Chính phủ với vai trò phân bố lại nguồnlực để nâng cao hiệu quả kinh tế

 Thị trường vận hành không hiệu quả • Độc quyền • Ngoại ứng • Hàng hoá công cộng • Thông tin không hoàn hảo  Cơ sở cho sự can thiệp nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực... NGOẠI ỨN

CHƯƠNG 2

Chính phủ với vai trò phân bố lại nguồn

lực để nâng cao hiệu quả kinh tế

Các vấn đề cần nắm vững trong

Chương 1

• Vì sao hầu hết các nước trên thế giới hiện nay đều vận hành theo mô hình nền kinh tế hỗn hợp?

chế ở chỗ nào? Những hạn chế đó gắn với vai trò của chính phủ như thế nào?

lời là gì? Khác gì với môn Kinh tế vi mô?

Các nội dung chính trong chương 2

• Can thiệp như thế nào?

– Mục tiêu?

– Giải pháp tư nhân– Giải pháp của chính phủ(tác động/hạn chế)

Khi nào không có cạnh tranh hoàn hảo?

Thất bại của thị trường: trường hợp thị

trường cạnh tranh không thể sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ ở mức như xã hội mong muốn.

 Thị trường vận hành không hiệu quả

• Độc quyền

• Ngoại ứng

• Hàng hoá công cộng

• Thông tin không hoàn hảo

 Cơ sở cho sự can thiệp nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực

• Nhượng quyền của chính phủ

• Qui định về sở hữu trí tuệ

• Sở hữu nguồn lực đặc biệt

• Độc quyền tự nhiên

Tổn thất phúc lợi do Độc quyền thường

Can thiệp của chính phủ

Độc quyền tự nhiên

• Khái niệm: Hãng có thể liên tục giảm chi phí

khi mở rộng sản xuất => có một hãng hiệu quả hơn có nhiều hãng

• Ví dụ: Đường sắt, cấp điện nước, điện thoại

cố định

Độc quyền tự nhiên: Giải pháp

II NGOẠI ỨNG

• Khái niệm:

– Hành động gây ảnh hưởng đến đối tượng thứ 3 mà ảnh hưởng đó không được phản ánh trong giá thị trường

• Phân loại:

– Ngoại ứng tiêu cực: ô nhiễm, hút thuốc

– Ngoại ứng tích cực: tiêm chủng, nghiên cứu

Đặc điểm của ngoại ứng

• Cả sản xuất lẫn tiêu dùng đều có thể gây ra

• Tất cả ngoại ứng đều là phi hiệu quả:

– NƯ tiêu cực: QXH < QTT: Tổn thất do TD quá nhiều – NƯ tích cực: QXH > QTT: Tổn thất do TD quá ít

1 Ngoại ứng tiêu cực

• Khái niệm:

– Gây ra chi phí cho bên thứ ba

– Chi phí đó không được phản ánh trong giá

• Tính phi hiệu quả của NƯ tiêu cực:

– Ví dụ:

• Một nhà máy Hóa chất và một HTX đánh cá sử dụngchung một cái hồ

Ngoại ứng tiêu cực: Tổn thất phúc lợi

Giải pháp tư nhân đối với ngoại ứng

• Chỉ áp dụng được khi có thể xác lập được quyền sở hữu

• Hàm ý phân phối của quyết định trao quyền sở hữu

Giải pháp tư nhân đối với ngoại ứng

tiêu cực

• Các giải pháp tư nhân:

– Trao quyền về tài sản

– Sáp nhập

– Dư luận xã hội

Giải pháp của chính phủ đối với ngoại

ứng tiêu cực

• Trợ cấp

Ngoại ứng tiêu cực: Đánh thuế

2 Ngoại ứng tích cực

• Khái niệm:

– Mang lại lợi ích cho bên thứ ba

– Lợi ích đó không được thanh toán cho người tạo ra

• Tính phi hiệu quả của NƯ tích cực:

– Ví dụ:

• Tiêm chủng mở rộng cho trẻ em

N

III HÀNG HOÁ CÔNG CỘNG

1 Khái niệm và thuộc tính cơ bản

– Khái niệm: Là những hàng hoá không có tính

cạnh tranh trong tiêu dùng: người này dùng không làm giảm lợi ích tiêu dùng của người khác

• Ví dụ: Quốc phòng, đèn hải đăng…

– Thuộc tính:

• Không có tính loại trừ trong tiêu dùng

• Không có tính cạnh tranh trong tiêu dùng

Thuộc tính của hàng hoá công cộng

• Không có tính loại trừ: Không thể ngăn cản những người không trả tiền khỏi việc tiêu dùng hàng hoá

• Không có tính cạnh tranh: Thêm một

người sử dụng không làm giảm lợi ích tiêu dùng của người khác

 Không có hiện tượng tắc nghẽn

Phân biệt HHCC và HHCN

Quốc phòng

• Không có tính loại trừ:

Mọi người được

hưởng an ninh như

• Có tính cạnh tranh:

Số người mua gạo tăng lên thì lượng gạo dành cho mỗi người

sẽ giảm

HHCC thuần túy và không thuần túy

– Có đầy đủ cả 2 thuộc tính nói trên trong mọi

trường hợp

– Ví dụ: Hải đăng, quốc phòng

– Chỉ có 1 trong 2 hoặc có cả 2 nhưng trong giới hạn nhất định

– Chia làm 2 loại:

• HHCC có khả năng tắc nghẽn: Đường đô thị

• HHCC có khả năng loại trừ bằng giá: Cáp truyền hình

Vườn quốc gia Hải đăng

Phân biệt hàng hoá công cộng và hàng hoá cá

HHCC có thể loại trừ

Quốc phòng

Gạo

Vải

Đường phố Cầu

Truyền Hình cáp

Vì sao chính phủ phải chịu trách nhiệm về

HHCC?

• Vấn đề kẻ ăn không: Tư nhân không thu được tiền

• Vấn đề hiệu quả sử dụng: Hàng hoá không có tínhcạnh tranh thì nên cung cấp miễn phí

Chính phủ có trách nhiệm đối với việc cung ứng

HHCC – vai trò tổ chức (organizer)

Không nhất thiết chính phủ phải trực tiếp đóng vaitrò sản xuất (producer)

2 Cung cấp HHCC 2.1 Cung cấp HHCC thuần túy

2.1 Cung cấp HHCC thuần túy

• Giải pháp tư nhân:

– Chỉ giải quyết được những trường hợp HHCC qui mô nhỏ– Thất bại đối với HHCC qui mô lớn: Không có quyền cưỡngchế

• Giải pháp của chính phủ:

– Đóng tiền trước (thuế); cung ứng sau (HHCC)

2.2 Cung cấp HHCC không thuần túy

Q 0

– Không đáp ứng được tính đa dạng của cầu

– Gây ra hiện tượng tiêu dùng quá mức

– Không hiệu quả

Giải pháp hạn chế tiêu dùng quá mức: Định

H I

q* 1

J

q* 2

IV THÔNG TIN KHÔNG ĐỐI XỨNG

• Khái niệm: Tình trạng một trong hai bên (người mua hoặc người bán) có đầy đủ

thông tin về sản phẩm hơn bên kia

• Ví dụ: Thị trường bảo hiểm, thị trường rau sạch

Tính phi hiệu quả của thị trường do thông tin không

Ví dụ 2: Thông tin không đối xứng về phía

Phân loại hàng hóa theo mức độ nghiêm trọng

của thông tin không đối xứng

– Có thể kiểm tra chất lượng trước khi quyết định mua, ví dụ: bàn ghế, bút bi…

• Hàng hóa có thể thẩm định khi sử dụng

– Chỉ có thể xác định chất lượng sau khi đã sử dụng.

Ví dụ: bữa ăn, buổi hòa nhạc…

– Không biết chắc chắn về chất lượng, ngay cả sau khi đã sử dụng Ví dụ: dược phẩm.

Nguyên nhân gây ra hiện tượng

thông tin không đối xứng

Nếu mọi thứ khác như nhau thì chi phí này sẽ phụ thuộcvào các nhân tố chủ yếu sau:

Giải pháp khắc phục thông tin không đối xứng

 Các giải pháp của tư nhân

– Xây dựng thương hiệu và quảng cáo

– Hỗ trợ hoạt động của các hiệp hội bảo vệquyền lợi người sản xuất/tiêu dùng

– Hỗ trợ việc cung cấp thông tin