Bài tập môn chính sách công Lựa chọn 1 vấn đề bức xúc có liên quan đến ngành lĩnh vực công tác của anh (chị) và phân tích vấn đề để làm rõ nhu cầu chính sách cho vấn đề đó?BÀI LÀMĐất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội và tình trạng kém phát triển. Nhiều năm liên tục, nền kinh tế đạt mức tăng trưởng khá, góp phần đẩy lùi đói nghèo, lạc hậu, nâng cao đời sống nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó đất nước ta đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Trong đó, “Đội ngũ công chức, viên chức đông nhưng không mạnh, một bộ phận phẩm chất, năng lực yếu, thiếu tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ nhân dân. Tình trạng tham nhũng, lãng phí và trục lợi ở những thay đổi của chính sách, lợi ích nhóm đang trở thành nguy cơ ngày một lớn có thể kìm hãm, thậm chí đẩy lùi quá trình đổi mới đất nước.” – bài phát biểu của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tổng kết 30 năm thời kỳ đổi mới.Xuất phát từ những lý do trên, em chọn “Lợi ích nhóm” và “tham nhũng chính sách”, quan niệm, nhận diện, phân loại và mối liên hệ” làm bài thu hoạch cho môn hoạch định chính sách công. Em nhận thấy, đây là vấn đề mới và khó và bức xúc, em xin mạnh dạn được trình bày vấn đề này trên tinh thần sinh hoạt khoa học. Do trình độ còn hạn chế, rất mong được sự đóng góp của các thầy, cô giáo I. QUAN NIỆM, NHẬN DIỆN LỢI ÍCH NHÓMNhững năm gần đây chúng ta đã nói nhiều đến lợi ích nhóm, nhưng nội dung của nó còn nhiều cách hiểu không thống nhất. Nhiều ý kiến đã đồng nhất nó với khái niệm nhóm lợi ích. Khi bàn đến vấn đề này có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Vì thế bài viết này tiếp cận theo hướng coi lợi ích nhóm như là yếu tố cản trở sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế và của xã hội. Từ cách tiếp cận này, bài viết xác định nội hàm của khái niệm lợi ích nhóm và chỉ ra những biểu hiện cụ thể trong lĩnh vực kinh tế mà các lợi ích nhóm gây ra những tác động tiêu cực cho sự phát triển của nền kinh tế của nước ta hiện nay. Ở nước ta, trong những năm gần đây vấn đề lợi ích nhóm đã được đề cập nhiều và bắt đầu từ sự khẳng định của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng trong bài phát biểu kết thúc Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng ngày 10 – 10 – 2011 khi nói đến những cản trở đối với việc tái cấu trúc nền kinh tế của nước ta trong giai đoạn hiện nay. Đó là tư duy nhiệm kỳ, cục bộ địa phương và lợi ích nhóm. Như đã biết, vấn đề lợi ích nhóm vốn đã tồn tại từ lâu trong đời sống xã hội ở nước ta. Nó đã xuất hiện và phát triển một cách tự nhiên cùng với các đổi mới trong đời sống kinh tế chính trị của đất nước những năm qua. Sự tồn tại của nó trước kia thường gắn liền với các tổ chức Đoàn thể xã hội, ngành nghề. Tuy nhiên, lợi ích nhóm chỉ thực sự trở thành vấn đề bức xúc khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường với những tác động tiêu cực của nó.Nhưng tại sao ở các nước, các nhà lý luận chỉ nói và bàn đến nhóm lợi ích mà không bàn trực tiếp đến lợi ích nhóm? Còn ở nước ta tại sao các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước lại chỉ nói “ Lợi ích nhóm”, những nhà quản lý thì nói đến lợi ích cục bộ và nhiều nhà nghiên cứu lúc nói “ Nhóm lợi ích” lúc nói “ lợi ích nhóm”?Trước hết, nói về khái niệm nhóm lợi ích. Đây là khái niệm được xác định tương đối rõ ràng đối với các nước phát triển với nội dung chủ yếu đã nêu trên. Đặc trưng của nó là tính tổ chức và cơ chế hoạt động nhằm đạt được lợi ích cho nhóm của mình. Đó là tính bền vững có chủ đích của tổ chức và cơ chế hoạt động nhằm đạt được lợi ích cho nhóm của mình. Đó là tính bền vững có chủ đích của tổ chức với phương thức hoạt động chủ yếu là vận động hành lang. Vì thế, tuy có những nhóm lợi ích tác động tiêu cực nhưng đa số là mang tính tích cực khi nó giúp chính quyền tiếp cận nhanh những thông tin bổ ích trước khi đưa ra một chủ trương, một quyết sách cho sự phát triển đất nước. Sự tác động có tầm ảnh hưởng to lớn đối với chính quyền thường được đề cập chủ yếu là các nhóm lợi ích kinh tế. Ở đây có thể chia các nhóm lợi ích thành hai loại: Nhóm lợi ích công – các hiệp hội, Đoàn thể vận động cho lợi ích của một số đông hoặc toàn xã hội như bảo vệ môi trường, các công đoàn, hội nông dân….và nhóm lợi ích tư thường là các tập đoàn, công ty trong lĩnh vực kinh tế chỉ vận động cho lợi ích cục bộ của công ty, tập đoàn mình. Chính những nhóm lợi ích tư lại thường có khả năng cấu kết chặt chẽ và vì thế, thường thành công hơn những nhóm lợi ích công trong việc hưởng lợi từ các chính sách của nhà nước do họ có tiềm lực tài chính hơn trong vận động hành lang. Vậy thì với nghĩa này, ở Việt Nam có tồn tại các nhóm lợi ích hay không? Có thể khẳng định là có và chúng phát triển dần cùng với sự hoàn thiện của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nước ta.
Trang 1Bài tập môn chính sách công Lựa chọn 1 vấn đề bức xúc có liên quan đến ngành/ lĩnh vực công tác của anh (chị) và phân tích vấn đề để làm rõ nhu cầu chính sách cho
vấn đề đó?
BÀI LÀM
Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội và tình trạng kém phát triển Nhiều năm liên tục, nền kinh tế đạt mức tăng trưởng khá, góp phần đẩy lùi đói nghèo, lạc hậu, nâng cao đời sống nhân dân Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó đất nước ta đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức Trong
đó, “Đội ngũ công chức, viên chức đông nhưng không mạnh, một bộ phận phẩm chất, năng lực yếu, thiếu tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ nhân dân Tình trạng tham nhũng, lãng phí và trục lợi ở những thay đổi của chính sách, lợi ích nhóm đang trở thành nguy cơ ngày một lớn có thể kìm hãm, thậm chí đẩy lùi quá trình đổi mới đất nước.” – bài phát biểu của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tổng kết 30 năm thời kỳ đổi mới
Xuất phát từ những lý do trên, em chọn “Lợi ích nhóm” và “tham nhũng chính sách”, quan niệm, nhận diện, phân loại và mối liên hệ” làm bài thu hoạch cho môn hoạch định chính sách công Em nhận thấy, đây là vấn đề mới
và khó và bức xúc, em xin mạnh dạn được trình bày vấn đề này trên tinh thần
sinh hoạt khoa học Do trình độ còn hạn chế, rất mong được sự đóng góp của các thầy, cô giáo!
I QUAN NIỆM, NHẬN DIỆN LỢI ÍCH NHÓM
Những năm gần đây chúng ta đã nói nhiều đến lợi ích nhóm, nhưng nội dung của nó còn nhiều cách hiểu không thống nhất Nhiều ý kiến đã đồng nhất nó với khái niệm nhóm lợi ích Khi bàn đến vấn đề này có nhiều cách tiếp cận khác nhau Vì thế bài viết này tiếp cận theo hướng coi lợi ích nhóm như là yếu tố cản trở sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế và của xã hội Từ cách tiếp cận này, bài viết xác định nội hàm của khái niệm lợi ích nhóm và chỉ ra những biểu hiện
cụ thể trong lĩnh vực kinh tế mà các lợi ích nhóm gây ra những tác động tiêu cực cho sự phát triển của nền kinh tế của nước ta hiện nay
Trang 2Ở nước ta, trong những năm gần đây vấn đề lợi ích nhóm đã được đề cập nhiều và bắt đầu từ sự khẳng định của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng trong bài phát biểu kết thúc Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng ngày 10 – 10 – 2011 khi nói đến những cản trở đối với việc tái cấu trúc nền kinh tế của nước ta trong giai đoạn hiện nay Đó là tư duy nhiệm kỳ, cục bộ địa phương và lợi ích nhóm Như đã biết, vấn đề lợi ích nhóm vốn đã tồn tại từ lâu trong đời sống xã hội ở nước ta Nó đã xuất hiện và phát triển một cách tự nhiên cùng với các đổi mới trong đời sống kinh tế - chính trị của đất nước những năm qua Sự tồn tại của nó trước kia thường gắn liền với các tổ chức Đoàn thể xã hội, ngành nghề Tuy nhiên, lợi ích nhóm chỉ thực sự trở thành vấn đề bức xúc khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường với những tác động tiêu cực của nó
Nhưng tại sao ở các nước, các nhà lý luận chỉ nói và bàn đến nhóm lợi ích
mà không bàn trực tiếp đến lợi ích nhóm? Còn ở nước ta tại sao các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước lại chỉ nói “ Lợi ích nhóm”, những nhà quản lý thì nói đến lợi ích cục bộ và nhiều nhà nghiên cứu lúc nói “ Nhóm lợi ích” lúc nói “ lợi ích nhóm”?
Trước hết, nói về khái niệm nhóm lợi ích Đây là khái niệm được xác định tương đối rõ ràng đối với các nước phát triển với nội dung chủ yếu đã nêu trên Đặc trưng của nó là tính tổ chức và cơ chế hoạt động nhằm đạt được lợi ích cho nhóm của mình Đó là tính bền vững có chủ đích của tổ chức và cơ chế hoạt động nhằm đạt được lợi ích cho nhóm của mình Đó là tính bền vững có chủ đích của tổ chức với phương thức hoạt động chủ yếu là vận động hành lang Vì thế, tuy có những nhóm lợi ích tác động tiêu cực nhưng đa số là mang tính tích cực khi nó giúp chính quyền tiếp cận nhanh những thông tin bổ ích trước khi đưa ra một chủ trương, một quyết sách cho sự phát triển đất nước Sự tác động
có tầm ảnh hưởng to lớn đối với chính quyền thường được đề cập chủ yếu là các nhóm lợi ích kinh tế Ở đây có thể chia các nhóm lợi ích thành hai loại: Nhóm lợi ích công – các hiệp hội, Đoàn thể - vận động cho lợi ích của một số đông hoặc toàn xã hội như bảo vệ môi trường, các công đoàn, hội nông dân….và nhóm lợi ích tư thường là các tập đoàn, công ty trong lĩnh vực kinh tế chỉ vận
Trang 3động cho lợi ích cục bộ của công ty, tập đoàn mình Chính những nhóm lợi ích
tư lại thường có khả năng cấu kết chặt chẽ và vì thế, thường thành công hơn những nhóm lợi ích công trong việc hưởng lợi từ các chính sách của nhà nước
do họ có tiềm lực tài chính hơn trong vận động hành lang Vậy thì với nghĩa này, ở Việt Nam có tồn tại các nhóm lợi ích hay không? Có thể khẳng định là có
và chúng phát triển dần cùng với sự hoàn thiện của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nước ta
Chúng ta hãy xét định nghĩa của Tiến sĩ Nguyễn Hữu Nguyên khi ông cho rằng, khái niệm nhóm lợi ích ở Việt Nam hiện nay là một số ít người có khả năng chi phối, hoặc thao túng, điều khiển cán bộ quản lý, từ đó có những quyết định, chủ trương tạo ra “siêu lợi nhuận” cho các thành viên trong nhóm, bất chấp thiệt hại của Nhà nước và của nhân dân Có ý kiến khác cho rằng, khái niệm nhóm lợi ích hiện đang đề cập được hiểu là sự chi phối tiêu cực của một nhóm người, nhóm doanh nghiệp, ngành có lợi ích tương đối thống nhất, gần gũi nhau, liên kết nhau và được thực hiện một cách bất minh thông qua những tác động chính sách mà công luận không thể giám sát được, pháp luật không thể điều chỉnh được Một cách công bằng, khái niệm lợi ích nhóm phải được hiểu rộng hơn Trong xã hội hiện đại, khi tồn tại nhiều giai tầng, nhiều ngành nghề, nhiều tuyến lợi ích đan xen, lúc thì thống nhất, lúc thì mâu thuẫn nhau về lợi ích trong việc chiệu tác động của chính sách nhà nước, thì việc tồn tại các lợi ích nhóm là một thực tế phải chấp nhận Nhưng phải chăng ở nước ta chỉ tồn tại các lợi ích nhóm chứ không có nhóm lợi ích theo nghĩa phổ biến mà nước ngoài đã công nhận? Qua rất nhiều lý giải khác nhau thì ở Việt Nam hiện nay đang tồn tại rất nhiều tổ chức doanh nghiệp hoạt động theo đúng nội dung của khái niệm nhóm lợi ích như đã nêu trên Vì vậy, theo nghĩa này và trên thực tế, chúng ta thấy ở Việt Nam đã và đang tồn tại các nhóm lợi ích Chúng ta có thể kể đến một loạt các nhóm lợi ích tiêu biểu ở Việt Nam trên lĩnh vực kinh tế
Khi nói về các nhóm lợi ích hoạt động trong lĩnh vực kinh tế là muốn nói tới ảnh hưởng tiêu cực của nó đói với chính quyền Đây là những nhóm thường cấu kết với những người có quyền ra quyết định hoặc có thể tác động đến chính
Trang 4sách vì lợi ích riêng của họ mà làm tổn thương đến lợi ích của các nhóm khác, lợi ích của số đông, đặc biệt là lợi ích quốc gia Vì thế, đã có ý kiến khẳng định rằng, bản chất của nhóm lợi ích ở Việt Nam hiện nay là một tổ hợp có tổ chức của những người cùng chung một số mục đích, cùng chung lợi ích và họ tìm mọi cách tác động đến cơ quan, người có quyền theo hướng có lợi cho mình Khi họ đạt được mục đích riêng thì lại xâm hại đến lợi ích chung của toàn xã hội Như vậy, tính tiêu cực của nhóm lợi ích chính là vì lợi ích riêng mà làm tổn hại đến lợi ích chung Còn ở các nước phát triển thì các nhóm lợi ích hoạt động trong lĩnh vực kinh tế nhờ có luật lobby rõ ràng mà kết quả sự ra đời của chính sách sẽ làm cho cả hai bên có cùng lợi ích Nghĩa là các nhóm lợi ích hoạt động lobby
để nhằm tới cái mà họ đáng được hưởng nếu quyết sách ra đời đúng thời điểm Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp sẽ xảy ra xung đột giữa các nhóm lợi ích với nhau; do đó, cũng dễ dẫn đến những tiêu cực trong hành động lobby Điều này giải thích tại sao các nước đó đang cố hoàn thiện các điều luật về lobby ở các nước phát triển, các nhóm lợi ích sử dụng những phương thức hợp pháp, từ vận động hậu trường, tài trợ cho việc lập chính sách đến vận động phiếu bầu, phản đối qua công luận…Tuy nhiên, nếu ở nước nào tồn tại một nền chính trị không minh bạch thì hình thức vận động hiệu quả nhất vẫn là mua chuộc quan chức Còn ở Việt Nam, khi nói về các nhóm lợi ích dạng này người ta sẽ dễ dàng liên tưởng đến những “Sân sau” của các công ty nhà nước, những tập đoàn độc quyền có khả năng ảnh hưởng đến chính sách Chính phủ, thao túng thị trường ( sữa, thuốc chữa bệnh, xăng dầu, điện lực, ô tô…); những lĩnh vực phát triển sử dụng nhiều tài nguyên và tài sản quốc gia Đặc biệt, ở Việt Nam, việc có tiền vẫn chưa đủ mà còn cả quan hệ thân quen mới đạt ưu thế trong lobby Đây cũng
là điều kiện làm tăng khả năng tham nhũng trong cán bộ lãnh đạo chính quyền Nhìn chung, ở đâu cũng vậy, các nhóm lợi ích đều muốn hai thứ từ nhà nước: Các đặc trợ từ chính sách ( thuế, trợ cấp, quyền độc quyền…), và sự ưu ái của các quan chức thực thichính sách ( các hợp đồng với nhà nước, sự bảo kê…) để đem lại những siêu lợi nhuận
Trang 5
II THAM NHŨNG CHÍNH SÁCH
2.1 Khái niệm, biểu hiện tham nhũng:
Khái niệm tham nhũng được quy định tại Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 Theo đó, tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi
Theo định nghĩa trên đây, tham nhũng có những đặc trưng cơ bản như sau:
- Chủ thể tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn trong khu vực công:
Người có chức vụ, quyền hạn chỉ giới hạn ở những người làm việc trong các
cơ quan, tổ chức, đơn vị trong hệ thống chính trị, nói cách khác là ở các cơ quan,
tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhà nước
Người có chức vụ, quyền hạn bao gồm: cán bộ, công chức, viên chức; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn - kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; cán bộ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ lãnh đạo, quản lý là người đại diện phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; người được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công
vụ đó
- Chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao:
Đây là đặc trưng thứ hai của tham nhũng Chủ thể tham nhũng phải sử dụng
“chức vụ, quyền hạn của mình” như một phương tiện để mang lại lợi ích cho mình, cho gia đình mình hoặc cho người khác Một người có chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi vi phạm pháp luật vì động cơ vụ lợi nhưng hành vi đó không lợi dụng chức vụ, quyền hạn thì không coi là tham nhũng
- Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi:
Mục đích của hành vi tham nhũng phải là mục đích vụ lợi Nếu chủ thể thực hiện hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn mà không xuất phát từ động cơ vụ lợi thì hành vi đó không là hành vi tham nhũng Vụ lợi là lợi ích vật chất (tiền, nhà, đất, các vật có giá trị ) hoặc lợi ích tinh thần mà người có chức vụ, quyền hạn
Trang 6mong muốn đạt được từ việc thực hiện hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình
Biểu hiện của hành vi tham nhũng
Hành vi tham nhũng biểu hiện trên thực tế rất đa dạng, dưới nhiều hình thức khác nhau
Bộ luật hình sự, Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 quy định những
hành vi sau đây thuộc nhóm hành vi tham nhũng:
- Tham ô tài sản
- Nhận hối lộ
- Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi
- Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi
- Giả mạo trong công tác vì vụ lợi
- Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước vì vụ lợi
- Nhũng nhiễu vì vụ lợi
- Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi[3]
Trong 12 hành vi tham nhũng nêu trên, có 7 hành vi đã được quy định
trong Bộ luật hình sự năm 1999; được sửa đổi, bổ sung năm 2009 và có hiệu lực
từ ngày 1-1-2010), bao gồm:
- Tham ô tài sản: là lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình
có trách nhiệm quản lý
Trang 7- Nhận hối lộ: là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác dưới bất
kỳ hình thức nào để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ
- Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi: là cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân
- Lạm quyền trong khi thi hành công vụ: là cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà vượt quá quyền hạn của mình làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi: là cá nhân lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào, gây hậu quả nghiêm trọng, đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, để dùng ảnh hưởng của mình thúc đẩy người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc thuộc trách nhiệm hoặc liên quan trực tiếp đến công việc của họ hoặc làm một việc không được phép làm
- Giả mạo trong công tác: là cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện một trong các hành vi sau đây:
+ Sửa chữa, làm sai lệch nội dung giấy tờ, tài liệu;
+ Làm, cấp giấy tờ giả;
+ Giả mạo chữ ký của người có chức vụ, quyền hạn[4]
Hành vi thứ 8 đến hành vi thứ 12 mới được bổ sung do đây là những hành vi
đã phát sinh và đang trở nên phổ biến trên thực tế, cần được quy định cụ thể làm
cơ sở pháp lý cho việc xử lý So với những hành vi tham nhũng tại Pháp lệnh chống tham nhũng và các tội phạm về tham nhũng trong Bộ luật hình sự năm 1999; được sửa đổi, bổ sung năm 2009 thì Luật phòng, chống tham nhũng có bổ
sung 5 hành vi tham nhũng mới Đây là những hành vi xuất hiện ngày càng phổ
Trang 8biến trong thời gian gần đây Việc quy định thêm 5 loại hành vi mới này là cần thiết và là cơ sở pháp lý để đấu tranh với những biểu hiện ngày càng phức tạp của tham nhũng Tuy nhiên, không phải mọi hành vi tham nhũng đều bị xử
lý về hình sự mà chỉ những hành vi hội đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm quy
định trong Bộ luật hình sự thì mới được xác định là tội phạm và bị xử lý bằng
biện pháp hình sự, (các hành vi được quy định từ khoản 1 đến khoản 7, Điều 3 của Luật) còn những hành vi khác (từkhoản 8 đến khoản 12, Điều 3 của Luật) được xác định là hành vi tham nhũng nhưng chưa cấu thành tội phạm thì được
xử lý bằng biện pháp kỷ luật
- Về hành vi “đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức
vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi”: Đây là một biểu hiện mới của tệ tham nhũng Do vẫn còn tồn
tại cơ chế “xin-cho” trong nhiều lĩnh vực nên có nhiều cá nhân đại diện cho cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương đã tìm cách hối lộ cho người có chức
vụ, quyền hạn phụ trách việc phê duyệt chương trình, dự án, cấp kinh phí, ngân sách để được lợi cho cơ quan, tổ chức, đơn vị, địa phương mình và thông qua
đó để đạt được các lợi ích cá nhân Hành vi này được coi là hành vi tham nhũng Điều cần lưu ý là hành vi đưa hối lộ, môi giới hối lộ là tội danh được quy
định trong Bộ luật hình sự không thuộc nhóm các tội phạm về tham nhũng mà
thuộc nhóm các tội phạm về chức vụ Còn hành vi đưa hối lộ, làm môi giới hối
lộ được thực hiện bởi chủ thể có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi thì mới được coi là hành vi tham nhũng Hành vi này vừa chịu sự điều chỉnh của pháp luật hình sự với tội danh tương ứng (nếu hành vi đó cấu thành tội phạm), vừa là hành vi tham nhũng theo sự điều chỉnh của pháp luật về tham nhũng
- Về hành vi “lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản nhà nước vì vụ lợi”: Đây là hành vi lợi dụng việc được giao quyền quản lý tài sản
của nhà nước để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc một nhóm người nào đó thay vì phục vụ cho lợi ích công Biểu hiện cụ thể của hành vi này thường là cho thuê
Trang 9tài sản như: nhà xưởng, trụ sở, xe ôtô và các tài sản khác nhằm vụ lợi, lượng tài sản cho thuê nhiều khi rất lớn Hành vi này xảy ra khá phổ biến hiện nay
- Về hành vi “nhũng nhiễu vì vụ lợi”: Hành vi này xảy ra trong hoạt động
của một số cơ quan công quyền, nhất là tại các cơ quan hành chính, nơi trực tiếp giải quyết công việc của công dân và doanh nghiệp Một số cán bộ, công chức không thực hiện trách nhiệm với thái độ công tâm và tinh thần phục vụ mà ngược lại thường tìm cách lợi dụng những sơ hở hoặc không rõ ràng của các thủ tục, thậm chí tự ý đặt ra các điều kiện gây thêm khó khăn cho công dân và doanh nghiệp để buộc công dân và doanh nghiệp biếu xén quà cáp cho mình Thực chất của hành vi này là sự ép buộc đưa hối lộ được che đậy dưới hình thức tinh vi rất khó có căn cứ để xử lý Cũng có thể coi hành vi nhũng nhiễu là hành
vi “đòi hối lộ” một cách gián tiếp hoặc ở mức độ chưa thật nghiêm trọng và có thể dùng biện pháp xử lý hành chính
- Về hành vi “lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi
vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra,
thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử vì vụ lợi” Hành vi tham nhũng
nhiều khi được che chắn thậm chí là có sự đồng lõa của những người có chức
vụ, quyền hạn ở cấp cao hơn Vì vậy, việc phát hiện và xử lý tham nhũng là hết sức khó khăn Việc bao che cho người có hành vi tham những, việc cản trở quá trình phát hiện tham nhũng nhiều khi được che đậy dưới rất nhiều hình thức khác nhau như: thư tay, điện thoại, nhắc nhở, tránh không thực hiện trách nhiệm của mình hoặc có thái độ, việc làm bất hợp tác với cơ quan có thẩm quyền…
- Hành vi “không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi” là hành vi thường
được gọi là “bảo kê” của những người có trách nhiệm quản lý, đặc biệt là một số người làm việc tại chính quyền địa phương cơ sở, đã “lờ” đi hoặc thậm chí tiếp tay cho các hành vi vi phạm để từ đó nhận lợi ích từ những kẻ phạm pháp Đây
là hiện tượng hết sức nguy hại, cần phải đấu tranh mạnh mẽ
2.2 Quan điểm, nhận diện về “Tham nhũng chính sách”:
Tham nhũng chính sách chính có thể hiểu là việc các cá nhân có chức vụ, quyền hạn và lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó để xây dựng, thay đổi chính sách
Trang 10pháp luật nhằm mục đích trục lợi cho bản thân Ccó thể xếp loại tham nhũng chính sách vào nhóm tham nhũng chính trị và tham nhũng nhà nước Tham nhũng chính sách hình thành do sự cấu kết giữa những người có ảnh hưởng trong hệ thống chính trị, chủ yếu là những quan chức cấp cao trong bộ máy cầm quyền, nhằm tạo ra những quyết định, hay tìm cách tác động thiên lệch vào những quyết sách của Nhà nước có lợi cho một cá nhân, doanh nghiệp hoặc những nhóm lợi ích nào đó Tham nhũng chính sách còn nhằm thay đổi các quy định của pháp luật thành những quy định phục vụ quyền lợi của những kẻ tham nhũng
Tham nhũng chính sách thường được che đậy và bảo mật rất chặt chẽ, chủ yếu diễn ra dưới các hình thức dùng vị trí chính trị, ảnh hưởng chính trị để can thiệp vào việc có hoặc không đưa ra một quyết định mang tính chính trị (chính sách, đạo luật, hiệp định, hiệp ước, thỏa thuận…) một cách thiên vị nhằm mục đích vụ lợi
Chủ thể của tham nhũng chính sách là các cơ quan quyền lực nhà nước, chính trị gia hay các chính khách, những nhà hoạt động chính trị xã hội, những
cá nhân, nhóm, tổ chức, đảng phái…có vị thế chính trị đáng kể
Nguồn gốc của tham nhũng chính sách là việc tổ chức và sử dụng sai lệch quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước Trong quá trình thực thi quyền lực nhà nước, chủ thể tham nhũng sử dụng các lợi thế về cấp bậc, chức vụ, vị trí thuận lợi trong hệ thống nhà nước vào những hành vi vụ lợi Mặt khác, do thiếu quyền lực từ phía các cơ quan nhà nước không có lợi thế, cơ quan cấp dưới, người dân, các tổ chức xã hội công dân hoặc doanh nghiệp thiếu hay không có khả năng kiểm soát quyền lực nhà nước, họ rơi vào trạng thái phải hối lộ để thực hiện các mục tiêu của mình
Việc tổ chức và sử dụng sai lệch quyền lực nhà nước biểu hiện ở trong tất cả các cơ quan quyền lực của nó: Trong quá trình lập pháp, thực thi pháp luật của
cơ quan hành pháp và trong quá trình xét xử của cơ quan tư pháp Việc thông qua, hoặc không thông qua một đạo luật, một chính sách, một quyết định chính trị với một mục đích thiên vị đang xuất hiện phổ biến trong các cơ quan quyền