Nhiếp ảnh toàn thư – từ máy ảnh đến hình ảnh part 1

Tài liệu “Nhiếp ảnh toàn thư – Từ máy ảnh đến hình ảnh” trình bày các vấn đề kỹ thuật nhiếp ảnh trong các quan điểm mới: từ các thiết bị máy móc hiện đại, kinh nghiệm nhà nghề của các nhà nhiếp ảnh nổi tiếng trên thế giới, các yếu tổ thẩm mỹ của hình ảnh cho đến công nghệ nhiếp ảnh số và xử lý ảnh bằng kỹ thuật số.

Ney Oy cae) Gass là)

NHIEP ANH TOAN THU Oe

TU MAY ANH DEN HiNH ANH

Tran Duc Tai CLB Nhiếp Ảnh ĐÀ LẠT

TỪ MÁY ẢNH

ĐẾN HÌNH ẢNH

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

đựng cite ban é

6 đục độ Huối Kinh Ba Vol

sứ,

Lời mở đầu

lời quảng cáo đầy ma lực của những nhà sản xuất

máy ảnh Khi các thiết bị ngày càng trở nên tỉnh vi hơn thì

dường như ta đụng chuyện gì cũng cần phải có một món đồ

nghề thích ứng, và để sáng tạo hình ảnh thì ta chỉ cần một chiếc

máy ảnh, ống kính hoặc phụ tùng “phù hợp” là xong

T= hoa của nhiếp ảnh không nhất thiết phải là những

Sự thật tất nhiên không phải thế mặc dù một số phát minh

mới rất hữu ích đã xuất hiện trong ngành nhiếp ảnh, chẳng hạn như cơ chế đo sáng và canh nét tự động Sự tân kỳ của các phát

minh càng làm ta khó nhìn nhận các thiết bị đúng theo giá trị thực

của chúng Chiếc máy ảnh thu tóm hình ảnh nhưng nó lại không

hề có khả năng quyết định, bất kổ những tiến triển trong cái gọi

là “trí thông minh nhân tạo” (artificiat intelligence) của công nghệ

tin học đem ứng dụng vào nhiếp ảnh

Mức độ “thông minh” cao nhất mà hiện thời các máy ảnh đạt được lâ nhờ các nhà sản xuất đã nạp vào bộ nhớ của máy ảnh

&>

những thông số về cách bố cục và thời chụp của các nhà nhiếp

ảnh chuyên nghiệp, vả tùy theo tình huống nào đó mà máy ảnh

Là một người đam mê nhiếp ảnh có lợi thế về ngoại ngữ, tin

học và điều kiện tiếp cận thưởng xuyên với các tài liệu mới của quốc tế, tôi viết cuốn sách này với ước vọng trình bày một toàn

cảnh về thế giới nhiếp ảnh ngày nay Với ý muốn như vậy thì người viết phải tự giới hạn mình trong một sự chọn lọc thông tin nhất định chứ khêng thể máy móc dịch hết gần 20.000 trang tải

liệu mà người viết đã sưu tầm và tích lủy từ nhiều năm qua Mục đích của cuốn sách nảy là tập trung vào những điều thật sự thiết yếu, trong đó vai trò của thiết bị chỉ là một tập hợp công cụ để ghi

lại những bức ảnh đã phát xuất tử tâm trí và con mắt của nhà

nhiếp ảnh

Sự thay đổi quan trọng nhất của thế giới nhiếp ảnh ngày nay không phải nằm trong kỹ thuật mà nằm trong cách tự duy hình

ảnh Những quan điểm mới về ngôn ngữ nhiếp ảnh là một vấn

đồ mà chưa có ¬ hay có thể nói là không hề có - sách báo nào ở nước ta đề cập một cách đầy đủ và có hệ thống Những quan điểm ấy chính là cơ sở lý luận chủ đạo của cuốn sách này và các vấn đề kỹ thuật số được trình bảy trong ánh sáng của cáo quan

điểm mới: tử các thiết bị máy móc hiện đại, kinh nghiệm nhà

49

nghề của các nhà nhiếp ảnh nổi tiếng trên thế giới, các yếu tố

thẩm mỹ của hình ảnh cho tới công nghệ nhiếp ảnh kỹ thuật số (digital photography) và xử lý nhiếp ảnh bằng vi tính (digital

imaging)

Những vấn đề nào người viết chưa có đủ tài liệu cần thiết,

hoặc do hạn chế của bản thân, sẽ được trình bày ở mức độ tổng

quát và xin gác lại một dịp khác, trong một cuốn sách khác, sẽ

đề cập chỉ tiết và chuyên sâu hơn Hy vọng những người yêu

thích nhiếp ảnh nhưng không có điều kiện thu thập thông tìn mới

sẽ cảm thấy hữu ích và lý thú

Ngoài những hình vẽ hay sơ đồ của các nguyên tắc công

nghệ, người viết không đưa vào sách những hình ảnh chỉ nhẫm

mính hoạ kỹ thuật — những hình ảnh như vậy bạn đọc có thể tìm

thấy dễ dàng trong bất kỳ các sách nhiếp ảnh khác trên thị trường Thay vào đó, người viết chọn lọc một số tác phẩm nổi tiếng của những nhà nhiếp ảnh tên tuổi quốc tế thuộc đủ mọi trưởng phái

và phong cách in riêng thành 16 trang phụ bắn Những tác phẩm đích thực như vậy sẽ giúp bạn đọc có được cái nhìn chung về

nghệ thuật nhiếp ảnh ngày nay của thế giới, và rất có thể chúng

sẽ khơi nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm khác của chính

bạn

Cuốn sách này được viết tặng riêng cho các bạn ảnh của tôi ở

CLB Nhiếp Ảnh Đà Lạt Những giờ phút rong ruổi với các bạn

cùng trải lòng, mở mắt trước thiên nhiên và cuộc sống; những

lúc cùng trăn trở, khát khao trước sự trói buộc của hoàn cảnh và phương tiện; chính là nguồn động lực thôi thúc tôi bắt tay vào việc Người viết chân thành cám ơn mọi ý kiến và phê bình của

bạn đọc về nội dung của cuốn sách cũng như những gợi ý cho

các chủ đề nhiếp ảnh tiếp theo Xin vui lòng liên lạc theo địa chỉ

227/4 Xô Viết Nghệ Tĩnh, Q Bình Thạnh, Tp HCM, ĐT: 8993820 hoặc 7E Hai Bà Trưng, Đả Lạt, ĐT:822860

VỊ cái Đẹp

Trần Đức Tài

Tài liệu tham kiả0 chính

1 Bussel, Michael, The Complete 35mm Source Book, Michell

Beazley, 1994

2 Craven, George M., Object & image: An Introduction to Pho-

tography, Prentice Hall, 1990

3 Daye, David, 35mm Camera Handbook, Book Company, 1994

4 Feininger, Andreas, The Complete Photographer, Prentice- Hall, 1978

5 Freeman, Michael, Collins Photographer’s Handbook, Collins,

1993

6 Grill, Tom, Photographic Composition: Guidelines for Total Im-

age Control Through Effective Design, Amphoto, 1994

7 Grotta, Sally Wierne & Daniel, Digital imaging for Visual Art- ist, McGraw-Hill, 1994

<i

8 Hedgecoe, John, New Book of Photography, Dorling Kinder- sley, 1996

9 Hedgecoe, John, The Book of Photography, Knopf, 1992

10 Hedgecoe, John, The Photographer’s Handbook, Knopf, 1995

11, Jacobs, Lou, Available Light Photography, Amphoto, 1991

12 KODAK Limited, The Complete KODAK Book of Photogra-

phy, Michell Beazley, 1995

13 Lacey, Joel, Essential Camera Skills, Hamlyn, 1995

14 Langford, Michael, Michael Langford’s 35mm Handbook, Knopf,

20.Cac tap chi POPULAR PHOTOGRAPHY, PETERSEN'S

PHOTOGRAPHIC, PHOTO DISTRICT NEWS, OUTDOOR PHOTOGRAPHER, PHOTO ASIA ta 1992 đến 1996

^

Chương 2

Từ quang học đến tin học

Máy ảnh Polaroid co csooresvec

Máy ảnh dùng phim APS

Máy ảnh kỹ thuật số

Chương 3

` Kỹ thuật canh nét tụ động .ộ s9

Hai nguyên tc autofocus : ccccscsscssesscsssssssscsssssesscssseees 70

Hệ thống canh nét tự động của máy ảnh loại compact 74

Hệ thống đo sáng trong máy ảnh 95

Với chiếc máy ảnh trong †ay «.«cverererrrereerer 149 Chân máy .eciHeeeierererreesree 151

TUE XA — nese seenanensenneneages 152 Chương 8

Kính lọc màu và ảnh màu

Kính lọc phân cực

Kính lọc cản quang

« 197 200 202

Tư duy trắng đen -.- -cecoeevrHerrreirerierrerrree 216

TU GUY MAU SAC 217

Chương 12

Làm chủ màu Sắc . o-<ccseeseereserrrarrsrrsrer 220

Tính chất của màu EắG oi 221

Hải lioà và tương phần -cccecirrirrerrre 222

Chương 13

Làm chủ ánh sáng -ecsssnesseitserrsrsree 225 Ánh sáng tự nhiên

Thuan sang va ngược sáng

Mây và thời tiết

Bình minh và hoàng hôn

Ánh sáng của ban đêm

Bản thân của người cầm máy 283

Ý niệm về chủ đề của người cầm máy 285

Đo sáng và điều chỉnh thời chụp

Hiệu quả của phim đối với ảnh phong cảnh 337

Chụp bắt ánh sáng

Ảnh toàn cảnh

Chương 21

Phan IV: PHU LUC

Thời chụp gợi ý trong những tình huống

ánh sáng phức tạp csuecccee 393

Giới hạn vùng ảnh rõ khi canh nét ở 3 met 397

Nhiếp ảnh Việt Nam nhìn từ xã no 399

Một số thuật ngữ viết tắt phổ thông

của nhiếp ảnh thế giới

- 404

Bảng chỉ mục se 202011121xssnnenee 411

CHUGNG DAN NHAP

Thuic Thé & Hinh Anh

trên con đường từ hang động đến thượng tầng không

gian thì nhiếp ảnh là một trong những hình thức trẻ trưng

và có sức lôi cuốn nhất Sự phổ cập rộng lớn của nhiếp ảnh đã

đặt ra những câu hỏi quan trọng: Tại sao người ta chụp ảnh? Và tại sao những bức ảnh lại thu hút óc tưởng tượng của ta đến vậy?

Te mọi hình thức tạo hình do con người phát mình ra

Để trả lời cho những câu hỏi đó, ta phải truy tìm tử trong tính

chất con người chứ không phải trong những bức ảnh bởi vì ngôn

từ và hình ảnh vốn đã ià nền tảng cho sự tồn tại của loài người kể

từ buổi đầu lịch sử Tất nhiên, ngôn từ và hình ảnh là những ký

hiệu (symbol) nhân tạo nhằm giúp ta hiểu được chính mình, hiểu

được hành vi của ta va tính chất phúc tạp của thế giới chúng ta đang sống Được thêu dệt vào ngôn ngữ, những ký hiệu bằng hình ảnh và ngôn từ ấy đã trở thành một thứ hoa gấm của nhiều

26 >

nền văn hoá khác nhau Suốt một thời gian dài, những ký hiệu

đó đã là công cụ cơ bản mà con người sử dụng để truyền thông

và học hỏi,

Những hình ảnh đầu tiên được tạo ra khi nào? Không ai biết

cả; chúng bắt nguồn từ thời tiền sử, nhưng những chứng tích còn

lại đã cho thấy rằng: tử nhiều thế kỹ trước, hình ảnh đã tiến hoá

thành một loại ngôn ngữ dễ hiểu, bất cầu cho sự cảm thông giữa các nền văn hoá khác biệt Các ngôn ngữ hầu hết đều được nói

lên hay viết ra, và sau này được lưu trữ trong các cuốn sách Với

Sự ra đời của nghề in ở thế kỷ 15, số lượng sách tăng triển rất nhanh và nhụ cầu dùng hình ảnh để minh hoạ cho sách cũng

phát triển nhanh chóng Nhiếp ảnh, được phát minh vào đầu thế

kỷ 19, đã biến cuộc tiến hoá trong lãnh vực tạo hình trở thành

một một cuộc cách mạng Nhiếp ảnh đã thay đổi cách nhìn của

chúng ta đối với sự vật, vả vĩnh viễn làm thay đổi nghệ thuật tạo

hình,

Vậy nhiếp ảnh là gì? Trong phạm trù hạn hẹp nhất thì nhiếp ảnh là một phương tiện tạo hình bằng tác dụng của ánh sáng

trên một chất liệu nhạy với ánh sáng đó Nhưng một định nghĩa

đơn giản như thế không thể mô tả được

Nhiếp ảnh đã thay cái kinh nghiệm sáng tao hình ảnh hoặc ' 58 tác động mạnh mẽ mà những bức ảnh

đổi cách nhìn cửa đã tạo ra hầu như trong mọi khía cạnh

chúng ta đối với sự | của đời sống hiện đại

vật, và vĩnh VIÊN | Thự nhất ngay từ tuổi ấu thơ, chúng ta

làm thay đổi nghệ đã làm quen với những bức ảnh chụp

thuật tạo hình hay hình ảnh trên TV; suốt cả cuộc đời

chúng ta, ai ai cũng đầu nhìn ngắm hình

427

ảnh Thứ hai, những gì chúng ta biết được về vũ trụ, và cách thức

chúng ta tiếp cận để hiểu vấn đề, phần lớn đều nhờ con mắt của

máy ảnh

Hãy thử nghĩ xem Chúng ta đã chứng kiến lịch sử hình thành ngay trước mắt mình qua các bức ảnh phóng sự Những hành tỉnh xa xôi đã được đưa vào kinh nghiệm của ta một cách sống

thực qua nhiếp ảnh Và những bức ảnh chụp trái đất của chúng

ta, nhìn từ ngoài không gian, không những đã khẳng định một

lần nữa những huyền thoại của các nhà

thám hiểm xa xưa (những người dám Những bức ảnh nghĩ rang trai dat khéng bang phang) có thể biến những sy

mà còn khai mở cho ta thấy cái đẹp đẻ

và quý giá của chính thế giới nay G vat quen thuộc trở

một chiều hướng khác không kém phần | thành những điều lạ ngoạn mục, nhiều bức ảnh đã cho ta | lùng, và những điều

thấy sự khởi đầu bí ẩn của đời sống con tầm thường được người ngay trong lòng rnẹ mang một ý nghĩa Nhiếp ảnh tất nhiên không chỉ là một phi thường,

dụng cụ khoa học: nó còn là một thành

phần không thể tách rời khỏi những nghi

lễ và sự kiện quan trọng trong cuộc sống Có đám cưới nào mà

không có mặt một nhà nhiếp ảnh? Có ai chưa từng nhìn thấy cảnh tượng những người lớn làm đủ trò hề để dụ một nụ cười của

đứa bé sơ sinh trước một chiếc máy ảnh chực chờ?

Những bức ảnh đem lại cho chúng ta những hồi ức hiển hiện

về những con người, nơi chốn, và sự việc đã xảy ra trong cuộc

đời Những bức ảnh ấy là những tấm gương rọi chiếu quá khứ,

cho ta một lần nữa kinh qua những biến cố đã được ghí nhận

28 >

trong đời, biến lịch sử trở thành một đồ vật mà chúng ta có thể sở hữu, nghiên cứu, hay vứt bỏ đi Những bức ảnh đem lại gần nhau những miền đất và dân tộc xa xôi, và khi cắt bỏ kinh nghiệm ra

khỏi bối cảnh nguyên thủy của kinh nghiệm thì những bức ảnh

có thể biến những sự vật quen thuộc trở thành những điều lạ lùng, và những điều tầm thưởng được mang một ý nghĩa phi

thường Con người trong hình ảnh bỗng trỗ nên quan trọng hơn

con người trong đời thực

Do đó không có gì đáng ngạc nhiên khi nhiếp ảnh đã thụ hút mọi người từ hơn một thế kỷ qua Những bức ảnh đã giúp nâng

cao ý thức của ta và tăng Cường khả năng quan sát Cái gi đã đem lại cho nhiếp ảnh sức mạnh đó? Một sức mạnh chỉ phối đời

Sống ta đến như thế đáng được xem xét kỹ hơn

ThỊ giác con ngwat

& hình ảnh cia may anh

Hầu như bất kỳ ai cũng có thể cầm một chiếc máy ảnh lên, bấm

một cái, và tạo ra một hình ảnh có thể nhận dạng được Thực tế thì việc tạo ra một bức ảnh có vẻ dễ dàng đến múc khiến ta nghĩ

những bức ảnh chính là thế giới thực được thu nhỏ lại ngay lúc bức ảnh được ct:¿p, và đương nhiên sự giống nhau đó chính là điều làm cho nhiếp ả::h trở thành phổ biến và hữu dụng Tuy nhiên, nếu xem xét kỹ các bức ảnh thì ta thấy rằng chúng rõ rằng

là không phản ánh thế giới thực Và những bức ảnh cũng không

trình bây sự vật chính xác như chúng ta nhìn thấy.

429

Chúng ta hãy xem xét cách chúng ta

nhìn sự vật và cách hình thành hình ảnh | Dù mắt người và

của máy ảnh Dù mắt người và máy ảnh máy ảnh được

được xây dựng trên cùng nguyên tắc, A

chúng lại hoạt động khác nhau Đôi mắt Xây đựng trên

ta không tạo ra một hình ảnh nào trong cùng nguyên tác,

đầu mà chỉ tạo ra những dạng thức tác chúng lại hoạt

động thần kinh trong bộ óc Thị giác của động khác nhau

chúng ta là một cặp ống nhòm cho phép -

ta cảm nhận sự vật theo ba chiều chứ

không phải hai; còn các máy ảnh hầu hết chỉ có một ống kính ghi

hình duy nhất và do đó chỉ tạo ra được những hình ảnh phẳng hai

chiều

Giữa hoạt động của con mắt và máy ảnh còn có những dị biệt

khác ít rõ rệt hơn Chúng ta nhìn sự vật theo cái chúng ta cho là

màu sắc tự nhiên; còn máy ảnh ghi nhận hình ảnh theo những

Sơ đồ ba màu cố định hay chỉ là đơn sắc (trắng đen) Những bức ảnh chỉ có thể tương cận với cảm giác màu sắc của con người

chứ không bao giờ là bản sao y hệt,

Đôi mắt ta liên tục chuyển động dé cho ta ghỉ nhận một tầm nhìn (field of view) rất rộng Nhưng vào mỗi thời điểm nhất định, chúng ta chỉ thấy một phần của tầm nhìn, và mỗi phần chỉ được thấy trong tích tắc Chúng ta sử dụng toàn bộ thị giác để xác định

cách bài trí chung của cảnh vật nhưng lại dùng vùng thị giác chính giữa — vốn rõ rằng hơn — để tập trung vào những khu vực

nhỏ nào đó mà ta cảm thấy quan trọng hơn Muốn thấy rõ toàn

bộ đôi mắt phải di động thật nhanh để đưa từng thành phần quan trọng trong tầm nhìn vào vùng thị giáo chính giữa