những ứng dụng trong thực tiễn của nó.Những học thuyết đầu tiên của chủ nghĩa duy vật ra đời cùng với sự xuất hiện của triết học với những tiến bộ của tri thức khoa học trong các lĩnh vực thiên văn học,vật lý,toán học và các ngành khoa học khác đã đem lại những tư duy lôgic cho con người trong đời sống hằng ngày

Với những công lao đóng góp có giá trị vô cùng to lớn thì bên cạnh đó nền triết hoc Hy Lạp cổ đại chủ yếu vẫn còn mang tính chất mộc mạc,thừa nhận tính vật chất của thế giới,thừa nhận sự tồn tại của nó độc lập với ý thức của con người,vẫn chưa phân biệt được rõ ràng giữa mặt tâm lý và vật lý cho toàn bộ tự nhiên.Sự phát triển của các luận điểm duy vật và biện chứng còn ảnh hưởng của hệ tư tưởng có tính chất thần thoại

Bàn về ý nghĩa của nền triết hoc Hy Lạp cổ đại Ph.Ăngghen viết”… Chúng ta luôn luôn phải quay trở về với những thành tựu trong triết học

cũng như trong mọi lĩnh vực khác của dân tộc nhỏ bé này(dân tộc Hy Lạp thời cổ),một dân tộc mà tài năng và hoạt động có tính chất toàn diện của nó

đã dảm bảo cho nó có một địa vị mà không một dân tộc nào khác có tham vọng đạt tới trong lịch sử tiến hóa của nhân loại”.Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin đã từng đặc biệt chú ý sự khác nhau cơ bản là cái gì?Đối với người cổ Hy Lạp là do trực giác mà ý thức được,thì đối với chúng ta ngày nay là do kết quả của những công trình nghiên cứu khoa học và thực nghiệm nghiêm túc,và do đó mà nó xuất hiện dưới một hình thức chính xác hơn và

rõ ràng hơn nhiều

II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Gía trị của triết học duy vật Hy Lạp cổ đại.

1.1.Gía trị về thế giới quan

Trước hết chúng ta phải hiểu thế giới quan là như thế nào?Triết học

có vai trò như thế nào đối với thế giới quan?

Thế giới quan là toàn bộ những quan niệm của con người về thế giới,về bản thân con người,về cuộc sống và vị trí của con người trong thế giới đó.Triết học giữ vai trò định hướng cho quá trình cũng cố và phát triển thế giới quan của mỗi cá nhân,mỗi cộng đồng trong lịch sử.Thế giới quan đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong cuộc sống con người và xã hội loài người.Thế giới quan đúng đắn là tiền đề để xác lập nhân sinh quan tích cực

và trình độ phát triển của thế giới quan là tiêu chí quan trọng về sự trưởng thành của mổi cá nhân cũng như của mỗi cộng đồng xã hội nhất định.Sự hòa nhập giũa tri thức và niềm tin tạo thành thế giới quan

Các nhà triết học Hy Lạp cổ đại không dừng lại ở sự nhận xét muôn hình muôn vẻ của thế giới,họ đã đi tìm cơ sở của nó với cách quy nó về một nguyên nhân phổ biến,sâu sắc hơn về một nguyên thể đầu tiên.Các nhà triết học duy vật thời kỳ này đã cố tình”xây dựng nên mặt lý luận về thế giới,thế giới gồm có cái gì,và tác động như thế nào vào các khái niệm trong đời sống

và lao động hằng ngày”.Công lao của các nhà duy vật Hy Lạp cổ đại là đã xây dựng được giả thiết về cơ cấu nguyên tử của vật chất.Nét nổi bật của triết học duy vật là các nhà triết học đều cho rằng thế giới là do vật chất tạo thành,có vận động và có biến đổi,tuy rằng quan niệm vật chất tạo thành thế giới của mỗi nhà triết học có khác nhau:

Theo Talet thì nước là bản chất của vạn vật,nước luôn thay đổi hình thái và vì thế chính nước đã sản sinh ra các vật thể khác nhau.Talet đã mở ra

một thời đại tư duy mới ,sự tìm tòi cái mới của ông xoay quanh bản chất sự vật.Mọi sự vật được làm bằng gì?hay loại”chất liệu”tạo nên sự vật là gì? Điều mà Talet muốn đạt được khi nêu những câu hỏi này là tìm một cách nào đó cắt nghĩa được sự kiện này rằng có nhiều loại sự vật như đát,mây và đại dương,và một số những sự vật này thay đổi từ lúc này qua lúc khác để trở thành một cái gì khác và chúng cũng giống nhau ở một số cách thức nào đó.Đóng góp độc đáo của Talet cho tư duy chính là ông quan niệm rằng,mặc

dù có những sự khác biệt trong các sự vật khác nhau,nhưng vẫn có một sự giống nhau cơ bản giữa tất cả các sự vật ấy,và cái nhiều nhưng tương quan với nhau nhờ cái một.Ông giả thiết rằng có một yếu tố duy nhất nào

đó ,một”chất liệu”nào đó chứa đựng nguyên lý hành động hay biến đổi của chính nó và là nền tảng cho mọi thực tại vật lý.Arixtôt viết rằng Talet đã đạt tới kết luận đó nhờ quan sát các sự kiện đơn sơ”có lẽ từ việc ông thấy rằng mọi vật được nuôi từ chất ẩm,nhiệt phát sinh từ chất ẩm và được duy trì từ chất ẩm…sự kiện hạt giống của mọi vật đều có bản chất ẩm,nước là nguồn gốc của bản chất ẩm ướt của các sự vật”.Tính chính xác trong sự phân tích của Talet về thành phần của sự vật không quan trọng bao nhiêu so với việc ông nêu lên câu hỏi về bản tính của thế giới.Câu hỏi của ông đã đặt ra bối cảnh cho một loại tìm tòi mới,một loại tìm tòi có thể được đem ra tranh luận

về giá trị của chính nó.Talet đã chuyển đổi cơ sở tư duy từ một nền móng thần thoại sang một nền móng có tính chất tìm tòi,khoa học hơn.Hơn nữa,từ điểm khởi hành sơ khai của ông những người khác sẽ nối tiếp ông với những giải pháp khác,nhưng họ luôn luôn đặt vấn đề của ông trước mắt họ

Anaximăng lại cho rằng nguồn gốc của vũ trụlà vô cực,vô cùng rối renvà phức tạp,luôn chia thành những mặt đối lập nhau như khô và ướt,nóng

và lạnh,chính các mặt đối lập này lại kết hợp với nhau và tạo ra vạn vật.Ông đồng ý với thầy của mình(Talet)rằng có một chất liệu nào đó là nền tảng cấu

tạo nên mọi vật.Nhưng khác với Talet,thực thể sơ đẳng mà từ đó mọi sự vật đặc thù này phát sinh là một lĩnh vực vô định hay vô hạn.Các sự vật cụ thể thì đặc thù,còn nguồn gốc của chúng thì vô định,các sự vật cụ thể thì hữu hạn,còn chất liệu nguyên thủy thì vô biên,vô hạn.Không những Anaximăng cống hiến một ý niệm mới về thực thể nguyên thủy của sự vật ông còn đẩy

xa công trình triết học bằng cách cố gắng tìm ra một giải thích nào đó cho ý niệm mới của ông.Anaximăng đã tự đặt cho mình câu hỏi làm sao chất liệu

sơ đẳng hóa thành nhiều sự vật khác nhau mà chúng ta thấy trên thế giới Anaximen là nhà triết học thứ ba và cuối cùng của phái Milê,ông hài lòng với khái niệm cái vô hạn là nguồn gốc của mọi vật.Ông cho rằng nguồn gốc của vạn vật bắt đầu từ không khí,nhờ không khí và sự chuyển động của nó,vạn vật trong vũ trụ được tạo ra và sau đó lạib quay về dạng không khí.Anaximen xác định khí là thực thể sơ dẳng từ đó phát sinh mọi vật,ông

đã chạm tới được những khái niệm rất có giá trịvề sự”loãng khí”và”tụ khí”như là những hình thái đặc thù của chuyển động dẫn tới sự thay đổi trong không khí mà ta có thể thay đổi được.Anaximen đã có nhiều tiên đoán khoa học,coi không khí là nguồn gốc và bản chất chung của tất thảy mọi vật,vì thế người ta không thể sống nếu như không thở.Ông coi mưa đá là kêt quả kết băng của các tia nước trên cao và khi băng đá bị không khí làm tan

ra thì tạo thành tuyết.Anaximen đã đề ra một ý niệm mới rất quan trọng,đó

là những khác biệt về”chất “được tạo thành do những khác biệt về”lượng”.Sự giãn nở và co tụcủa khí diễn ra những thay đổi về lượng,và những thay đổi này khi xảy ra trong một thực thể duy nhất,sẽ cắt nghĩa cho

sự phát sinh nhiều vật thể khác nhau.Ông cũng là người đưa ra giả thuyết giải thích về các hiện tượng nhật thực và nguyệt thực

Anaximan là một nhà triết học duy vật Hy Lạp cổ đại.Ông là người đầu tiên đưa ra khái niệm về khởi nguồn hay sự hình thành vật thể trong vũ

trụ.Ông coi vật chất là vô tận,không có giới hạn,tạo ra sự đa dạng trong thế giới.Ông cho rằng nguồn gốc và cơ sở của của mọi sự vât là apeirôn(là một cái vô định hình,vô cùng tận,tồn tại vĩnh viễn,bất diệt)Theo ông,mọi sự vật không chỉ có bản chất chung apeirôn,mà còn xuất hiệntừ nó.Tự bản thân apeirôn sinh ra mọi cái đồng thời là cơ sở vận động của chúng.Toàn bộ vũ trụ được cấu từ apeirôn tồn tại như một vòng tuần hoàn biến đổi không ngừng.Ởhọc thuyết vũ trụ của ông thì trái đất nằm ở trung tâm vũ trụ,có hình dang một hình trụ bẹt.Chung quanh trái đất có ba cái vòng tròn tự quat:vòng mặt trời,vòng mặt trăng và vòng sao

Anaxagô là người đã làm cho triết hoc có môt phát biểu quan trọng khi đưa ra một giải thích mới về quá trình mà vật chất mang hình thức của những sự vật cụ thể.Đóng góp quan trọng của ông là khái niệm về tinh thần

mà ông phân biệt với vật chất.Ông thấy thế giới và vật thể trong đó có một cấu trúc trật tự và phức tạp,đòi hỏi một cái tồn tại có tri thức và năng lực làm nguyên lý giải thích

Ampêđôc cho rằng vạn vậtđược sinh ra không phải do đơn tố,mà do

cả bốn yếu tố vật chất cấu thành,đó là đất,nước,lửa và không khí.Ông đồng ý cái hiện hữu là tự có và không thể hủy diệt,đơn giản là nó tồn tại,và ông nói rằng”từ cái gì hoàn toàn không có thì không thể có ,cái gì trở nên hiện hữu

và hiện hữu mà hoàn toàn bị hũy diệt thì không thể hoàn thành được và không thể hiểu được,vì nó sẽ luôn luôn tồn tại ở nơi đó,bất kể người ta đặt

nó ở đâu trong bất cứ hoàn cảnh nào

Anaxago là người làm cho triết học có một phát biểu quan trọng khi đưa ra một giải thích mới về quá trình mà vật chất mang hình thức của những sự vật cụ thể.Đóng góp quan trọng của ông là khái niệm về tinh thần

mà ông phân biệt với vật chất.Ông thấy thế giơi và mọi vật thể trong đó có một cấu trúc trật tự và phức tạp,đòi hỏi một cái tồn tại có tri thức và năng

lực làm nguyên lý giải thích.Một nguyên lý lí trí như vậy được ông đưa ra khái niệm tinh thần như là nguyên lý làm cho vật chất có một trật tự.Theo ông, bản chất của thực tại có thể được hiểu cách tốt nhất bao gồm tinh thần

và vật chất.Anaxago đã phân biệt được tinh thần với vật chất bằng cách nói rằng không giống với vật chất,tinh thần”không pha trộn với gì cả,mà đứng một mình,tự mình”,nhưng ông không phân biệt hai thế giớ khác nhau,thế giới tinh thần và thế giới vật chất,mà ông thấy hai thế giới này luôn luôn tương quan và gắn bó với nhau.Những khái niệm này có giá trị và ảnh hưởng to lớn trong triết hoc Hy Lạp sau này.Nhìn chung,thế giới quan cuả Anaxago là sự phát triển đén đỉnh cao lập trường đa nguyên

Hêraclit đã tiếp cận được với quan niệm duy vật,nhưng mang nặng tính vĩnh viễn và bất diệt của thế giới,nhấn mạnh đến tính chất vận động của vật chất thông qua sự đấu tranh giữa hai mặt đối lập,mọi sự vật đều vận động,mọi sự vật đều biến đổi.Ông quan niệm chính lửa là nguồn gốc sinh ra tất thảy mọi vật.”Mọi cái biến đổi thành lửa và lửa thành mọi cái tựa như trao đổi vàng thành hàng hóa và hàng hóa thành vàng”.Theo Hêraclit,chuẩn mực của mọi sự vật,được hiểu không chỉ là từ ngữ,mà còn là quy luật khách quan của vũ trụ,quy định trật tự và chuẩn mực của mọi cái.Dưới con mắt của ông,mọi sự vật trong thế giới của chúng ta đều thay đổi,vận động,phất triển không ngừng.Chúng ta không thể quên luận điểm bất hủ của ông”chúng ta không thể tắm hai lần trên một dòng sông”.Mọi cái chỉ xảy ra một lần,không lặp lại mặc dù giữa các sự vật có thể có sự kế thừa nhất định.Vũ trụ là một thể thống nhất,nhưng trong lòng nó luôn luôn diễn ra các cuộc đấu tranh giữa các sự vật ,lực lượng đối lập nhau.Nhờ có cuộc đấu tranh đó mà mới có hiện tượng sự vật này chết đi có sự vật khác thay thế.Điều đó làm cho vũ trụ thường xuyên phát triển và trẻ mãi không ngừng.Vì thế đấu tranh là vương

quốc của mọi cái, là quy luật phát triển của vũ trụ.Bản thân cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập luôn diễn ra sự hài hòa thống nhất

Đêmôclit là người đã có phán đoán có giá trị về vận động:vận động gắn liền với vật chấ và tồn tại vĩnh viễn.Ông là nhà duy vật vĩ đại nhất của

Hy Lạp cổ điển,là người đã từng có những cuộc tranh luận công khai,quyết liệt với các nhà triết học duy tâm.Lênin coi Đêmôclit là người thể hiện rõ rệt nhất chủ nghĩa duy vật trong thời kì cổ đại.Nổi bật triết học duy vật của Đêmôclit là học thuyết về nguyên tử.Khái niệm nguyên tử được xây dựng trên cơ sở các khái niệm”tồn tại”và”không tồn tại’.Trái với quan niệm của nhà triết học duy tâm Platôn,”tồn tại”theo Đêmôclit là cái được xác dịnh,cái

đa dạng và cái có ngoại hình.Còn cái”không tồn tại”là cái không xác định ,cái vô hình,bất động,vô hạn.Nó không ảnh hưởng gì đến các vật thể nằm trong nó,nhờ nó mà các vật thể có thể vận động được.Nguyên tử theo Đêmôclit là hạt vật chất nhỏ nhất tới mức không thể phân chia thêm được nữa,chúng tồn tại vĩnh viễn.Phỏng đoán có giá trị của Đêmôclit là ông cho rằng vận động gắn liền với vật chất và tồn tại vĩnh viễn.Các sự vật là do các nguyên tử liên kết lại với nhau tạo nên.Tính đa dạng của nguyên tử làm nên tính đa dạng của thế giới các sự vật.Nguyên tử tự thân,không vận động nhưng khi kết hợp với nhau thành vật thể thì làm cho vật thể và thế giới vận động không ngừng.Trong quan điểm của Đêmôclit đã có mầm mống của cái thuyết về chất có trước và chất có sau của sự vật.Nhiều nguyên tử kết hợp lại với nhau thành vật thể,các phân rã thì vật thể bị tiêu diệt.Như vaayj,trực giac Đêmôclit đã có một ảnh hưởng lâu dài và sâu đậm trong lịch sử.Lý thuyết của ông về các vật thể chuyển động như một sự giải thích tự nhiên,đưa ra một quan niệm mới về vật chất,phủ nhận tính chất không thể phá hủy của các nguyên tử