Bắt đầu một ngày làm việc mới khác hẳn mọi ngày. Thay vì ngồi viết trên máy vi tính thì bạn hãy thử viết trên một tập giấy với cây bút mực thông thường, như thế bạn sẽ viết một cách tự nhiên mà không lo lắng gì cho vấn đề máy móc. Hãy thử thay đổi vị trí làm việc và đừng viết ngay tại bàn làm việc, hãy đi ra ngoài, hòa mình vào thiên nhiên và thư giãn. 2. Bật những bài nhạc êm ái, trữ tình trong lúc bạn viết và hãy để cho những giai điệu ngọt ngào của âm nhạc đi vào những trang viết của bạn. 3. Hãy tin tưởng những cảm giác mạnh mẽ và bản năng tự nhiên của bản thân mình khi bạn mới bắt đầu tập viết. Học cách tin tưởng vào trực giác của mình hơn là tin vào sự lập luận logic.
Trang 110 mẹo giúp bạn nâng cao sáng tạo
khi viết kịch bản
1 Bắt đầu một ngày làm việc mới khác hẳn mọi ngày Thay vì ngồi viết
trên máy vi tính thì bạn hãy thử viết trên một tập giấy với cây bút mực thông
thường, như thế bạn sẽ viết một cách tự nhiên mà không lo lắng gì cho vấn đề máy
móc Hãy thử thay đổi vị trí làm việc và đừng viết ngay tại bàn làm việc, hãy đi ra
ngoài, hòa mình vào thiên nhiên và thư giãn
2 Bật những bài nhạc êm ái, trữ tình trong lúc bạn viết và hãy để cho
những giai điệu ngọt ngào của âm nhạc đi vào những trang viết của bạn
3 Hãy tin tưởng những cảm giác mạnh mẽ và bản năng tự nhiên của bản
thân mình khi bạn mới bắt đầu tập viết Học cách tin tưởng vào trực giác của mình
hơn là tin vào sự lập luận logic
4 Hãy nghỉ giải lao trong quá trình viết và tản bộ trên con đường mà bạn
yêu thích nhất Hãy dành thời gian quan sát những điều mới mẻ mà trước đây, bạn
chưa bao giờ phát hiện ra, giả vờ như bạn là khách du lịch đến đây ngắm cảnh vậy
5 Mỗi ngày, dành năm đến mười lăm phút để mộng mơ Nên để cho trí
tưởng tượng của bạn bay bổng và để cho đứa trẻ nhí nhảnh, nghịch ngợm trong
con người bạn lộ diện, sau đó bạn sẽ viết với giọng điệu của một đứa trẻ
6 Đọc một bài thơ trong khoảng tối thiếu mười phút trước khi bắt đầu viết
Những vần thơ dành cho trẻ con thực sự rất bổ ích vì chúng có những giai điệu và
vần tự nhiên; điều đó sẽ gắn kết bạn với trí tưởng tượng của bản thân bạn
Trang 27 Hãy thăm quan biển, sông suối hay công viên rồi viết một đoạn ngắn ghi lại cảm xúc và trải nghiệm của bạn Miêu tả màu sắc, âm thanh và hương vị của tự nhiên theo sự cảm nhận bằng tất cả giác quan của bạn
8 Dùng đồng hồ hẹn ít nhất hai mươi phút khi bạn lần đầu tiên tập viết Không được ngưng viết cho đến khi đồng hồ báo hết giờ Việc viết theo kiểu máy móc này sẽ giúp bạn tránh phê bình hay phán xét nhiều
9 Tạo ra một tập san và viết vào đó mỗi ngày Ghi lại những cảm cũng như suy nghĩ của bạn và dĩ nhiên là không quên ghi chú những hoạt động và các mối quan hệ của bạn Điều này sẽ hình thành cho bạn các kỹ năng quan sát
10 Tạo ra một tập san về các giấc mơ và ghi lại các giấc mơ ban ngày cũng như ban đêm của bạn Những giấc mơ sẽ đem lại cho bạn sự phong phú về chất liệu để bạn sáng tác Hãy lắng nghe những giấc mơ của bạn – chính bản thân đã bạn tạo ra chúng!
Để viết được một kịch bản hay
Các loại kịch bản phân cảnh
Từ một kịch bản văn học Đạo diễn phim cụ thể ra thành kịch bản phân cảnh
Có thể có nhiều mức độ chi tiết khác nhau của một kịch bản phân cảnh (ít nhất có thể phân biệt 5 loại ) Ở giai đoạn này đạo diễn phải biến tất cả những gì được nhà biên kịch kể ra, tả hay cảm nghĩ thành cụ thể bằng hình gì và tiếng gì mà sau này người xem sẽ thấy trên màn ảnh
Vài hình thức kịch bản phân cảnh:
- Phân cảnh kiểu trọn màn (Master Cript): Kiểu phân cảnh này chỉ đại
khái chuẩn bị cho cách thể hiện của từng màn ( Scène) Các cảnh chi tiết Toàn, Trung, Cận Đạo diễn sẽ quyết định sau ở trường quay
Trang 3- Phân cảnh đơn giản: Ở kiểu phân cảnh này, các cảnh quay được trình
bày chủ yếu là nội dung cảnh, các chi tiết xử lý kỹ thuật nghề làm phim chưa được trình bày đầy đủ Kiểu phân cảnh như vầy đôi khi chỉ khác kịch bản văn học ở chỗ
là nó có chia ra từng cảnh Thường gặp kiểu viết kịch bản như vầy khi gửi đi duyệt nội dung, hay trình cho các nhà sản xuất đọc để biết nội dung phim là chủ yếu
- Kịch bản phân cảnh bằng hình (Storyboards): Ở kiểu kịch bản phân
cảnh này các cảnh chuẩn bị quay được trình bày bằng cách vẽ hình( thường là những phát họa), có kèm theo một số từ ngữ rất hạn chế Kịch bản phân cảnh bằng hình ảnh này có khi là phần hình kèm theo để minh họa cho kiểu kịch bản phân cảnh kỹ thuật
- Kịch bản phân cảnh truyền thống: Hình thức viết kịch bản phân cảnh
này cũng không hoàn toàn giống nhau trong mọi trường hợp Thường thì các cảnh được phân ra và mô tả, quy định rất chi tiết các xử lý kỹ thuật nghề Trang kịch bản loại này được trình bày dưới hình thức chi nhiều cột, mỗi cột để viết một loại công việc khác nhau của kỹ thuật nghề phim Loại kịch bản phân cảnh này thuận lợi cho những người làm phim chuyên nghiệp, nhưng khó đọc khó hiểu cho người bình thường Hơn nữa nó phiền phức khi đánh máy
- Kịch bản phân cảnh kỹ thuật: Là loại kịch bản phân cảnh chi tiết nhất
các phương cách, dự kiến kỹ thuật cho từng cảnh quay, bao gồm nhiều hình vẽ, sơ
đồ cho nhiều loại công việc khác nhau trong nghề phim
Nói chung, kịch bản phân cảnh viết ra chủ yếu là để làm phim: cụ thể hơn,
là để chuẩn bị cho việc thực hiện phim ở giai đoạn quay lẫn giai đoạn hậu kỳ Sự chia đoạn chủ yếu là ở đơn vị màn, tức là sẽ được tổ chức quay cùng 1 lần cho hết các cảnh cò trong đoạn Nói cách khá, việc phân đoạn phim khi viết kịch bản phân cảnh ko căn cứ vào đoạn theo nội dung của một câu chuyện
Trang 4NHỮNG LỖI LẦM NÊN TRÁNH
Những truyện phim đặc sắc luôn cho chúng ta cảm thấy không có những hạt sạn, những lỗi lầm về nội dung lẫn hình thức
Qua nhận xét của một số tác giả chuyên nghiệp, sau đây là những lỗi lầm thường gặp trong khá nhiều truyện phim
******************************************
Không rõ ràng
Tác giả có thể muốn viết nhiều chuyện về nhân vật : lý lịch cá nhân , tư tưởng , hành động , nhưng không trình bày được rõ ràng
Ví dụ , có câu viết như thế này : Anh A có cảm giác mình bị phản bội Nhưng khán giả sẽ thấy gì để biết được nhân vật có cảm giác ấy?
Hoặc là : X , anh trai của Y Làm sao chúng ta hiểu được như thế ? Không
có gì giải thích , chúng ta có thể lầm tưởng X là chồng , hay là bạn
Tác giả thường quên rằng người đọc không phải là mình , nên đã viết một cách dễ dãi , diễn tả bằng lời lẽ suông , không phải bằng hành động
Nên nhớ rằng trong điện ảnh , tác giả phải suy nghĩ và viết bằng những hình tượng thị giác
******************************************
Trang 5Nội dung mỏng , chẳng có gì
Trường hợp có thể xảy ra: Xem phim xong, khán giả cảm thấy như mình bị lừa phỉnh , đã bõ công theo dõi trên màn ảnh một câu chuyện chẳng có gì
Tác giả Vale đã đưa ra một ví dụ điển hình khi nhắc đến phim Ngờ vực của Hitchcock , đạo diễn nổi tiếng về phim kinh dị
Trong phim này, Joan Fontaine đóng vai vợ và Cary Grant đóng vai chồng Người vợ mỗi lúc cứ bị ám ảnh rằng chồng mình có âm mưu muốn giết mình, nhưng kết cuộc vỡ lẽ ra là không phải vậy
Nhà lý luận Vale đã phê bình phim ấy:
Rất nhiều khán giả thấy không hài lòng sau khi xem phim, bởi vì trong phim không có điều gì thay đổi một khi mâu thuẫn đã được giải quyết Cary Grant
và Joan Fontaine vẫn là đôi vợ chồng hạnh phúc lúc mở đầu và lúc kết phim Cảm giác không vừa lòng nơi khán giả càng tăng thêm, vì mâu thuẫn đã nảy sinh ra từ nguồn gốc tưởng tượng không cụ thể Khán giả có cảm giác bị lôi cuốn vào một phim gây hồi hộp thiếu nền tảng , không có hiệu quả tích cực
Tâm lý chung của phần đông khán giả khi xem phim là muốn được thưởng thức một câu chuyện lý thú Sở dĩ có lúc họ cảm thấy bất mãn , chính là vì có khoảng cách giữa hình thức và nội dung
Hình thức kể chuyện dù có hay, nhưng nếu nội dung quá mỏng, thì khán giả
sẽ không hài lòng (Ở đây , chúng ta không kể lập trường của một số người bị chinh phục bởi xu hướng thời thượng của nước ngoài: Trong phim, quan trọng không phải là nội dung , mà là hình thức thể hiện)
Trang 6******************************************
Đôi khi tác giả đưa chuyện thật ngoài đời vào truyện phim, nhưng người đọc cho là chuyện khó tin, bởi vì thấy không hợp lý trong diễn tiến đường dây câu chuyện chính
Từ thời xa xưa, đã có những cuộc luận bàn về chuyện thật và chuyện như thật trong tác phẩm văn học
Triết gia Hy-lạp Aristote chủ trương: Nên chọn chuyện không có xảy ra mà giống như thật (adunata eikota) hơn là chuyện có thể xảy ra mà khó tin (dunata epithana)
Về sau, nhà văn Pháp Boileau cũng có lời khuyên tương tư: Đừng bao giờ cung cấp chuyện khó tin Đôi khi chuyện thật không phải là chuyện tin được
Những nhận xét trên rất đúng! Trước khi quyết định đưa một việc thật ngoài đời vào truyện phim, bạn hãy cân nhắc kỹ xem việc ấy có thích hợp không,
có thể tin được không?
******************************************
Chúng ta thường thấy trong một số phim những nhân vật, những chi tiết không ăn nhập vào đâu, sau đó lại biến mất
Đó là những thành phần vô ích, chẳng những không đóng góp gì vào truyện phim, mà còn làm mờ nhạt truyện phim
Nữ đạo diễn Việt Linh đã kể lại một câu chuyện thú vị :
Trang 7Nhớ mãi thời đi học, khi trình chiếu bộ phim thực tập trong đó có cảnh bãi dừa nước xanh non giữa bình minh lấp lánh Lúc xem phim thầy bỗng hỏi:
- Tại sao em dựng cảnh đó vô phim?
- Vì nó đẹp, em thích!
- Nếu thích thì bóc ra, cất vô trong rương làm kỷ niệm, còn ở đây nó không cần thiết, phá hỏng cảm xúc bi kịch
Đó là bài học nhớ đời của Việt Linh, và cũng nên là bài học thấm thía cho các bạn trẻ mới làm phim, hoặc bắt đầu viết kịch bản điện ảnh
******************************************
Theo các nhà làm phim chuyên nghiệp, lỗ hổng là sự sai sót, bất hợp lý trong đường dây một truyện phim, do tác giả lười biếng hoặc khinh xuất
Ví dụ về phim Di chúc của bác sĩ Mabuse (đạo diễn Fritz Lang), người
xem thấy trong bản phát hành lần thứ nhất có đoạn diễn thanh tra Lohmann reo mừng khi thấy một nhân vật quan trọng: Ông Kent đây rồi! Nhưng trước đó không có điều gì báo cho khán giả hiểu rằng Lohmann đã quen biết Kent Trong bản phim phát hành lần thứ hai đầy đủ hơn, lỗ hỗng nầy được lấp lại với câu thoại của cô Lily tiết lộ mối quan hệ giữa Kent và Lohmann
Sau khi xem những phim vướng phải lỗ hỗng khán giả có thể thắc mắc với
ít nhiều bất mãn
Họ tự nêu lên những câu hỏi :
- Vậy cô Yến là con của ai ?
Trang 8Kẻ chuyên môn lừa gạt ấy sao không bị trừng phạt ?
Tên Johny đã làm rơi mất cây súng của hắn rồi, tại sao hắn còn dùng súng
đó giết người được ?
Một ví dụ khác về lỗ hỗng trong phim Đã mất hết rồi của Molinaro:
Hai kẻ thông đồng giả dạng khách bình thường đi vào một ngân hàng để dò xét trước khi cướp của Giám đốc ngân hàng đã thấy họ lảng vảng, vậy mà vẫn tiếp một người không chút nghi ngờ, để cho người kia chỉa súng trấn áp Khán giả nghĩ là ông giám đốc ấy quá khờ khạo, hoặc là chuyện xảy ra vô lý
Theo nhà lý luận Herman, muốn tránh được những lỗ hỗng trong truyện phim, tác giả sẽ tùy theo từng trường hợp nên dùng một trong các biện pháp sau đây:
+ Nối liền chặt chẽ đường dây câu chuyện
+ Đưa vào chuyện mọi sự trùng hợp một cách lôgích
+ Tránh những tình trạng trái ngược giữa các sự kiện được lặp lại
+ Khi sử dụng các nhân vật, đưa họ vào chuyện , cũng như đưa họ ra, phải lựa chọn đúng lúc và hợp lý
+ Nên giải thích khéo sự vắng mặt tạm thời cuả nhân vật bằng cách này hoặc cách khác
Bổ sung cho quan niệm trên, đạo diễn Hitchcock lập luận rằng nếu muốn lấp lỗ hỗng trong đường dây truyện phim, thì lại tạo nên lỗ hỗng khác trong kịch tính Bởi vì nếu tác giả muốn giải thích mọi chuyện cho khán giả hiểu, phim sẽ dài dòng , mất đi nhịp điệu khẩn trương
Trang 9Thiết nghĩ, vấn đề nan giải ở đây thuộc về phạm vi khả năng và kinh nghiệm của đạo diễn cùng tác giả truyện phim
Trong điện ảnh, không ai giải thích hết mọi chuyện Thời gian và những sự việc ngoài đời luôn được rút ngắn, đốt giai đoạn trong phim, bằng phương pháp tĩnh lược (ellipse)
Tài năng của các tác giả là làm thế nào không nói hết mà người xem phim vẫn hiểu và hài lòng
******************************************
Lạm dụng kỹ thuật phục hiện
Phục hiện (Flash-back) là phương thức được dùng trong điện ảnh để thuật lại chuyện đã xảy ra trước, hoặc để cho nhân vật nhớ lại những kỷ niệm đã qua
Những đoạn phim phục hiện thường được báo cho khán giả biết bằng những hình ảnh mờ dần, tỏ dần, hoặc hình ảnh chồng nhau rồi rõ dần, hoặc bằng cách thay đổi hẳn màu sắc hình ảnh, và cũng có khi sử dụng những lời đối thoại giải thích của nhân vật
Trong nhiều trường hợp khác, những cảnh phục hiện vẫn được các nhà đạo diễn dùng kỹ thuật hình ảnh và âm thanh bình thường, không cần báo trước đó là thời quá khứ Như thế khán giả sẽ có được cái thú tự tìm hiểu, mặc dù có thể lẫn lộn trong một lúc với thời hiện tại
Hầu như mỗi phim đều ít ra cũng có một vài cảnh phục hiện Qua những phim khác nhau, chúng ta có thể phân biệt nhiều loại phục hiện:
+ Phục hiện khám phá:
Trang 10Nhờ những cảnh phục hiện, khán giả biết được những điều bí mật của một nhân vật còn đang sống hay đã qua đời
Trong phim các nhân chứng kể lại những câu chuyện thuộc về quá khứ của nhân vật ấy, nhờ đó khán giả khám phá dần sự thật
Loại phục hiện khám phá nầy thường được thấy trong những phim của các
đạo diễn nổi tiếng: Công dân Kane của Orson Welles, Bà nam tước đi chân
không của Joseph Mankiewicz, Đàn ông yêu đàn bà của Francois Truffaut, Lola Montès của Max Ophuls
+ Phục hiện đối chất
Đây là một thứ biến dạng của loại phục hiện trên Những lời kể, những hồi
ức của vài ba nhân vật về một chuyện đã xảy ra với những chi tiết lặp lại khác nhau, khiến cho người theo dõi phải so sánh, suy nghĩ để tìm ra sự thật
Ví dụ :
Trong phim Người đã giết Liberty Valance của John Ford, đoạn phục hiện
thứ hai đã tiết lộ sự thật về hành động thanh toán tên tướng cướp, sự thật nầy được giấu kín trong đoạn phục hiện thứ nhất: không phải vị luật sư (James Stewart) đã giết được Liberty Valance, mà là một người đàn ông khác núp trong bóng tối đã
nổ súng cùng một lúc
Ví dụ khác rất độc đáo về phục hiện đối chất :
Trong phim Rashomon của Akira Kurosawa, một vụ cưỡng dâm và án
mạng lần lượt được khai báo từ ba người trong cuộc và một nhân chứng: người vợ
bị cưỡng hiếp, hồn người chồng đã chết, tên cươp gây tội ác và gã tiều phu có mặt
ở hiện trường
Trang 11Mỗi người kể lại những chi tiết khác nhau Tất cả những lời lẽ của họ đều không hoàn toàn đúng với sự thật, bởi vì mỗi người đều muốn giữ uy tín riêng của mình khi kể chuyện Khán giả phải suy nghĩ để tìm ra chân lý
+ Phục hiện giải quyết
Loại phục hiện này thỉnh thoảng được gặp ở phần cuối phim để kết thúc câu chuyện
Ví dụ :
Một tội phạm sắp ra pháp trường, hoặc một tên cướp bị bắn gục sắp tắt thở, thoáng nhớ lại những gì đã đẩy họ tới kết cục bi thảm ấy
+ Phục hiện ký ức
Loại này thường được dùng để giải thích rõ hoàn cảnh, để nhấn mạnh một vài chi tiết, hoặc để ghi lại sự lưu luyến dĩ vãng
Ví dụ :
Trong phim Những quả dâu rừng của Ingmar Bergman, một giáo sư già đi
lang thang trở về quá khứ để tìm lại thời tuổi trẻ của mình
Những cảnh phục hiện được sử dụng một cách dè xẻn, đúng lúc, đều có thể giúp cho phim thêm sinh động
Trái lại, nếu những cảnh phục hiện bị lạm dụng quá mức như trong một số phim thường thấy, đặc biệt trong những phim dài nhiều tập, thì đó là nhược điểm
Những cảnh cũ được lặp lại nhiều lần không thay đổi sẽ gây ra sự nhàm chán cho khán giả, đồng thời còn làm hại cho nhịp điệu tiến triển của bộ phim