Tiểu luận chuyên đề công tác thu quỹ bảo hiểm xã hội

Với những quan hệ lao động phong phú đa dạng và phức tạp đã gây không ít khó khăn cho việc thực hiện chính sách BHXH nói chung và công tác thu của quỹ BHXH nói riêng.. - Quản lý mức đóng

LỜI MỞ ĐẦU

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những loại hình bảo hiểm ra đời sớm

ở nước ta Kể từ khi ra đời đến nay, nó đã góp phần làm ổn định đời sống cho cán bộ công nhân viên chức Nhà nước, lực lượng vũ trang, những người lao động làm việc trong các thành phần kinh tế của đất nước; ổn định tình hình chính trị - xã hội, thúc đẩy quá trình xây dựng, phát triển và bảo vệ tổ quốc Hiện nay, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước mà chính sách BHXH ngày càng được thực hiện tốt và hiệu quả hơn với các đối tượng tham gia nói trên Để có thể thực hiện BHXH và phát huy được tác dụng của nó cần phải có một quỹ BHXH và quỹ đó phải hoạt động đúng mục đích tức là cơ quan BHXH phải thực hiện tốt công tác thu - chi quỹ BHXH của mình

Trong điều kiện nền kinh tế thị trường hiện nay với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế và có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa Với những quan hệ lao động phong phú đa dạng và phức tạp đã gây không ít khó khăn cho việc thực hiện chính sách BHXH nói chung và công tác thu của quỹ BHXH nói riêng Chính vì thế mà chính sách BHXH luôn cần được nghiên cứu, tìm hiểu nhằm đổi mới chính sách BHXH nói chung và đặc biệt là công tác thu quỹ BHXH Tuy nhiên trong quá trình thực hiện còn rất nhiều vấn

đề tồn tại cần phải giải quyết triệt để

Trong bài viết chuyên đề của mình, em xin được nêu ra một vài tồn tại và

đề suất một số các giải pháp để góp phần khắc phục các tồn tại đó

MỤC LỤC:

LỜI MỞ ĐẦU 1

I QUẢN LÝ THU BHXH: 1 Khái niệm thu BHXH 3

2 Quản lý thu BHXH 3

3 Vai trò quản lý thu: 3

a Nắm chắc được các nguồn thu BHXH b Tăng thu, bảo đảm cân đối quỹ BHXH c Bảo đảm quyền lợi người tham gia BHXH d Vai trò khác 4 Nội dung quản lý thu BHXH 4

II TỒN TẠI CỦA CÔNG TÁC THU QUỸ: 1 Tình hình nợ đọng BHXH: 5

a Thực trạng b Nguyên nhân 2 Hệ thống BHXH từ Trung ương đến địa phương 6

3 Cán bộ chuyên trách thu 6

4 Công tác quản lý thu và đốc thu 6

5 Chế tài xử lý các vi phạm chính sách BHXH 6

6 Các văn bản pháp lệnh 7

7 Thông tin tuyên truyền 7

III CÁC GIẢI PHÁP: 1 Giải pháp nhằm khắc phục tình trạng nợ đọng quỹ bảo hiểm 7

2 Hoàn thiện cơ chế thu và quản lý thu đóng góp BHXH 8

3 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đối với công tác thu quỹ BHXH 9

4 Nâng cao năng lực của cán bộ BHXH Việt Nam 9

5 Một số giải pháp khác 10

KẾT LUẬN 11

Tài liệu tham khảo 12

I QUẢN LÝ THU BHXH:

1.Khái niệm thu BHXH:

Thu BHXH là việc mà Nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí quy định hoặc cho phép một số đối tượng được tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích bảo đảm cho các hoạt động BHXH

2 Quản lý thu BHXH:

Quản lý thu BHXH là sự tác động có tổ chức, có tính chất pháp lý để điều chỉnh các hoạt động thu Sự tác động đó được thực hiện bằng hệ thống pháp luật của nhà nước và bằng các biện pháp hành chính, tổ chức, kinh tế của các cơ quan chức năng nhằm đạt được mục tiêu thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng và đảm bảo theo thời gian quy định

3 Vai trò quản lý thu:

a Nắm chắc được các nguồn thu BHXH:

- Nguồn đóng BHXH của người tham gia BHXH

- Nguồn đóng BHXH của chủ sử dụng lao động

- Tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư tăng trưởng

- Nguồn hỗ trợ của Nhà nước

- Các nguồn thu khác như : Viện trợ, quà biếu, quà tặng… của các

tổ chức cá nhân trong và ngoài nước

Để nắm chắc được các nguồn thu trên phải tăng cường công tác quản lý chặt chẽ các nguồn thu Đối với từng nguồn thu khác nhau phải có các phương pháp quản lý thích hợp

b Tăng thu, bảo đảm cân đối quỹ BHXH:

Thu BHXH có vai trò rất lớn trong việc cân đối quỹ Hơn thế nữa, thu BHXH còn có vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển của hệ thống BHXH Để tăng thu có nhiều biện pháp trong đó có một số các biện pháp chính sau:

- Tăng số người tham gia đóng BHXH

- Thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng và đảm bảo thu đúng thời gian quy định

c Bảo đảm quyền lợi người tham gia BHXH :

Vai trò này được thể hiện trên 2 nội dung:

- Thứ nhất: Bảo vệ quyền lợi của người lao động trong các đơn vị được tham gia BHXH Đây là quyền lợi chính đáng và hợp pháp của người lao động

- Thứ hai: Khi quỹ BHXH được cân đối, điều đó cũng có nghĩa là quỹ luôn luôn có đủ nguồn lực để chi trả trợ cấp cho các chế độ BHXH Người tham gia BHXH khi gặp rủi ro, khi hết tuổi lao động được BHXH trợ cấp kịp thời, góp phần ổn định cuộc sống của người lao động và gia đình họ

d Vai trò khác:

Ở tầm vĩ mô, vai trò của quản lý thu còn được thể hiện, khi số thu lớn hơn

số chi, quỹ BHXH được Chính phủ cho phép thực hiện các biện pháp đầu tư tăng trưởng, cung ứng lượng tiền tạm thời nhà rỗi trên thị trường tài chính, để đầu tư phát triển kinh tế xã hội của đất nước, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội

4 Nội dung quản lý thu BHXH :

Nội dung chính của công tác quản lý thu BHXH bao gồm:

- Quản lý các đơn vị sử dụng lao động Trên cơ sở nắm được các đơn vị theo địa bàn hành chính, BHXH Việt Nam mới tiến hành các nghiệp vụ tiếp theo của công tác thu

- Quản lý danh sách lao động trong từng đơn vị có hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên

- Quản lý mức lương (lương chính và phụ cấp) hoặc tiền công theo hợp đồng của từng lao động làm căn cứ đóng BHXH

- Quản lý tổng quỹ tiền lương tiền công của số lao động tham gia BHXH

- Quản lý mức đóng BHXH của từng đơn vị và từng người lao động trên

cơ sở danh sách tham gia BHXH của từng đơn vị, mức lương hoặc tiền công của từng người lao động và tổng quỹ lương của những người tham gia BHXH trong từng đơn vị Các chỉ tiêu này phải ăn khớp với nhau thì mới được chấp nhận

- Cấp tờ bìa sổ BHXH cho người lao động và hàng năm in tờ rời sổ BHXH cho người lao động

- Lập dự toán thu BHXH cho năm sau Căn cứ vào tiến độ thu trong năm cùng với dự kiến điều chỉnh tiền lương tối thiểu, lộ trình điều chỉnh tỷ lệ thu Công việc này thường được tiến hành vào cuối quý III và IV hằng năm

- Tổ chức thu BHXH: Đây là nội dung chính của công tác quản lý thu BHXH

Hiện nay BHXH Việt Nam đang áp dụng 2 hình thức thu BHXH:

+ Thu qua tài khoản chuyên thu: Đây là hình thức thu chủ yếu của BHXH Việt Nam

+ Thu bằng tiền mặt: Chỉ còn được áp dụng khi thu BHXH tự nguyện và BHYT tự nguyện nhân dân

Nhưng dù thu qua tài khoản hay thu bằng tiền mặt thì tất cả mọi nguồn thu đều được tập trung vào tài khoản thu của BHXH Việt Nam

- Ngoài các nội dung chính của công tác quản lý thu trên, trong thực tế còn phát sinh một số nội dung khác như: Điều chỉnh dự toán thu hàng năm trong trường hợp cần thiết, đôn đốc thực hiện kế hoạch thu, khai thác nguồn thu, thống

kê, hoạch toán; quyết toán thu hàng quý, hàng năm…

II TỒN TẠI CỦA CÔNG TÁC THU QUỸ BHXH:

1 Tình hình nợ đọng BHXH

a Thực trạng:

Tình hình nợ đọng BHXH của các đơn vị tham gia BHXH khá phổ biến

và với số tiền rất lớn Đây là một trong những vấn đề tồn tại nhất trong công tác thu BHXH, nợ đọng BHXH ở nhiều đơn vị tham gia BHXH ở các ngành, các cấp, các đơn vị sử dụng lao động Số nợ tiền đóng BHXH ở các cơ quan đơn vị này ngày càng tăng đặc biệt từ khi nước ta chuyển đổi nền kinh tế thị trường Đối tượng tham gia BHXH không ngừng tăng lên nhưng kéo theo đó thì số nợ, trốn đóng BHXH của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế luôn tăng lên Trong năm 2006 số tiền nợ đọng mà BHXH phải thu là 1.058.440 triệu đồng và đến hết tháng 6 năm 2007 số tiền nợ đọng BHXH là 2.464.446 triệu đồng Đây là số tiền rất lớn mà cơ quan BHXH cần phải có biện pháp, kế hoạch thu nhằm đảm bảo cho nguồn quỹ BHXH có khả năng thực hiện tốt hơn nữa các chế độ chi trả BHXH cho người lao động

b Nguyên nhân:

- Một số doanh nghiệp trong điều kiện sản xuất kinh doanh đã gặp phải những khó khăn về vốn, thậm chí còn thua lỗ, vì thế không đủ điều kiện để đóng BHXH cho người lao động

- Do hiện tại lãi suất vay ngân hàng hiện nay rất cao khoảng trên dưới 20% một năm trong khi đó lãi suất phạt chậm đóng của BHXH lại thấp: cụ thể bằng 10,5% một năm tương đương với 0,875% một tháng Thủ tục vay ngân hàng rất phức tạp yêu cầu có tài sản thế chấp Chính vì vậy một số các doanh nghiệp cố tình chiếm dụng tiền đóng BHXH để sử dụng làm vốn quay vòng làm

ăn Có nhiều doanh nghiệp ban đầu chỉ là có ý định chiếm dụng quỹ BHXH trong thời gian ngắn để khắc phục khó khăn hiện tại, nhưng rồi nợ vẫn tăng lên đến mức không có khả năng thanh toán

- Nhận thức của người sử dụng lao động và người lao động về nghĩa vụ

và quyền lợi đối với việc tham gia BHXH cho người lao động còn hạn chế, chưa nghiêm chỉnh chấp hành các quy định của Nhà nước về BHXH Nhiều doanh nghiệp chưa có tổ chức công đoàn hoặc có nhưng hoạt động yếu kém không có hiệu quả vì thế mà chưa bảo vệ được quyền lợi về BHXH cho người lao động Hơn nữa là người sử dụng lao động thường đặt mục tiêu kinh tế, lợi nhuận nên hàng đầu nên đã trốn tránh trách nhiệm đóng BHXH theo đúng luật định, không quan tâm đến quyền lợi của người lao động

2 Hệ thống BHXH từ Trung ương đến địa phương :

Chưa hình thành chiến lược thu có hiệu quả đáp ứng các yêu cầu mới của

sự phát triển trong quá trình mở rộng đối tượng tham gia BHXH Không ít địa phương còn thụ động trong hoạt động đốc thu, thiếu các giải pháp trong việc kết hợp các đơn vị liên quan trong địa phương để thực hiện hoạt động này

3 Cán bộ chuyên trách thu :

Cán bộ chuyên thu, đốc thu khi thực hiện nhiệm vụ của mình đi kiểm tra đôn đốc việc thu nộp vẫn chưa được kiên quyết trong các trường hợp người sử dụng lao động khất nộp, chậm nộp Nhiều cán bộ còn e dè, nể nang do quen biết

từ trước hoặc do người sử dụng lao động là chỗ thân quen của mình nên thường

né tránh sự va chạm, đốc thúc thu nộp BHXH, …

4 Công tác quản lý thu và đốc thu:

Còn nhiều hạn chế, chưa sâu sát tới từng cơ sở, chưa thường xuyên đối chiếu số liệu với các đơn vị sử dụng lao động Hơn nữa trình độ năng lực cán bộ làm công tác thu BHXH không đồng đều, còn nhiều cán bộ chưa được đào tạo chuyên môn sâu về nghiệp vụ thu BHXH…

5 Chế tài xử lý các vi phạm chính sách BHXH :

Các chế tài xử lý vi phạm chính sách BHXH hiện nay chưa đủ mạnh Đồng thời các cơ quan chức năng như Thanh tra Nhà nước, Thanh tra lao động chưa thường xuyên thực hiện chức năng thanh tra và xử lý các vi phạm trong việc thực hiện chính sách BHXH của các đơn vị sử dụng lao động

6 Các văn bản chính sách pháp luật BHXH :

Hệ thống chính sách pháp luật BHXH thường xuyên được bổ sung sửa đổi, điều chỉnh theo quá trình thực tế phát sinh của tình hình kinh tế xã hội và theo điều chỉnh của chính sách tiền lương nên khối lượng văn bản pháp quy quá nhiều, nhiều văn bản sửa đổi bổ sung… dẫn đến rất khó cho các cơ quan quản

lý, người sử dụng lao động và người lao động hiểu và nắm vững chế độ, cập nhật thông tin chính sách BHXH để triển khai thực hiện đúng quy định, cũng như gây khó khăn trong việc kiểm tra, kiểm soát theo dõi đánh giá về tình hình

và kế hoạch triển khai của các đơn vị thu BHXH Hơn nữa còn có nhiều văn bản khi đến các cơ quan, đơn vị và người sử dụng lao động còn chậm so với thời gian quy định thực hiện

7 Một số lĩnh vực về thông tin tuyên truyền:

Thông tin tuyên truyền, phổ biến pháp luật BHXH cho người lao động và

người sử dụng lao động chưa rộng rãi, chưa thường xuyên Cơ quan BHXH

chưa xây dựng được mạng lưới tuyên truyền viên để tuyên truyền sâu rộng đến từng cơ sở, đến từng cơ quan, đơn vị về BHXH Hơn nữa thông tin tuyên truyền

về BHXH chưa thực sự đơn giản dễ hiểu đối với người lao động và người sử dụng lao động vì vậy khi nắm bắt được thông tin đó người lao động và người sử dụng lao động có thể không hiểu hoặc hiểu sai về quy tắc làm việc hay các quy định liên quan đến BHXH Người lao động chưa nhận thức đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia BHXH nên gây ra nhiều trở ngại cho cán bộ thu BHXH

III CÁC GIẢI PHÁP:

1 Giải pháp nhằm khắc phục tình trạng nợ đọng quỹ bảo hiểm:

Những năm gần BHXH các tỉnh thành phố tích cực đôn đốc các đơn vị sử dụng lao động nộp BHXH kịp thời, hạn chế nợ phát sinh Tuy nhiên dư tiền nợ chủ yếu là những khoản nợ khó đòi của các doanh nghiệp đang trong quá trình sắp xếp, chuyển đổi cơ cấu hoặc phá sản… Vì vậy, vấn đề trước mắt là đòi hỏi

phải có một giải pháp mạnh, kiên quyết và đồng bộ từ Trung ương đến địa phương nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng đóng BHXH đồng thời là để nâng cao hiệu quả của công tác thu nộp BHXH ở Việt nam

- Cơ quan BHXH Việt nam cần phối hợp với một số cơ quan ban ngành chức năng nhằm tăng cường công tác thông tin tuyên truyền rộng rãi hơn nữa về quyền lợi và trách nhiệm của các bên tham gia BHXH, trước hết đối với các đơn

vị sử dụng lao động, để có sự nhận thức đúng đắn khi tham gia BHXH của cả chủ sử dụng lao động và người lao động

- Cơ quan BHXH Việt nam cần đổi mới công tác thu BHXH trong đó tăng cường công tác đốc thu của cơ quan BHXH ở các địa phương; Quản lý chặt chẽ

và đầy đủ các đơn vị thuộc diện đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của pháp luật Thực hiện đầy đủ kịp thời chế độ báo cáo và đề xuất được các giải pháp để xử lý có hiệu quả tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH Cần có những biện pháp mạnh cho những trường hợp cố tình trốn đóng BHXH nhằm đảm bảo hiệu quả của công tác thu BHXH

- Để có thể giảm bớt số nợ đọng trên tổng số quỹ và đôn đốc được các doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động có thể nhanh chóng đóng tiền BHXH thì

cơ quan BHXH nên tổ chức triển khai cho các cán bộ chuyên thu của mình cùng một số cán bộ trong ngành khác có thể giải đáp được thắc mắc của người tham gia BHXH cũng như cung cấp tài liệu hướng dẫn thu nộp, đóng góp BHXH của người lao động để từ đó có thể nâng cao hiệu quả của công tác thu BHXH

- Tăng cường tính pháp lý của các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ thu nộp BHXH của các doanh nghiệp Đồng thời Nhà nước phải trú trọng đến các hình thức xử phạt nghiêm minh hơn đối với các doanh nghiệp, các Giám đốc doanh nghiệp có hành vi cố tình trốn đóng BHXH

- Ngành Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với cơ quan BHXH các cấp tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra để xử lý kịp thời các vi phạm về BHXH

2 Hoàn thiện cơ chế thu và quản lý thu đóng góp BHXH:

Có thể nói rằng, cơ chế quản lý thu đóng BHXH là một khâu quyết định tới mức độ hoàn thành nhiệm vụ thu đúng thu đủ, đóng góp vào quá trình hoàn

thiện chính sách BHXH Do vậy đòi hỏi phải có sự quan tâm của các ngành các cấp Vì vậy, nhiệm vụ đặt ra là phải hoàn thiện cơ chế thu BHXH

Xây dựng bộ máy hoạt động vững mạnh của ngành BHXH Việt nam, là nội lực tác động tích cực cho sự nghiệp phát triển BHXH trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, muốn vậy phải thực hiện đồng bộ các nội dung:

- Kiện toàn bộ máy BHXH Việt nam từ Trung ương đến địa phương, nâng cao hiệu quả hoạt động cả về chiều rộng lẫn chiều sâu Đồng thời không ngừng

tổ chức thu BHXH theo đợt để đạt kết quả cao

- Cơ quan BHXH Việt nam nên xác định rõ chức năng nhiệm vụ, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng cán bộ chuyên thu và giao trách nhiệm cho các đơn vị đó giải quyết xử lý trong phạm vi cho phép đồng thời thường xuyên giám sát kết quả hoạt động của các đơn vị trực thuộc mình quản lý

- Cần phải đánh giá đúng mặt mạnh và những điểm yếu của tổ chức bộ máy, từ đó định ra chiến lược phát triển về nội lực

3 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đối với công tác thu quỹ BHXH:

- Để nâng cao hiệu quả của công tác đóng góp BHXH thì cơ quan BHXH cùng các ban ngành chức năng liên quan cũng cần thường xuyên tiến hành công tác thanh tra, kiểm tra đối với công tác thu đóng góp nhằm tránh tình trạng cán

bộ chuyên thu của ngành BHXH Việt nam từ cấp Trung ương đến cấp cơ sở không tích cực chủ động trong công việc, coi công việc chuyên thu và đốc thu là công việc chung của đội ngũ đồng nghiệp trong cơ quan mình

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để tiến hành truy thu số tiền nợ đọng đối với những đơn vị có số nợ đọng lớn

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc đóng góp, trích nộp BHXH của các đơn vị, doanh nghiệp nhằm phát hiện ra những đối tượng gian lận hay trốn đóng BHXH cho người lao động mà doanh nghiệp sử dụng Để từ

đó đưa ra hình thức xử phạt thích đáng đối với hành vi vi phạm pháp Luật về BHXH nhằm đem lại nguồn thu cho quỹ BHXH và đảm bảo công bằng trong việc thực hiện chính sách BHXH

4 Nâng cao năng lực quản lý của cán bộ trong ngành BHXH Việt Nam:

Cơ quan BHXH cần chú trọng đến việc đào tạo nâng cao năng lực quản lý

các nghiệp vụ thu chi, quản lí quỹ thực hiện các chế độ chính sách BHXH đối với người lao động nhằm mục đích phục vụ tốt nhất cho đối tượng tham gia BHXH Thường xuyên tổ chức các lớp học và kiểm tra năng lực của cán bộ nhằm nâng cao năng lực của cán bộ đồng thời không ngừng học hỏi kinh nghiệm của các nước khác trên thế giới về triển khai thực hiện nghiệp vụ BHXH

và đặc biệt là phương thức thu nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác thu nộp quỹ BHXH

5 Một số giải pháp khác:

- Xây dựng hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật về BHXH Với phương châm xây dựng các văn bản đơn giản dễ hiểu để Luật và các văn bản hướng dẫn thực hiện luật, các văn bản pháp quy liên quan có thể dễ dàng đi sâu vào cuộc sống của người lao động

- Thường xuyên tổ chức thông tin tuyên truyền, phổ biến rộng rãi pháp luật BHXH cho người lao động và người sử dụng lao động Cơ quan BHXH phải xây dựng được mạng lưới tuyên truyền viên để tuyên truyền sâu rộng đến từng cơ sở, đến từng cơ quan, đơn vị về BHXH Thông tin tuyên truyền về BHXH phải chính xác, dễ hiểu đối với người lao động và người sử dụng lao động để khi nắm bắt được thông tin đó người lao động và người sử dụng lao động không hiểu sai về quy tắc làm việc hay các quy định liên quan đến BHXH

- Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu bảo hiểm Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp cho việc tác nghiệp và xử lý thông tin nhanh chóng, chính xác Tạo sự đồng bộ trong quản lý thông tin các đối tượng tham gia BHXH Giúp tiết kiệm thời gian, công sức, nguồn nhân lực và chi phí của cơ quan BHXH cho các công tác liên quan