Quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổiQuản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
- -
LÊ THỊ THU HẰNG
QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DỰA THEO
LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2018
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
- -
LÊ THỊ THU HẰNG
QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DỰA THEO
LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 9 14 0114
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học : 1 PGS.TS Trần Kiểm
2 TS Nguyễn Anh Dũng
HÀ NỘI - 2018
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nêu trong luận án này chưa từng được ai công
bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tác giả luận án
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tác giả trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến :
- Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng - Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam;
để tác giả hoàn thành đề tài này
Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng chắc chắn Luận án còn có nhiều thiếu sót Kính mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của các thầy giáo, cô giáo
và các bạn đồng nghiệp
Trân trọng
Hà Nội, tháng 10 năm 2018
Tác giả
Trang 5MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 4
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4
4 Giả thuyết khoa học 4
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5
6 Phạm vi nghiên cứu 5
7 Phương pháp nghiên cứu 5
8 Các luận điểm bảo vệ 7
9 Đóng góp mới của đề tài 8
10 Cấu trúc của luận án 9
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DỰA THEO LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI 10
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 10
1.1.1 Nghiên cứu về quản lý đổi mới phương pháp dạy học 10
1.1.2 Nghiên cứu về Quản lý sự thay đổi 16
1.2 Một số khái niệm cơ bản 22
1.2.1 Quá trình dạy học 22
1.2.2 Phương pháp 22
1.2.3 Phương pháp dạy học 23
1.2.4 Quản lý và các chức năng quản lý 24
1.3 Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 25
Trang 61.3.1 Đặc điểm tâm sinh lý học sinh trung học phổ thông 25
1.3.2 Phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông 26
1.3.3 Mối quan hệ phương pháp dạy học với các thành tố của quá trình dạy học 27
1.3.4 Đổi mới các thành tố của quá trình dạy học 29
1.3.5 Đổi mới phương pháp dạy học 29
1.3.6 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học 32
1.4 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 38
1.4.1 Một số tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục 38
1.4.2 Nội dung quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 43
1.5 Vai trò của hiệu trưởng trường trung học phổ thông trong quản lý đổi mới phương pháp dạy học dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 52
1.5.1 Hiệu trưởng là một nhà lãnh đạo và là một nhà quản lý 53
1.5.2 Hiệu trưởng là người hỗ trợ, cổ vũ và là xúc tác kích thích sự thay đổi: 54
1.5.3 Hiệu trưởng là người xử lý các tình huống xảy ra trong quá trình thay đổi: 54
1.5.4 Hiệu trưởng là người liên kết các nguồn lực cho sự thay đổi: 54
1.5.5 Hiệu trưởng là người duy trì sự ổn định trong sự thay đổi: 55
1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý đổi mới phương pháp dạy học dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 55
1.6.1 Các nhân tố liên quan đến hiệu trưởng 55
1.6.2 Các nhân tố liên quan đến tổ trưởng chuyên môn, giáo viên và học sinh 55
1.6.3 Các nhân tố liên quan đến môi trường quản lý 60
Trang 71.7 Tiêu chí xác định kết quả quản lý đổi mới phương pháp dạy học
dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 60
Kết luận chương 1 68
Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG DỰA THEO LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI 69
2.1 Kinh nghiệm quốc tế về đổi mới phương pháp dạy học và quản lý đổi mới phương pháp dạy học 69
2.1.1 Nhật Bản 69
2.1.2 Hoa Kỳ 70
2.1.3 Vương quốc Anh: 71
2.1.4 Singapore 72
2.1.5 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 73
2.2 Khái quát về giáo dục trung học phổ thông vùng Đồng bằng sông Hồng 74
2.2.1 Vài nét về đặc điểm kinh tế - xã hội 74
2.2.2 Vài nét về giáo dục và đào tạo 74
2.3 Khái quát về khảo sát thực trạng 79
2.3.1 Mục đích khảo sát 79
2.3.2 Nội dung khảo sát 79
2.3.3 Đối tượng và địa bàn khảo sát 80
2.3.4 Phương pháp và công cụ khảo sát 80
2.3.5 Tiêu chí và thang đo 80
2.3.6 Tiến hành khảo sát 80
2.3.7 Thu thập và xử lý kết quả khảo sát: 81
2.3.8 Kết luận và đánh giá thực trạng 81
Trang 82.4 Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ
thông 82
2.4.1 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học 82
2.4.2 Thực trạng việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên 85
2.4.3 Thực trạng về phương pháp học tập của học sinh 86
2.4.4 Các nguyên nhân ảnh hưởng đến đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên 90
2.5 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết quản lý sự thay đổi 92
2.5.1 Giai đoạn chuẩn bị đổi mới phương pháp dạy học 92
2.5.2 Giai đoạn triển khai thực hiện đổi mới phương pháp dạy học 97
2.5.3 Giai đoạn phát triển bền vững kết quả đổi mới phương pháp dạy học 110 2.6 Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông 112
2.6.1 Các nhân tố thuộc chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) 112
2.6.2 Các nhân tố thuộc đối tượng quản lý (GV, HS) 113
2.6.3 Các nhân tố thuộc môi trường quản lý 114
2.7 Đánh giá thực trạng đổi mới phương pháp dạy học và quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 115
2.7.1 Ưu điểm 115
2.7.2 Tồn tại 115
2.7.3 Nguyên nhân tồn tại 116
Kết luận chương 2 117
Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DỰA THEO LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI 118
Trang 93.1 Định hướng đề xuất biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy
học ở trường trung học phổ thông 118
3.2 Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 119
3.2.1 Đảm bảo tính mục tiêu 120
3.2.2 Đảm bảo tính hiệu quả 120
3.2.3 Đảm bảo tính hệ thống 121
3.2.4 Đảm bảo tính đồng bộ 121
3.2.5 Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi 122
3.3 Các nhóm biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 122
3.3.1 Nhóm các biện pháp chuẩn bị đổi mới phương pháp dạy học 122
3.3.2 Nhóm các biện pháp triển khai thực hiện đổi mới phương pháp dạy học 133
3.3.3 Nhóm biện pháp phát triển bền vững kết quả đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông 1566
3.4 Mối quan hệ giữa các nhóm biện pháp 163
3.5 Khảo nghiệm và thử nghiệm biện pháp đề xuất 164
3.5.1 Khảo nghiệm 164
3.5.2 Thử nghiệm 169
Kết luận chương 3 176
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 178
CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 181
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 183 PHỤ LỤC
Trang 10DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CT & SGK Chương trình và sách giáo khoa
Trang 11DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 1.1 Khả năng của các PPDH trong việc thực hiện các mục tiêu dạy học 28
Bảng 1.2 So sánh cách tiếp cận các thành tố của quá trình dạy học 29
Bảng 1.3 Tiêu chí xác định kết quả quản lý đổi mới phương pháp dạy học trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi 61
Bảng 2.1 Qui mô phát triển trường lớp, học sinh, giáo viên 74
Bảng 2.2 Kết quả xếp loại hai mặt giáo dục, tỉ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông 75 Bảng 2.3 Trình độ đào tạo của cán bộ quản lý và giáo viên 76
Bảng 2.4 Độ tuổi của CBQL và GV 76
Bảng 2.5a Cơ sở vật chất phục vụ dạy và học 78
Bảng 2.5b Cơ sở vật chất phục vụ dạy và học 78
Bảng 2.5c Cơ sở vật chất phục vụ dạy và học 79
Bảng 2.6 Số lượng người khảo sát 80
Bảng 2.7 Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tới đổi mới PPDH 90
Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất 166
Bảng 3.2 Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 167
Trang 12DANH MỤC SƠ ĐỒ
Trang
Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học 22
Sơ đồ 1.2 Hoạt động học và phát triển năng lực phẩm chất 31
Sơ đồ 1.3 Thay đổi cách tiếp cận quản lý giáo dục 32
Sơ đồ 1.4 Nguyên tắc của Quản lý sự thay đổi 43
Sơ đồ 1.5 Quy trình của Quản lý sự thay đổi 44
Trang 13DANG MỤC BIỂU ĐỒ
Trang Biểu đồ 2.1 Nhận thức về mức độ cần thiết đổi mới PPDH của CBQL và
GV 82
Biểu đồ 2.2 Nhận thức về đổi mới PPDH của CBQL và GV 84
Biểu đồ 2.3 Mức độ thực hiện đổi mới PPDH 85
Biểu đồ 2.4 Hoạt động học trên lớp của HS 87
Biểu đồ 2.5 Hoạt động học ở nhà của HS 88
Biểu đồ 2.6: Nhận thức về xây dựng kế hoạch chiến lược đổi mới PPDH 93
Biểu đồ 2.7: Mức độ thực hiện xây dựng KH chiến lược đổi mới PPDH 94
Biểu đồ 2.8: Nhận thức về tuyên truyền, phổ biến kế hoạch đổi mới PPDH 95
Biểu đồ 2.9: Mức độ thực hiện tuyên truyền, phổ biến KH đổi mới PPDH 96
Biểu đồ 2.10: Việc tuyên truyền, phổ biến KH đến các đối tượng 96
Biểu đồ 2.11 Thành lập đội tiên phong 97
Biểu đồ 2.12 Quản lý các nguồn lực 99
Biểu đồ 2.13 Tập huấn, bồi dưỡng GV 101
Biểu đồ 2.14 Chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn đổi mới SHCM theo NCBH 102
Biểu đồ 2.15 Quản lý, chỉ đạo hoạt động dạy của GV 103
Biểu đồ 2.16 Chỉ đạo GV hướng dẫn phương pháp học tập cho HS 104
Biểu đồ 2.17 Mức độ thực hiện đổi mới KTĐG HS 106
Biểu đồ 2.18 Chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh 107
Biểu đồ 2.19 Đổi mới việc tự chủ chương trình, kế hoạch dạy học 108
Biểu đồ 2.20 Đổi mới đánh giá giờ dạy GV 109
Biểu đồ 2.21 Việc khích lệ, tạo động lực của hiệu trưởng 110
Biểu đồ 2.22 Duy trì đổi mới PPDH liên tục 111
Biểu đồ 2.23 Kiểm tra đánh giá việc thực hiện Kế hoạch đổi mới PPDH 112
Biểu đồ 2.24 Ảnh hưởng của các nhân tố thuộc chủ thể quản lý 112
Biểu đồ 2.25 Đối với GV 113
Biểu đồ 2.26 Đối với HS 113
Biểu đồ 2.27 Đối với các nhân tố thuộc môi trường quản lý 114
Biểu đồ 3.1 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 114
Trang 14cá nhân phải tiếp thu, cập nhật một khối lượng lớn kiến thức, những thành tựu hiện đại về các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội – nhân văn để họ có thể nhanh chóng thích nghi với cuộc sống hiện đại
Chính vì lẽ đó, QTDH ở trường phổ thông đang tồn tại mâu thuẫn giữa một bên là khối lượng tri thức ngày càng tăng lên, phức tạp hơn với thời lượng học tập có hạn Để giải quyết mâu thuẫn đó phải đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực HS để bồi dưỡng năng lực tự học, có khả năng học tập suốt đời
Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GDĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, giáo dục phổ thông nước ta nói riêng đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ chủ yếu quan tâm đến việc HS học được cái
gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gì qua việc học, PPDH chuyển từ dạy học theo định hướng nội dung, nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy học theo định hướng phát triển năng lực
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
GDĐT: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại;
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học
Trang 15Luận án đủ ở file: Luận án full