Biện pháp huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục ở các xã huyện đoan hùng phú thọ

Lý do chọn đề tàiMỞ ĐẦU Xã hội hoá giáo dục là một chủ trương lớn, có tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước, tạo động lực và huy động mọi nguồn lực để phát triển một nềngiáo dục tiên tiến,

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN w w w l r c tnu e du v n

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH NGUYỄN VĂN HỘ

THÁI NGUYÊN - 2015

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN i w w w l r c tnu e du v n

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận vănnày là trung thực chưa hề được sử dụng và công bố ở bất kỳ một công trìnhnào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn luận văn đều được chỉ rõnguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2015

Tác giả

Trần Tuấn Anh

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian làm việc nghiêm túc và đầy trách nhiệm, dưới sựhướng dẫn khoa học của GS - TSKH Nguyễn Văn Hộ, đến nay luận văn đã hoànthành Nhân dịp này cho phép tác giả xin trân trọng bày tỏ lòng cảm chânthành đến các giảng viên Trường Đại học sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên

đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và làmluận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn Khoa Sau đại học, Khoa Giáo dụcTrường Đại học sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên; Sở GD&ĐT Phú Thọ;Phòng GD&ĐT Đoan Hùng; các đồng chí cán bộ quản lý và các thầy giáo, côgiáo các trường Mầm non, Tiểu học, THCS, THPT và TTGDTX- HN; các xã, thịtrấn; các lực lượng xã hội huyện Đoan Hùng đã tạo điều kiện, giúp đỡ tác giảtrong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Hy vọng rằng với những kết quả đã đạt được, khi áp dụng vào thực tiễncông tác sẽ góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng huy động các nguồn lực xãhội tham gia phát triển giáo dục ở các xã huyện Đoan Hùng - Phú Thọ

Luận văn không thể tránh khỏi thiếu sót; kính mong được sự chỉ dẫncủa các thầy giáo, cô giáo và sự đóng góp ý kiến của đồng chí, đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2015

Tác giả

Trần Tuấn Anh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN iii ht t p : / /

w w w l r c tnu e du v n MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN .ii

MỤC LỤC .iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu

2 3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

2 4 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

2 5 Giải thuyết khoa học

2 6 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

7 Phương pháp nghiên cứu

3 8 Cấu trúc luận văn

3 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC XÃ HỘI THAM GIA PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC 4

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

4 1.1.1 Quá trình xuất hiện tư tưởng huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục

1.1.2 Huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục là

4

một tư tưởng chiến lược để phát triển giáo dục ở Việt Nam 7

1.1.3 Tư tưởng xã hội hoá của các nhà khoa học giáo dục 9

1.2 Lý luận về xã hội hoá công tác giáo dục 10

1.2.1 Một số khái niệm liên quan 10

1.2.2 Vai trò của xã hội hoá giáo dục trong sự nghiệp đào tạo con người 16

1.2.3 Mục tiêu, nội dung, hình thức thực hiện xã hội hoá giáo dục 18

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN iv w w w l r c tnu e du v n

1.2.4 Đặc trưng xã hội hoá giáo dục ở huyện miền núi 21

1.3 Chức năng của UBND các xã trong việc triển khai thực hiện xã hội hoá giáo dục 21

1.3.1 Định hướng và chỉ đạo các trường thực hiện xã hội hoá giáo dục 21 1.3.2 Khai thác, huy động nguồn lực phục vụ phát triển giáo dục 22

1.3.3 Kiểm tra, giám sát thực hiện xã hội hoá giáo dục của các trường trên địa bàn 24

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC XÃ HỘI THAM GIA PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC Ở CÁC XÃ HUYỆN ĐOAN HÙNG - PHÚ THỌ 26

2.1 Tình hình giáo dục huyện Đoan Hùng 26

2.1.1 Tình hình chung 26

2.1.2 Về mạng lưới và quy mô trường lớp 27

2.1.3 Tình hình đội ngũ 27

2.1.4 Chất lượng giáo dục 29

2.2 Thực trạng công tác huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục ở các xã huyện Đoan Hùng - Phú Thọ 36

2.2.1 Nhận thức về XHHGD trong cán bộ, quần chúng nhân dân 36

2.2.2 Thực trạng công tác chỉ đạo triển khai xã hội hoá giáo dục của UBND các xã 43

2.3 Đánh giá chung 50

2.3.1 Ưu điểm, nguyên nhân 50

2.3.2 Thiếu sót, bất cập, nguyên nhân 52

Chương 3: ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC XÃ HỘI THAM GIA PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC Ở CÁC XÃ HUYỆN ĐOAN HÙNG - PHÚ THỌ 55

3.1 Yêu cầu của việc đề xuất biện pháp 55

3.2 Các biện pháp cụ thể 58

3.2.1 Cấp ủy và UBND các xã cần có sự quan tâm tới việc tuyên

truyền cho quần chúng chủ trương huy động các nguồn lực của địa

phương tham gia phát triển giáo dục

3.2.2 Cấp ủy và UBND các xã chủ động phối hợp với các trường trong 58 việc nâng cao nhận thức và kinh nghiệm thực tiễn cho đội ngũ cán bộ quản lý 62

3.2.3 Cấp ủy và UBND các xã tiến hành việc chỉ đạo, giám sát và kiểm tra các nhà trường thực hiện xã hội hoá giáo dục 66

3.2.4 Cấp ủy và UBND các xã giúp nhà trường thiết lập mối quan hệ với các ban, ngành, đoàn thể và các tổ chức xã hội 68

3.2.5 Cấp ủy và UBND các xã tạo dựng sự phối hợp giữa các tổ chức, đoàn thể, quần chúng trong việc huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục 73

3.2.6 Cấp ủy và UBND các xã cần khai thác, huy động, điều phối nguồn lực xã hội góp phần phát triển giáo dục 75

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 82

3.4 Khảo nghiệm các biện pháp đề xuất 84

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87

1 Kết luận 87

2 Khuyến nghị 88

2.1 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo 88

2.2 Đối với Huyện uỷ, UBND huyện 88

2.3 Đối với phòng Giáo dục và Đào tạo và các trường trên địa bàn huyện 89 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN iv ht t p : / /

GĐ - NT- XH : Gia đình- Nhà trường - Xã hội

GD-ĐT : Giáo dục - Đào tạo GDMN

: Giáo dục mầm non GDTHCS : Giáo

dục trung học cơ sở GV : Giáo

PTDTNT : Phổ thông dân tộc nội trú

SDD : Suy dinh dưỡng

XHHGD : Xã hội hóa giáo dục

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN vi w w w l r c tnu e du v n

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Đội ngũ GV huyện Đoan Hùng từ năm 2010 đến năm 2014 28Bảng 2.2: Quy mô Giáo dục huyện Đoan Hùng từ năm học 2010-2011

đến năm học 2014-2015 35Bảng 2.3: Nhận thức về tầm quan trọng của công tác XHHGD 37Bảng 2.4: Quan niệm của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân về

XHHGD 38Bảng 2.5: Nhận Thức về mục tiêu và yêu cầu chính của XHHGD 38Bảng 2.6: Nhận thức về tầm quan trọng của nội dung XHHGD 39Bảng 2.7: Nhận thức về vai trò của các lực lượng quan trọng trong công

tác XHHGD 39Bảng 2.8: Kinh phí đầu tư cho giáo dục từ năm học 2010 - 2011 đến năm

học 2014 - 2015 49Bảng 2.9: Nguyên nhân, thiếu sót, bất cập 53

Bảng 3.1: Kết quả điểm trung bình cộng ở các nhóm khảo nghiệm 85

1 Lý do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

Xã hội hoá giáo dục là một chủ trương lớn, có tầm chiến lược của Đảng

và Nhà nước, tạo động lực và huy động mọi nguồn lực để phát triển một nềngiáo dục tiên tiến, chất lượng ngày càng cao trên cơ sở có sự tham gia củatoàn xã hội Là một trong những phương thức thực hiện để mọi người dânđều có cơ hội được học tập Nghị quyết Trung ương 4 (khoá VII), Nghị quyếtTrung ương

2 (khoá VIII), Kết luận hội nghị Trung ương 6 (khoá IX), Nghị quyết Trung ương

(khoá X) đã khẳng định: "Đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục, coi giáo dục là sự nghiệp của toàn dân là một giải pháp quan trọng để tiếp tục phát triển giáo dục" Chủ trương xã hội hoá giáo dục là xuất phát từ quan điểm coi giáo dục

là sự nghiệp của Đảng, của Nhà nước và của nhân dân

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệphoá, hiện đại hoá, đòi hỏi Giáo dục - Đào tạo phải đào tạo một nguồn nhânlực rất lớn có chất lượng cao Vì vậy, phải phát triển mạnh mẽ quy mô giáodục đào tạo, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân Trongđiều kiện đó, Nhà nước chưa đủ sức và không thể bao cấp toàn bộ sự nghiệpphát triển giáo dục thì xã hội hoá giáo dục là một trong những phươngthức cơ bản để phát triển giáo dục

Cùng với việc tăng cường đầu tư cho giáo dục từ nguồn ngân sách Nhànước, cần làm tốt công tác huy động mọi nguồn lực xã hội tham gia phát triểngiáo dục nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện và vững chắc đối với

sự nghiệp giáo dục, thể hiện quan điểm của Đảng "Coi Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu".

Bên cạnh những thành tích đã đạt được, Giáo dục - Đào tạo Đoan Hùngvẫn còn gặp nhiều khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ trong tình hình mới, cơ

sở vật chất trang thiết bị còn thiếu, đội ngũ giáo viên thiếu, chưa đảm bảo cơ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 2 w w w l r c tnu e du v n

cấu giữa các môn, đời sống giáo viên còn gặp khó khăn Ở một số địa phương,cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể, cha mẹ chưa nhận thức đầy đủ về vịtrí tầm

quan trọng của giáo dục Nhận thức trong một số cán bộ nhân dân về côngtác xã hội hoá giáo dục còn phiến diện không đầy đủ, nên chưa huy độngđược các nguồn lực, các LLXH tham gia phối hợp trong công tác giáo dục.

Để góp phần tiếp tục phát triển giáo dục, việc tìm ra: "Biện pháp huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục ở các xã huyện Đoan Hùng - Phú Thọ" là một việc rất quan trọng và cần thiết.

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất biện pháp huy động các nguồn lực xã hội tham gia pháttriển giáo dục ở các xã trên địa bàn huyện Đoan Hùng - Phú Thọ

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Vấn đề xã hội hoá giáo dục cấp xã

- Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp huy động các nguồn lực xã hội thamgia phát triển giáo dục ở các xã huyện Đoan Hùng - Phú Thọ

4 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu biện pháp huy động các nguồn lực xã hội tham gia pháttriển giáo dục ở các xã huyện Đoan Hùng - Phú Thọ

- Số liệu điều tra từ năm 2010 đến năm 2014

- Khách thể điều tra: Cán bộ phòng Giáo dục, hiệu trưởng các trườngtrong huyện, cán bộ các ngành các giới, các LLXH trong huyện, cha mẹ họcsinh,

5 Giải thuyết khoa học

Nếu các xã áp dụng biện pháp huy động các nguồn lực xã hội tham giaphát triển giáo dục phù hợp với:

- Chức năng của các xã

- Hoàn cảnh và điều kiện của từng địa phương

Thì sẽ nâng cao chất lượng công tác xã hội hoá, góp phần phát triển giáo

huyện

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận có liên quan đến xã hội hoá giáo dục,những vấn đề quản lý giáo dục, những Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước

về vấn đề xã hội hoá giáo dục

- Khảo sát, phân tích thực trạng xã hội hoá giáo dục và công tác chỉ đạotriển khai xã hội hoá giáo dục ở huyện Đoan Hùng - Phú Thọ, những thuận lợi,khó khăn, tìm ra những nguyên nhân chủ quan, khách quan.

- Đề xuất và khảo nghiệm các biện pháp huy động các nguồn lực xã hộitham gia phát triển giáo dục ở các xã huyện Đoan Hùng - Phú Thọ trong giaiđoạn hiện nay

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Tổng hợp chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước về xã hội hoágiáo dục

- Phân tích những vấn đề lý luận, các công trình nghiên cứu liên quanđến xã hội hoá giáo dục

- Hệ thống hoá, khái quát hoá các khái niệm, xác định bản chấtcủa những vấn đề nghiên cứu

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục

7.3 Phương pháp bổ trợ

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Sử dụng thống kê toán học xử lý kết quả khảo sát, điều tra

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn chính đượcchia làm 3 chương:

- Chương 1 Cơ sở lý luận của việc huy động các nguồn lực tham gia

phát triển giáo dục

- Chương 2 Thực trạng triển khai công tác huy động các nguồn lực xã

hội tham gia phát triển giáo dục ở các xã huyện Đoan Hùng - Phú Thọ

- Chương 3 Đề xuất biện pháp huy động các nguồn lực xã hội tham gia

phát triển giáo dục ở các xã huyện Đoan Hùng - Phú Thọ.

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC XÃ HỘI THAM GIA

PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Quá trình xuất hiện tư tưởng huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, nó nảy sinh, phát triển vàtồn tại cùng với xã hội loài người Giáo dục phát triển bởi sự chi phối củachính nền kinh tế - xã hội và ngược lại Bằng việc thực hiện những chức năngcủa mình giáo dục có vai trò to lớn trong việc tái sản xuất sức lao động, đónggóp thúc đẩy phát triển xã hội Chính do tác động đến nhân cách toàn vẹn củacon người nên giáo dục có khả năng tác động đến các lĩnh vực của đời sống xãhội, đến các quá trình xã hội, mà con người là chủ thể Những tác động củagiáo dục đối với các quá trình xã hội, xét về mặt xã hội học thì mỗi chế độ xãhội, tồn tại một nền giáo dục tương ứng, xã hội nào thì giáo dục ấy, không cónền giáo dục đứng ngoài xã hội Giáo dục là con đường ngắn nhất dành chomọi người hoàn thiện nhân cách, khả năng, năng lực của bản thân, để hoànhập cộng đồng Đối với xã hội, giáo dục đã trở thành động lực của sự pháttriển kinh tế xã hội Do vậy giáo dục phải đi trước một bước, đón đầu nhữngứng dụng khoa học kỹ thuật góp phần thúc đẩy nền KT- XH khi nền kinh tế - xãhội phát triển thì tiếp tục đầu tư cho sự phát triển giáo dục Quá trình này làmnảy sinh mâu thuẫn đó là: Đòi hỏi sự đầu tư cho giáo dục và sức đầu tư củaNhà nước cho giáo dục, mà đòi hỏi bao giờ cũng lớn hơn mức đầu tư, bởivậy việc thực hiện công tác xã hội hoá giáo dục là một việc làm hợp quy luật,việc làm tất nhiên phải có và nó phải tồn tại cùng với sự tồn tại và phát triểncủa giáo dục

Dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo Dùtrong bất cứ hoàn cảnh nào các bậc cha mẹ cũng mong muốn cho con cáimình được học hành nên người Truyền thống hiếu học ấy thể hiện ở chỗnhân dân ta

rất coi trọng việc học, quý mến thầy giáo và quan tâm đến công tác giáo dụcthế hệ trẻ Dưới thời phong kiến và Pháp thuộc, tuy Nhà nước chỉ mở trườngdạy học dành cho con em các quan lại, các nhà chức trách và con cái nhàgiàu nhưng đại bộ phận nhân dân lao động cũng đã tự lo liệu để cho con emmình được đi học bằng cách gửi con cho các thầy đồ dạy hoặc do dân tự mởlớp mời thầy về dạy.

Việc nhân dân tự chăm lo cho con em mình được học hành bằng cách

kẻ ít người nhiều, kẻ góp công, người góp của bồi dưỡng thầy giáo; cũng nhưviệc động viên, cổ vũ, tôn vinh người học thành đạt vốn là việc làm của nhândân ta đã có từ thời xa xưa Sự chăm lo vật chất và động viên tinh thần chongười dạy và người học ấy đã nói lên sự quan tâm của xã hội đối với công tácgiáo dục; hay nói một cách khác, xã hội hóa giáo dục ở nước ta đã xuất phát

từ truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo này

Trải qua nhiều thời kỳ, nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, xã hội hóagiáo dục ở nước ta đã có những bước phát triển mới Từ khi Đảng Cộngsản Việt Nam ra đời, lãnh đạo cách mạng Tháng 8 thành công, quan điểm giáodục của Đảng và Bác Hồ đã được khởi xướng và dấy lên nhiều phong trào học

tập rầm rộ Khẩu hiệu “Diệt giặc dốt” và sắc lệnh thành lập Nha Bình dân học

vụ của Chính phủ đã mở đầu cho nền giáo dục của dân, do dân và vì dân.Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, giáo dục là một bộ phận của cáchmạng, do đó giáo dục cũng là sự nghiệp của quần chúng Đáp ứng lời kêugọi diệt giặc dốt của Bác Hồ và Chính phủ, phong trào học tập được nhân dânhưởng ứng sôi nổi, phong trào lan ra rộng khắp từ thành thị đến nông thôn,đâu đâu cũng có người đi học, đâu đâu cũng có các lớp xóa nạn mù chữ Tưtưởng giáo dục của Hồ Chủ Tịch có tính thuyết phục cao và đem lại hiệu quả

to lớn Hình thức tổ chức dạy- học được thực hiện theo khẩu hiệu hành động

“ Người biết chữ dạy người chưa biết, chồng dạy vợ, cha dạy con” Ai biết chữ

đều có thể tham gia dạy bình dân học vụ Quan điểm giáo dục của Đảng vàBác Hồ đã thực sự đi

vào lòng dân và đã khơi dậy được truyền thống hiếu học của dân tộc, tạo nên

một sức mạnh tổng hợp vượt qua mọi khó khăn thử thách để “Ai cũng được học hành” Từ đấy Đảng và nhân dân ta đã ý thức sâu sắc lời dạy của Bác Hồ: “Vì lợi ích mười năm phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm phải trồng người” Tuy ở trong hoàn cảnh đất nước với nhiều khó khăn, thử thách, Đảng

và nhân dân ta đang phải cùng một lúc đương đầu với nhiều thứ giặc: giặc đói,giặc dốt, giặc ngoại xâm nhưng nền giáo dục Việt Nam do Bác Hồ khởi xướng

đã phát triển một bước khá dài và mạnh mẽ, huy động được sự đóng góp

to lớn của toàn xã hội

Sau cuộc kháng chiến chống Mỹ thắng lợi (1975), Đảng và Chính phủ đã

có nhiều nỗ lực đầu tư phát triển giáo dục nhưng do cơ chế tập trung, quanliêu bao cấp, tổ chức thực hiện còn máy móc nên chưa phát huy hết tiềmnăng sẵn có để phát triển mạnh Chúng ta thay vì thực hiện sự quản lý giáodục của Nhà nước, đã hành chính hóa giáo dục, Nhà nước hóa giáo dục, làmcho giáo dục mất khả năng chủ động và thiếu tính sáng tạo Nhận thức đượctình hình này, Đảng và Chính phủ đã thực hiện nhiều đợt cải cách giáo dụcnhưng vẫn còn mang tính chắp vá, chất lượng chưa đáp ứng được nhu cầu KT

- XH, nhất là trong thời điểm này, khi nhân loại đang bước sang thời kỳ “Làn sóng thứ ba”, vào thời đại văn minh hậu công nghiệp, khoa học và kỹ thuật

phát triển mạnh mẽ, xu hướng hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa, đa phươnghóa là quy luật tất yếu để phát triển đất nước

Ngày 9/12/1981 Bộ Giáo dục - Đào tạo ban hành Điều lệ tổ chức và hoạtđộng của Hội đồng giáo dục các cấp chính quyền ở địa phương nhưng mãiđến Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI (1986), với đường lối đổi mớicủa Đảng, đất nước ta bắt đầu chuyển mình để bước sang một thời kỳ mới,thời kỳ đổi mới tư duy trên các lĩnh vực mà trước tiên là lĩnh vực kinh tếhàng hóa - kinh tế thị trường với xu thế mở cửa Hoàn cảnh khách quan và

chủ quan đã đặt ra nhiều thời cơ và thách thức mới đòi hỏi nền giáo dụcViệt Nam phải phát

triển với tốc độ cao, đạt tới trình độ phù hợp, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh

tế xã hội Quan điểm đa dạng hóa, đa phương hóa trong giáo dục vốn có đượctiếp tục khơi dậy và nâng cao lên một tầm mới

Văn kiện Hội nghị lần thứ hai của BCH TW khóa VIII đã chính thức đề

cập đến nội dung của công tác xã hội hóa giáo dục: “Nhà nước cần đầu tư nhiều hơn cho giáo dục nhưng vấn đề rất quan trọng là phải quán triệt sâu sắc

và tiến hành tốt các nguồn đầu tư, mở rộng phong trào xây dựng, phát triển giáo dục trong nhân dân, coi giáo dục là sự nghiệp của toàn xã hội… Phải coi đầu tư cho giáo dục là một trong những hướng chính của đầu tư phát triển… Phải coi đầu tư cho phát triển là một trong những hướng chính, tạo điều kiện cho giáo dục đi trước và phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội Huy động toàn xã hội làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục quốc dân dưới sự quản lý của của Nhà nước.” [31, tr 61].

Không riêng ở Việt Nam mà nhiều nước khác trên thế giới như ở NhậtBản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ, Inđônêxia, các nước Châu á Thái BìnhDương cũng đều rất quan tâm đến việc xây dựng và củng cố các tổ chức phục

vụ trực tiếp cho giáo dục, vì chất lượng đào tạo thế hệ trẻ Trung Quốc đã xác

định “Cần phải đưa giáo dục lên vị trí ưu tiên cho sự phát triển” Ấn Độ cũng

huy động xã hội tham gia công tác giáo dục gắn liền với phát triển nông thôn,huy động cộng đồng phát triển giáo dục phi chính quy

Như vậy, xã hội hóa giáo dục là một hệ thống định hướng hoạt độngcủa mọi người, mọi LLXH nhằm trả lại bản chất xã hội cho giáo dục, trả lạinhiệm vụ xã hội cho chính giáo dục, nhằm xây dựng một xã hội học tập

1.1.2 Huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục là một tư tưởng chiến lược để phát triển giáo dục ở Việt Nam

Với quan điểm lấy con người làm "Trung tâm của sự phát triển", giáo dục và đào tạo là "Quốc sách hàng đầu", huy động toàn xã hội làm giáo dục,

động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục quốc dândưới

sự quản lý của nhà nước, chủ trương này là hoàn toàn đúng đắn, là thực hiện

Nghị quyết của Đảng về công tác giáo dục."Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng" quá trình giáo dục thế hệ trẻ trở thành người lao động có tri thức, có

năng lực đáp ứng sự phát triển của nền kinh tế - xã hội không chỉ làtrách nhiệm của ngành giáo dục, mà là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân,phải có sự tham gia tích cực phối hợp chặt chẽ của toàn xã hội Sự tham giaphối hợp ấy phải được tiến hành có tổ chức, khoa học, liên tục mới mang lạihiệu quả

Xác định vị trí, vai trò, tầm quan trọng, sự cần thiết thực hiện việc huyđộng các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục, nhiều Nghị quyết, Vănkiện của Đảng đã chỉ đạo thực hiện:

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt nam lần thứ VII

có ghi: "Khoa học và giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc là động lực đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới"…" Đẩy mạnh hơn nữa sự nghiệp giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, coi đó là quốc sách hàng đầu, để phát huy nhân tố con người, động lực trực tiếp của sự phát triển đổi mới nhanh cơ chế quản lý giáo dục- đào tạo, khoa học và công nghệ phù hợp với nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, gắn chặt sự phát triển các lĩnh vực này với sản xuất và mục tiêu kinh tế - xã hội Một mặt Nhà nước đầu tư, mặt khác có chính sách để toàn dân, các thành phần kinh tế cùng làm và đóng góp vào sự nghiệp này"[30, tr 79, 121].

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, xã hội hóa được Đảng ta xác định

là cơ sở để hoạch định hệ thống chính sách xã hội: "Các vấn đề chính sách xã hội đều giải quyết theo tinh thần xã hội hóa Nhà nước giữ vai trò nòng cốt, đồng thời động viên mỗi người dân, các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, các

cá nhân và các tổ chức nước ngoài cùng tham gia giải quyết những vấn đề xã

hội" Trên tinh thần ấy, văn kiện Đại hội VIII về GD&ĐT đã nêu: "Cụ thể hóa chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về xã hội hóa sự nghiệp Giáo

dục và Đào tạo, trước hết là vấn đề đầu tư phát triển và bảo đảm kinh phí hoạt động Ngoài việc ngân sách dành một tỷ lệ thích đáng cho sự phát triển Giáo dục và Đào tạo, cần thu hút thêm các nguồn đầu tư từ các cộng đồng, các thành phần kinh tế, các giới kinh doanh trong và ngoài nước, đi đôi với việc

sử dụng có hiệu quả nguồn đầu tư cho Giáo dục - Đào tạo Những doanh nghiệp sử dụng người lao động được đào tạo có nghĩa vụ đóng góp vào ngân sách GD&ĐT Đổi mới chế độ học phí phù hợp với sự phân tầng thu nhập trong

xã hội, loại bỏ những đóng góp không hợp lý nhằm đảm bảo tốt hơn kinh phí giáo dục, đồng thời cải thiện điều kiện học tập cho học sinh nghèo" [31, tr 88].

Đại hội Đảng lần thứ IX, Đảng ta tiếp tục khẳng định "Nhà nước dành tỷ

lệ thích đáng, kết hợp đẩy mạnh xã hội hóa phát triển GD&ĐT Huy động và

sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực cho GD&ĐT Đẩy mạnh hợp tác quốc tế về phát triển Giáo dục - Đào tạo" Cũng tại Đại hội IX, xã hội hóa được coi là một

trong ba phương hướng để đẩy mạnh sự phát triển GD&ĐT đi vào thế kỷ XXI:

"Tiếp tục nâng cao chất lượng toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy

và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa" [33]

Hệ thống quan điểm của Đảng và các chính sách của Nhà nước ta về xãhội hóa giáo dục thực chất là khẳng định tư tưởng chiến lược của Đảng trongquá trình phát triển GD&ĐT Quá trình đó đã chứng minh rằng, xã hội hóa giáodục không phải là giải pháp tình thế khi nền kinh tế đất nước còn khókhăn, điều kiện đầu tư cho giáo dục còn hạn hẹp, mà là một chủ trương chiếnlược lâu dài, xuyên suốt toàn bộ quá trình phát triển giáo dục, ngay cả đến khinước ta phát triển thành một nước công nghiệp, có thu nhập quốc dân caogấp nhiều lần so với hiện nay

1.1.3 Tư tưởng xã hội hoá của các nhà khoa học giáo dục

Bên cạnh các Văn kiện, Nghị định, Thông tư, Nghị quyết của Đảng và

của Nhà nước, các nhà khoa học, các nhà quản lý giáo dục đã bàn luận nhiềuvề

công tác XHHGD Tác giả Phạm Minh Hạc trong cuốn " Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI" đã khẳng định: "Sự nghiệp giáo dục không phải chỉ là của Nhà nước mà là của toàn xã hội, mọi người cùng làm giáo dục, Nhà nước và xã hội, Trung ương và địa phương cùng làm giáo dục" [10, tr 29; 71].

Trên thế giới tuy tên gọi khác nhau, hình thức tổ chức thực hiện khácnhau, nhưng việc đưa giáo dục đến với mọi người và mọi người trong xã hội,mọi tổ chức trong cộng đồng đều phải tham gia xây dựng phát triển giáo dục.Như ta đã thấy các nước phát triển thì trách nhiệm của mọi người, của cộngđồng đến giáo dục tốt hơn Các nhà khoa học đã khẳng định bản chất củacông tác giáo dục: Giáo dục chỉ tồn tại và phát triển dược khi toàn xã hội cùngtham gia và được hưởng giáo dục Xã hội hoá công tác giáo dục là một việclàm tất yếu của quá trình giáo dục bởi vậy để việc tổ chức thực hiện XHHGDsao cho hiệu quả cao nhất là tuỳ thuộc vào nhận thức của mỗi chúng ta

1.2 Lý luận về xã hội hoá công tác giáo dục

1.2.1 Một số khái niệm liên quan

- Xã hội hoá, xã hội hoá giáo dục, huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục

- Xã hội hóa

Xã hội hóa là quá trình hội nhập của một cá nhân vào xã hội hay mộttrong các nhóm của xã hội thông qua quá trình học các chuẩn mực và các giátrị xã hội Đó cũng là quá trình tiếp thu và phê phán các giá trị chuẩn mực

và khuôn mẫu hành động mà trong đó mỗi thành viên xã hội tiếp nhận và duytrì được năng lực hành động xã hội

Khái niệm trên đây đã nêu lên nội dung cơ bản thuộc phạm trù xã hộihóa Từ đó ta có thể rút

ra:

Xã hội hóa là quá trình học tập suốt đời của cá nhân Trong đó, cá nhân

với tư cách là chủ thể hành động không chỉ tiếp thu mà còn làm phongphú thêm các quan hệ xã hội, các giá trị vật chất và tinh thần dưới hìnhthức cá

nhân Yếu tố xã hội là quan trọng nhất nhưng không phải là cơ sở duy nhất đểtạo nên cái độc đáo có một không hai trong nhân cách, có thể có mâu thuẫnnảy sinh một cách tự phát hay được tạo ra một cách có ý thức thông quanhững yêu cầu khách quan Do đó, cá nhân chỉ phát triển khi có sự địnhhướng cả về nhận thức lẫn hành động của xã hội và giáo dục.

Xã hội hóa có mục tiêu chủ yếu là: huy động sức mạnh của toàn xã hội,tạo ra nhiều nguồn lực đa dạng thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ các lĩnhvực văn hóa, giáo dục, y tế, thể thao, làm cho các lĩnh vực này thực sự gắn bóvới dân, do dân và vì dân để nâng cao chất lượng cuộc sống

Nhưng trong thực tế, không ít người còn có nhận thức chưa đầy đủ

về bản chất và nội dung xã hội hóa Có người cho rằng xã hội hóa có nội dungchủ yếu là huy động tiền của trong nhân dân, giảm bớt gánh nặng cho ngânsách Nhà nước Quan điểm phiến diện, lệch lạc này cùng với sự buông lỏngtrong quản lý đã làm nảy sinh nhiều hiện tượng tiêu cực làm cho người dânhiểu là xã hội hóa đồng nhất với việc thu tiền, làm giảm đi sự tâm huyếtvới giáo dục trong việc thực hiện công tác xã hội hóa Lại có người cho rằng

xã hội hóa có nghĩa là: Nhà nước và nhân dân cùng làm Hiểu như vậy là vôtình hạ thấp vai trò quản lý của Nhà nước, dẫn tới việc chưa thấy được vai tròchủ đạo và thống nhất trong quản lý của Nhà nước Hoặc một số ý kiến chưathấy hết tầm quan trọng của sự phối hợp liên thông, liên ngành dẫn tới tưtưởng cục bộ, hay địa phương chủ nghĩa trong giáo dục

Năm 1997, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90, khẳng định nội dungcốt lõi của xã hội hóa bao gồm:

Tuyên truyền, vận động sự tham gia đóng góp rộng rãi của nhân dân vàcủa toàn xã hội

Xây dựng cộng đồng trách nhiệm giữa các tổ chức Đảng, Nhà nước, cácđoàn thể quần chúng, các đơn vị kinh tế, cơ sở doanh nghiệp

Đa dạng hóa các hình thức hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội,

tạo điều kiện cho các tầng lớp nhân dân được bình đẳng và chủ động thamgia các hoạt động xã hội.

Đa dạng hóa các nguồn đầu tư về nhân lực và vật lực đang tiềm tàngtrong nhân dân.

Thực chất nội dung xã hội hóa là quá trình vận động quần chúngnâng cao tính tích cực và tự giác, phát huy sức mạnh của quần chúng vì sựnghiệp giáo dục Đây cũng là quá trình đổi mới sự lãnh đạo của Đảng và cơchế quản lý của Nhà nước để đa dạng hóa các hình thức hoạt động giáo dục

Đảng ta trong suốt quá trình lãnh đạo sự nghiệp đấu tranh cách mạngnói chung và giáo dục nói riêng đã luôn luôn coi trọng việc huy động toàn xãhội tham gia giáo dục Đến đại hội Đảng lần thứ VIII (6/1996) vấn đề xã hộihóa giáo dục đã trở thành một quan điểm để hoạch định hệ thống các chínhsách xã hội, Nhà nước giữ vai trò nòng cốt

Như vậy, kể từ khi đất nước đổi mới đến nay, thuật ngữ "Xã hội hóa"

được dùng chính thức trong các văn kiện của Đảng Khái niện xã hội hóa đãhàm chứa một tư tưởng chiến lược, một quan điểm chỉ đạo của Đảng đối với

sự phát triển của đất nước ở một giai đoạn mới trong nền kinh tế hàng hóatheo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

- Xã hội hóa giáo dục

Giáo dục là một nhân tố quan trọng đảm bảo cho sự tồn tại và pháttriển của xã hội loài người Điều này chứng tỏ không thể tách giáo dục ra khỏiđời sống xã hội Giáo dục chính là một phương tiện để xã hội đổi mới và pháttriển

Xã hội hóa giáo dục là quá trình giáo dục gia nhập và hòa nhập vào cộngđồng; đồng thời xã hội tiếp nhận giáo dục như là một công việc chung mà mọi

cá nhân, đoàn thể, tổ chức, bộ máy đều có trách nhiệm tham gia

Xã hội hóa giáo dục có tác dụng tích cực đến quá trình xã hội hóa con

người, xã hội hóa cá nhân Thực hiện xã hội hóa giáo dục là duy trì mối liên hệ

phổ biến có tính quy luật giữa cộng đồng và xã hội, làm cho giáo dục phát

triển phù hợp với sự vận động của xã hội Nội dung quy luật này là ởchỗ: Mọi người phải làm giáo dục để giáo dục cho mọi người Nghĩa là xã hộihóa giáo

dục có hai phương diện: Mọi người có trách nhiệm, nghĩa vụ chăm lo pháttriển giáo dục và giáo dục là nhằm mục đích phục vụ cho mọi người, tạođiều kiện để mọi người ở mọi độ tuổi, ở mọi vùng được học tập, học thườngxuyên, học suốt đời nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.

Hai phương diện trên đã nêu rõ hai yêu cầu cơ bản thuộc về bảnchất giáo dục là: xã hội hóa trách nhiệm, nghĩa vụ của mọi người đối vớigiáo dục và xã hội hóa về quyền lợi giáo dục nghĩa là mọi người có quyềnđược thụ hưởng mọi thành quả của giáo dục

Hai yêu cầu này có quan hệ chặt chẽ và có sự tác động lẫn nhau, trong

đó xã hội hóa quyền lợi giáo dục là mục tiêu, cốt lõi của xã hội hóa giáo dục,làm sao mọi người đều được học tập

Trong hoạt động thực tiễn, cần phân biệt rõ tính chất xã hội của giáodục và xã hội hóa giáo dục Nếu không có định hướng rõ ràng thì bản thânhoạt động giáo dục vẫn có tính chất xã hội một cách tự phát nhưng không thểđạt tới trình độ xã hội hóa đích thực theo ý nghĩa xã hội và nhân văn của nó

Cần có sự phân biệt, không thể đồng nhất xã hội hóa giáo dục với tínhchất xã hội của giáo dục Nếu cho rằng xã hội hóa giáo dục để dẫn đến giớihạn là chỉ nói đến tính chất xã hội của giáo dục là không đúng Xã hội hóa giáodục là cách nói vắn tắt, ngắn gọn của xã hội hóa công tác giáo dục Cần xácđịnh rõ rằng: Nội hàm xã hội hóa giáo dục nói ở đây thuộc phạm trù phươngthức, phương châm, cách làm giáo dục, thuộc phương thức tổ chức và quản

lý giáo dục đúng với bản chất và nội dung xã hội hóa đã nêu trên

Là cuộc vận động lớn trong xã hội với sự tham gia đóng góp của các tổchức, cá nhân và toàn xã hội Tập thể, các tổ chức Đảng, Nhà nước, đoànthể, cơ quan, đơn vị và quần chúng có sự cộng đồng trách nhiệm trongcông tác giáo dục Là trách nhiệm chung của toàn Đảng, toàn dân, trong đóngành giáo dục là nòng cốt, đa dạng hóa các nguồn đầu tư: nhân lực, vật lực,

tài lực, trí lực cho giáo dục, phát triển đa dạng các loại hình giáo dục chínhquy và phi chính

quy: Công lập, dân lập, tư thục Mọi người đều có trách nhiệm đối với sựphát triển của sự nghiệp giáo dục vừa có quyền lợi được thụ hưởng nhữngthành quả do giáo dục mang lại Mọi người đều được học tập, học thườngxuyên, học suốt đời; tiến tới một xã hội học tập.

Xã hội hóa giáo dục là một tư tưởng chiến lược nhằm phát huy sứcmạnh tổng hợp của toàn dân, của xã hội vào việc tham gia công tác giáo dục.Đây là điều kiện tiên quyết để phát triển toàn diện và phát triển có hiệu quả

sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ nói riêng và nền giáo dục toàn dân nói chung.Nói rằng đó là tư tưởng chiến lược vì nó mang giá trị chỉ đạo quá trình pháttriển giáo dục một cách lâu dài Tư tưởng ấy xuyên suốt toàn bộ quá trìnhgiáo dục nhằm đạt những mục tiêu đã định

Không nên hiểu xã hội hóa giáo dục chỉ là sự chia sẻ bớt gánh nặng từphía Nhà nước sang nhân dân mà quan trọng và sâu sắc hơn xã hội hóagiáo dục là cộng đồng trách nhiệm và lợi ích, nhằm thu hút sự tham gia củamọi tầng lớp nhân dân vào phát triển giáo dục, xây dựng nền giáo dục toàndân, khuyến khích mọi người học thường xuyên, học suốt đời, gắn bó hữu cơgiữa giáo dục và phát triển KT- XH Giáo dục phải đảm bảo công bằng xã hội,thỏa mãn mọi nhu cầu học tập đa dạng của nhân dân, đáp ứng, nâng cao dântrí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước

Nghị quyết của Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành TW Đảng khóa VIII

đã nêu rõ: "Phát triển giáo dục là sự nghiệp của toàn xã hội, của Nhà nước và của mỗi cộng đồng, của từng gia đình và của mỗi cá nhân Kết hợp giáo dục học đường với giáo dục gia đình, giáo dục xã hội, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh; người lớn làm gương cho trẻ em noi theo Phát động phong trào rộng khắp toàn dân học tập, người người đi học, học ở trường lớp và tự học suốt đời, người biết dạy người chưa biết, người biết nhiều dạy người biết

ít, mỗi người phải tự nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ Phát

triển các hình thức giáo dục từ xa, tiếp tục đa dạng hóa các hình thức giáo dục

và các loại hình trường phù hợp với tình hình mới, với nhu cầu học tập của tuổi trẻ và của toàn xã hội."[31, tr 61].

Nghị quyết này đã nêu lên những điểm mới của nội dung xã hội hóa sựnghiệp giáo dục là: Người người đều đi học, học thường xuyên, học suốtđời, do đó toàn xã hội sẽ là một xã hội học tập Trong các văn bản trước đó,vấn đề xã hội hóa giáo dục mới chỉ dừng ở mức độ phát triển quy mô giáodục Từ quan điểm trên của Đảng, chúng ta nhận thức rõ được xã hội hóacông tác giáo dục là một tư tưởng lớn, một chủ trương lớn của Đảng và Nhànước ta Đây là sự kế thừa và phát huy truyền thống hiếu học, đề cao sựhọc, chăm lo sự học của nhân dân ta trải qua hàng nghìn năm lịch sử Đâycũng là bài học lớn của lịch sử xây dựng hơn 50 năm nền giáo dục cách mạng.Lần đầu tiên công tác xã hội hóa giáo dục được gọi bằng một khái niệm mớimang tính tổng quát là xã hội hóa sự nghiệp giáo dục

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX thêm một lần nữa khẳng định, đồng

thời với chủ trương chuẩn hóa, hiện đại hóa cần tiếp tục "Tăng đầu tư cho giáo dục từ ngân sách Nhà nước, đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đào tạo Khuyến khích mạnh mẽ các thành phần kinh tế đầu tư phát triển giáo dục ở tất

cả các bậc học, đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội, phát triển đa dạng các hình thức đào tạo, đẩy mạnh việc xây dựng các quỹ khuyến khích tài năng, các

tổ chức khuyến học, bảo trợ giáo dục" [33, tr 12, 204].

Trong Nghị định 90/CP Ngày 21/8/1999 của Chính phủ cũng đã cụ thểhóa quan điểm xã hội hóa sự nghiệp giáo dục là quá trình tuyên truyềnvận động và tổ chức để đông đảo, rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các đơn

vị tổ chức, đoàn thể trong xã hội cùng tham gia vào sự nghiệp phát triển giáodục, là sự cộng đồng trách nhiệm chung của mọi người để xây dựng và phát