Phân tích và bình luận quy định của pháp luật hiện hành về chế độ bảo hiểm hưu trí (bắt buộc và tự nguyện)

Phân loại bảo hiểm hưu trí - Căn cứ vào hình thức của BHXH thì ta có thể phân loại BHHT gồm: chế độ bảo hiểm hưu trí bắt buộc và chế độ bảo hiểm hưu trí tự nguyện: Về phương diện pháp

LỜI MỞ ĐẦU

Trong hệ thống BHXH, chế độ hưu trí đóng một vai trò rất quan trọng Nhờ có CĐHT mà NLĐ sau khi hết tuổi lao động hoặc sau một số năm công tác nhất định sẽ được nghỉ hưu và được nhận một khoản trợ cấp để ổn định cuộc sống Chế độ này chiếm vị trí quan trọng nhất cả

về qui mô thực hiện, nội dung chuyên môn và nhu cầu tham gia của NLĐ trong xã hội Ở Việt Nam, CĐHT cùng với các chế độ BHXH khác đã góp phần rất to lớn vào việc ổn định đời sống của NLĐ và gia đình họ Do vậy, yêu cầu hiểu và nắm rõ các qui định pháp luật về CĐHT nói riêng và các chế độ BHXH nói chung là quan trọng và cần thiết Sau đây là nội dung bài luận

của nhóm chúng em với chủ đề: ‘Phân tích và bình luận quy định của pháp luật hiện hành về

chế độ bảo hiểm hưu trí (bắt buộc và tự nguyện)’.

PHẦN NỘI DUNG

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM HƯU TRÍ

1 Khái niệm chế độ bảo hiểm hưu trí

Hưu trí là chế độ cơ bản nhất trong 5 chế độ của hệ thống BHXH Theo nghĩa chung nhất thì

CĐHT được hiểu là “chế độ BHXH đảm bảo thu nhập cho người hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia QHLĐ nữa”.

Còn dưới góc độ pháp lý, chế độ BHHT là tổng hợp các QPPL quy định về các điều kiện và mức trợ cấp cho những người tham gia BHXH, khi đã hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia QHLĐ nữa.

2 Phân loại bảo hiểm hưu trí

- Căn cứ vào hình thức của BHXH thì ta có thể phân loại BHHT gồm: chế độ bảo hiểm hưu

trí bắt buộc và chế độ bảo hiểm hưu trí tự nguyện:

Về phương diện pháp lý, hình thức BHHT tự nguyện hay bắt buộc thể hiện ở việc quy định

về đối tượng – chủ thể, mức đóng và chế độ hưởng BHHT, phương thức đóng khác nhau

- Căn cứ vào tuổi đời và thời gian đóng BHXH và nguyện vọng của NLĐ mà NLĐ được

hưởng CĐHT hàng thàng hoặc CĐHT trợ cấp một lần – BHXH một lần

3 Vai trò, ý nghĩa của bảo hiểm hưu trí

- Đối với NLĐ: Tiền lương hưu mà họ nhận được là kêt quả tích lũy trong suốt quá trình làm

việc thông qua việc đóng góp vào quỹ BHXH Đây là khoản thu nhập chủ yếu và là chỗ dựa chính nhằm đảm bảo cuộc sống cả về vật chất lẫn tinh thần cho NLĐ trong quãng đời còn lại sau QTLĐ Những người về hưu sẽ cảm thấy yên tâm về cuộc sống khi họ được hưởng lương hưu, không bị mặc cảm là gánh nặng của gia đình và xã hội

Đặc biệt, với xu hướng già hóa dân số của quốc gia, dẫn đến số lượng người nghỉ hưu ngày càng tăng Điều đó cho thấy rõ vai trò ngày càng quan trọng của CĐHT trong đời sống kinh tế xã hội của mỗi quốc gia

- Đối với xã hội: CĐBHHT thể hiện trách nhiệm của Nhà nước, của xã hội, của NSDLĐ đối với những người đã có QTLĐ, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước, nay hết tuổi lao động Chế độ này phản ánh rõ nét các giá trị xã hội, tính nhân văn, nhân đạo của dân tộc, là một trong những nội dung nòng cốt của chính sách bảo đảm xã hội của quốc gia

II PHÂN TÍCH QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM HƯU TRÍ

1 Chế độ bảo hiểm hưu trí bắt buộc

1.1 Đối tượng áp dụng

Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật BHXH năm 2006 thì đối tượng áp dụng CĐHT bắt buộc gồm:

- Người làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn, HĐLĐ có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên;

- Cán bộ, công chức, viên chức;

- Công nhân quốc phòng, công nhân công an;

- Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp QĐND; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật CAND; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với QĐND, CAND;

- Hạ sĩ quan, binh sĩ QĐND và hạ sĩ quan, chiến sĩ CAND phục vụ có thời hạn;

- Người làm việc có thời hạn ở nước ngoài mà trước đó đã đóng BHXH bắt buộc và chưa thanh toán

1.2 Điều kiện hưởng

- Thứ nhất - độ tuổi:

Độ tuổi hưởng CĐHT chung đối với nam là 60 tuổi, nữ là 55 tuổi, có quy định về số tuổi như vậy căn cứ theo LLĐ quy định về số tuổi nghỉ hưu Độ tuổi lựa chọn này cũng dựa trên cơ sở sinh học, có thể nói đây là số tuổi mà NLĐ có những dấu hiệu tuổi già, đã giảm phần nào KNLĐ,… Số tuổi lao động nữ thấp hơn nam 5 tuổi là do lao động nữ thường bị lão hóa nhanh hơn, sức khỏe cũng yếu hơn so với lao động nam

- Thứ hai - mức suy giảm KNLĐ:

Theo quy định, mức suy giảm KNLĐ ở đây là từ 61% trở lên, áp dụng cho một số trường hợp

được hưởng CĐHT sớm do KNLĐ bị giảm sút ‘đáng kể’ và không nên khai thác SLĐ của những

NLĐ này nữa

- Thứ ba -, điều kiện lao động:

ĐKLĐ là một trong những cơ sở được đưa ra, bởi lẽ đảm bảo công bằng cho NLĐ do ngành nghề phải làm việc ở những điều kiện khác nhau Theo luật quy định một số trường hợp được hưởng chế độ hưu trí sớm là những NLĐ làm những việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hay làm việc ở những nơi có phụ cấp khu vực là 0,7 trở lên

- Thứ tư - thời gian đóng bảo hiểm:

Thời gian đóng bảo hiểm theo quy định chung là từ 20 năm trở lên, bởi lẽ, NLĐ đóng bảo hiểm từ 20 năm trở lên tức là họ đã tham gia QHLĐ trong một thời gian dài, 20 năm đóng bảo hiểm thì số tuổi của họ cũng không còn trẻ nữa, sự cống hiến của họ là tương đối dài, và ngoài ra còn để đảm bảo tiền BHXH thanh toán cho họ khi họ hưởng CĐHT

1.3 Chế độ hưởng bảo hiểm hưu trí bắt buộc

1.3.1 Chế độ hưởng bảo hiểm hưu trí hàng tháng

Thứ nhất, chế độ hưởng bảo hiểm hưu trí hàng tháng đầy đủ:

Các trường hợp hưởng chế độ bảo hiểm hưu trí hàng tháng đầy đủ:

Người lao động được hưởng CĐHT hàng tháng đầy đủ khi ‘có đủ 20 năm đóng BHXH trở lên’ và có thêm một trong các điều kiện sau:

- Thứ nhất, đối với lao động nam từ đủ 60 tuổi trở lên và lao động nữ từ đủ 55 tuổi trở lên

(điểm a khoản 1 Điều 50 Luật BHXH);

- Thứ hai, nam từ đủ 55 tuổi đến đủ 60 tuổi, nữ từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi và có đủ 15 năm

làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc nơi có hệ số phụ cấp khu vực từ 0,7 trở lên (điểm b khoản 1 Điều 50 Luật BHXH);

- Thứ ba, NLĐ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi có đủ 15 năm làm công việc khai thác than trong

hầm lò, vận tải than đá, vận hành máy khoan (khoản 3 Điều 26 mục 4 Nghị định số 152)

- Thứ tư, NLĐ bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp (khoản 4 Điều 26 mục 4

Nghị định số 152);

- Thứ năm, nam đủ 55 tuổi, nữ đủ 50 tuổi đối với Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp QĐND;

sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật CANH; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với QĐND, CAND; (điểm a khoản 2 Điều 50 Luật BHXH, khoản 1 Điều 29 Nghị định 68/2007/NĐ-CP);

- Thứ sáu, nam từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi, nữ từ đủ 45 tuổi đến đủ 50 tuổi và có đủ 15 năm

làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên đối với các đối tượng trong lực lượng vũ trang thuộc điểm d khoản 1 Điều 2 Luật BHXH (điểm b khoản 2 Điều 50 Luật BHXH và khoản 2 Điều 29 Nghị định 68/2007/NĐ-CP)

Cách tính lương hưu:

Đối với 6 trường hợp trên, cách tính lương hưu như sau:

- 15 năm đóng bảo hiểm được tính bằng 45% BQTL;

- Cứ thêm 1 năm đóng bảo hiểm cộng thêm:

+ Đối với nam = 2% BQTL

+ Đối với nữ = 3% BQTL

- Lương hưu tối đa bằng: 75% BQTL; nhưng không thấp hơn tiền lương tối thiểu (Khoản 1 Điều

52 Luật BHXH và điểm a Khoản 3 Mục IV Thông tư 03/2007/TT-BLĐTBXH)

Thứ hai, chế độ hưởng bảo hiểm hưu trí hàng tháng với mức thấp hơn:

Các trường hợp hưởng chế độ bảo hiểm hưu trí hàng tháng với mức thấp hơn:

Trong cuộc sống, vì nhiều lý do khác nhau như ốm đau, bệnh tật,…khiến NLĐ bị suy giảm KNLĐ tới mức họ khó có thể tham gia được QHLĐ nữa, cần phải nghỉ việc trước tuổi Trong những trường hợp đó, vì chưa đủ tuổi về hưu theo quy định và NLĐ vẫn được hưởng CĐHT

hàng tháng ‘nhưng với mức thấp hơn’ Đó là 2 trường hợp sau:

- Trường hợp 1: Nam đủ 50 tuổi; nữ đủ 45 tuổi có thời gian đóng BHXH từ 20 năm trở lên và

bị suy giảm KNLĐ từ 61% trở lên (theo Khoản 1 Điều 27 Nghị định 152)

- Trường hợp 2: NLĐ đã đóng BHXH đủ 20 năm trở lên, bị suy giảm KNLĐ từ 61% trở lên

và có đủ 15 năm trở lên làm nghề hoặc công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, nơi có phụ cấp khu vực từ 0,7 trở lên, không kể tuổi đời (theo khoản 2 Điều 27 Nghị định 152)

Cách tính lương hưu:

Cách tính hưu trong trường hợp này cũng tương tự như trường hợp nghỉ hưu đúng tuổi Song

vì NLĐ nghỉ hưu trước tuổi nên mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi thì tỷ lệ hưởng lương hưu giảm đi 1% để đảm bảo sự công bằng

- Ở trường hợp 1 lấy mốc tuổi 60 đối với nam và tuổi 55 đối với nữ để tính số năm nghỉ hưu trước tuổi quy định

- Ở trường hợp 2, lấy mốc tuổi 55 đối với nam và tuổi 50 đối với nữ để tính số năm nghỉ hưu trước tuổi quy định

1.3.2 Chế độ hưởng bảo hiểm hưu trí một lần – BHXH một lần

Các trường hợp hưởng:

Đối với NLĐ khi nghỉ việc không đủ điều kiện về tuổi đời, thời gian đóng bảo hiểm hoặc cả hai để hưởng CĐHT hàng tháng thì tuỳ từng trường hợp mà họ được hưởng CĐHT một lần – BHXH một lần Có 2 trường hợp được quy định tại Điều 55 Luật BHXH 2006 và khoản 1 Điều

30 Nghị định 152 là:

- Chưa đủ 20 năm đóng BHXH;

- Ra nước ngoài để định cư

Cách tính:

Mức hưởng BHXH một lần được quy định tại Điều 56 Luật BHXH 2006 và khoản 2 Điều 30 Nghị định 152: Mức hưởng: 1 năm đóng bảo hiểm = 1,5 tháng BQTL

1.4 Các quyền lợi cơ bản trong chế độ bảo hiểm hưu trí bắt buộc

- Quyền hưởng lương hưu: Tiền lương hưu hàng tháng: lương hưu tối đa bằng 75% BQTL, lương hưu tối thiểu bằng tiền lương tối thiểu

- Hưởng tiền trợ cấp 1 lần (nếu có): áp dụng trong trường hợp nam > 30 năm đóng BHXH,

nữ > 25 năm đóng BHXH Như vậy, cứ từ năm 31 trở đi (đối với nam) và năm thứ 26 trở đi (đối với nữ) cứ thêm 1 năm, NLĐ được trợ cấp 1 lần = 0,5 tháng BQTL Thanh toán 1 lần khi họ nhận được sổ hưu

- Quyền hưởng bảo hiểm y tế: khi NLĐ hưởng CĐHT thì BHXH đài thọ BHYT cho họ trong việc khám chữa bệnh tại cơ sở y tế

- Quyền hưởng chế độ tử tuất: Khi NLĐ đang hưởng CĐHT mà chết thì thân nhân của họ (theo quy định Luật BHXH) được hưởng chế độ tử tuất

1.5 Mức đóng bảo hiểm hưu trí bắt buộc

Theo quy định của Luật BHXH 2006, NLĐ và NSDLĐ đều có trách nhiệm đóng BHXH bắt buộc vào quỹ hưu trí Tuy nhiên, mức đóng của hai đối tượng này là khác nhau và NSDLĐ phải đảm nhận mức đóng góp cao hơn NLĐ Quy định như vậy là hợp lý vì NLĐ là đối tượng cần được đảm bảo quyền lợi Mức đóng góp BHXH bắt buộc cho quỹ hưu trí cụ thể như sau:

Đối với người lao động:

+ Từ tháng 01 năm 2012 đến tháng 12 năm 2013 mức đóng bằng 7% mức tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH;

+ Từ tháng 01 năm 2014 trở đi: mức đóng bằng 8% mức tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH

- NLĐ đã tham gia BHXH bắt buộc mà chưa nhận BHXH một lần trước khi đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài thì mức đóng được quy định tại điểm a khoản 3 Điều 42 Nghị định 152 như sau:

+ Từ tháng 01 năm 2012 đến tháng 12 năm 2013 mức đóng bằng 20% mức tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của NLĐ trước khi đi làm việc ở nước ngoài;

+ Từ tháng 01 năm 2014 trở đi mức đóng bằng 22% mức tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của NLĐ trước khi đi làm việc ở nước ngoài.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 43 Nghị định 152, NLĐ không phải trực tiếp đóng BHHT mà NSDLĐ sẽ trích từ phần lương của NLĐ và gộp vào phần mà NSDLĐ phải đóng để đóng cùng một lần

Đối với người sử dụng lao động:

- Thứ nhất, NSDLĐ đóng BHXH dựa trên tổng quỹ tiền lương, tiền công hàng tháng dùng để trả cho NLĐ thuộc diện đóng BHXH bắt buộc:

+ Từ tháng 01 năm 2012 đến tháng 12 năm 2013 mức đóng bằng 13%;

+ Từ tháng 01 năm 2014 trở đi mức đóng bằng 14%.

- Thứ hai, NSDLĐ đóng BHXH hàng tháng dựa trên mức lương tối thiểu chung đối với mỗi NLĐ là hạ sĩ quan, binh sĩ QĐND và hạ sĩ quan, chiến sĩ CAND phục vụ có thời hạn, vào quỹ hưu trí với mức đóng:

+ Từ tháng 01 năm 2012 đến tháng 12 năm 2013 mức đóng bằng 20%;

+ Từ tháng 01 năm 2014 trở đi mức đóng bằng 22%.

Cách xác định bình quân tiền lương:

Thứ nhất - Đối với người hưởng lương từ NSNN:

- Tham gia BHXH trước 1/1/1995 thì BQTL tính = trung bình lương của 5 năm cuối.

- Tham gia BHXH từ 1/1/1995 đến 31/12/2000 thì BQTL tính = trung bình lương của 6 năm cuối

- Tham gia BHXH từ 1/1/2001 đến 31/12/2006 thì BQTL tính = trung bình lương của 8 năm cuối

- Tham gia BHXH từ 1/1/2007 đến nay thì BQTL tính = trung bình lương của 10 năm cuối

Thứ hai - Đối với người hưởng lương theo HĐLĐ: BQTL tính = tiền lương trung bình

tháng trong tổng thời gian tham gia BHXH

Thứ ba - Đối với NLĐ vừa có thời gian hưởng lương từ NSNN, vừa có thời gian hưởng lương theo HĐLĐ: BQTL tính bàng trung bình 2 cách tính trên.

Cách tính thời gian đóng BHXH có tháng lẻ thì: (i) dưới 3 tháng không tính; (ii) đủ 3 tháng

đến đủ 6 tháng thì tính bằng 6 tháng; (iii) từ 6 tháng đến 12 tháng thì tính bằng 1 năm

2 Chế độ bảo hiểm hưu trí tự nguyện

2.1 Đối tượng áp dụng

Căn cứ vào Điều 69 Luật BHXH năm 2006 và Điều 2 Nghị định 190/2007/NĐ-CP và Thông

tư 02/2008/ TT – BLĐTBXH thì đối tượng được áp dụng CĐBHHT tự nguyện là công dân Việt Nam trong độ tuổi lao động, không thuộc diện áp dụng BHXH bắt buộc và có thu nhập ổn định – mức sàn là mức lương tối thiểu chung và mức trần là 20 tháng lương tối thiểu chung gồm: (1) NLĐ làm việc theo HĐLĐ có thời hạn dưới 3 tháng; (2) Cán bộ không chuyên trách cấp xã; (3) Người tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, kể cả xã viên không hưởng tiền lương, tiền công trong các hợp tác xã, liên hợp hợp tác xã; (4) NLĐ tự tạo việc làm; (5) NLĐ làm việc có thời hạn ở nước ngoài mà trước đó chưa tham gia BHXH bắt buộc hoặc đã nhận BHXH một lần; (6) Người tham gia khác như người làm nghề giúp việc gia đình

2.2 Điều kiện hưởng

Cũng giống như chế độ BHHT bắt buộc, CĐBHHT tự nguyện cũng có 4 tiêu chí cơ bản để xác định điều kiện hưởng cho người tham gia BHXH tự nguyện Tuy nhiên, vai trò của các tiêu chí là khác nhau Nếu như tiêu chí mức suy giảm KNLĐ và tiêu chí ĐKLĐ trong CĐBHHT bắt buộc là bình đẳng với hai tiêu chí là tuổi và thời gian đóng BHXH thì trong CĐBHHT tự nguyện, hai tiêu chí cơ bản là tuổi và thời gian đóng BHXH, còn tiêu chí mức suy giảm KNLĐ

và tiêu chí ĐKLĐ chỉ có ý nghĩa trong việc áp dụng đối với người tham gia BHXH tự nguyện

nhưng ‘trước đó đã có tổng thời gian đóng BHXH bắt buộc đủ 20 năm trở lên’ mà thôi.

2.3 Chế độ hưởng bảo hiểm hưu trí tự nguyện

Thứ nhất, Chế độ hưởng hưu trí hang tháng:

Các trường hợp hưởng hưu trí hang tháng trong chế độ BHHT tự nguyện:

- Trường hợp 1: Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH trở lên.

- Trường hợp 2: Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm trở

lên, kể cả những người đã có từ đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên mà chưa nhận BHXH một lần có nhu cầu tham gia BHXH tự nguyện thì được đóng tiếp cho đến khi đủ 20 năm

Cách tính: cách tính lương hưu được quy định giống như đối với trường hợp hưởng của chế

độ bảo hiểm hưu trí hàng tháng đầy đủ đối với người tham gia BHXH bắt buộc đã được nêu ở phần trên

Thứ hai, Chế độ hưởng hưu trí một lần – BHXH một lần:

Các trường hợp hưởng cũng như cách tính giống với BHHT một lần đối với người tham gia BHXH bắt buộc đã được nêu ở phần trên

2.4 Các quyền lợi cơ bản

Về cơ bản, địa vị pháp lý của các đối tượng đóng bảo hiểm bắt buộc với các đối tượng đóng bảo hiểm tự nguyện trong quan hệ BHXH là như nhau, nên các quyền lợi mà người đóng BHXH

tự nguyện được hưởng giống với các quyền lợi mà người đóng bảo hiểm bắt buộc được hưởng Bên cạnh đó, CĐBHHT tự nguyện lại tỏ ra linh hoạt hơn khi tạo điều kiện cho NLĐ chưa đủ

20 năm đóng bảo hiểm được đóng cho đủ 20 năm để họ đủ điều kiện hưởng hưu trí hang tháng, bảo đảm mục đích an sinh

2.5 Mức đóng

Để được hưởng BHHT tự nguyện, bản thân NLĐ phải đóng góp toàn bộ phần trăm tham gia BHXH tự nguyện chứ không được có sự đóng góp của NSDLĐ hay NSNN Căn cứ để tính mức đóng của BHXH tự nguyện cùng khác với BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện có mức đóng phụ thuộc vào mức thu nhập do NLĐ lựa chọn Mức thu nhập này không thấp hơn mức lương tối thiểu chung và không cao hơn 20 tháng lương tối thiểu chung

Tỷ lệ phần trăm đóng BHXH tự nguyện được pháp luật quy định bằng 20% mức thu nhập – giai đoạn từ tháng 1/2012 tới tháng 12/2013 Từ năm 2014, tỷ lệ này là 22% và không tăng thêm Điều này rất thích hợp để giải quyết vấn đề thâm hụt quỹ BHXH về hai chế độ hưu trí và tử tuất nhưng lại gặp khó khăn do những đối tượng tham gia loại hình này phần lớn là NLĐ tự do, có khó khăn trong vấn đề tài chính và lại không có sự hỗ trợ của chủ thể khác Nếu tiếp tục tăng theo lộ trình họ khó có thể tham gia tiếp

Mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH tự nguyện được tính theo công thức sau:

Mức bình quân thu nhập tháng

đóng BHXH tự nguyện =

Tổng các mức thu nhập tháng đóng BHXH tự nguyện

Tổng số tháng đóng BHXH tự nguyện

Người tham gia đóng BHXH tự nguyện có thể bảo lưu thời gian đóng nếu đã dừng đóng BHXH tự nguyện nhưng chưa đủ điều kiện để hưởng lương hưu hoặc chưa hưởng BHXH một lần Trong thời gian bảo lưu, nếu tiếp tục làm việc hoặc đóng BHXH tự nguyện, thời gian bảo lưu được cộng vào thời gian tiếp tục đóng để hưởng chế độ hưu trí sau này

III BÌNH LUẬN NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM HƯU TRÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Bình luận đưới góc độ pháp lý về chế độ hưu trí của Việt Nam

Ưu điểm:

Dưới góc độ pháp lý, những quy định của pháp luật hiện hành về CĐBHHT của Việt Nam có những ưu điểm nhất định về điều kiện hưởng BHHT cũng như các khoản phúc lợi được hưởng của người tham gia đóng BHXH.Cụ thể:

- Trường hợp lương hưu thấp hơn mức lương tối thiểu chung thì được quỹ BHXH bù bằng mức lương tối thiểu chung

- Lương hưu được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá sinh hoạt và tăng trưởng kinh tế theo quy định của Chính phủ

- Người hưởng lương hưu được cấp thẻ bảo hiểm y tế do quỹ BHXH đảm bảo

Nhận thấy đây là một quy định bảo vệ quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm bởi lẽ cuộc sống vốn là những sắc thái muôn hình vạn trạng và sự biến đổi của nó là không ngừng Con người ta không thể dự liệu trước được những biến đổi diễn ra xung quanh mình như: sự leo thang của giá cả thị trường Do đó, việc điều chỉnh mức lương sao cho phù hợp với mức tăng của chỉ số giá sinh hoạt

là một điều tất yếu và đó cũng là một trong những ưu điểm của việc quy định mức hưởng CĐBHHT

Mặt khác, những quy định do nhà làm luật đặt ra cũng có tính ưu việt ở khía cạnh phúc lợi xã hội Đó là việc người hưởng lương hưu được cấp thẻ BHYT do quỹ BHXH đảm bảo; mức trợ cấp BHXH một lần được tính theo số năm đã đóng BHXH – đóng bao nhiêu hoàn trả từng đó Bên cạnh đó, vấn đề bảo lưu thời gian đóng BHXH cũng mang tính nhân văn sâu sắc…

Hạn chế:

Thứ nhất là quy định về tuổi nghỉ hưu hiện hành còn thấp.

Thứ hai là quy định trần tuổi được nghỉ hưu sớm quá thấp (nam 50 tuổi, nữ 45 tuổi, nếu có

đủ 15 năm trở lên làm nghề hoặc công việc đặc biệt nặng nhọc thì không phụ thuộc vào tuổi đời) nên thời gian đóng góp ít Cụ thể là đóng khoảng 20 năm thì hưởng tới 30-40 năm

Thứ ba là mức đóng góp theo quy định hiện hành chưa tương xứng với mức hưởng, đặc biệt

là phần đóng góp từ phía NLĐ

Thứ tư là cách tính lương hưu còn chưa phù hợp, việc trừ tỷ lệ % hưởng đối với người nghỉ

hưu sớm cũng như việc bù bằng mức lương tối thiểu chung đối với các trường hợ có mức lương hưu thấp còn chưa hợp lý

Thứ năm là quy định về hưởng BHXH 1 lần quá rộng không đảm bảo mục đích ASXH Thứ sáu là đầu tư tăng trưởng quỹ BHXH, trong đó có quỹ lương hưu, tử tuất, tuy bảo đảm

chặt chẽ, an toàn nhưng hiệu quả đầu tư chưa cao…

Thứ bảy là việc quy định cán bộ không chuyên trách cấp xã là đối tượng của BHHT tự

nguyện là không hợp lý

Thứ tám là quy định cách tính BQTL của NLĐ hưởng lương từ NSNN tham gia BHXH sau

khi Luật BHXH có hiệu lực là bình quân lương của 10 năm cuối là không đảm bảo công bằng khi so tương quan với NLĐ hưởng lương theo HĐLĐ vì tính thang bậc tăng đần của lương NLĐ hưởng từ ngân sách

Thứ chin là Về việc Quỹ BHXH, trước đây, chính sách đưa ra quyền lợi thường cao hơn

nghĩa vụ Ví dụ, một người tham gia BHXH 20 năm, khi đến tuổi nghỉ hưu thì số tiền người đó đóng, cộng dồn lại cùng với lãi suất thì chỉ trả lương hưu được khoảng 7 - 8 năm là hết tiền Trong khi đó, tuổi thọ của người dân hiện nay nâng cao hơn, vì vậy nguy cơ về quỹ hưu trí chính

là ở chỗ đó Do vậy, cần đề ra chính sách hợp lý điều hoà giữa quyền lợi và nghĩa vụ của người tham gia BHXH…

2 Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện chế độ hưu trí của nước ta hiện nay

2.1 Phương hướng và giải pháp hoàn thiện về mặt chủ trương, chính sách

Trước tiên, chủ trương, chính sách đề ra về việc thực hiện CĐBHHT cần xác định vị trí

trung tâm hướng tới là chính người dân:

Trong Nghị quyết của Đại hội Đảng các nhiệm kỳ, nhất là Đại hội Đảng XI vừa qua đã nêu rất rõ phát triển kinh tế, đi đôi với giải quyết tốt các vấn đề xã hội, bảo đảm an sinh xã hội của đất nước Nghị quyết đã khẳng định BHXH và BHYT là hai chính sách xã hội quan trọng, là trụ cột chính của hệ thống ASXH, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội

Hiện nay, đối tượng tham gia BHXH mới khoảng 20% số NLĐ Trong khi đó, mục tiêu phấn đấu của chúng ta đến năm 2020 sẽ đạt 50% lực lượng lao động tham gia BHXH Đây cũng chính

là chủ trương, chính sách nền tảng để chúng ta tiếp tục phấn đấu những năm sau thực hiện BHXH hướng đến toàn dân - một trong những mục tiêu quan trọng như đã đề cập ở trên về việc hướng tới vị trí trung tâm là nhân dân.(số liệu thống kê trang điện tử BHXH Việt Nam)

Thứ hai, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân

để người dân thấy rằng tham gia BHXH vừa là lợi ích trước mắt, vừa là lợi ích lâu dài,.

Người dân cần hiểu được rằng Chính sách BHXH nói chung, bảo hiểm hưu trí nói riêng là chính sách tốt đẹp, nhân văn của Đảng và Nhà nước ta với diện bao phủ cả nước, góp phần đảm bảo cho người dân cũng như người lao động từ khi mới sinh ra cho đến khi đi làm và khi hết tuổi lao động được về hưu ổn định cuộc sống lâu dài – nhất là giai đoạn về hưu